Wat is er gebeurd? Verplaatst de smokkelroute zich naar het noorden? We zetten de vijf belangrijkste vragen op een rijtje.

Wat is er gebeurd?

Gisteravond was het opnieuw raak in België. Twee migranten met onderkoelingsverschijnselen werden op een bootje aangetroffen. Elf anderen werden later gevonden, zij hadden zich vastgeklampt aan een boei.

Een dag eerder dobberde een boot met zo'n dertig migranten urenlang voor de kust van het Belgische Nieuwpoort. Uiteindelijk belandden ze in Franse wateren, waar ze van boord werden gehaald door de Franse kustwacht.

In Nederland werd eind oktober bij het Zeeuwse Breskens een rubberboot met 38 mensen van zee gehaald. Dat was voor zover bekend de eerste keer dat een boot met migranten bij de Nederlandse kust was gespot.

Waar willen ze naartoe?

De mensen zouden allemaal op weg zijn naar het Verenigd Koninkrijk. Al jaren is de oversteek van Frankrijk naar Engeland een veel genomen route onder migranten. Sommigen willen de oversteek naar het VK maken, omdat ze daar bijvoorbeeld familie hebben.

De afgelopen jaren nam de migratiestroom zodanig toe dat er vorig jaar de 'One in, One out'-deal werd gesloten tussen Frankrijk en het VK. Mensen die het Kanaal nu illegaal oversteken, worden teruggestuurd naar Frankrijk.

Het doel van de afspraak was om de illegale overtochten terug te dringen en mensensmokkel tegen te gaan. Toch blijven mensen komen.

De oversteek verplaatst naar het noorden?

Volgens gouverneur Koen Surdiacourt van West-Vlaanderen hebben mensensmokkelaars een nieuwe modus operandi bedacht.

In plaats van dat zij direct vanaf de Franse kust naar het Verenigd Koninkrijk proberen te varen, taxiën ze langs de kust om migranten op te pikken. Daarbij gaan ze zowel naar het noorden, richting België en Nederland, als naar het zuiden langs de Franse kust.

"Hoe verder de boten uit elkaar vertrekken, hoe moeilijker het is voor de politie om ze te lokaliseren", zegt Surdiacourt.

Neemt de hoeveelheid boten toe?

Volgens Surdiacourt lijkt het erop dat de hoeveelheid bootjes die deze nieuwe route bevaart, toeneemt. Dat komt deels omdat er nog steeds heel wat mensen in tentenkampen in Noord-Frankrijk wachten op een overtocht, zegt hij.

Daarnaast is het weer nu gunstig om te vertrekken. "De zee is rustig, er is weinig wind, weinig golven en weinig stroming."

Ook Dries Derudder, woordvoerder van het Agentschap Maritieme Dienstverlening en Kust in het Belgische Oostende ziet dat. Hij heeft dit jaar al "tientallen" meldingen gekregen. Hij noemt het geen toeval dat er meer bootjes gespot zijn. "De omstandigheden om zo'n oversteek te maken lijken gunstig."

Volgens Surdiacourt speelt mee dat het toeristische seizoen aan de Belgische kust voorbij is. "België heeft een kustlijn met veel sociale controle", zegt hij. "De duinzones zijn kort en er staan flatgebouwen direct aan de kust."

Wie zit er op de boten?

Er zijn voornamelijk alleenstaande mannen op de boten aangetroffen. Dat heeft in veel gevallen waarschijnlijk dezelfde reden als waarom er meer mannen dan vrouwen in de asielopvang zitten: vluchten is gevaarlijk. De vader van een gezin of de oudste zoon wil dat de rest van de familie besparen.

Vrouwen of meisjes die alleen reizen, lopen een groter risico om seksueel misbruikt of uitgebuit te worden dan mannen of jongens.

Maar ook voor mannen en jongens is het een "super gevaarlijke situatie", zegt Derudder. Vanwege de zee, lage temperaturen en gammele bootjes. "Het toont ook de wanhoop van de mensen die de onderneming aangaan."

Wat wordt er gedaan?

De politie van het Belgische Middelkerke zet extra personeel in en krijgt steun van omliggende politiezones en de federale politie. Daarnaast zijn er extra patrouilles op bekende hotspots en wordt er een drone ingezet om het gebied vanuit de lucht te bewaken.

Een woordvoerder van de Nederlandse kustwacht laat aan de NOS weten dat er "extra aandacht" is voor de situatie en dat het kustwachtvliegtuig het "meeneemt" in patrouilles. Er wordt geen extra personeel ingezet. Dat is een keuze die vanuit de politiek moet komen, zegt de woordvoerder.

Walliams, bekend van het komedieprogramma Little Britain, gebruikte zijn macht en beroemdheid om meisjes en jonge vrouwen in te palmen voor seks, zeggen de vrouwen tegen The Guardian en ITV News. De onderzoekers spraken met dertig bronnen.

In het onderzoeksartikel komen onder meer de verhalen van twee vrouwen naar voren die Walliams op hun vijftiende leerden kennen.

Een van deze vrouwen stond voor het eerst bij een meet-en-greet oog in oog met de Brit, die in 2017 koninklijk werd onderscheiden op Buckingham Palace. De vrouw, toen nog minderjarig, kreeg een handtekening en liet zelfgeschreven scripts met haar contactgegevens achter.

Seks op haar zeventiende met Walliams

Op een dag zat ze in haar slaapkamer in haar ouderlijk huis toen ze werd gebeld door Walliams. Daarna volgden telefoontjes en veel e-mails over en weer. Op haar zeventiende zou Walliams op een gegeven moment hebben voorgesteld om elkaar weer te zien en seks te hebben.

Dat kwam ervan in het voorjaar van 2006, schrijft The Guardian op basis van de vrouw. De komiek en kinderboekenschrijver zou geen condoom hebben gebruikt. Bij een andere afspraak zouden Walliams en de vrouw orale seks hebben gehad.

"Ik voelde me net een sekswerker", zegt de vrouw over de seksuele ervaringen met Walliams. Hij zou haar hebben gevraagd om voorafgaand aan de afspraken te wachten in een café en pas naar het appartement te komen zodra hij telefonisch contact had opgenomen.

Een andere vrouw zegt dat Walliams haar op haar vijftiende online benaderde nadat zij had gereageerd op een foto van hem. De twee wisselden berichten uit en gingen in augustus 2007 wat drinken in het centrum van Londen.

Bij die ontmoeting zou Walliams haar hebben gevraagd of ze ooit seks had gehad. Na afloop zou hij hebben voorgesteld om mee te lopen naar de metro. Toen zou hij haar tegen de muur hebben geduwd en haar hebben gezoend.

De Brit zou vervolgens hebben gevraagd of de vrouw, toen nog minderjarig, meeging naar zijn huis. "Ik denk dat ik nog naïef was over wat hij wilde", zegt de vrouw. "Ik had niet gedacht dat hij seks wilde."

Eenmaal bij hem thuis zou Walliams haar weer hebben gezoend, aan haar borsten hebben gezeten en haar hand in zijn broek hebben gestopt terwijl hij een erectie had. "Ik was niet klaar voor seks", zegt de vrouw. Walliams stopte uiteindelijk.

Ongepast gedrag bij Britain's Got Talent

Ook op de werkvloer zou Walliams zich ongepast hebben gedragen. Achter de schermen van Britain's Got Talent, de populaire talentenjacht waar Walliams een populair jurylid was, zou zijn gedrag richting vrouwen zorgen gebaard hebben.

Zo zou Walliams contact hebben gezocht met vrouwelijke productieassistenten van de televisieshow. Hij schreef bijvoorbeeld "hot" onder een foto van een vrouwelijke medewerker. Ook ontving hij jonge vrouwelijke fans in zijn kleedkamer.

Walliams werd in 2022 als jurylid vervangen na denigrerende en seksueel getinte opmerkingen tegen deelnemers tussen de opnames door die waren opgenomen. Hij omschreef een deelnemer als een "kutwijf" en zei over iemand anders dat "ze denkt dat je met haar wil neuken, maar dat wil je niet".

Verder werd Walliams eind vorig jaar door zijn uitgever HarperCollins aan de kant gezet. De uitgeverij liet zich toen niet uit over de beweegredenen voor dit besluit, maar volgens The Telegraph had het te maken met een onderzoek naar beschuldigingen van ongepast gedrag richting jonge vrouwen.

Dat onderzoek kwam in 2023 tot stand, schrijft The Guardian. Zeker vijf vrouwelijke medewerkers deden hun verhaal, meldt de krant, die verder schrijft dat Walliams een seksuele relatie had met een jonge medewerker van de uitgeverij.

'Ik ben geen seksueel roofdier'

Het onderzoek van The Guardian en ITV News kon op veel weerstand van Walliams rekenen. Zijn advocaten voerden aan dat de komiek en kinderboekenschrijver vanwege de publicatie suïcide zou kunnen plegen. Desondanks wees de rechtbank het verzoek van Walliams om zijn naam niet te noemen af, omdat het onderzoek draait om "zaken van aanzienlijk publiek belang".

Walliams zegt in een brief waaruit The Guardian citeert "geen seksueel roofdier" te zijn. "Ik heb de wet niet overtreden, maar ik ben er kapot van dat sommige vrouwen die ik tien tot twintig jaar geleden heb ontmoet, nu zeggen dat ze gekwetst of boos op mij zijn."

Walliams weerspreekt zijn macht te hebben misbruikt. "Dat is iets wat ik nooit heb gedaan."

Het stadsbestuur spreekt van een "zorgwekkende toename van overlast die samenhangt met zichtbaar drugsgebruik". Ook groeit het aantal tentenkampen waar drugsgebruikers leven, is er sprake van toenemende vervuiling en onveilige situaties, en groeit het gevoel van onveiligheid onder inwoners.

Het college zegt dat Amsterdammers "een hoge tol betalen door de toenemende overlast".

Die toename ziet de politie ook terug in de cijfers. In de eerste helft van dit jaar registreerde de politie 1710 drank- en drugsgerelateerde overlastmeldingen, tegenover 1363 een jaar eerder.

Daklozenopvang uitgebreid

In de brief spreekt het college van een "offensief tegen drugsoverlast in de openbare ruimte". Om de overlast terug te dringen, breidt Amsterdam deze winter de daklozenopvang uit met 274 plekken.

Daarnaast komen er 37 nachtopvangplekken met gebruikersruimten voor verslaafde daklozen. Zij maken vaak geen gebruik van de reguliere daklozenopvang, omdat drugsgebruik daar niet is toegestaan. Ook gaat het college onderzoeken of 250 winteropvangplekken vanaf april permanent beschikbaar kunnen blijven.

Oosterparkbuurt en de H-buurt

De aanpak richt zich in het bijzonder op twee "hotspots": de Oosterparkbuurt en de H-buurt in Zuidoost. In die twee gebieden zijn veel gebruikers en is de overlast op straat zeer zichtbaar. Daardoor staat de leefbaarheid niet alleen voor bewoners en ondernemers, maar ook voor andere daklozen "in sterke mate onder druk", aldus het college.

Er wordt daar onder meer ingezet op extra schoonmaak en meer sociaalpsychiatrisch verpleegkundigen. Het stadsbestuur wil ook daar meer gebruikersruimten realiseren waar verslaafden onder toezicht drugs kunnen gebruiken. Zo wordt op korte termijn besloten of het Oosterpark een of twee gebruikersruimtes krijgt.

Ook de aanpak van overlastgevende veelplegers krijgt meer prioriteit en de afspraken over het ontruimen en schoonmaken van kleine tentenkampen worden aangescherpt.

Volgens het college zijn de problemen op straat moeilijk oplosbaar, omdat ze "complex en verknoopt" zijn met elkaar. De gemeente wijst onder meer op het tekort aan betaalbare woningen en plekken in de geestelijke gezondheidszorg, en het in "ongekend tempo" toenemende aantal dakloze arbeidsmigranten.

Hogere Rijksbijdrage nodig

Amsterdam vindt dat het Rijk onvoldoende bijdraagt aan de opvang van daklozen. De gemeente ontvangt 16,5 procent van de landelijke financiering voor maatschappelijke opvang, terwijl volgens de gemeente 25 procent van het totale aantal daklozen in Nederland in Amsterdam verblijft.

De gemeente zegt 18 miljoen euro extra van het Rijk nodig te hebben om het tekort aan opvang- en zorgplekken terug te dringen.

Burgemeester Halsema luidde eind augustus al de noodklok over het toenemende drugsgebruik en het groeiende aantal daklozen waar de vier grootste steden - Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht - mee kampen. Het Amsterdamse stadsbestuur belooft nu de gemeenteraad in maart volgend jaar over de voortgang van de aanpak te informeren.

In de petitie werd opgeroepen om CNews, de best bekeken 24-uurszender van Frankrijk, van de buis te halen. Volgens de ondertekenaars is de zender een "propagandamachine" en de Franse evenknie van het Amerikaanse Fox News; de zender wordt ervan beschuldigd ruim baan te geven aan radicaal- en extreemrechtse opiniemakers.

De commissie Cultuur en Onderwijs van de Franse Tweede Kamer verwierp de petitie met 28 tegen 25 stemmen. Daarmee is verdere behandeling van de petitie van tafel. Volgens Franse media gingen er verhitte discussies tussen leden van de commissie aan de stemming vooraf.

'Promotie-instrument'

Rechtse fracties, waaronder het radicaal-rechtse Rassemblement National (RN) van Marine Le Pen, stemden tegen behandeling van de petitie, terwijl linkse fracties als La France Insoumise (LFI) en de groene partij zich juist achter een parlementair debat schaarden.

Parlementariër Aymeric Caron van de radicaal-linkse LFI was voorheen journalist bij iTélé, het latere CNews. Volgens hem fungeert de zender als "promotie-instrument voor extreemrechts, dat voortdurend gal spuwt over moslims en immigranten."

RN-parlementariër en oud-journalist Caroline Parmentier sprak tegenover de Franse zender Franceinfo juist van een "obsessie met censuur bij links en extreemlinks" en verweet hen ervan elk mediakanaal dat hen tegenspreekt, het zwijgen te willen opleggen.

Op de vingers getikt

De afgelopen jaren kwam CNews herhaaldelijk onder vuur te liggen bij de Franse mediawaakhond Arcom, die de zender meerdere keren op de vingers tikte en boetes oplegde voor haatzaaien of racistische opmerkingen.

CNews is het paradepaardje van de conservatieve en katholieke miljardair Vincent Bolloré. Met zijn mediaconcern dat belangen heeft in tal van Franse media- en productiebedrijven, is hij vergelijkbaar met mediatycoon Rupert Mudoch in het Verenigde Koninkrijk en de Verenigde Staten.

De petitie was aangevraagd via de petitiesite van het Franse parlement. Die bestaat sinds 2020 en werd in leven geroepen in de nasleep van de protesten van de gele hesjes, om burgers meer mogelijkheden te geven hun stem te laten horen. Petities die minstens half miljoen handtekeningen verzamelen, worden besproken door een parlementaire commissie.

Breder debat over persvrijheid

Parlementariër Alexandre Portier van de rechtse partij Les Républicains is voorzitter van de commissie Cultuur en Onderwijs. Hij zegt dat de parlementaire commissie niet gaat over het wel of niet verbieden van een zender. "Wij zijn Arcom niet." Hij riep op tot een breder debat over persvrijheid en mediaregulering in het land.

Er is een mogelijkheid om het onderwerp alsnog in Frankrijk op de politieke agenda krijgen. Een parlementslid kan binnen acht dagen vragen om een debat.

Het is voor het eerst sinds februari dat Rusland direct met Oekraïne spreekt. De verwachtingen voor een eventuele doorbraak zijn heel laag. Toch zeggen Amerikaanse functionarissen dat zowel Kyiv als Moskou "een beetje flexibiliteit" toonde in het vier uur durende gesprek.

De gesprekken werden gevoerd door functionarissen van beide landen. Zo zat namens Oekraïne de secretaris van de nationale defensieraad aan tafel en namens Rusland een adviseur van president Poetin. Namens de VS voerden gezant Witkoff en Kushner, de schoonzoon van president Trump, de gesprekken.

'Constructief en inhoudelijk'

President Zelensky, die niet aanwezig was in Abu Dhabi, noemt op sociale media de gesprekken "constructief en behoorlijk inhoudelijk". Zelensky zegt dat Oekraïne de komende dagen verder wil praten met de VS en Rusland, maar ook met Europese vertegenwoordigers.

Europa zat vandaag niet aan tafel. Wel sprak Oekraïne voor de ontmoeting met Europese vertegenwoordigers en Amerikaanse functionarissen. Daarbij zat ook een delegatie van de NAVO aan tafel. Europese leiders hebben erop aangedrongen om betrokken te worden bij de gesprekken. Ze zijn bang dat de Amerikanen onder Russische druk ook Europese belangen op het spel zullen zetten.

Staakt-het-vuren?

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov zei vandaag dat Rusland eerst wil praten over een "toekomstige veiligheidsarchitectuur in Europa", voordat er gesproken kan worden over een staakt-het-vuren. De EU heeft al aangegeven niks te zien in nieuwe veiligheidsregelingen en vindt dat er eerst een staakt-het-vuren moet komen.

Moskou zegt nog altijd te zullen doorvechten zolang Oekraïne niet de gehele Donbas-regio opgeeft. Grondgebied afstaan is voor Oekraïne onbespreekbaar.

Morgen staan er nieuwe gesprekken gepland in Abu Dhabi. Bij vorige ontmoetingen tussen Oekraïne en Rusland bleven grote doorbraken uit. Wel werden er afspraken gemaakt over het ruilen van gevangenen. Ook daar is vandaag weer over gesproken, aldus president Zelensky.

De NVWA onderzocht in het voorjaar 38 accounts op TikTok en Instagram, om te kijken of zij zich aan de regels hielden. Bij de meeste, 28 accounts, was dat niet het geval.

Het aantal volgers van de onderzochte influencers varieerde tussen de 750 en één miljoen volgers. Per account werden maximaal drie berichten onderzocht. Bij negentien berichten was er zelfs sprake van ernstige misleiding.

Niet bewezen of misleidend

Gekeken werd naar reclameberichten voor producten die gezondheidsvoordelen zouden hebben, die bijvoorbeeld je weerstand zouden ondersteunen of je lichaam sterker maken.

Er werd onder meer reclame gemaakt voor vitamine- of mineralensupplementen, creatinepoeders, elektrolyten, bottenbouillon en ashwagandha-capsules of collageenpoeders. In één geval ging het om een supplement voor kinderen.

In de meeste gevallen ging het om gezondheidsclaims die niet wetenschappelijk zijn bewezen of gezondheidsclaims die te algemeen en daardoor misleidend waren. In twee gevallen ging het om een medische claim. Zo zou een product helpen tegen ontstekingen.

In één geval ging het om een verboden claim over voeding. In de reclame werd gezegd dat het product laag in calorieën was, maar dat klopte niet.

Aanpassen of verwijderen

De berichten moeten van de NVWA direct worden aangepast of zelfs worden verwijderd. De influencers kregen een officiële waarschuwing of boete opgelegd. Als de berichten niet worden aangepast, kunnen zwaardere maatregelen volgen, waarschuwt de Voedsel- en Warenautoriteit.

In een straal van 10 kilometer geldt een vervoersverbod, om verdere verspreiding van de ziekte te voorkomen. Er mogen geen vogels, eieren, mest en gebruikt strooisel worden vervoerd. Binnen die zone liggen dertien andere pluimveebedrijven, meldt Omroep Gelderland.

De NVWA onderzoekt of er vlak voor de ontdekking van de besmetting nog dieren of producten van en naar het bedrijf zijn vervoerd. Als dat nodig is, volgen extra maatregelen. Het bedrijf werd in 2022 ook al twee keer geruimd vanwege vogelgriep, aldus de NVWA.

Landelijke ophokplicht

Sinds 28 oktober geldt een landelijke ophokplicht voor commercieel gehouden pluimvee. Die werd ingesteld na drie vogelgriepuitbraken in korte tijd.

Ook mensen die kippen als hobby houden, moeten hun vogels afschermen. Bezoek aan commerciële vogelverblijven is alleen toegestaan als dat noodzakelijk is voor de gezondheid of het welzijn van mensen of dieren.

Vorig jaar werd er ook een landelijke ophokplicht ingevoerd, maar die werd in juni van dit jaar werd weer opgeheven. Het aantal besmettingen was toen sterk afgenomen, al noemde het ministerie het virus toen al "onvoorspelbaar". Het kabinet werkt aan een plan om legkippen verplicht te vaccineren.

Eenzaamheid, aan dat woord denkt Monique Docter (55) bij de mantelzorg die ze verleent aan haar man. Ronald (57) heeft de ziekte van Alzheimer. "Je draagt heel veel alleen. We hebben kinderen en die helpen ook wel, maar ik heb ook mijn ouders en mijn moeder heeft dementie. Ik werk ook nog, dus het zijn veel ballen om in de lucht te houden."

Dementie is een verzamelnaam voor een reeks hersenaandoeningen. De ziekte van Alzheimer is daarvan de bekendste. Patiënten kampen met geheugenverlies en in een later stadium krijgt iemand problemen met denken, praten en handelen.

Docter heeft onlangs op papier gezet hoe zij het mantelzorgen ervaart. Dat deed ze nadat een collega had gevraagd wat er in haar hoofd omging. "Mensen worden er emotioneel van als ze de tekst lezen." Ze heeft meegedaan aan een bewustwordingscampagne. "Ik krijg daarop veel reacties van mensen die het verdrietig, confronterend en moedig vinden."

Pijnlijke keuzes

De zorg voor haar echtgenote is volgens Docter zwaar, maar vol te houden. Het heeft haar gedwongen tot keuzes. "We zijn ook opa en oma van hartstikke leuke kleinkinderen, maar ik kan niet zo veel voor hen zorgen als ik had gewild. Dat doet best wel pijn, maar ik heb geen andere keuze. Ik kan mijn man niet in de steek laten."

Ruim twee op de drie ondervraagde mantelzorgers ervaart mentale problemen. Zo'n 65 procent ervaart relationele problemen en zes op de tien kampen met lichamelijke klachten. Bijna drie op de tien mantelzorgers geeft aan dat ze de zorg nog maximaal een jaar kunnen volhouden.

Voor de zogenoemde Dementiemonitor hebben ruim 12.000 mantelzorgers een vragenlijst ingevuld. De steekproef is uitgevoerd in samenwerking met onderzoeksinstituut Nivel. De uitkomsten zijn niet volledig representatief voor de Nederlandse bevolking. Mantelzorgers met een migratieachtergrond zijn bijvoorbeeld ondervertegenwoordigd.

800.000 mantelzorgers

De monitor, die gepubliceerd is op de Dag van de Mantelzorger, geeft volgens de organisatie vooral een goed beeld van hoe zwaar mantelzorgers hun taak ervaren.

Ongeveer 320.000 mensen hebben momenteel dementie, op zo'n 800.000 mantelzorgers. Deze aantallen zullen verder stijgen door vergrijzing, waarschuwt Alzheimer Nederland.

"Mantelzorgen voor iemand met dementie duurt vaak jarenlang en wordt steeds intensiever naarmate de jaren verstrijken", zegt directeur Wiesje van der Flier. Het verlenen van zorg valt lastig te combineren met werk of het gezinsleven. Bijna zeven op de tien van de ondervraagden heeft hier moeite mee. Een op de vijf werkende mantelzorgers is minder gaan werken.

Veel minder mantelzorg-uren

De monitor verschijnt om de twee jaar en de vragenlijst wordt sinds 2006 afgenomen. De uitkomsten van dit jaar komen grotendeels overeen met die van de afgelopen jaren. Er is wel een opvallende uitschieter: het aantal uren dat mantelzorgers zeggen per week te besteden aan zorg of hulp voor hun naaste met dementie.

Volgens de monitor zijn de deelnemers aan het onderzoek daar gemiddeld 28 uur per week mee bezig, een forse daling ten opzichte van de onderzoeken uit 2024, 2022 en 2020. Toen was dat respectievelijk 37, 39 en 40 uur. De stichting heeft hier geen eenduidige verklaring voor.

Uit het onderzoek komt wel naar voren dat een groter aandeel van de dementiepatiënten in een zorginstelling verblijft. Dat is het geval bij ruim een op de drie (36 procent) van de ondervraagden. Ter vergelijking: in 2020 was dat aandeel zo'n twee op de tien (21 procent).

Continu 'aanstaan'

De man van mantelzorger Monique Docter brengt een deel van de dag door in een zorginstelling. Daardoor is het verzorgen beter vol te houden, legt ze uit. "Het is vol te houden, omdat ik nog een ander leven heb, maar als je 24/7 bij elkaar bent, ontstaan er irritaties." Dat is volgens haar onvermijdelijk omdat ze continu "aan staat" en "steeds naar oplossingen moet zoeken."

Het gaat om patiëntendossiers van Q- en C-support. De twee hulporganisaties voor respectievelijk Q-koorts- en postcovidpatiënten worden opgeheven. Verzamelde data over zo'n 36.000 patiënten worden vanaf eind deze week verwijderd om privacyredenen, meldt de Volkskrant.

Het ministerie van Volksgezondheid overlegt met C-support over de kwestie, bevestigt directeur Sophie Querido aan de NOS. Volgens haar is de inzet om zo veel mogelijk wetenschappelijk relevante informatie te behouden. "Maar voor ons staat de bescherming van de patiënt en persoon centraal."

Deel data geanonimiseerd

Volgens Querido is onterecht het beeld geschetst dat alle data worden vernietigd. Er zijn zogenoemde 'kernsets' opgesteld van medische data die worden bewaard. Deze selectie wordt geanonimiseerd beschikbaar gesteld aan de wetenschap. Met name irrelevante gegevens worden verwijderd, stelt de directeur.

Maar volgens Bosch, hoogleraar postacute infectiesyndromen aan het Leidse LUMC, is het anonimiseren van de relevante data geen oplossing voor het probleem. "Zo verdwijnt de verbinding met de patiënten", legt Bosch uit. Van nieuwe vragen stellen over het verloop van iemands ziekte of herstel tot iemand benaderen als er zicht is op een nieuw medicijn: het wordt volgens de hoogleraar straks onmogelijk gemaakt.

"Je kunt wel in het verleden kijken naar verzamelde data, maar dat is over één of twee jaar alweer verouderd. Om van data te kunnen leren, moet je mensen over tijd kunnen volgen", zegt Bosch namens Post-Covid Netwerk Nederland.

Kans om bezwaar te maken

C-support en Q-support zeggen dat alle patiënten op de hoogte zijn gesteld en de kans krijgen om bezwaar te maken tegen het verwijderen van de persoonlijke gegevens. Bosch werpt tegen dat sommige patiënten te zwak zijn om hierop te kunnen reageren.

Het ministerie van Volksgezondheid is gevraagd om een reactie. Tegen de krant zei een woordvoerder dat er wordt gezocht naar een uitweg. De betrokken partijen gaan de komende dagen opnieuw in overleg.

C- en Q-support zijn gefinancierd door het ministerie, maar stoppen eind dit jaar. Behalve informatie over covid-patiënten en Q-koortspatiënten beheren de organisaties ook gegevens van mensen die last hebben van het zogeheten postvaccinatiesyndroom (PVS). Dit zijn mensen die na inenting tegen het virus klachten kregen die vergelijkbaar waren met postcovid.

Uit de negentien slachtofferverklaringen kwam het beeld naar voren dat bewoners en nabestaanden kampen met posttraumatische klachten. Daarnaast zijn ze boos en verdrietig over de aanslag in 2024, vertelden ze tijdens de derde zittingsdag van de strafzaak tegen vier verdachten in de rechtbank in Den Haag.

Eerder zeiden bewoners al tegen de NOS dat de buurt langzaam weer opkrabbelt, maar dat er met de rechtszaak ook weer spanning ontstaat.

Grote liefde kwijt

Vanochtend spraken de moeder, de broer en via hun advocaat ook de zoon van de 44-jarige Griekse man die door de explosie is omgekomen. Zij spraken geëmotioneerd over hun verlies en vroegen de rechter om de verantwoordelijken voor de explosie een levenslange celstraf op te leggen.

Vanmiddag was het woord aan bewoners van een getroffen woning en de familie en vriendin van de 31-jarige Tim. Hij logeerde bij zijn vriendin op het moment van de explosie. Zij overleefde de ramp. Hij was een van zes omgekomen slachtoffers.

In een verklaring die zij liet voorlezen, zei ze dat ze door de ramp veel spullen met emotionele waarde is kwijtgeraakt, maar ook "het meest kostbare": haar grote liefde.

De moeder en de zus van Tim richtten zich rechtstreeks tot de vier verdachten:

Een gezin dat aan de Tarwekamp woonde, vertelde over de gevolgen van de explosie. Zij zijn hun thuis kwijt en hebben last van posttraumatische stress (PTSS) door de aanslag. De vader, de moeder en de dochter van het gezin legden uit hoezeer hun leven daardoor ontregeld is.

De dochter vertelde dat zij nog vaak wordt herinnerd aan de ramp, en dat op momenten waarop zij denkt dat ze weer langzaam opkrabbelt, er iets gebeurt waardoor ze weer terug bij af is.

Droombaan en veilige plek kwijt

De moeder van het gezin had net haar droombaan gevonden, maar kan door de explosie en de gevolgen daarvan niet meer werken, tot haar grote verdriet.

De vader vertelde ook over de administratieve gevolgen die de explosie met zich meebracht. Zo zitten ze met een huis waar ze niet meer willen wonen, maar dat moeilijk verkoopbaar is en hebben ze problemen met de verzekering.

Hun zoon was niet thuis op het moment van de explosie. Na de explosie zag hij de omgeving waar hij zich veilig voelde als een plek die hem vooral "verdriet, angst en pijn" doet.

Huilend van angst

Andere bewoners die vandaag aan het woord kwamen, legden uit hoe ze de ramp beleefd hebben. Zo vertelde een vrouw hoe ze met haar peuter in het pand was toen de explosie plaatsvond.

Sindsdien heeft zij ook last van PTSS. "Ik ben bang geworden voor vuurwerk, bij de vorige nieuwjaarsnacht heb ik de hele nacht huilend van angst in bed gelegen", vertelde ze.

Een oudere vrouw die ook in het pand woonde, vertelde in de rechtbank hoe ze wakker werd van de explosie. "Ik keek uit mijn raam en zag vlammen boven het dak van het complex."

Ze beschrijft hoe zich na de ramp nieuwe problemen voordeden. Zo was haar huis en inboedel grotendeels verwoest en nu ze terug in de woning is, kan ze er moeilijk weer aarden. "Het is een kille terugkomst op de Tarwekamp."

Aan het woord is Joeri Cools (53), voormalige taxichauffeur in de Belgische stad Gent. De krant Het Laatste Nieuws (HLN) sprak met hem omdat zijn zorg, aandacht en respect voor zijn klanten hem een bijzondere erfenis heeft opgeleverd. Een vrouw die achttien jaar lang steevast voor zijn taxi koos, liet hem een huis van een half miljoen na.

Aanvankelijk was Annie een klant als alle andere. Ze woonde in Brussel, maar reisde elke week met de trein naar Gent en nam daar de taxi.

Vertrouwensband

"Naarmate het vertrouwen groeide, vertelde ze over haar studie sociologie, haar jeugd en het maatschappelijke engagement dat ze haar hele leven had getoond", zei Cools tegen HLN. Ook vertelde ze dat ze drie serieuze relaties had gehad, maar van een huwelijk of kinderen was het nooit gekomen.

Cools, op zijn beurt, deelde zijn herinneringen aan zijn armoedige en bittere jeugd. "Alles wat thuis kon mislopen, is misgelopen. Het ging van verwaarlozing tot mishandeling. Vanaf dat ik twintig maanden oud was tot mijn zesde of zevende jaar zat ik in een pleeggezin onder een andere naam. Mijn stiefvader verongelukte, mijn zus worstelt met psychische problemen en mijn broer heeft een eind aan zijn leven gemaakt."

Hun band werd zo sterk dat Annie bij aankomst in Gent steevast naar Cools taxi op zoek ging en instapte. "U ken ik, u vertrouw ik, zei ze dan altijd als ze instapte", aldus Cools.

In 2021 sprak hij haar voor het laatst. Twee jaar later stopte hij met zijn werk als taxichauffeur en verloor hij het contact met veel van zijn klanten, ook dat met Annie.

Brief notaris

Maar in september lag er opeens een brief van een notaris in zijn brievenbus. Daarin stond dat Annie in juni 2025 op 81-jarige leeftijd was overleden. Haar laatste jaren had ze in een verzorgingshuis doorgebracht. Aan elk van haar drie goede vriendinnen had ze een appartement nagelaten en aan Cools een pand met een geschatte waarde van een half miljoen euro.

Die nalatenschap aan Cools had ze al in 2011 in haar testament laten opnemen. "Omdat ze geen eigen gezin had, wilde ze blijkbaar zelf heel bewust bepalen waar haar vermogen naartoe ging, om te vermijden dat het verloren zou gaan", zegt Cools tegen HLN.

De VRT rekende uit dat Cools over zijn erfenis 358.750 euro aan de belastingdienst moet afdragen, maar als hij het pand verkoopt, houdt hij toch nog zo'n 140.000 euro over.

Longarts Nikhil Modi ziet veel van dit soort klachten voorbij komen op zijn spreekuur en vaak nog erger. De arts laat op zijn mobieltje een berichtje zien van een patiënt met longemfyseem. Een paar dagen geleden was hij binnengekomen voor wat standaard testen die geen grote problemen lieten zien.

"Zijn zuurstofwaarden zagen er goed uit, maar een dag na Diwali kreeg ik dit bericht: dat hij minder dan 90 procent zuurstof in zijn bloed had." Dat is gevaarlijk laag.

Patiënten van 35 jaar

Afgelopen weekend werd Diwali gevierd, één van de populairste hindoefestivals. Ondanks een gerechtelijk bevel dat er alleen minder vervuilend vuurwerk mocht worden afgestoken, merkten inwoners van de stad weinig verschil met andere jaren. Verschillende luchtkwaliteitsmeters gaven aan dat de luchtvervuiling tijdens deze Diwali zelfs nog nooit eerder zo hoog was geweest.

In de 18 jaar dat Modi als longarts in New Delhi werkt ziet hij steeds vaker mensen met ademhalings- en longklachten binnenkomen, niet alleen rond Diwali, maar het hele jaar door. "Longkanker was vroeger een ziekte voor rokers van rond de 60 jaar, nu zien we patiënten van rond de 35 jaar die nog nooit een sigaret hebben gerookt", zegt Modi.

Vieste stad ter wereld

In 2014 riep de Wereldgezondheidsorganisatie New Delhi voor het eerst uit tot meest vervuilde stad ter wereld. Van de 1600 steden in 91 landen had New Delhi volgens de database van de Wereldgezondheidsorganisatie de hoogste concentratie fijnstof. Dat fijnstof is zo klein dat het in de bloedbaan terechtkomt. Het was voor het eerst dat de metingen over luchtkwaliteit groot nieuws waren.

"Sinds 2014 is de kennis en boosheid onder Indiërs over luchtvervuiling toegenomen", zegt socioloog Vasundhara Bhojvaid. Ze doet onderzoek naar de gevolgen van luchtvervuiling op het dagelijks leven.

Bhojvaid ziet ook problemen met de metingen. "Het is niet alsof de vervuiling er in 2014 opeens was, we zagen het alleen omdat het voor het eerst duidelijk werd gemeten."

En waar die meetapparatuur staat doet ertoe, want in de steden wordt er beter bijgehouden wat de luchtkwaliteit is dan op het platteland. Bhojvaid zou graag zien dat er meer gekeken wordt naar het platteland, waar een groot deel van de vervuiling in New Delhi vandaan komt. Er is alleen veel minder bekend over wat de gevolgen zijn voor de gezondheid van Indiase landarbeiders.

Vuurwerk tijdelijke boosdoener

Het vuurwerk met Diwali is vooral een tijdelijke boosdoener. De rest van het jaar veroorzaakt een combinatie van factoren de verslechterde luchtkwaliteit in Indiase steden. In koude lucht blijven uitlaatgassen van auto's langer hangen. Ook het stof dat van bouwplaatsen komt, leidt dan tot meer problemen.

Dit jaar zijn er door de lokale autoriteiten opnieuw regels opgesteld om extra vervuiling tegen te gaan. Oudere vervuilende auto's worden uit het centrum van de stad geweerd, bouwwerkzaamheden worden gedeeltelijk stilgelegd en aan ambtenaren wordt gevraagd meer thuis te werken of met het openbaar vervoer te reizen.

Het is gecompliceerder voor boeren om er iets aan te doen. Zij moeten hun land in enkele weken klaarmaken voor een nieuwe zaaiperiode. Door de velden in de brand te steken winnen ze tijd, maar die rookpluimen trekken richting de steden. Officieel is het verbranden van velden daarom verboden, maar alleen al op de dag na Diwali werden er 200 nieuwe branden gemeld.

Vervuiling-vluchtelingen

Een nieuwe trend is dat Indiërs die de middelen hebben tijdens de koude maanden de stad uittrekken, ziet onderzoeker Bhojvaid. "Het zijn de rijkere inwoners die tijdelijk de Indiase bergen in gaan of zelfs naar Europa verhuizen." Vervuiling-vluchtelingen, noemt Bhojvaid ze.

Het is een kleine groep die snel groeit. Volgens Modi zijn het vooral mensen die geen schoolgaande kinderen of een baan hebben in de stad. Het is voor de arts niet ondenkbaar dat hij zelf ook zo'n vluchteling wordt: "Ik heb zelf een kind van 14 en kinderlongen kunnen zich nog herstellen als we verhuizen naar een plek met gezondere lucht."

De verdachte van 16 werd vanmiddag gearresteerd in Capelle aan den IJssel, meldt de politie. Hij wordt verdacht van moord of doodslag en een poging daartoe. Zijn motief is nog onduidelijk.

Twee andere verdachten nog spoorloos

Daarnaast wordt er nog gezocht naar twee andere verdachten. Volgens de politie hebben ze een donkere huidskleur en hadden ze donkere kleding aan.

Een van de gewonden, die na de schietpartij wegrende, werd initieel als verdachte beschouwd, maar is gistermiddag vrijgelaten. Hij is geen verdachte meer.

De schietpartij gebeurde zaterdag rond 17.00 uur aan het Weverpad in Schiedam, toen de drie bezig waren met een klus aan een huis. Omdat het incident in een woonwijk gebeurde, roept de politie omwonenden op om deurbelcamerabeelden te delen.

Hoofdverdachte Melissa P. zou in juni dit jaar een 13-jarige jongen naar het Duitse Hamburg hebben gereden om iemand neer te schieten. Volgens Duitse media en Het Parool was het doelwit een Hells Angels-lid.

Voor het zover kwam, werd de jongen in Hamburg opgepakt door de politie. Zijn moeder had hem als vermist opgegeven. Hij bleek een vuurwapen en munitie bij zich te hebben, die hij kort daarvoor in een restaurant had opgepikt.

De 13-jarige vertelde de politie dat hij voor 2000 euro iemand een leg day moest geven. Die term staat bekend als schieten in iemands been, maar het OM verdenkt Melissa P. van het voorbereiden van moord.

Kogels in kinderkamer

Een maand later zou ze ook een tiener hebben aangestuurd die een woning in Wormerveer moest beschieten. Dit incident vond plaats op klaarlichte dag, terwijl er kinderen buitenspeelden.

"Maar ze spelen niet voor de deur", appte de 18-jarige uitvoerder. "Oké ga gewoon", was volgens het OM het antwoord van Melissa P.

De schutter doorboorde vervolgens niet alleen de voordeur van het huis, maar er vlogen ook kogels door een stapelbed en een matras op de kinderkamer. Een 33-jarige man uit Hilversum zou het wapen, een groot aanvalsgeweer, hebben geleverd. Ook hij stond vandaag terecht.

Zweedse verdachten

In de Amsterdamse rechtbank maakte het OM bekend dat P. ook betrokken is bij een derde zaak. Twee Zweedse tieners werden in maart opgepakt in een Amsterdams hotel, nadat een beveiliger toevallig het geluid had gehoord van een vuurwapen dat werd doorgeladen.

Het tweetal bleek overgevlogen om in Nederland iemand te liquideren. Volgens het OM regelde Melissa P. telefoons, auto's, vuurwapens en kleding. Ook in deze zaak wordt zij verdacht van het voorbereiden van moord.

"Het onderzoek laat zien hoe jonge mensen worden benaderd voor criminele klussen, maar ook hoe deze klussen worden uitgevoerd", zei de officier van justitie vandaag. "Vaak buitengewoon klungelig, maar juist daarom levensgevaarlijk. Jonge jongens, ongeoefende schutters, zijn op pad gestuurd met zware wapens, met alle risico's van dien."

Grote zorgen

Het ronselen van jongeren voor crimineel geweld leidt al langere tijd tot zorgen bij de politie, het OM en hulpverleners. Volgens Keerpunt, een online hulpplatform voor jongeren die in de criminaliteit zitten, zijn er geregeld zaken met verdachten van 13 of 14 jaar.

"Het gaat om kinderen die voor levensgevaarlijke opdrachten worden ingezet en de grootste risico's dragen", zegt teamleider Sjoerd van Bemmel tegen de NOS. "Ze hebben vaak geen idee in welk conflict ze belanden, terwijl de opdrachtgevers buiten beeld blijven."

Bijna alsof het een bijbaantje is

Keerpunt wijst op de 4500 aanslagen met explosieven van de afgelopen jaren, waarbij gemiddeld een op de drie verdachten minderjarig was. Vaak worden zij geronseld via sociale media. Om meer inzicht te krijgen in hoe dit ronselen werkt, hebben onderzoekers van verschillende organisaties zich online voorgedaan als jongeren die reageren op criminele klussen.

"Aan de ene kant zie je dat gesprekken heel normaal worden gevoerd. Het lijkt haast te gaan om een gewoon bijbaantje", zegt Van Bemmel. "Tegelijkertijd zie je trucjes om jongeren over de streep te trekken. Ronselaars stellen veel geld in het vooruitzicht en doen alsof de klus heel eenvoudig is. De risico's worden enorm gebagatelliseerd en de tijdsdruk wordt heel erg opgevoerd. Ook houden ze de klus expres vaag, zodat je niet precies weet wat je moet doen."

Bewijs uit telefoon

Over hoe het ronselen in de zaak van vandaag precies is gegaan, deed het OM geen mededelingen. Melissa P. werkte als zzp'er in de zorg en is volgens verschillende mediaberichten moeder van twee kinderen. Ze heeft tot nu toe niets willen verklaren.

Volgens haar advocaat is het de vraag of de politie rechtmatig aan belastend bewijs uit haar telefoon is gekomen. Die telefoon kreeg de politie in handen toen P. aangifte deed van een ernstig zedendelict. Volgens haar advocaat heeft ze toen toestemming gegeven om bepaalde data van haar telefoon te halen, maar niet om alle inhoud van haar telefoon te bekijken.

Ze blijft voorlopig vastzitten, net als haar medeverdachte.

Dit blijkt uit onderzoeken over de afgelopen twintig jaar van de onderzoeks-ngo Access to Medicine Foundation. Vandaag is de tiende index gepubliceerd, een toonaangevend tweejaarlijks onderzoek dat in kaart brengt in hoeverre de grootste farmaceuten ter wereld mensen in arme landen toegang bieden tot innovatieve geneesmiddelen.

"Het stellen van doelen om ook in deze regio's kostbare medicijnen snel bij patiënten te krijgen, was twintig jaar geleden voor de meeste bestuurders van farmabedrijven geen prioriteit", zegt Marijn Verhoef, directeur bij de Access to Medicine Foundation. "Dat is echt veranderd."

Als er al nieuwe geneesmiddelen richting armere landen gingen, die vaak duur zijn vanwege een patent, dan was het onderdeel van een filantropisch programma. Het ging dus om uitzonderingen. Verhoef: "Nu ligt de verantwoordelijkheid voor toegang tot geneesmiddelen in lage- en middeninkomenslanden bij de hoogste bestuurslagen van de farmaceuten."

Betaalbaarheid

En dat is merkbaar. Al in de ontwikkelingsfase van sommige nieuwe medicijnen wordt nagedacht over betaalbaarheid in landen die hoge kosten van nieuwe medicijnen moeilijk kunnen dragen. Bijvoorbeeld door patenten voor nieuwe medicijnen in bepaalde regio's gedeeltelijk los te laten. Lokale fabrikanten kunnen een licentie krijgen om direct goedkopere generieke versies van het middel te maken.

De nieuwe hiv-prik lenacapavir van Gilead is een actueel voorbeeld. Twee prikken per jaar beschermen hiv-negatieve mensen tegen het oplopen van een hiv-infectie. Het is een medische doorbraak. Grootschalige campagnes met deze prik zouden de voortdurende hiv-epidemie in Zuid-Afrika op den duur kunnen stoppen, mits het medicijn grootschalig beschikbaar komt.

Normaliter duurt zoiets zeker tien jaar, omdat pas dan de patenten verlopen en goedkopere generieke versies van de prik voor Zuid-Afrika op de markt komen. Maar Gilead geeft andere fabrikanten nu al de mogelijkheid om voor 120 lage- en middeninkomenslanden een goedkopere versie (40 Amerikaanse dollar per prik) te fabriceren. De Amerikaanse catalogusprijs van het oorspronkelijke middel ligt op ruim 28.000 dollar per persoon per jaar.

Toegang ontzettend belangrijk

In Zuid-Afrika, waar ongeveer 8 miljoen mensen met hiv leven en waar maandelijks duizenden nieuwe mensen hiv krijgen, wachten ze met smart op de betaalbare versie van lenacapavir, omdat het dan grootschalig kan worden aangeboden.

"Voor landen als Zuid-Afrika is de toegang tot deze preventieprik ontzettend belangrijk," vertelt professor Linda-Gail Bekker, een van de meest vooraanstaande hiv-onderzoekers in Zuid-Afrika, in haar kantoor van de Desmond Tutu Health Foundation in Kaapstad. "We hebben niets aan innovaties als ze niet daar ingezet worden waar ze het hardste nodig zijn."

Dat ervaren ze nu in Zuid-Afrika. Want de dure originele versie van lenacapavir wordt dan wel aangeboden met steun van het Global Fund, een internationaal fonds voor onder andere aidsbestrijding, maar vanwege de hoge prijs blijft het aanbod kleinschalig. "Het druppelt eigenlijk maar mondjesmaat binnen, terwijl we miljoenen prikken moeten zetten om nieuwe besmettingen effectief te bestrijden. Denk aan een schaal zoals een vaccinatiecampagne voor corona."

Verschil voor jonge vrouwen

De preventieprik kan vooral voor jonge vrouwen een groot verschil maken. Zij lopen in Zuid-Afrika een bijzonder groot risico om hiv op te lopen. "Het mannencondoom is jarenlang de hoeksteen geweest van de hiv-bestrijding. Maar niet iedereen is in staat om het gebruik van een condoom of veilige seks met een partner te bespreken en af te dwingen. In Zuid-Afrika lopen iedere week ongeveer duizend jonge vrouwen hiv op."

Toch denkt Bekker niet dat toegang tot de prik betekent dat de hiv-epidemie op korte termijn onder controle zal komen. "Door het terugtrekken van onder meer Amerikaans hulpgeld zijn er minder middelen voor bijvoorbeeld voorlichting. Waar er op het ene terrein winst wordt behaald, worden er ook stappen teruggezet in de aidsbestrijding."

Verhoef van de Access to Medicine Foundation ziet deze gebeurtenissen ook als een serieuze tegenslag. Al vermindert dat niet zijn hoop dat het ontwikkelingsmodel van deze hiv-prik, waarbij al tijdens de onderzoeksfase wordt nagedacht over manieren om het middel zo snel mogelijk betaalbaar te maken, als nieuwe standaard gaat gelden in de farmaceutische industrie.

"Ook bij andere ziekten. Kanker of bijvoorbeeld diabetes komen niet alleen voor in het rijke Westen", zegt Verhoef. "Er zijn juist veel van deze patiënten in bijvoorbeeld Afrika. We hopen dat de farmaceutische industrie deze ziekten op dezelfde manier gaat behandelen als hiv."

Een motie daarover van ChristenUnie, SGP en CDA kreeg vandaag ruime steun. Sinds het jaar 2000 heeft slechts één kabinet de volledige vier jaar volgemaakt. Zeven kabinetten sneuvelden tijdens de rit, waarna burgers voortijdig weer naar de stembus moesten. Volgens de indieners van de motie heeft dat geleid tot instabiel beleid, wat slecht is voor het ondernemersklimaat en het vertrouwen van burgers in de politiek.

In de meeste andere Europese landen worden er minder vaak nieuwe verkiezingen uitgeschreven. Daarnaast blijven in de provincies en gemeenteraden de volksvertegenwoordigers altijd vier jaar zitten. Dat moet ook weer het uitgangspunt worden voor de Tweede Kamer, staat in de motie.

Reglement van orde wijzigen

Om na een kabinetsval nadrukkelijker te kijken naar alternatieven voor nieuwe verkiezingen, wil de Kamer zijn eigen reglement van orde wijzigen. Daarin staat nu dat de Kamer na een tussentijdse val "kán beraadslagen over een nieuwe formatie". Dat moet veranderd worden in "zál beraadslagen".

In het verleden was het heel gewoon dat er na een tussentijdse val van het kabinet opnieuw geformeerd werd. In de jaren 60 van de vorige eeuw waren er zelfs drie verschillende kabinetten (Marijnen, Cals en Zijlstra) op basis van dezelfde verkiezingsuitslag uit 1963. Sommige critici vonden toen dat daarmee onvoldoende recht werd gedaan aan de wens van de kiezer.

Via de LVV krijgen vreemdelingen die geen recht hebben op verblijf in Nederland onderdak. Daarnaast ontvangen zij eten, de mogelijkheid zich te wassen en leefgeld. Daarom wordt dit ook wel de bed-bad-broodregeling genoemd.

Vaak gaat het om kwetsbare mensen die al lang in Nederland zijn, niet goed voor zichzelf kunnen zorgen en fysieke of psychische problemen hebben. De groep mensen die van bed-bad-brood gebruikmaakt, wordt geschat op zo'n 600.

Sinds 2019 verzorgen vijf gemeenten zo'n 24-uursopvang: Amsterdam, Rotterdam, Groningen, Eindhoven en Utrecht, maar toenmalig minister Faber (PVV) besloot de financiering stop te zetten per 1 januari 2025. Faber zette in op terugkeer naar het land van herkomst in plaats van "gesubsidieerde opvang". Sinds het wegvallen van de landelijke bijdrage wordt de opvang in de steden vaak door de gemeente betaald, die daarbij gesteund worden door hulporganisaties.

'Onmenselijke en vernederende behandeling'

Het huidige kabinet houdt vast aan Fabers besluit, ook al hebben rechters geoordeeld dat zij ten onrechte is gestopt met de financiering. De rechtbank in Amsterdam oordeelde in mei 2025 dat 28 ongedocumenteerden aannemelijk hebben gemaakt dat ze niet zelf in bed, bad en brood kunnen voorzien. Met het beëindigen van de opvang lopen zij volgens de rechtbank een groot risico op een "onmenselijke of vernederende behandeling". Ook de rechtbank in Rotterdam kwam daarna tot een vergelijkbaar oordeel, in een zaak die zestien ongedocumenteerden hadden aangespannen.

Advocaten van ongedocumenteerden, gemeenten en hulporganisaties betoogden vandaag in Den Haag bij de Raad van State dat de minister het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) schendt door geen onderdak te bieden aan deze groep mensen. De landsadvocaat, die de verdediging doet namens asielminister Van den Brink (CDA), bestrijdt dat: volgens hem biedt de landelijke overheid wel degelijk onderdak, in de zogenoemde vrijheidsbeperkende locatie (VBL) in Ter Apel. Daar kunnen ongedocumenteerden terecht, mits ze bereid zijn om mee te werken aan een terugkeerprocedure.

Opvang in Ter Apel

In de zeer sobere VBL zijn 232 opvangplekken. Op korte termijn is er geen mogelijkheid tot uitbreiding. Volgens meerdere betrokkenen is er niet alleen te weinig plek in de VBL, ook zou de opvang niet geschikt zijn voor deze groep ongedocumenteerden. De VBL is bedoeld om mensen zo snel mogelijk te laten vertrekken naar het land van herkomst, maar ongedocumenteerden hebben formeel geen land om naar terug te keren. Ook hebben de twee soorten opvang jarenlang naast elkaar bestaan, wat zou aantonen dat er aan beide behoefte is.

De landsadvocaat stelt dat alle betrokken partijen wisten dat de LVV op "enig moment zou eindigen" en dat het stopzetten dus niet als verrassing zou kunnen komen. Volgens de landsadvocaat is de aanmelding voor de opvang in Ter Apel de verantwoordelijkheid van de ongedocumenteerden. Gemeenten en hulporganisaties waarschuwen al jaren dat kwetsbare mensen door het stoppen met de LVV op straat belanden.

Stateloos

Advocaat Jelle Klaas stelt dat het om mensen gaat die je niet zomaar op een vliegtuig kan zetten. "Het is een groep van een paar honderd man, vaak met forse problemen." De groep wordt nu opgevangen door gemeenten of hulpverleningsinstanties. Er zitten volgens de advocaat ook stateloze mensen tussen, bijvoorbeeld uit de voormalige Sovjetunie, Myanmar of uit een oorlogsgebied.

Klaas: "Stel dat je vlucht uit Zuid-Sudan, dan kan je niet even naar het consulaat om een nieuw reisdocument te halen. Het kan zijn dat de IND zegt: 'Jij hebt te weinig gedaan om aan te tonen dat je uit een oorlogsgebied komt'. Dan moet je via het thuisfront proberen meer bewijs te verzamelen en in de tussentijd ben je hier een ongedocumenteerde. Er zullen altijd mensen zijn die tussen wal en schip vallen. Die moet je niet op straat laten zwerven."

Met bussen naar Den Haag

Vanuit Amsterdam en Rotterdam vertrokken vanochtend vroeg bussen met ongedocumenteerden en andere belanghebbenden naar Den Haag. Mensen die niet meer op de publieke tribune van de bestuursrechter aan de Kneuterdijk pasten, volgden de zitting via een livestream in een nabijgelegen kerk. De protestantse kerk en Kerk in Actie noemden het onlangs "beschamend dat de staat blijft ageren tegen de bed-bad-broodregeling".

De Raad van State doet naar verwachting op zijn vroegst over zes weken uitspraak, maar de bestuursrechter waarschuwde aan het einde van de zitting al dat het waarschijnlijk een stuk langer gaat duren.

Hoeveel ongedocumenteerden zijn er in Nederland?

Volgens de officiële cijfers zijn er zo'n 20.000 ongedocumenteerden in Nederland. Volgens het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) ligt het aantal "met 95 procent statistische betrouwbaarheid tussen 16.955 en 23.175 personen". Volgens dagblad Trouw is dat een onderschatting; de krant komt na een rondgang langs diverse betrokken gemeenten en organisaties op een "veel hoger aantal" uit. Het gros van deze groep voorziet in het eigen levensonderhoud. Overigens is de groep ongedocumenteerden die gebruikmaakt van bed-bad-brood veel kleiner: naar schatting gaat het om zo'n zeshonderd mensen.

De introductieprijs van de aandelen is vastgesteld op 70 tot 78 dollar per stuk. Daarmee zal Anthropic minimaal 57,75 miljard tot maximaal 64,35 miljard dollar ophalen. Vooraf werd nog verwacht dat de beursgang 80 tot 100 miljard dollar zou gaan opleveren.

Door die lagere prijs zal de eerste grote beursgang van een AI-bedrijf niet de grootste ooit worden. Dat record blijft voorlopig in handen van SpaceX, het ruimtevaartbedrijf van Tesla-baas Elon Musk. Dat haalde in juni 75 miljard dollar op met een beursgang.

De introductieprijs van een aandeel wordt vastgesteld op basis van de interesse van beleggers. Dat gebeurt na de publicatie van een document over het bedrijf, het zogenoemde prospectus waarin onder meer de toekomstverwachtingen en ook de risico's duidelijk moeten worden beschreven.

Zware verliezen

Anthropic bracht dit wettelijk verplichte document twee weken geleden naar buiten. Daarin waarschuwde het voor de risico's van AI, maar ook voor de zware verliezen die het bedrijf tot nu toe lijdt. Ook komt de beursgang van Anthropic op het moment waarop beleggers minder enthousiast zijn over investeringen in AI.

Dat is het gevolg van het verlies van de Republikeinse partij bij de Congresverkiezingen van vorige week. Beleggers verwachten dat de Democraten strengere regels voor AI gaan invoeren en minder datacenters willen, waar de Republikeinen onder president Trump de teugels juist lieten vieren.

Anthropic heeft nog geen datum voor de beursgang bekendgemaakt. Verwacht wordt dat die nog deze week of anders volgende week zal plaatsvinden. Uiteindelijk zal de totale waarde van Anthropic in combinatie met de beursgenoteerde aandelen uitkomen op 1,4 biljoen dollar, verwachten analisten. Die gingen eerder nog uit van 1,75 biljoen dollar.

Het ging om een kleine meerderheid van 38 stemmen voor en 35 tegen. In de Tweede Kamer stemden ongeveer een jaar geleden 90 Kamerleden voor en 59 tegen.

Het plan is niet onomstreden. Wetenschappers willen het graag, maar critici zien er een opmaat in naar designerbaby's of vinden het onverdedigbaar om eerst leven te creëren en het daarna weer weg te gooien.

Fundamenteel onderzoek

Wetenschappers mochten tot nu toe voor onderzoek alleen gebruikmaken van embryo's die waren overgebleven na een ivf-behandeling. D66 en VVD hebben een verruiming van de wet voorgesteld, omdat onderzoekers graag willen kijken naar de ontwikkeling van embryo's direct na de bevruchting.

Ze verwachten dat ze daarmee stellen kunnen helpen die het niet lukt om een kind te krijgen. De embryo's die na een ivf-traject overblijven, zijn eigenlijk al te ver ontwikkeld voor dat soort fundamenteel onderzoek.

Embryo's die er speciaal voor zijn gekweekt, kunnen ook in het vroegste stadium worden onderzocht. Het gaat dan om de eerste uren en dagen na bevruchting.

In andere Europese landen

Nederland is niet het enige land waar deze discussie speelt. Binnen Europa is embryokweek onder voorwaarden toegestaan in het Verenigd Koninkrijk, België, Zweden en Finland. Er zijn ook landen waar onderzoek op embryo's helemaal niet is toegestaan, ook niet op restembryo's.

Volgens Forbes heeft de 84-jarige McCartney zijn fortuin "bijeen gezongen, geprocedeerd, getourd en geploeterd". Opvallend is dat het niet eens echt zijn tien jaar bij The Beatles waren die de kern vormen van zijn vermogen, maar rechtenbedrijf MPL Communications. Dat is volgens Forbes jaarlijks goed voor tientallen miljoenen aan royalty's.

In zijn Beatles-tijd zat McCartney nog vast aan een weinig lucratief contract, dat hem volgens Forbes slechts één cent van elke plaat opleverde. "Hoe succesvol we ook waren, we kregen geen loonsverhoging", vertelde hij het blad al in 2017. "Eigenlijk was het een slavencontract."

Grease en kerst

Altijd al de meest zakelijk aangelegde Beatle trok McCartney daar lessen uit toen de Britse band in 1970 uiteenging. Hij richtte MPL op om de rechten van anderen te kunnen opkopen. Hij bezit nu de muziekrechten van Buddy Holly, meerdere populaire musicals en een zwik populaire kerstliedjes.

"Elke keer als Blue suede shoes wordt gestreamd of een basisschool Grease opvoert, wordt McCartney betaald", vat Forbes het verdienmodel samen. Ook als Baby, it's cold outside, It's beginning to look a lot like Christmas of Wonderful Christmastime elk jaar niet van de radio zijn te branden, loopt McCartney binnen.

McCartney was daarmee een pionier voor een bedrijfstak die de afgelopen jaren een grote vlucht nam: rechten van het werk van Bob Dylan, Justin Bieber en Bruce Springsteen werden voor megabedragen opgekocht, weduwe Rachel verkocht gisteren nog de catalogus van André Hazes voor een onbekend bedrag.

Touren

Daarnaast slaagde McCartney er in de loop der jaren met rechtszaken en onderhandelingen in een groter aandeel te krijgen van alle Beatles-inkomsten. De rechten zijn voor McCartney, Ringo Starr en de erven Lennon en Harrison elk zo'n 150 miljoen waard. Streams, albumverkoop en merchandise zullen volgens de schatting van Forbes jaarlijks in totaal 50 miljoen dollar opbrengen.

Los daarvan heeft McCartney nog eens de inkomsten uit zijn werk als liedjesschrijver bij de band: die zijn 200 miljoen waard en leveren jaarlijks 10 miljoen op.

Ook touren brengt voor Sir Paul nog altijd geld in het laatje: optredens, zoals bij de Got Back-tour waarvoor hij tussen 2022 en 2025 79 optredens deed in veertien landen, leverden honderden miljoenen op. Wat helpt is dat McCartney daarbij nog steeds nieuwe muziek uitbrengt: eerder dit jaar verscheen zijn nieuwste soloalbum, The Boys of Dungeon Lane.

'Macca', 'Tay Tay' en Jay-Z zijn niet de enige artiesten die een miljard binnenhaalden: eerder berekende Forbes dat ook Bruce Springsteen, Rihanna en Beyoncé al zeker $1.000.000.000 waard zijn.