Patterson (52) werd eind vorig jaar veroordeeld tot driemaal levenslang, met kans op vervroegde vrijlating na 33 jaar. Tegen die uitspraak ging het Openbaar Ministerie in beroep. Justitie vond dat de vrouw vanwege de ernst van de gepleegde strafbare feiten geen aanspraak mocht maken op vervroegde vrijlating.

Het hof van beroep van de staat Victoria is het daarmee eens. "Dit misdrijf was buitengewoon kil en berekenend en verdient de scherpst mogelijke veroordeling", verklaarde een van de rechters.

De drie rechters van het hof verwierpen ook Pattersons beroep tegen haar veroordelingen.

Vergiftigde paddenstoelen

Patterson houdt vol dat ze tijdens een familiediner in juli 2023 in Leongatha per ongeluk groene knolamanieten, zeer giftige paddenstoelen, toevoegde aan de maaltijd.

De ouders en tante van haar ex-man overleden aan de gevolgen van de vergiftiging. De oom van haar ex overleefde de lunch, maar lag wekenlang in coma. Haar ex-man was ook uitgenodigd voor de lunch, maar zegde op het laatste moment af.

Patterson kan het vonnis van het hof van beroep nog aanvechten bij het Australische Hooggerechtshof. Dat is haar laatste mogelijkheid om in beroep te gaan tegen haar veroordeling.

De zaak leidde tot veel beroering in Australië en kreeg veel (inter)nationale media-aandacht. Een gevangenisstraf zonder uitzicht op vervroegde vrijlating komt in Australië zeer zelden voor.

Er gingen meer dan dertig memorabilia van de zanger onder de hamer bij het Britse veilinghuis Sworders. De persoonlijke spullen, waaronder gesigneerde foto's en albums, brachten in totaal 238.000 pond (285.000 euro) op.

George Michael brak begin jaren 80 door met Wham!, een populair popduo dat hij vormde met Andrew Ridgeley. In 1986 ging het duo uit elkaar en een jaar later scoorde Michael een enorme hit met het nummer Faith op zijn gelijknamige eerste soloalbum.

George Michael overleed in 2016 op 53-jarige leeftijd aan een combinatie van hart- en leverproblemen.

De videoclip van Faith:

Aan de veiling ging een rel vooraf. De spullen waren in het bezit van Siobhan Bailey, jarenlang de persoonlijk assistent van Michael. Bailey overleed in 2014 en na haar dood erfde haar man Ian Belcher, met wie ze in scheiding lag, de collectie.

Dat Belcher de collectie besloot te verkopen, schoot bij de broer van Bailey in het verkeerde keelgat. Gerard Bailey zei tegen de BBC dat zijn zus "ontzet zou zijn geweest bij de gedachte dat er een veiling onder haar naam wordt gehouden en dat persoonlijke, dierbare bezittingen aan hoogste bieder worden verkocht".

De voorzitter van veilinghuis Sworders liet weten dat het contact met Belcher de afgelopen 2,5 jaar "zeer prettig" was verlopen. "Je kunt er op twee manieren naar kijken: als een manier om geld te verdienen of als een soort herdenking en eerbetoon aan Siobhan, en zo hebben wij het benaderd."

"De stad verkeert niet aan de rand van een hongersnood, maar in een hongersnood", stelt gouverneur Nabil Shamsan. De zuidwestelijke stad is afgesloten van de toevoer van water, voedsel, medicijnen en brandstof. Sinds het begin van het zware offensief eerder deze maand zouden er bijna 300 mensen zijn gedood bij gevechten.

Mogelijke oorlogsmisdaad

Er is sprake van een opzettelijk veroorzaakte humanitaire crisis in Taiz, zegt Human Rights Watch in een verklaring. Volgens de mensenrechtenorganisatie is mogelijk zelfs sprake van een oorlogsmisdaad door de Houthi's. Mensen in Taiz vertelden onlangs tegen de NOS al dat er sprake is van systemische uithongering.

In de stad zijn in twee dagen tijd negen burgers gedood door Houthi-strijders, stelt een lokale mensenrechtenorganisatie. Elf burgers zouden zijn ontvoerd.

Volgens het ministerie van Volksgezondheid van de Houthi's vielen er vandaag dertien doden door een Saudisch bombardement. Dat zouden met name burgerslachtoffers zijn geweest.

Ontkenning

Houthi-leider Abdul Malik al-Houthi beweerde vandaag in een tv-toespraak dat er wel degelijk humanitaire hulp wordt toegelaten tot Taiz. Hij stelde dat er alleen maar wapenleveranties aan pro-Saudische milities worden tegengehouden. De Houthi's houden al jaren grote delen van Jemen bezet en strijden tegen de door Saudi-Arabië gesteunde regering.

De Jemenitische strijdkrachten beweren dat ze in 24 uur tijd ruim 300 Houthi-strijders hebben gedood of verwond. Er zouden honderden aanvallen zijn uitgevoerd in een dag tijd. Met name stellingen van Houthi-strijders in het westen van Taiz zijn onder vuur genomen, aldus de legertop.

Raketaanval op Saudi-Arabië

De Houthi's hebben een reeks luchtaanvallen op Saudi-Arabië opgeëist. Onder meer twee internationale vliegvelden en een aantal olieraffinaderijen waren daarbij het doelwit.

Volgens de Saudische autoriteiten werden meerdere raketten onderschept. Een Saudische burger in hoofdstad Riyad raakte gewond door vallende brokstukken. Ook een huis raakte beschadigd.

Dat concluderen onderzoekers van de NASA in een artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Science. Het 800 gram wegende stukje rode steen, dat de Teghaza 001 is genoemd, is volgens wetenschapper Yang Liu "echt uniek". Het biedt volgens hem meer inzichten dan de twee andere stukken marsmeteoriet.

De Teghaza 001 werd in 2022 in acht fragmenten gevonden in de woestijn, ongeveer 34 kilometer van het dorp Bir Shali. Het grootste fragment was zo groot als een tennisbal. De belangrijkste mineralen die onderzoekers erin aantroffen zijn veldspaat en pyroxeen, belangrijke, gesteentevormende mineralen die veel voorkomen in de aardkorst.

Het gesteente bevatte daarnaast ook zirkoonkristallen met uranium. Verder wijst de chemische samenstelling van de Teghaza 001 erop dat er water langs heeft gestroomd.

Daarmee onderscheidt het zich van de twee eerdere vondsten. De Teghaza 001 kent volgens de NASA-wetenschappers een unieke samenstelling van de stollings- en vulkanische mineralen. De ongeveer even oude meteoriet ALH84001 bestaat vrijwel geheel uit een mineraal en de meteoriet die Black Beauty wordt genoemd, van ongeveer 2,1 miljard jaar oud, is dan weer een stuk kleiner.

De Teghaza 001 komt vermoedelijk uit de zuidelijke hooglanden van Mars. "Dit is echt het eerste stuk Marskorst dat we hebben gevonden in een deel van Mars waar we nog nooit eerder een monster van hebben gehad", aldus Lee Saper, de tweede auteur van het artikel. Volgens de wetenschapper suggereert de vondst dat er meer dan 4,1 miljard jaar geleden water op het Marsoppervlak aanwezig was.

Leven op Mars

De vondst geeft echter geen antwoord op een allesomvattende vraag of er ooit leven op Mars was. Saper: "De bevindingen ondersteunen het idee dat het vroege Mars de noodzakelijke ingrediënten en omstandigheden had om leven te herbergen, maar geven geen direct antwoord op de vraag of er leven op Mars is geweest."

De instorting vond plaats bij de ingang van een openluchtmuseum van Göreme in de centrale provincie Nevsehir. Volgens Turkse media zijn de slachtoffers een Turks echtpaar en een Franse toerist. Vermoedelijk is de instorting veroorzaakt door een aardverschuiving als gevolg van hevige regenval.

Een reddingsteam is ingezet om te zoeken naar meer slachtoffers onder het puin. De minister van Justitie heeft een onderzoek ingesteld naar het incident.

Werelderfgoedlijst

Cappadocië is een populaire toeristische trekpleister en staat bekend om zijn bijzondere en unieke rotsformaties en eeuwenoude ondergrondse steden.

De regio is een van de meest bezochte plekken van het land. Ook worden er in de regio veel luchtballonvaarten gedaan. Cappadocië staat op de Werelderfgoedlijst van Unesco.

Stewart overleed in zijn huis in Los Angeles na een kort ziekbed, in het bijzijn van familie en vrienden en "omringd door live muziek, gebed, tranen en gelach", zo staat beschreven. Hij leed aan de ziekte van Alzheimer en Lewy body-dementie.

Stewart werd geboren op 13 juli 1940 in Mirfield in Engeland. The New York Times schrijft dat hij een sombere jeugd in een Engels kolenmijngebied overwon, voordat hij naar de toneelschool ging. Hij had daarvoor gewerkt als meubelmaker om geld te sparen voor de opleiding. Hij trad voor het eerst op toen hij 19 jaar oud was.

Shakespeare

Een paar jaar later, in 1966, begon hij bij de Royal Shakespeare Company in het Verenigd Koninkrijk. Daar bleef hij veertien jaar. Tegen persbureau AP zei hij: "Mensen die niet bij het gezelschap zaten, zeiden tegen me: 'Neem er eens een pauze van. Waarom ga je niet ergens anders heen?' En ik zei dan: 'Om wat te doen?' Televisie?'"

In 1971 was zijn Broadway-debuut; hij speelde een ketelmaker in A Midsummer Night's Dream.

Een greep uit Stewart's optredens in de serie Star Trek:

Stewart speelde na een lange theatercarrière in vele films en series, al bleef de echte roem nog even op zich wachten. Hij werd vooral bekend als Kapitein Jean-Luc Picard uit de Star Trek-franchise. Voor het eerst was hij daarin te zien in 1987. Zijn zware stem kenmerkte hem, evenals de slogan "Make it so".

Ook is hij bekend van zijn rol als Professor Charles Xavier in de X-men-trilogie. Hij verscheen in drie films tussen 2000 en 2006. Later was hij in nog vier films te zien, voordat Professor X stierf in Logan uit 2017. Hij maakte zijn rentree in Doctor Strange in the Multiverse of Madness in 2022.

Scheidingen

Stewart trouwde met choreografe Sheila Falconer in 1966, met wie hij twee kinderen kreeg. Zijn latere huwelijk met Wendy Neuss, een Amerikaanse producente, eindigde eveneens in een scheiding.

De aanleiding voor beide scheidingen, zo erkende hij in zijn memoires, was een affaire met een jongere vrouw. "In een leven vol vreugde en succes, zijn mijn twee mislukte huwelijken mijn grootste spijt", schreef hij. In 2013 trouwde hij met Sunny Ozell, een Amerikaanse zangeres die 38 jaar jonger was dan hij.

Een voormalige functionaris van het Oekraïense ministerie van Defensie wordt verdacht van corruptie en witwassen. Hij zou een sleutelrol hebben gespeeld bij de aanschaf van 67.000 kogelwerende vesten, die van waardeloze kwaliteit bleken te zijn. De Oekraïense staat is naar schatting voor 53 miljoen euro opgelicht.

Huizen in Nice

De verdachte zou zijn omgekocht door de verkoper van de militaire uitrusting. Dit geld zou via een contactpersoon in Frans vastgoed zijn gestoken. Er zouden onder meer huizen in havenstad Nice van zijn gekocht. Deze woningen zijn doorzocht en er is vervolgens beslag op gelegd, evenals op banktegoeden.

Het is onduidelijk of er arrestaties zijn verricht. Ook is niet bekendgemaakt hoeveel mensen verdacht worden van betrokkenheid bij de corruptiezaak. De politieactie is een samenwerking tussen de Franse autoriteiten en die van Oekraïne. Eurojust, dat gevestigd is in Den Haag, heeft een coördinerende rol gespeeld.

Vooraf betaald

Het contract voor de tienduizenden kogelwerende vesten werd in maart 2022 ondertekend. Op dat moment was Rusland net een week bezig aan zijn grootschalige invasie van Oekraïne. De vesten zijn vooraf betaald. Pas bij de levering werd duidelijk dat ze van slechte kwaliteit waren.

Corruptie is een hardnekkig probleem in Oekraïne. Enerzijds heeft het land de afgelopen jaren grote stappen gezet om omkoping binnen de overheid aan te pakken en te voorkomen, concludeerde de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) afgelopen zomer in een rapport.

Anderzijds worden geregeld hoge functionarissen gearresteerd op verdenking van corruptie. Zo is vorige maand de hoogste aanklager van het land opgestapt vanwege een corruptieonderzoek. In augustus werd onder anderen de plaatsvervangende stafchef van president Zelensky aangeklaagd.

Eerder sprak een lokale Bosnische burgemeester van drie doden en twaalf gewonden, van wie een persoon in kritieke toestand verkeerde. Inmiddels is dus een vierde persoon overleden.

Over de nationaliteit van de slachtoffers is nog niets bekend. Het Italiaanse ministerie van Defensie meldt dat het nog geen verdere details kan verstrekken "in afwachting van meer precieze informatie, met name over de gezondheidstoestand van de betrokken personen". De oorzaak van de crash wordt onderzocht.

De crash is vastgelegd door een omstander:

De militaire helikopter vloog in Bosnië voor de EU-vredesmacht EUFOR Althea, die als doel heeft de veiligheid en stabiliteit van dat land te bewaken en te bevorderen.

Ook militairen uit Nederland nemen deel aan EUFOR Althea. Vorige week keerden er wel zo'n 175 militairen van de 11 Luchtmobiele Brigade, officieren en ondersteunend personeel terug uit Bosnië en Herzegovina.

In april 2025 werd bekend dat Nederland ging bijdragen aan de vredesmissie. De militairen bleven enkele weken langer in het Balkanland in verband met verkiezingen.

De Nederlandse militairen werkten in Bosnië samen met collega's uit onder meer Griekenland, Hongarije, Italië, en Roemenië. De thuisbasis van de militairen was Camp Butmir in de Bosnische hoofdstad Sarajevo, het hoofdkwartier van EUFOR Althea.

De Europese bescherming van de auto-industrie, waarvoor Duitsland zich sterk maakt, dreigt ook Japanse fabrikanten hard te raken. Dat moet veranderen, vindt Japan.

Klungelig en bukkend loopt Merz donderdag door een volgebouwde onderzoeksfaciliteit in Tokio, gevolgd door Japanse diplomaten boven wie hij met kop en schouders uitsteekt. Tijdens zijn bezoek gaat het over veel: defensiesamenwerking, cyberveiligheid en de energievoorziening van de toekomst. Maar er is één onderwerp waar Merz het niet openlijk te veel over wil hebben: de auto-industrie.

"Wij zijn ernstig bezorgd", zegt minister van Economie Ryosei Akazawa woensdag tijdens een ontmoeting tussen de bondskanselier en Japanse bedrijven. Merz hoort het met een onbewogen gezicht aan. "Wij zijn bij uitstek partners die als gelijkgezinde landen gezamenlijk juist samen moeten optreden tegen overproductie door bepaalde landen", zegt hij, doelend op China.

De EU wil bij subsidies en overheidsaankopen elektrische auto's bevoordelen die binnen de unie worden geproduceerd. Volgens de Duitse zakenkrant Handelsblatt zijn er plannen om ook auto's uit Japan onder dit 'Buy European'-programma te laten vallen, evenals uit het VK en Zuid-Korea. Een besluit ligt er nog niet.

Nieuwe klap

Duitsland was als exportland lange tijd terughoudend met het invoeren van handelsbeperkingen, maar Berlijn ligt hierover niet langer dwars. Onder meer de auto-industrie leidt fors onder de Chinese concurrentie, dat met goedkope en gesubsidieerde modellen snel terrein wint. Actie was daarom geboden. Dat werd vandaag nogmaals duidelijk, met de presentatie van dieprode kwartaalcijfers bij Volkswagen.

Donderdagochtend vraagt ook Toyota-directeur Kenta Kon de bondskanselier persoonlijk om auto's uit Japan hetzelfde te behandelen als Europees geproduceerde voertuigen. Dat is volgens hem "het beste voor klanten, de auto-industrie en de autocultuur". Hoe Merz reageert, maakt Toyota niet bekend. Maar dat het bedrijf het verzoek direct naar de pers brengt, maakt duidelijk dat de kritiek niet binnenskamers blijft.

Voor Japan dreigt namelijk de zoveelste economische klap. Toyota verkocht van april tot september een kwart minder auto's in China dan een jaar eerder, het laagste aantal voor die periode in negen jaar. De vraag is zwak en Chinese fabrikanten lokken met goedkope elektrische modellen klanten weg. Ook in Zuidoost-Azië, jarenlang een bolwerk van Japanse autofabrikanten, groeit de Chinese concurrentie. Ondertussen drukken de invoerheffingen van Donald Trump op de export naar de Verenigde Staten.

En nu dreigt ook Europa het Japanse fabrikanten moeilijker te maken: met voordelen voor de eigen industrie waarvoor hun in Japan geproduceerde auto's niet in aanmerking komen. Dat terwijl Japan en Duitsland allebei zeggen dat ze minder afhankelijk willen worden van China, en hun bedrijven beschermen tegen Chinese concurrentie.

Middelgrote machten

Merz is er veel aan gelegen zijn gastvrouw gunstig te stemmen. Zijn plan is om een wereldwijde alliantie tussen middelgrote landen te sluiten, als tegengewicht tegen zowel China als de VS. Als derde en vierde economie ter wereld Duitsland en Japan, met hulp van andere landen, een machtig blok vormen, aldus de kanselier. "Dan is niet de vraag of we op het menu staan of aan tafel zitten, want dan bezitten wíj het hele restaurant."

De landen plannen onder meer samenwerking met AI-ontwikkeling en defensie. Ook wil Duitsland aanhaken bij de ontwikkeling van een Japans-Brits-Italiaans gevechtsvliegtuig.

Beide landen hebben decennia van militaire terughoudendheid achter de rug, als gevolg van de Tweede Wereldoorlog. De twee verklaren nu "bereid te zijn meer verantwoordelijkheid te nemen voor vrede en stabiliteit". Met andere woorden: flink investeren in defensie.

Merz verlaat Japan met tientallen handelsdeals en investeringsplannen tussen de beide landen. Dat is wat het "premium partnerschap" moet uitstralen. Als de Japanse auto-industrie toch schade oploopt door de Europese maatregelen, loopt die vriendschap alweer een flinke kras op.

Premier Meloni heeft het plan bekendgemaakt bij de presentatie van de begroting voor 2027, de laatste voor de parlementsverkiezingen. Ze moedigt Italianen aan om vooral creatief te zijn met de kentekenplaten.

Het personaliseren van een plaat voor een auto zal naar verwachting 600 euro kosten. Voor een motor is dat 360 euro.

Een Italiaanse kentekenplaat bestaat nu uit een combinatie van twee letters, drie cijfers gevolgd door weer twee letters. Het is niet bekend in hoeverre Italianen mogen afwijken van de indeling.

Meloni bespot

Het plan van Meloni heeft op sociale media tot hilariteit geleid. Zo verschenen er memes (grappig bedoelde internetplaatjes) van Meloni als Marie Antoinette met de tekst: "Uwe Majesteit, het volk lijdt honger!" waarop Meloni antwoordt: "Geef hun gepersonaliseerde kentekenplaten".

Daarmee wordt verwezen naar de beroemde uitspraak van de Franse koningin die "laat ze dan taart eten" zou hebben gezegd toen haar werd verteld dat het volk geen brood had om te eten.

De regering kan beter eerst iets doen aan onder meer de gestegen kosten van levensonderhoud, klinkt de kritiek op sociale media.

De Italiaanse staatsschuld bedraagt nu zo'n 139 procent van het bruto nationaal product (bnp). Het land is binnen de Europese Unie een van de landen met de grootste schuldenlast.

Taxichauffeurs

Onder meer taxichauffeurs zijn blij met de gepersonaliseerde kentekenplaten omdat erkende aanbieders daarmee makkelijk worden herkend. Anderen zijn bang dat de gepersonaliseerde kentekenplaten aanstootgevende teksten zullen bevatten.

De regering wil niet zeggen hoeveel geld het plan moet opleveren.

Volgens de Europese antifraudedienst OLAF leken de snoepjes en de verpakking sprekend op producten van een bekend Europees merk. Hiermee werden de merkrechten geschonden, maar OLAF waarschuwt ook dat kinderen de THC-snoepjes hierdoor gemakkelijk konden verwarren met gewoon snoepgoed. En dat kan gevaarlijk zijn.

Ook waarschuwt de antifraudedienst dat dergelijke voedselwaren niet voldoen aan de Europese regels. Gebruikers krijgen door de verpakking de indruk dat het een normaal en veilig product is.

In totaal zijn 3560 verpakkingen in beslag genomen en vernietigd. Ze waren verstuurd vanuit de Verenigde Staten en zouden doorgestuurd worden naar Nederland.

Kinderen ziek

De dienst heeft ook websites en winkels op de radar die dergelijk snoepgoed verkopen. Die bevinden zich overigens allemaal in Frankrijk. De autoriteiten daar nemen volgens OLAF passende maatregelen.

Er zijn regelmatig incidenten met THC-snoepjes. Deze zomer nog waarschuwde de politie in Utrecht voor onveilige snoepjes waar kinderen ziek van waren geworden. Ze hadden de snoep gevonden op een schoolplein.

Vorig jaar werden snoepjes van Haribo teruggeroepen door de NVWA nadat er THC in was aangetroffen. Meerdere mensen waren er onwel van geworden. Een kind was zelfs in coma geraakt. Maar in het teruggeroepen snoep bleek later toch geen THC te zitten, concludeerde het Nederlands Forensisch Instituut na onderzoek.

Binnen een jaar is het oppervlak voor de Afghaanse productie van opium bijna verviervoudigd naar zo'n 43.000 hectare. Dat is nog steeds fors minder dan vóór het verbod in 2022. In dat jaar werd er 200.000 hectare gebruikt voor papaverteelt. Papaver wordt gebruikt voor de productie van drugs als opium en heroïne.

Hoewel de productie zeker niet terug is op het niveau van vóór het teeltverbod, kunnen boeren - vanwege de aanhoudende vraag uit onder meer Europa - wel flink meer verdienen aan een kilogram gedroogde opium. Voor het verbod leverde een kilo zo'n 100 dollar op, tegenwoordig gaat het al gauw om meer dan 500 dollar, stelt de VN.

Stiekem verbouwen

Boeren proberen hun productie zo veel mogelijk onder de radar te houden. In grote graanvelden worden alleen wat kleine stukjes grond gebruikt om papaver te verbouwen. Andere productielocaties zijn omringd door muren.

Het laat de wanhoop onder Afghaanse boeren zien. Het is voor hen namelijk strikt verboden om opium te maken. De Taliban treden hard op tegen de productie, omdat het volgens de machthebbers niet past bij hun streng-islamitische leer en omdat het regime streeft naar internationale erkenning.

Een paar jaar geleden stonden de Taliban daar nog heel anders in; de groepering verdiende fors aan export van opium tijdens hun oorlog met de VS en de NAVO.

Opiumexport in tact

Ondanks de gevaren, komen boeren terecht bij opiumproductie, omdat het winstgevender is dan andere vormen van landbouw, maar ook omdat de illegale exportlijnen nog grotendeels intact zijn. Dat geldt niet voor de export van legale producten, zoals graan, katoen en watermeloenen. Het is al enige tijd onrustig langs de grens tussen Afghanistan en Pakistan, vanwege een gewapend conflict tussen die landen.

De Taliban zeggen dat de geschatte toename van de opiumproductie zwaar wordt overschat door de VN. Volgens de Afghaanse machthebbers komt de daadwerkelijke teelt van 2026 twee keer lager uit dan de schatting de schatting van VN-bureau UNODC. Waar ze zich op baseren, is onduidelijk.

Aan de verhuizing zit een geopolitieke component: China zet panda's namelijk al decennia in om banden met andere landen aan te halen: ook wel 'pandadiplomatie' genoemd.

Dat werkt zo: China leent exemplaren van de zeldzame inheemse berensoort uit aan dierentuinen overal ter wereld. De dieren zijn erg populair bij dierentuinbezoekers. Maar als de relatie met het ontvangstland bekoelt, kan de Chinese regering de beren elk moment terugvorderen.

In het geval van Lang Yue is daar geen sprake van, verzekert Ouwehands-directeur Robin de Lange. De dierentuin heeft met de China Wildlife Conversation Association afgesproken dat panda's die in de dierentuin worden geboren vóór hun vierde teruggaan naar China. "Dat is de leeftijd dat hij in het wild zijn eigen leven kan gaan opbouwen."

Lang Yue is het tweede pandajong dat in Ouwehands is geboren, sinds het park in 2015 - na vijftien jaar lobbyen - twee pandaberen te leen kreeg van China. Die uitleen werd bekendgemaakt tijdens een staatsbezoek van koning Willem-Alexander en koningin Máxima aan China.

Pandaverzorger Brenda gaat het dier missen:

"Pandadiplomatie is een heel belangrijk en goed doordacht onderdeel van de Chinese soft power-diplomatie", zegt sinoloog Casper Wits. Oftewel: het uitoefenen van invloed zonder geweld of dwang. "China heeft natuurlijk te maken met veel negatieve associaties. Het vriendelijke gezicht van de panda moet China een zachtaardiger imago geven."

Met die negatieve associaties doelt Wits op de omgang van China met de Oeigoeren, het neerslaan van demonstraties in Hong Kong, een steeds agressievere houding jegens Taiwan en ook spionage in Nederland.

Er is daarom ook kritiek op deze vorm van diplomatie. Onder andere de Partij voor de Dieren had destijds sterke bezwaren tegen de panda-overeenkomst met Ouwehands. De partij vond het onacceptabel dat dieren de inzet waren van diplomatieke relaties en zag de deal als een afleidingsmanoeuvre van misstanden in China.

Dierentuinen die pandaberen te leen krijgen moeten daarvoor diep in de buidel tasten. Per jaar doneert Ouwehands Dierenpark 1 miljoen dollar aan natuurbeschermingsactiviteiten in China. "Daarnaast eten ze veel bamboe en hebben ze veel verzorging nodig", zegt directeur De Lange. "Dat kost zeker een paar ton per jaar."

Dat de Chinese regering elk moment kan besluiten de geleende panda's terug te halen, blijkt uit de panda-leegloop in Amerikaanse dierentuinen. Toen president Barack Obama in 2010 een ontmoeting had met de Dalai Lama, was dat tegen het zere been van de Chinezen. Panda-uitleencontracten werden niet verlengd. Na het incident met een Chinese 'spionageballon' in 2023 werden meerdere panda's uit Amerika teruggehaald.

Sinds president Trump de banden met China weer heeft aangehaald, staan ook de beren weer op de agenda. Vorige maand arriveerden twee panda's in de VS. Die zullen, mits de verhoudingen goed blijven, de komende tien jaar te zien zijn in de dierentuin van Atlanta.

Vorig jaar haalde China ook de laatste twee reuzenpanda's uit Japan terug vanwege de bekoelde relatie met het land.

De geschiedenis van pandadiplomatie

Banden smeden met andere landen door middel van exotische dieren is een eeuwenoud fenomeen, vertelt Wits. "Al in de 7e eeuw deed de toenmalige Chinese keizerin Wu twee panda's cadeau aan Japan. En in de 9e eeuw kreeg Karel de Grote een olifant van de kalief van Bagdad."

De hedendaagse pandadiplomatie ontstond in 1972, toen de Amerikaanse president Richard Nixon als eerste Amerikaanse president China bezocht. "De first lady zei terloops dat ze panda's fantastische dieren vond en kreeg er vervolgens spontaan een paar. Later is dit veel strategischer geworden."

In Rhenen merken ze niets van diplomatieke spanningen, zegt directeur De Lange. "Wij hebben altijd goed overleg gehad met onze collega's in China. Het speelt natuurlijk wel in je achterhoofd, maar ik heb nog nooit een telefoontje gekregen dat er een probleem is."

Afscheidsceremonie

Voor het vertrek van Lang Yue is een heuse afscheidsceremonie georganiseerd. Daar is onder meer een delegatie van de Chinese ambassade in Den Haag bij. "We hebben ook een hoop kinderen uitgenodigd. Die zwaaien de panda uit."

Eenmaal in China zal de beer worden toegevoegd aan het fokprogramma aldaar.

"Hij geeft toe dat hij zich specifiek richtte op "moslims en mensen met Afrikaanse of Noord-Afrikaanse afkomst", maakte de openbaar aanklager vandaag bekend. T. zou tijdens zijn verhoor ook hebben bekend dat hij de aanslag had voorbereid.

De 39-jarige opende vorige week vrijdagochtend vanuit zijn auto met een machinegeweer het vuur op voorbijgangers. In zo'n twintig minuten maakte hij eerst slachtoffers in Trappes en daarna even verderop ook in La Verrière, waarna hij rond 10.20 uur werd klemgereden en gearresteerd in het plaatsje Coignières. Hij zou 128 kogels hebben afgevuurd, schrijft Le Monde.

Bij de arrestatie vond de politie in zijn auto het machinegeweer, traangasgranaten en handschoenen. De aanslag werd vrijwel direct door president Macron bestempeld als een terreurdaad met een mogelijk racistisch motief.

'Geen spijt'

Bij de aanslag werd de 26-jarige Pengo Bossio Wangi gedood. Ook raakten zeven mensen gewond, onder wie een 11-jarig meisje. Het kind werd acht keer geraakt.

T. zou in zijn bekentenis hebben ontkend dat hij kinderen wilde raken. De verdachte zegt dat hij mogelijk "haar lichaamsgrootte verkeerd had ingeschat", maar benadrukt dat hij geen spijt heeft.

Het meisje droeg een hoofddoek toen ze werd neergeschoten. "Misschien heeft hij haar daarom aangevallen", verklaarde haar moeder eerder. "Ze is een kind dat in Frankrijk is geboren, in Trappes. Ze heeft het recht om hier haar leven op te bouwen."

Schuilen achter een auto

De ouders van het meisje laten aan RTL weten dat het inmiddels beter gaat met haar. Afgelopen woensdag werd een stille tocht voor de slachtoffers van de aanslag gelopen, waar haar moeder een toespraak gaf.

"Wil je weten waar ze het lichaam van mijn kind hebben gevonden? Ik zal het je laten zien. Ze rende naar een auto om daar te schuilen, dat heeft haar gered", vertelde de moeder in een emotionele toespraak. "Dat kleine meisje heeft dit absoluut niet verdiend."

Drie van de gewonden liggen nog in het ziekenhuis, een van hen verkeert nog in kritieke toestand.

Terrorisme

De autoriteiten hebben bij een huiszoeking onder meer wapens en munitie gevonden, aldus de aanklager. Ook werden in zijn huis boeken gevonden, onder meer een koran, een bijbel en een exemplaar van Hitlers Mein Kampf.

Uit het voorlopige onderzoek zou blijken dat T. al op 3 september was begonnen met de voorbereiding van zijn aanslag. Hij kocht onder meer onderdelen voor een machinegeweer en zou zijn schulden hebben afbetaald.

Ook zou hij enkele dagen voor de aanslag zijn sociale media hebben gewist, zijn laptop hebben verkocht en zijn telefoon hebben verborgen. De laatste twee zijn afgelopen dinsdag gevonden en in beslag genomen en moeten nog worden geanalyseerd.

De aanslag wordt door de autoriteiten onder meer onderzocht als een terroristische daad onder paragraaf 1 van Artikel 421-1 in strafwetboek, aldus de aanklager.

De verdachte ontkent een terroristische intentie, maar beschouwt zijn daad als "rechtmatig".

Gisterochtend botste een hogesnelheidstrein op volle snelheid op een stilstaande trein bij het dorpje Urda, zo'n 140 kilometer ten zuiden van Madrid. Zeker 69 mensen kwamen om het leven en tientallen raakten gewond.

De Spaanse minister van Transport Óscar Puente schreef het ongeluk gisteren toe aan een menselijke fout. Toch blijkt uit verdere analyse dat het ongeluk niet enkel daaraan is toe te schrijven. Voorafgaand aan het ongeluk vonden ook meerdere systeemfouten plaats.

Toename ongelukken

Sommige Spanjaarden vragen zich inmiddels af of ze nog wel veilig met de trein kunnen reizen. Het aantal ernstige ongelukken op het Spaanse spoor is de afgelopen tien jaar namelijk toegenomen, met in de afgelopen vier jaar de meeste dodelijke ongelukken in de recente geschiedenis, blijkt uit rapporten van het Rijksagentschap voor Spoorwegveiligheid.

In 2025 waren er 69 ernstige ongelukken. Dit jaar kwamen er bij twee dodelijke ongelukken samen meer dan honderd mensen om het leven.

Naast het ongeluk van gisteren kwamen er in januari 46 mensen om. Toen ontspoorde een hogesnelheidstrein in de buurt van Córdoba. De trein kwam op het naastgelegen spoor terecht en botste op een andere hogesnelheidstrein. De ontsporing kwam waarschijnlijk door een al bestaande breuk in de rails.

Al langer zorgen

De zorgen over de staat van het Spaanse spoor heersen al langer: in 2025 verzocht de machinistenvakbond Semaf de overheid al dringend om het onderhoudsprotocol te herzien, zei de bondsvoorzitter tegen omroep RTVE. Semaf zou hebben voorgesteld om de maximumsnelheid te verlagen en meer preventief onderhoud uit te voeren.

Met bijna 4000 kilometer spoor voor hogesnelheidstreinen heeft Spanje, na China, de meeste aantal kilometers ter wereld. En het spoor wordt veel gebruikt: in 2025 maakten 44,5 miljoen passagiers gebruik van het hogesnelheidsnetwerk.

Uit cijfers van de Europese Commissie blijkt echter ook dat Spanje tussen 2018 en 2022 slechts 16 procent van de totale uitgaven aan het spoor aan onderhoud van bestaande systemen uitgaf. Frankrijk en Duitsland besteden ongeveer een derde van de totale uitgaven aan onderhoud, vernieuwing en verbetering van bestaande lijnen.

De lijn Madrid-Sevilla, waar beide ongelukken plaatsvonden, maakt gebruik van een verouderd systeem. Daarvoor stond een vervanging gepland voor het eerste kwartaal van volgend jaar, vertelt een bron aan de krant El País.

Staking vakbond

Na het dodelijke ongeluk in januari kondigde Semaf een driedaagse staking aan voor meer veiligheid op het spoor. Op de eerste dag kwam de vakbond al tot een akkoord met de regering: er zou 1,8 miljard euro in onderhoud geïnvesteerd worden.

Vandaag staken de treinmachinisten opnieuw over de structurele verbetering van de veiligheid op het spoor. De staking stond al op de planning, maar is door dit ongeluk extra urgent geworden, aldus de vakbond. Wel roept de vakbond op om "voorzichtig te blijven" met speculaties over de oorzaak van het ongeluk totdat er meer details worden bekendgemaakt.

De andere treinvakbond, de CSIF, wil dat transportminister Puente "zijn verantwoordelijkheid neemt" en aftreedt. Puente schreef het ongeluk toe aan een menselijke fout van een medewerker. De vakbond noemt dat "ongepast", volgens CSIF wordt de medewerker als "zondebok" gebruikt. "De minister heeft alle verantwoordelijkheid ontweken, ondanks de aanvankelijke storing in het computersysteem die de gebeurtenissen in gang zette", schrijft CSIF.

Politieke campagne ingezet

Met nog 31 dagen te gaan tot de Spaanse verkiezingen op 29 november wordt ook meteen duidelijk dat politici de problemen op het spoor aangrijpen voor hun campagnes. Verschillende kandidaten verschenen in de buurt van het ongeluk om hun steun te betuigen - de woede die Spanje voelt, weerklonk gisteren al in hun speeches.

Zo noemde de extreemrechtse leider Santiago Abascal transportminister Puente "minister van de dood". "Deze regering heeft werkelijk alles verwoest, inclusief de infrastructuur", voegde hij daaraan toe. Alberto Núñez Feijóo, premierskandidaat voor de grootste oppositiepartij, zei dat inwoners "het recht" hebben om op de hoogte zijn van de "staat van de spoorwegen en veiligheidssystemen, welke waarschuwingen zijn ontvangen, welke maatregelen zijn genomen en welke acties zijn ondernomen".

Premier Sánchez beloofde een onderzoek en verbeteringen aan het spoor.

De koning en koningin bezoeken vandaag de gewonden in het ziekenhuis in Toledo. Op de plek van het ongeluk wordt nog altijd gezocht naar slachtoffers, maar de autoriteiten verwachten niet dat er nog lichamen onder het puin liggen.

De première ging gepaard met boegeroep, buiten stond politiebewaking. Op een uitzondering na waren de Duitse recensies vernietigend. Variërend van "rampzalig" tot "mislukking". "Wagner zoals Hamas hem zou willen zien", kopte de Oostenrijkse krant Die Presse. "Zowel Wagner als de historische feiten worden afgeslacht", aldus de Jüdische Allgemeine.

Bij de tweede uitvoering gisteravond was opnieuw boegeroep te horen. Na de pauze keerde een aanzienlijk deel van de bezoekers niet terug. Bij het aanstippen van het Palestijnse leed klonk zowel gejuich als gejoel, een atypische setting voor een opera.

Vastklampen aan schuldgevoel

Het oorspronkelijke verhaal van Der Fliegende Holländer uit 1843 gaat over een kapitein die doolt op zee en die één keer in de zeven jaar aan land mag. Als hij dan een vrouw ontmoet die trouw aan hem zweert, is zijn vloek verbroken.

In deze interpretatie moet het schip Duitsland voorstellen, dat de historische schuld van de Holocaust op zijn schouders draagt. Israël belichaamt de redder Senta, Palestina haar gedumpte liefde Erik. De zangpartijen worden afgewisseld met beelden van Israël, historische informatie en nagespeelde scènes van de Duits-Israëlische geschiedenis.

Met deze bewerking wil de regisseur, de Zwitser Milo Rau, een discussie in Duitsland teweegbrengen over de omgang met Israël. Door zich vast te klampen aan het schuldgevoel voor het verleden, zou het land niet kunnen inzien wat er in Gaza gebeurt.

Kritiek op Israël ligt in Duitsland zeer gevoelig. Kunst- en mediamakers blijven daarom veelal weg bij het thema, uit vrees voor verwijten van antisemitisme of het wegvallen van subsidies. Kunstenaars en artistiek directeuren stellen dat zij hun werk niet meer vrij kunnen uitvoeren.

De VN-rapporteur voor vrijheid van meningsuiting tikte Duitsland deze zomer op de vingers. De ruimte om kritiek op Israël te uiten is te klein en wordt gecriminaliseerd, luidde de conclusie. Het heeft in de kunst tot zelfcensuur geleid, zei operaregisseur Rau in een interview. Hij hekelt dat "in de daderlanden Duitsland en Oostenrijk gekozen wordt om te zwijgen" over de situatie in Gaza.

Met deze opera wil Rau doen wat kunst hoort te doen: grenzen verleggen. Provocerend was het zeker, bleek uit reacties van het publiek. "Dit kán niet", klonk het, toen op een scherm 'stop met je schuldgevoel' werd geprojecteerd.

Verkeerde keelgat

"In Duitsland durft men nog meer te doen met opera dan in Nederland, met ook politieke enscenering", zegt operakenner Hein van Eekert van NPO Klassiek en de Duitse evenknie WDR3. Maar in dit geval denkt hij dat Rau te veel in de opera heeft willen leggen.

Zo koos Rau er ook voor om Wagner op te voeren in Israël. Dat geldt als een taboe, vanwege de antisemitische opvattingen van de componist. Beelden hiervan verschijnen tijdens de opera.

"Het gaat verder dan een herinterpretatie, het is bijna een ander verhaal. Dat zal de gemiddelde operabezoeker in het verkeerde keelgat zijn geschoten", vervolgt Van Eekert. Dat kan het boegeroep verklaren: "Het hoeft niet per se politiek te zijn, de operabezoeker wil gewoon zijn opera zien."

Rau wil duidelijk de operaliefhebber provoceren. "Kunst is confrontatie", zei hij erover. "Het moet in je gezicht ontploffen. Dat is waarom ik het doe." Aan het einde van de uitvoering wordt de Duitse toeschouwer opgeroepen 'verantwoordelijkheid' te nemen. Wat dat precies inhoudt, wordt niet duidelijk.

Toen gisteravond het gordijn sloot, verlieten bezoekers al discussiërend de zaal. De opera maakt de tongen los, zoveel is duidelijk.

Als twintiger acteerde Sommer tegenover gevestigde namen als Paul Newman, Dean Martin, Michael York en Peter Sellers. Vaak werd ze gecast als bevallige Europese schone of als blonde seksbom. "Een Teutoonse verleidster met kenmerkende pruillippen, hoge jukbeenderen en extreem getoupeerd kapsel", omschrijft filmsite IMDB haar.

Sommer was in de oorlog in Berlijn geboren als Elke Schletz, dochter van een lutherse dominee. Ze werd eind jaren 50 tijdens een missverkiezing in Toscane ontdekt door de Italiaanse regisseur Vittorio De Sica. Al snel zette ze films in Italië, Duitsland, Spanje en Frankrijk op haar naam.

Overstap naar Hollywood

In 1961 zette ze haar eerste stap richting Hollywood met het kluchtige Don't Bother to Knock uit Groot-Brittannië, al snel volgde haar Amerikaanse debuut The Prize met Paul Newman. Het leverde haar een Golden Globe op voor beste nieuwkomer.

De Telegraaf sprak toentertijd van een bliksemcarrière, van armlastig au-pair in Londen naar filmingénue. Volgens de krant moest Sommer het vooral van haar uiterlijk hebben. "Van acteren heeft Elke geen notie, maar dit is juist grappig. Als femme fatale valt ze, slechts door het hoognodige bedekt, van de ene pose in de andere."

In de pers werd Sommer vergeleken met andere hoogblonde actrices, als Kim Novak of Anita Ekberg. Voor de Pink Panther-film A Shot in the Dark vulde ze een rol waar Sophia Loren en Romy Schneider verstek voor hadden moeten laten gaan.

Tegenover Sellers' onnozele inspecteur Clouseau kon ze op haar meest koket de rol van onterechte moordverdachte spelen. Beroemd is een scène waarin Clouseau en zij na een bezoek aan een naaktstrand vast komen te zitten in het verkeer.

Sommer probeerde wel serieuzere rollen op te pakken, zoals in 1966 met The Oscar over de belangrijkste filmprijs. Maar het resultaat werd als te camp gezien. Sommer bleef daardoor vooral lichtere, komische rollen aangeboden krijgen, zoals een deel van de Britse Carry On-films en Boy, Did I Get a Wrong Number! met Bob Hope.

Hoewel ze bleef werken, waren haar rollen vanaf de jaren 70 minder memorabel, met gastrollen in tv-series als Love Boat en St. Elsewhere en steeds vaker weer Europese producties. Ook ontwikkelde ze zich als niet-onverdienstelijk zangeres en schilder.

Sommer overleed aan hartfalen in haar huis in Bel Air bij Los Angeles, enkele maanden na de dood van haar man Wolf Walther, met wie ze sinds 1993 getrouwd was.

Terugkijkend oordeelde Sommer dat ze een prachtige carrière had gehad, waarin "ik van alles heb gespeeld, van hoer tot non". Zelf was ze tevreden hoe ze zich als actrice had ontwikkeld. "Ik ben best goed geworden, door mijn toneelwerk, door mijn werk serieus te nemen en door gewoon lang genoeg te leven."

Een van de perrons op het treinstation werd geraakt, waar op dat moment de trein naar Zaporizja klaarstond, zegt hij. Ondanks een "waarschuwing voor verhoogd gevaar" stonden mensen op het perron op het moment van de aanval.

Beelden van de situatie direct na de aanval:

Een droneaanval op een flatgebouw in de Centraal-Oekraïense stad Krementsjoek kostte vandaag nog eens drie mensen het leven. De regionale gouverneur meldt dat er ook zeker vijftien gewonden zijn gevallen.

Oekraïne staat aan de vooravond van een zware winter en de vrees is dat Rusland zal proberen om Oekraïne nog harder te raken. Rusland voert de aanvallen op onder meer energiecentrales, bruggen en wegen de laatste tijd op. Ook hebben de Russen herhaaldelijk treinen en spoorweginfrastructuur aangevallen.

Gisteren werd bekend dat Nederland Oekraïne 500 miljoen euro aan militaire steun gaat geven. Dit 'wintersteunpakket' is bedoeld voor luchtverdediging en drones. Het kabinet had dit geld al gereserveerd voor Oekraïne.

De politie houdt ze verantwoordelijk voor de spectaculaire roof van uiterst kostbare juwelen in de zomer van 2022. De buit is zo'n 40 miljoen euro waard, schrijft de Europese politiedienst Europol bij de opsporingsfoto's van de verdachten.

Beelden van de roof gingen de wereld over, ook vanwege de vermomming van de daders. Ze waren gekleed in de stijl van de serie Peaky Blinders:

Het gaat om vier mannen en een vrouw. Ze hebben alle vijf de Servische nationaliteit en zijn tussen de 41 en 50 jaar oud.

Servië werkt niet mee

De dieven wisten weg te komen en zijn nog altijd niet aangehouden, maar spoorloos zijn ze zeker niet. Sinds de roof lijkt de politie ze steeds dichter op de hielen te zitten.

Vorig jaar publiceerde de politie al foto's van de verdachten en leken agenten precies te weten waar ze voor en na de roof waren geweest. Ook zijn er inmiddels gestolen diamanten teruggevonden in Hongkong, Botswana en Israël.

Daar bleef het niet bij: "We hebben zicht gekregen op namen, aliassen, beeldmateriaal en de plaatsen waar de verdachten zich mogelijk bevinden", zegt de onderzoeksleider. De politie gaat ervan uit dat ze zich in de Servische stad Nis of in de omgeving van Belgrado bevinden.

Veel tipgeld

Maar Servië levert geen verdachten uit, daarom kunnen ze volgens de politie niet worden aangehouden in dat land. Dat is ook de reden dat nu de namen van de verdachten zijn gepubliceerd. De politie zegt te hopen dat ze worden aangehouden zodra ze Servië verlaten.

Op de Most Wanted-lijst staan nu 53 verdachten die worden gezocht voor misdaden in Europa. Een van hen is drugscrimineel Jos Leijdekkers.

De politie heeft een beloning van 20.000 euro uitgeloofd voor de tip waarmee een van de verdachten wordt aangehouden. Maar de grootste beloning komt van de verzekeringsmaatschappij. Die betaalt 500.000 pond voor de gouden tip.

Pyongyang moderniseert in hoog tempo zijn strijdkrachten en zoekt steeds nadrukkelijker de confrontatie met Zuid-Korea. Daarbij lijkt ook de militaire samenwerking met Rusland het land meer zelfvertrouwen en nieuwe technologische kennis te geven.

Begin deze maand testte Noord-Korea meerdere ballistische raketten. Volgens het land zelf waren de raketten onderdeel van een hypersonisch wapensysteem, raketten die veel harder vliegen dan de snelheid van het geluid. Of dit waar is, is niet te achterhalen. Wel nemen de zorgen onder experts toe. Zij waarschuwen dat Noord-Korea's tests niet langer alleen machtsvertoon zijn, maar dat het goed mogelijk is dat het hypersonische wapensysteem zich in de laatste fase van ontwikkeling bevindt.

Een paar dagen later testte Zuid-Korea voor het eerst zijn eigen hypersonische wapen. Bij de lancering was ook de Zuid-Koreaanse president Lee Jae-myung aanwezig. Volgens lokale media wilde Lee met zijn aanwezigheid een waarschuwing geven aan Noord-Korea. Opmerkelijk, omdat Lee er tot voor kort alles aan leek te doen om de spanningen met Noord-Korea te verminderen. Noord-Korea reageerde op deze lancering opnieuw met de lancering van raketten.

Landmijnen

Het blijft niet bij raketgeweld. Ook aan de grens neemt de spanning toe. Vorige maand raakten drie Zuid-Koreaanse militairen gewond na landmijnexplosies aan de grens met Noord-Korea. De militairen waren daar om een nieuwe route vrij te maken voor een inspectie van mogelijk illegaal geplaatste landmijnen.

Het grensgebied van Zuid- en Noord-Korea ligt bezaaid met landmijnen. Een groot deel daarvan werd tijdens en in de jaren na de Koreaanse Oorlog (1950-1953) geplaatst. Sinds een aantal jaar is Noord-Korea het gebied in rap tempo aan het bewapenen. Naar schatting heeft het land er sinds 2024 bijna een miljoen mijnen bijgelegd, waaronder mijnen aan de Zuid-Koreaanse kant van de grens.

Gezamenlijk onderzoek van het Zuid-Koreaanse leger en het VN-commando in Korea wijst uit dat de ontplofte landmijn van Noord-Koreaanse makelij is. Of de mijn met opzet aan de Zuid-Koreaanse zijde is geplaatst, is onduidelijk. Volgens experts is het goed mogelijk dat de mijn bijvoorbeeld door aardverschuivingen aan de zuidkant terecht is gekomen. Daarnaast is het door gebrekkige markeringen op sommige plekken moeilijk te bepalen waar de grens precies ligt.

Zuid-Korea eiste na het incident onmiddellijk excuses en een einde aan de Noord-Koreaanse grensversterkingen. Noord-Korea ontkent dan iedere betrokkenheid, inbinden doet het evenmin.

Noord-Korea is de afgelopen maanden begonnen zijn grens te versterken met wapens, extra prikkeldraadversperringen en hekken. Ook meldde Kim Yo-jong, de zus van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, vorige week dat langs de hele grens luidsprekers klaarstaan voor psychologische oorlogsvoering. Een flinke stap terug nadat de luidsprekers aan beide kanten van de grens dit jaar juist waren verwijderd om spanningen te verminderen.

Rusland

Het militaire zelfvertrouwen van Noord-Korea lijkt sinds de uitbreiding van de militaire samenwerking met Rusland een vlucht genomen te hebben. Waar Noord-Korea militairen en wapens levert om aan de Russische zijde te vechten aan het front in Oekraïne, doet Noord-Korea gevechtservaring en wapenkennis op. Vooral op het gebied van dronetechnologie lijkt Noord-Korea grote slagen te slaan.

Pyongyang lijkt van de oorlog in Oekraïne geleerd te hebben dat goedkope drones dure luchtverdedigingssystemen kunnen overweldigen. Foto's van Kim Jong-uns bezoek aan een dronefabriek vorige maand wijzen erop dat Noord-Korea is begonnen met de massaproductie van drones. Daarnaast heeft Rusland officieren naar Noord-Korea gestuurd om daar dronebestuurders op te leiden, aldus NKnews, een nieuwsorganisatie die zich uitsluitend bezighoudt met Noord-Korea.

Ook het gecombineerd testen is begonnen. Tijdens een Noord-Koreaanse militaire oefening vorige maand viel een zwerm drones een doeleiland aan, terwijl kruisraketten en ballistische raketten tegelijkertijd vanuit verschillende richtingen toesloegen.

Als Noord-Korea erin slaagt om grote hoeveelheden drones te kunnen maken, zal dat grote gevolgen hebben voor de luchtverdediging van Zuid-Korea en de Amerikaanse troepen die daar gestationeerd zijn.

Het Zuid-Koreaanse antwoord op de snelle drone-ontwikkeling blijft vooralsnog achter. De dronedivisie van het land ondergaat momenteel een reorganisatie en is onderhevig aan bezuinigingen. Wel kondigde de minister van Defensie vorig jaar aan een half miljoen 'dronewarriors' te willen opleiden.