Het gaat om 2,7 miljoen vaten van commerciële partijen. De komende weken volgt mogelijk ook een deel van de voorraad van de Staat.

In maart kondigde het Internationaal Energieagentschap (IEA) aan 400 miljoen vaten uit de noodreserves van de aangesloten landen vrij te geven. Het was de grootste gezamenlijke vrijgave door de IEA-lidstaten ooit.

Niet alle reserves komen in een keer op de markt. Het gaat gecoördineerd en verspreid over een aantal maanden. Tot nu toe waren de Nederlandse reserves niet nodig, maar door de oplopende olieprijs is er nu wel behoefte aan.

Prijsdempend effect

Het IEA bestaat vooral uit ontwikkelde landen die voor hun economie afhankelijk zijn van olie. Lidstaten zijn verplicht een oliereserve aan te houden die gelijkstaat aan circa drie maanden aan import. Die voorraad is bedoeld voor uitzonderlijke gebeurtenissen, bijvoorbeeld om hoge prijsstijgingen als gevolg van geopolitieke onrust op te vangen.

Nadat de Verenigde Staten en Israël waren begonnen met hun aanvallen op Iran schoot de olieprijs omhoog. Dat kwam vooral door de afsluiting van de Straat van Hormuz door Iran. Ongeveer 20 procent van de totale olietoevoer naar de wereldmarkt gaat via die route. Ook is op verschillende plekken olie- en gasinfrastructuur beschadigd.

Nederland kondigde in maart aan bereid te zijn 5,4 miljoen vaten uit de voorraad vrij te geven. De helft daarvan komt van commerciële partijen, zoals de luchthaven Schiphol en de haven van Rotterdam. Omdat zij veel olie verbruiken moeten ze van de staat een olievoorraad hebben. De andere helft van de reserves komt uit de voorraad van de Staat.

Minister Van Veldhoven (D66) van Klimaat en Groene Groei zei destijds te verwachten dat er een prijsdempend effect uit zou gaan van het toevoegen van zo'n grote hoeveelheid olie aan de markt.

Nederlandse reserves nodig

Tot nu toe waren de Nederlandse reserves niet nodig, omdat landen als de Verenigde Staten eerst een groot deel van hun beloofde voorraad op de markt brachten. Dat was eerst voldoende.

Volgens een woordvoerder van de minister nemen Nederland en andere landen het stokje nu over, zodat er extra olie naar de markt blijft stromen.

De hoge olieprijs speelt ook een rol. Gisteren kwam de prijs van een vat Brent-olie boven de 100 dollar uit, het hoogste niveau in twee maanden. Volgens de woordvoerder "versterkt dat de noodzaak" om ook Nederlandse reserves vrij te geven.

Het is moeilijk te voorzien hoeveel effect het vrijgeven van olie exact heeft, zei Gertjan ten Broek, directeur van de stichting COVA die de Nederlandse oliereserve beheert, in maart tegen de NOS.

De Chinese maatregel is een directe reactie op het meest recente Russische sanctiepakket dat de Europese Commissie gisteren publiceerde. Op die lijst, de grootste tot nu toe, werden ook veertien Chinese en Hongkongse bedrijven opgenomen als straf voor hun steun aan de Russische oorlog tegen Oekraïne.

Vergeldingsmaatregel

"Schandalig", noemt het Chinese ministerie van Handel de Europese sancties op Chinese bedrijven. Daaropvolgend kwam het ministerie met maatregelen, in de woorden van de woordvoerder "nodig om de nationale veiligheid van het land te beschermen".

Door een plaatsing op deze lijst wordt het voor de Europese bedrijven veel moeilijker of zelfs onmogelijk om bepaalde technologie, materialen of onderdelen uit China te verkrijgen. Dat kan aanzienlijke gevolgen hebben voor hun productie of onderzoek en daarmee voor de ontwikkeling van Europese industrieën.

Het is de zoveelste maatregel die China zegt te nemen uit het oogpunt van nationale veiligheid. In de praktijk worden maatregelen als deze vaak gezien als politieke vergeldingsmaatregel.

De Europese Commissie zegt de Chinese maatregelen te analyseren en met lidstaten en bedrijven te bekijken wat de impact ervan zal zijn. IHC was vandaag voor de NOS niet bereikbaar voor commentaar.

Duitsland zwaarst getroffen

De getroffen Europese bedrijven zijn voornamelijk actief in de defensie-, optica-, halfgeleider- en chemische industrie en verschillen aanzienlijk in grootte. Hoewel volgens de Hongkongse krant South China Morning Post het merendeel van de getroffen bedrijven kleine bedrijven zijn met beperkte handel met China, staat ook een van Europa's belangrijkste defensiebedrijven, het Duitse Rheinmetall, op de lijst.

Met Rheinmetall en nog twee andere Duitse bedrijven op de lijst, lijkt Duitsland een van de zwaarst getroffen landen. Dat lijkt geen toeval; de kritiek uit Duitsland op China's handelspraktijken is de afgelopen tijd sterk toegenomen.

Spanning loopt verder op

De sancties komen op een gespannen moment in de Chinees-Europese relatie. Er klinkt in Europa steeds meer kritiek over het alsmaar groeiende handelsoverschot van China. Een deel van de goederen die China op Europese markten verkoopt, is gemaakt met te veel staatssteun, stellen critici, en ondermijnt daarmee het concurrentievermogen van Europa. Om de eigen markten beter te beschermen, werkt de EU momenteel aan een reeks beschermende maatregelen.

China verwerpt de Europese kritiek stelselmatig en verwijt Europa het beperken van vrije handel en het politiseren van economische kwesties. Europa daarentegen heeft al jaren kritiek op handelsbeperkingen die China al sinds jaar en dag heeft opgeworpen voor tal van industrieën.

'Belangen nauw verweven'

Deze week klonk er toch een positief geluid uit Peking. China's topdiplomaat Wang Yi ontving een delegatie van het Europees Parlement in de hoofdstad. Tegen de Chinese pers zei Wang dat "de belangen van beide partijen nauw met elkaar verweven zijn" en dat zowel China als Europa "de economische en handelskwesties niet moet politiseren noch het concept van veiligheid in handelsbetrekkingen te ver op moet rekken".

Een positief bericht waarin hij zowel de Chinese als de Europese zijde opriep kwesties niet onnodig te politiseren. Die positieve boodschap lijkt niet te zijn aangekomen bij het ministerie van Handel. De allernieuwste restricties gaan per direct in.

Na maanden van tegenstribbelen wil Commerzbank nu "constructief" in gesprek met Unicredit om zich in te laten lijven door de Italiaanse grootbank. Dat zegt president-commissaris Jens Weidmann van Commerzbank vandaag in een interview met de Duitse zakenkrant Handelsblatt. "Hoewel we het anders hadden gewild, zijn de stemverhoudingen op de komende algemene aandeelhoudersvergadering duidelijk", concludeert hij.

Unicredit begon vorig jaar aandelen van Commerzbank te kopen. Commerzbank zelf wil van een overname niets weten.

Bijna de helft in handen

Maar nadat de Italiaanse jager meer dan 30 procent van de Duitse prooi in handen had gekregen, was Unicredit verplicht een bod uit te brengen op alle uitstaande aandelen.

Vorige week bleek dat veel aandeelhouders van Commerzbank hun stukken vrijwillig aan Unicredit hadden verkocht. Daarmee kwam het belang op bijna 48 procent.

Commerzbank zei aanvankelijk dat Unicredit er niet in was geslaagd de helft van de bank in handen te krijgen. Daarmee concludeerden de Duitsers dat de overige aandeelhouders niet wilden verkopen. Commerzbank wilde daarom zelfstandig blijven.

Volwassen gedragen

Een week later gooit het bestuur van Commerzbank dan toch publiekelijk de handdoek in de ring. De uitspraken van Weidmann in Handelsblatt komen een dag na de nieuwe kwartaalcijfers van Unicredit, waarin topman Andrea Orcel aankondigde dat zijn bank in 2028 volledige zeggenschap over Commerzbank zal krijgen.

Nu al zouden alle andere aandeelhouders zich unaniem moeten verenigen om te voorkomen dat Unicredit met een belang van bijna 48 procent op aandeelhoudersvergaderingen zijn wil doordrukt.

De Duitse overheid, die sinds de kredietcrisis een belang van bijna 13 procent in de bank heeft, verzette zich ook tegen de Italiaanse overname. Vorige week kwam bondskanselier Merz daarvan terug. Hij zei nu alleen de manier waarop Unicredit te werk ging niet netjes te vinden.

"Het is nu tijd voor constructieve discussies om belangrijke punten voor werknemers, aandeelhouders en klanten vast te stellen", zegt Weidmann. "Iedereen zou zich nu als volwassene moeten gedragen, want één ding is duidelijk: deze gesprekken zijn ook in het belang van Unicredit."

Unicredit is in Duitsland al lange tijd actief met de bank HypoVereinsbank. Orcel verklaarde eerder dat er voorlopig geen plannen zijn om die te laten fuseren met Commerzbank, waardoor er banen zouden verdwijnen.

Persbureau Reuters meldde gisteren dat er meerdere kapers op de kust zijn. In een persverklaring bevestigt Arcadis vanmorgen dat WSP Global een bod heeft uitgebracht op alle aandelen van het bedrijf, eerst van 48,5 euro per stuk en vervolgens voor 51,5 euro.

Arcadis noemt het overnamebod "ongewenst", maar belooft het wel "zorgvuldig" te gaan bestuderen. Het bestuur zegt ervan overtuigd te zijn dat Arcadis zelfstandig beter af is, ook voor aandeelhouders.

Zorgen

Het eerste bod van WSP Global was unaniem door het bestuur afgewezen. Enerzijds omdat het te laag werd bevonden en anderzijds omdat WSP Global niet duidelijk zou maken hoe Arcadis na een overname zou passen in de structuur en visie van het Canadese concern.

Arcadis ontstond in 1888 als de Nederlandsche Heidemaatschappij en levert ontwerp- en adviesdiensten voor bouwprojecten, water en milieu. Het bedrijf is actief in ruim dertig landen en heeft ruim 34.000 mensen in dienst. Arcadis is sinds 1995 aan de Amsterdamse beurs genoteerd. Door de overnamegeruchten schoot de koers van het aandeel gisteren omhoog.

Er valt te kiezen uit twee thema's, waar in totaal tien verschillende ontwerpen van zijn gemaakt. De thema's zijn bekende Europeanen, en vogels en rivieren. Sommige ontwerpen zijn meer getekend, terwijl andere een realistischer uiterlijk hebben. Sommige biljetten zijn verticaal, andere horizontaal (zoals we gewend zijn).

Op de 'culturele' biljetten staan dus bekende Europeanen die de afgelopen eeuwen belangrijke bijdragen hebben geleverd aan ons continent. Het zijn in volgorde van biljetwaarde de Grieks-Amerikaanse operazangeres Maria Callas, de Duitse componist Ludwig van Beethoven, de Pools-Franse wetenschapper Marie Curie, de Spaanse schrijver Miguel de Cervantes, de Italiaanse kunstenaar-uitvinder Leonardo da Vinci en de Oostenrijk-Hongaarse vredesactiviste Bertha von Suttner.

Op de achterkant van de briefjes staan zaken die met hun werkzaamheden verband houden: zo is er bij Marie Curie een school te zien en bij Beethoven een koor.

Zo zien deze ontwerpen eruit:

De eerste drie biljetten in de fotoreeks hierboven zijn van Nederlandse hand. Studio Joost Grootens uit Amsterdam heeft ze gemaakt. "Het ontwerp kan worden opgevat als een reflectie op hoe cultuur tot stand komt", staat bij het biljet.

Het andere thema beslaat rivieren en vogels. Op het biljet van 5 euro staat de rotskruiper, het briefje van 10 euro toont de ijsvogel en de bijeneter prijkt op het biljet van 20 euro. Daarnaast zijn nog de ooievaar (50 euro), de kluut (100 euro) en de jan-van-gent (200 euro). Op de achterkant staan de Europese instellingen, waaronder de Europese Raad en het Europees Parlement.

Dit zijn de vogels en rivieren:

Er komt geen nieuw briefje meer van 500 euro. Die biljetreeks is in 2019 al in de ban gedaan omdat vooral criminelen het gebruikten. De oude biljetten behouden in de toekomst wel hun waarde.

De oudste eurobiljetten zijn in omloop sinds 2002. Daarop zijn bruggen en delen van gebouwen te zien, zoals bijzondere poorten en ramen. Vanaf 2013 kregen de biljetten een facelift; nu komen er dus heel nieuwe ontwerpen.

Strijd tegen valsemunters

Door de opfrisbeurt probeert de Europese Centrale Bank vervalsers voor te blijven. Behalve een nieuw ontwerp krijgen de biljetten ook nieuwe en verbeterde echtheidskenmerken.

Overigens is het niet zo dat het populairste ontwerp automatisch in productie wordt genomen. De ECB heeft het laatste woord bij het kiezen van het winnende ontwerp. De stem van het publiek is volgens de centrale bank een sleutelfactor, maar niet de enige factor die zal meebepalen.

De mening van een jury en een technische studie wegen ook mee ook bij het kiezen van het winnende ontwerp. Ook kan het zo zijn dat het finale ontwerp uiteindelijk nog iets wordt aangepast.

De enquête kan tot en met 21 september worden ingevuld. Ook De Nederlandsche Bank roept mensen op dat te doen. Eind dit jaar komt de ECB tot een definitief besluit. De nieuwe eurobiljetten komen in de jaren daarna in omloop, wanneer precies is nog niet bekend.

Toch houdt Nederland wel iets over aan de voedingsmiddelentak van Unilever, dat straks McCormick gaat heten. Het internationale hoofdkantoor van het nieuwe concern komt in Nederland. En ook blijft het voedselinnovatiecentrum van Unilever in Wageningen.

Enkele maanden geleden besloot Unilever definitief afscheid te nemen van voedingsmiddelen en zich alleen nog te richten op schoonmaak- en verzorgingsproducten. Het concern brengt de divisie met voedingsmiddelen onder bij de Amerikaanse specerijenproducent McCormick. Unilever krijgt zelf een belang van 9,9 procent in het concern.

Nederlandse oorsprong

Het hoofdkantoor van de nieuwe levensmiddelengigant blijft op de locatie van McCormick in de VS, waar het bedrijf al een notering aan de beurs van New York heeft. Het internationale hoofdkantoor komt dus in Nederland. Lang was er kans dat de tweede beursnotering in Amsterdam zou komen. Maar gekozen is voor Londen, waar Unilever ook een notering heeft.

Eerder splitste Unilever al de ijsdivisie af als The Magnum Ice Cream Company. Dit bedrijf kreeg zowel het hoofdkantoor als een eigen beursnotering in Amsterdam.

Unilever zelf vertrok eerder al met het hoofdkantoor uit Nederland. Het Nederlands-Britse concern ontstond in 1930 als fusie tussen de Nederlandse Margarine Unie en de Britse zeepproducent Lever Brothers. Als Brits-Nederlandse gigant konden de bedrijven goedkoper samen inkopen en fabrieken runnen. Unilever heeft nog wel een tweede beursnotering in Amsterdam.

Voeding vertrekt bij Unilever:

De eerste zes maanden kenmerkten zich door geopolitieke spanningen, wat zorgde voor veel onzekerheid en oplopende prijzen aan de pomp. Er werden ruim 1,3 miljoen benzineauto's verkocht en 439.592 dieselvoertuigen.

Steunmaatregelen

De vraag naar elektrische voertuigen nam daarentegen toe, mede dankzij steunmaatregelen. In totaal werden in de eerste zes maanden van dit jaar 5,9 miljoen nieuwe personenauto's verkocht in de Europese Unie. Dat is een stijging van 5,7 procent vergeleken met dezelfde periode een jaar geleden.

Vooral in juni was de stijging goed te zien. Volgens Marieke Kuijpers, expert auto-industrie van de Rabobank, heeft dat onder meer met de levertijd te maken. "Als je tien weken telt vanaf de start van het Midden-Oostenconflict, dan kom je in die maand uit."

Hybride

Met name hybridevoertuigen waren populair. Die hebben zowel een brandstofmotor als een elektrische motor, maar geen stekker om de batterij mee op te laden.

Van januari tot en met juni zijn er bijna 2,2 miljoen van dat soort auto's verkocht. Vooral in Italië en Spanje nam de verkoop toe. "Die landen liepen achter met elektrificatie, door ondersteunende maatregelen maken ze nu een inhaalslag", zegt ING-econoom Rico Luman.

In Nederland nam vooral de verkoop van plug-inhybrideauto's toe. Die hebben wel een stekker en kunnen langere stukken volledig elektrisch rijden. In het eerste halfjaar zijn er daar bijna 42.000 van verkocht.

"Er zijn steeds meer hybrideauto's doordat meer merken ze aanbieden en ondanks dat er in Nederland geen enkele financiële stimulans meer is, kiezen mensen toch voor zo'n voertuig", zegt Kuijpers. Vanwege de brandstofprijzen is een elektrisch voertuig nu ook aantrekkelijk, voegt Luman toe.

Tot juni zijn er 1,2 miljoen volledig elektrische auto's verkocht. Goed voor 20,7 procent van de Europese markt. Een jaar geleden was dat nog 15,6 procent.

Het aantal huishoudens in energiearmoede is blijven steken op ruim 500.000, zo'n 6 procent van alle huishoudens in Nederland. In 2024 kwamen deze huishoudens nog 577 euro te kort. Vorig jaar is dat gestegen naar 624 euro per jaar.

Volgens het CBS is het stopzetten van de financiële steunmaatregelen in 2024 de reden dat het aantal huishoudens in financiële problemen niet is afgenomen.

Verduurzamen

Ook schatten onderzoekers van TNO en CBS dat ruim 10 procent niet genoeg geld heeft om de woning te verduurzamen. De grootste groep bestaat uit gezinnen met een laag inkomen die een woning huren bij een woningcorporatie. Voor verduurzaming die het energieverbruik verlaagt, zijn ze afhankelijk van de verhuurder.

De gasprijs is de afgelopen tijd weer flink gestegen door de oorlog in het Midden-Oosten. Het Armoedefonds slaat dan ook alarm. "Er is structureel beleid nodig dat mensen zekerheid geeft", zegt directeur Henk de Graaf.

Het kabinet kondigde aan dit jaar het Tijdelijk Energienoodfonds weer te heropenen. Dat moet ergens dit jaar gaan gebeuren, maar volgens het Armoedefonds is dit niet genoeg.

"Energiearmoede verdwijnt niet na de winter. Mensen leven het hele jaar met zorgen en vragen zich ieder jaar opnieuw af of er wel hulp beschikbaar komt."

De gasprijs is nu ook net iets hoger dan de eerdere piek in maart tijdens het begin van de oorlog tussen Amerika en Iran. Voor die oorlog, die eind februari begon, was de prijs minder dan 30 euro. Daarmee is de gasprijs nu dus meer dan verdubbeld.

Qatar, het land aan de Perzische Golf, is een belangrijke exporteur van gas. Maar door de vijandigheden rond de Straat van Hormuz is de export van dat gas nu moeilijker. Ook zijn er tijdens de oorlog gasinstallaties in Qatar geraakt.

Dynamisch contract

Vooral mensen met een dynamisch energiecontract merken de stijging van de gasprijs snel. Met zo'n contract wordt de gasprijs dagelijks aangepast op basis van de groothandelsprijs. Bij bijvoorbeeld ANWB Energie is die vandaag 1,49 euro per kubieke meter. Voordat de oorlog begon was dat 1,15 euro.

Voor mensen met een dynamisch contract stijgt de prijs dus wel minder hard dan de groothandelsprijs. Dat komt doordat de consumentenprijs voor een fors deel uit accijns bestaat en dat is een vast bedrag.

Vaak vast contract

Voor mensen met een vast energiecontract stijgt de gasprijs tijdens de looptijd van hun contract niet. En heb je een variabel contract dan verandert de gasprijs vaak twee of vier keer per jaar.

De meeste huishoudens in Nederland, zo'n 55 procent, hebben een vast contract. Zo'n 37 procent heeft een variabel contract en zo'n 8 procent dynamisch.

Vanaf februari voerde de bond steekproeven uit. Daaruit zou naar voren zijn gekomen dat kosten voor verplichte service, tasjes, plastic verpakkingen en saus pas bij het afrekenen getoond worden. Daardoor zijn bestellingen gemiddeld 2 tot 4 euro duurder. Dit gaat volgens de bond in tegen verkoopregels dat verplichte kosten duidelijk in beeld moeten staan, nog voordat een klant begint met bestellen.

"Als je begint met een lage prijs kan dat consumenten verleiden te bestellen terwijl het later duurder uitvalt. Daarmee zet je consumenten op het verkeerde been", zegt Babs van der Staak, woordvoerder van de Consumentenbond, tegen de NOS.

Compensatie

Volgens de consumentenorganisatie wordt al sinds maart gesproken over het aanpassen van het platform, maar is dat nog niet gebeurd.

Omdat het platform ruim zes miljoen Nederlandse gebruikers heeft, is er een groot aantal gedupeerden, zegt de bond. Volgens Van der Staak zijn zij voor "honderden miljoenen" gedupeerd. "We zeggen niet: ze moeten honderden miljoenen terugbetalen maar wel een bedrag dat recht doet aan de situatie."

Van der Staak zegt vertrouwen te hebben dat Thuisbezorgd snel aan de slag gaat. Als dit niet gebeurt, sluit ze juridische stappen niet uit.

Neppe kortingsacties

De bond onderzocht ook kortingsacties op het platform. Daarbij zag de bond ook overtredingen. Als voorbeeld wordt een kortingsactie op Indiase hapjes genoemd. Eerst zouden ze 3,75 euro hebben gekost, maar in de aanbieding werden ze geadverteerd als een product dat eerst 7,50 euro kostte en nu 6 euro. Voor aanbiedingen geldt de regel dat een doorgestreepte van-prijs de laagste prijs moet zijn die de aanbieder in 30 dagen voorafgaand aan de prijsverlaging rekende.

De bond eist hiervoor geen vergoeding, maar wil wel dat Thuisbezorgd hiermee stopt.

Reactie Thuisbezorgd

Thuisbezorgd laat aan de NOS weten dat het zich niet herkent in het beeld dat door de Consumentenbond wordt geschetst. Een woordvoerster stelt dat "transparantie en het verder optimaliseren van de informatievoorziening richting consumenten de hoogste prioriteit heeft".

Uit een eerder onderzoek van de Consumentenbond kwam naar voren dat concurrent Uber Eats verborgen kosten had. In juni heeft het platform aanpassingen gedaan. Er was geen sprake van nepkortingen. Voor verdere verbeteringen en compensatie richting klanten is Uber Eats nog in gesprek met de Consumentenbond.

Voor een liter benzine betaalde je voor de Iran-oorlog zo'n 6 cent aan raffinage, nu is dat al 22 cent. Bij diesel is de toename nog meer: de prijs ging van 16 naar 37 cent. Hoe zit dat, en waarom merken we dat aan de pomp?

Sinds de oorlog in het Midden-Oosten schiet de olieprijs alle kanten op. Voor een vat ruwe olie betaalde je voor de oorlog ongeveer 70 dollar, op het hoogtepunt werd 118 dollar aangetikt en na een flinke daling staat-ie nu op bijna 95 dollar.

Door de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz kwam er maandenlang vrijwel geen olie via die zeestraat de wereldmarkt op. Na een akkoord tussen de Verenigde Staten en Iran in juni kwam het scheepvaartverkeer weer een beetje op gang. Maar nu het conflict tussen de VS en Iran sinds begin juli oplaait, gaan er nog maar mondjesmaat schepen door de cruciale vaarroute.

Brandstofcrisis

De productie van de raffinaderijen in de Golfregio staat door het conflict op een veel lager pitje. De opslagen liggen bomvol, maar door de blokkade kan de geraffineerde olie nauwelijks afgevoerd worden.

En daar komt nog een ander conflict bij: de oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Rusland is normaal een grote exporteur van olie, maar Oekraïne voert nu al maandenlang drone-aanvallen uit op raffinaderijen. Door het hele land zijn daardoor brandstoftekorten ontstaan.

Door de tekorten in eigen land, ligt de export van Russische olie vrijwel stil. "Die olie ging sowieso niet naar de EU door sancties, maar wel naar andere delen van de wereld. Het heeft daardoor wereldwijd effect op de prijzen van diesel. India en Turkije zijn grote afnemers en dat valt nu weg, dat heeft indirect ook invloed op Europa", vertelt ING-econoom Rico Luman.

Ieder voor zich, lijkt ook wel een beetje het motto geworden in de oliewereld. China, een andere belangrijke exporteur van geraffineerde olie, heeft de export grotendeels op slot gegooid. Het land is nu meer olie aan het importeren. Tegelijkertijd heeft China een grote olievoorraad waar ze op kunnen teren.

Sinds 2009 zijn 30 van de ongeveer 100 raffinaderijen in Europa gesloten. "Afgelopen tien jaar was een raffinaderij in Europa niet winstgevend. Op dit moment - korte termijn - is dat wel zo. Dat komt doordat er een tekort is aan olieproducten, groter dan het tekort aan olie zelf. Dat betekent dat je nu met een raffinaderij veel verdient. De crack spread, het geld dat je krijgt om olie te kraken tot olieproducten, is sky high", vertelt energie-expert Jilles van den Beukel van Den Haag Centrum voor Strategische Studies.

Dat de prijs ook buiten het Midden-Oosten en Azië stijgt, heeft te maken met de wereldwijde handel. "Wat je hier produceert kan per schip overal naartoe. De hoogste bieder koopt het, er zijn geen exportbeperkingen. Maar als je het hier produceert zijn de logistieke kosten natuurlijk lager", vertelt Jan-Willem van den Beukel, de directeur van brancheorganisatie Vemobin.

Op volle toeren

De problemen bij de raffinaderijen hebben vooral flinke invloed op de diesel- en kerosineprijs. Nederland heeft een paar raffinaderijen in de buurt van Rotterdam. Daar proberen ze de productie aan te passen.

"Die werken al op volle toeren", legt Van den Beukel uit. "Er zijn daar maar beperkte mogelijkheden voor. Je bent een paar dagen bezig met ombouwen, maar dan kan je die raffinaderij iets meer kerosine en minder benzine laten produceren. Al die raffinaderijen in Rotterdam proberen nu zoveel mogelijk dat te doen. Dat gaat het probleem niet oplossen, maar geeft wel wat meer tijd om door deze crisis te komen."

Die prijs aan de pomp blijft voorlopig ook hoog, verwacht energiedeskundige Lucia van Geuns van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies. "Vooral nu de olieprijs ook weer stijgt. Dat betekent dat raffinaderijen over een maand meer moeten betalen voor ruwe olie, dus die prijs aan de pomp zie ik voorlopig nog niet echt zakken."

De vastgoedsector waarschuwt al langere tijd dat er weinig wordt geïnvesteerd in de bouw van huurwoningen. Voor het ministerie van Volkshuisvesting was het reden om in juni een monitor investeringsklimaat middenhuur te lanceren.

DNB trekt nu ook aan de bel en waarschuwt dat het kabinet snel een aantal zaken moet aanpakken om het investeringsklimaat te verbeteren, want investeerders zijn essentieel om de bouwdoelen te halen. Het kabinet wil jaarlijks 100.000 woningen bijbouwen, 16.000 daarvan in de private huursector.

Veel minder geld

Aan ambities geen gebrek, maar aan geld dus wel. In de jaren 80 stak de overheid nog veel geld in de bouw. DNB berekende dat destijds 1,8 procent van de Nederlandse economie in de bouw werd gestoken. Tegenwoordig is dat nog 0,1 procent.

"Dat betekent dat een groter deel van de resterende financiering van andere partijen moet komen, bijvoorbeeld van internationale investeerders", schrijft DNB. Juist die internationale investeerders zijn de afgelopen jaren in groten getale afgehaakt. In 2022 kwam nog een derde van de financiering voor private huurwoningen bij internationale investeerders vandaan, vorig jaar was daar vrijwel niets meer van over.

Rendabeler maken

DNB raadt het kabinet aan snel een aantal veranderingen door te voeren. Zo moet er duidelijker beleid komen dat niet de hele tijd verandert. Ook moet het voor gemeenten minder makkelijk worden gemaakt om aanvullende eisen te stellen voor de bouw van woningen.

Daarnaast adviseert DNB het kabinet om de Wet Betaalbare huur onder de loep te nemen. Zo zou de waarde van een woning zwaarder moeten meewegen in het vaststellen van de huur.

Doordat er strenge regels zijn aan hoeveel huur er gevraagd mag worden, is het voor veel investeerders niet meer interessant om geld te steken in de sector. De hoop is dat wanneer investeerders er weer meer aan kunnen verdienen er ook weer meer geïnvesteerd gaat worden.

De wereldwijde omzet van het uitzendbureau nam dan ook toe met bijna 2 procent naar 5,9 miljard euro. Het afgelopen kwartaal behaalde het bedrijf een winst van 84 miljoen euro.

De groei naar datacenters hangt samen met de opkomst van AI. Voor het gebruik van kunstmatige intelligentie zijn steeds meer datacenters nodig. "Voor de datacenters is met name veel behoefte aan vakmensen", vertelt topman Sander van 't Noordende. "Mensen die helpen de datacenters te bouwen, die de computers kunnen maken en ook de computerracks bouwen. Dat is hot business."

Nieuwe regelgeving

In Nederland nam de vraag naar uitzendkrachten van Randstad juist af. Volgens Van 't Noordende komt dat door de nieuwe regelgeving rondom uitzendkrachten.

Sinds 1 januari zijn de arbeidsvoorwaarden voor uitzendkrachten en vaste medewerkers gelijkgetrokken. "De prijzen en dus ook de kosten voor onze klanten zijn omhoog gegaan met 4 tot 10 procent. Dat zet druk op de vraag, maar die is nu wel aan het stabiliseren. We zijn als markt aan het kijken naar een nieuw evenwicht. Dat lijken we gevonden te hebben", vertelt de Randstad-baas.

De verschillen in Europa zijn groot. Zo nam de vraag in Spanje naar uitzendkrachten met 12 procent flink toe. "De Spaanse economie doet het goed, met name in de logistiek en productie. Niet zozeer de datacenters, maar denk aan de levensmiddelen en de auto-industrie", zegt Van 't Noordende.

In andere landen, zoals Frankrijk en België gaat het minder florisant. Dat komt ook door veranderende wetgeving en het verlies van een paar grote klanten.

Optimistisch over toekomst

Toch kijkt de topman positief naar de toekomst: "Ik ben optimistisch", zegt Van 't Noordende. "Ik zie onze operationele tak aantrekken, de mensen in de fabrieken en distributiecentra. Daarna volgt meestal groei bij onze meer professionele rollen en dienstverlening voor vaste mensen. Maar het is nog te vroeg om erop vooruit te lopen en wat het voor de rest van het jaar betekent."

Op Chemelot is te merken dat de chemische industrie al geruime tijd in moeilijkheden verkeert. De afgelopen jaren vielen er geregeld klappen. Afgelopen vrijdag kondigde de Europese Commissie aan dat de industrie meer tijd krijgt om te verduurzamen, maar of dat de redding wordt voor de chemische industrie moet nog blijken.

"Mensen die langs Chemelot rijden zien pijpen en buizen, maar realiseren zich niet dat de fiets, helm en de fietskleding er allemaal niet zouden zijn zonder dit industriepark", zegt de directeur van het chemische industriepark, Koos van Haasteren.

Domino-effect

Zijn boodschap is simpel: we zijn onmisbaar. Maar tegelijkertijd verkeert het complex van pijpen en koeltorens in Limburg in zwaar weer. Het Saudische Sabic en het Egyptische OCI moesten fabrieken verkopen en chemiebedrijf Fibrant sloot drie van de zeven fabrieken op het terrein, omdat het niet meer kon concurreren met productie vanuit Azië.

"Bedrijven zijn als een soort schakels met elkaar verbonden", zegt de decaan van de faculteit scheikunde aan de TU Eindhoven, Mark Boneschanscher. "Als er een omvalt krijg je een soort domino-effect waartegen je moeilijk kunt ingaan."

Een van de problemen waar de chemische industrie mee kampt, is de hoge gasprijs. De industrie gebruikt gas als brandstof en voor de productie van bijvoorbeeld kunstmest. Decennialang was gas een goedkope vorm van energie. Maar dat is inmiddels veranderd, door tal van oorzaken.

Gevolg: de prijs van gas is sinds 2020 meer dan vertienvoudigd, en piekte gedurende de energiecrisis van 2022. Daarom wil de sector over naar duurzamere energiebronnen, maar de hoge energieprijs in Nederland blijft een doorn in het oog.

"Wij willen in de toekomst meer elektriciteit gebruiken en minder gas, maar dat lukt niet met een overbelast stroomnet", zegt Van Haasteren. Hij maakt duidelijk dat ze al hard op weg zijn om verder te verduurzamen, maar dan moet dat wel mogelijk zijn.

Van Haasteren weet nog niet of het versoepelen van de Europese uitstootregels via het ETS-systeem op dat gebied veel gaat helpen. Wetenschapper Boneschanscher denkt wel dat er een effect zal zijn. "Het systeem zorgt er juist ook voor dat bedrijven blijven verduurzamen."

China

Tegelijk blijft de concurrentie uit Aziatische landen groot. Daar is de afgelopen jaren veel chemische industrie bijgebouwd, met een volgens Van Haasteren "disproportionele" stijging van de uitstoot tot gevolg. Dat roept de vraag op wat er prioriteit heeft, zegt hij. "Willen we dat deze producten in Europa worden gemaakt op een duurzame wijze, of laten we het over aan een ander continent waarvan we niet weten hoe ze er worden gemaakt?"

Directeur van Natuur en Milieu Marjolein Demmers weet dat wel. "Natuurlijk willen we dat. Maar het is gek om dan de ambities omlaag te schroeven. We zitten in een klimaatcrisis. Ze staan in China ook niet stil op het gebied van verduurzaming. Maar juist daarom is het zo belangrijk hier te investeren."

Defensie

Het is ook vooral een politieke keuze of we de chemische industrie in Nederland overeind moeten houden, zegt Boneschanscher. "Als je het over onze strategische autonomie hebt is de keuze wat mij betreft eenvoudig. Dan moeten we zeggen: dit moet hier blijven", aldus Boneschanscher. Hij wijst onder meer op het belang dat defensie heeft bij de vezels die op Chemelot worden gemaakt voor kogelwerende vesten.

En dan is de werkgelegenheid voor Chemelot nog niet meegenomen, 8500 mensen werken er en dan zijn er nog honderden studenten verbonden aan de onderzoekscampus in Geleen.

Gezondheidseffecten

Alle argumenten vóór het behoud van de industrie nemen niet weg dat er ook kritiek is op het Limburgse chemiecomplex. Over de uitstoot van chemische stoffen maken omwonenden zich zorgen, wat aanleiding voor het RIVM is om de gezondheidseffecten te verkennen.

In februari schreef regionale krant De Limburger dat het risico op kanker voor omwonenden groter is dan eerst werd gedacht. Zowel Chemelot als de provincie Limburg benadrukt dat de uitstoot, ook op basis van metingen, binnen de wettelijke normen valt.

EnergieFlex, ook bekend als Flexenergie, bood vanaf 2014 energie aan via een zogenoemd prepaidsysteem. Daarbij betalen klanten hun stroom en gas via een tegoed. Dit zou vooral aantrekkelijk moeten zijn voor huishoudens met een laag inkomen. Klanten werden gelokt met hoge welkomstkortingen.

Achteraf bleek dat de boekhouding van EnergieFlex aan alle kanten rammelde en dat het bedrijf in de vier jaar van zijn bestaan nooit winst maakte. Mede door een miljoenenschuld aan de Belastingdienst zagen gedupeerde klanten niets terug van hun betaalde voorschotten en waarborgsommen.

Onbehoorlijk bestuur

Vijf jaar geleden sprak de door de rechtbank aangestelde curator van onbehoorlijk bestuur van de twee bestuurders van EnergieFlex. Tegelijk vroeg de jurist zich openlijk af hoe het mogelijk was dat het bedrijf ooit een vergunning had gekregen.

De Stichting Benadeelden in Actie richt de massaclaim daarom op de toezichthouder. De claimorganisatie noemt het toelaten van EnergieFlex op de energiemarkt "onrechtmatig" en spreekt van "falend toezicht".

Volgens de stichting had de ACM eerder moeten ingrijpen omdat de toezichthouder op de hoogte zou zijn geweest van de wanorde bij EnergieFlex. Voorzitter Frank Bentschap Knook zegt dat het niet gelukt is om met de ACM "in goed overleg een oplossing te vinden voor de situatie".

Aangescherpte regels

De ACM laat weten inhoudelijk niet op de claim in te kunnen gaan omdat de Stichting Benadeelden in Actie hiervoor naar de rechter is gestapt.

Een woordvoerder wijst erop dat de ACM indertijd met boetes wel degelijk tegen EnergieFlex heeft opgetreden. Ook golden er toen soepelere regels om meer concurrentie op de energiemarkt toe te laten. Die regels zijn inmiddels aangescherpt.

TLN noemt de sluiting vanuit veiligheidsoogpunt "terecht", maar vraagt zich af of de overheid voldoende heeft gedaan om de sluiting te voorkomen.

"Deze brug kampte in 2016 ook al met vergelijkbare problemen. Tien jaar later staan we opnieuw voor dezelfde situatie", zegt voorzitter Elisabeth Post. "Dan is de vraag gerechtvaardigd of hier sprake is van nalatigheid van de overheid als beheerder van onze infrastructuur. Daarom onderzoeken wij welke juridische stappen mogelijk zijn."

Dagelijks 1,5 miljoen euro extra

De Merwedebrug bij Gorinchem verbindt de A27 tussen Brabant en Zuid-Holland. Het is een belangrijke verkeersader voor vrachtwagens die vanuit de omgeving van Breda onderweg zijn naar Utrecht.

Door de afsluiting moeten vrachtwagens omrijden via de A15, A16 en ook over de A2. Hoeveel extra reistijd dat precies is, weet Rijkswaterstaat nog niet. Ze gaan uit van 45 tot 60 minuten extra. TLN schat de economische schade voor de sector op zo'n 1,5 miljoen euro per dag.

TLN kijkt nu naar vervolgstappen. Of dat gaat leiden tot een schadeclaim, kan een woordvoerder nog niet zeggen. "Het is nogal een stap dat we dit onderzoeken. We zijn met juristen in overleg hoe we hierin verder kunnen."

Inspectie

Rijkswaterstaat nam de beslissing na een inspectie van de brug. Het staal is op sommige plekken zwakker dan eerder werd gedacht. Door de druk van het zware verkeer kunnen de stalen platen van de boog vervormen, wat weer gevolgen kan hebben voor de constructie.

In 2016 ging de brug ook al uit voorzorg dicht. Toen waren er haarscheurtjes gevonden in de draagbalken. De afsluiting duurde destijds bijna drie maanden.

Al tientallen jaren werken de Nederlandse en Belgische marine samen onder de vlag van BeNeSam (Belgisch-Nederlandse Samenwerking). "Die samenwerking is heel nauw. De Belgische-Nederlandse marine hebben samen een hoofdkwartier, hebben dezelfde schepen, doen de opleidingen samen en ze hebben dezelfde uniformen", vertelt Jaime Karremann, de hoofdredacteur van vakmedium Marineschepen.nl.

Zo'n nauwe samenwerking leidde er ook toe dat de twee landen in 2018 gezamenlijk een aankoop deden. Voor meer dan vier miljard euro werden er zes mijnenbestrijdingsvaartuigen en twee fregatten voor elk land gekocht. De Belgen kochten voor Nederland en zichzelf in Frankrijk de mijnenjagers aan. Nederland plaatste de order voor hun eigen en Belgische fregatten bij Damen in Gorinchem.

Duurder en later

België heeft die fregatten hard nodig. Ze hebben er op dit moment twee: Leopold 1 en de Louise-Marie. De twee fregatten zijn al sinds de jaren 90 in de vaart en zijn aan het einde van hun levensduur. De levering van de nieuwe fregatten stond gepland voor 2027, maar dat werd eerder al verschoven naar 2031.

Begin dit jaar bleek dat de bouw weer langer zou duren: de twee fregatten zouden pas rond 2034 klaar zijn. Ook de prijs is in die jaren flink opgelopen: van 600 miljoen naar bijna 1,3 miljard euro. De vertraging kwam onder meer doordat het ontwerp meerdere keren is aangepast.

Door de vertraging van de nieuwe schepen kan de marine een tijdje zonder fregatten komen te zitten. De twee bestaande exemplaren kunnen niet tot 2034 mee. Dat zou grote problemen opleveren: het land kan niet meedoen aan missies en het technisch personeel is dan eigenlijk werkeloos.

Het Belgische kabinet wil die blamage voorkomen. De minister gaat nu andere landen die marineschepen bouwen benaderen of zij de order kunnen overnemen. De minister gaat een brief sturen naar onder meer Frankrijk, Duitsland en Turkije.

Tegen overtuiging in

Toch blijft minister Francken het liefst bij Damen. Een ander type schip zou ook een probleem zijn voor de samenwerking met Nederland, omdat het Nederlandse personeel niet bekend is met dat type.

"Waar Nederland nu veel meer naar Duitsland en Noord-Europa kijkt, kijkt België juist nog steeds naar Nederland", vertelt defensie-expert Michelle Haas van de Universiteit van Gent. "Die Benelux-samenwerking willen ze beschermen en uitbouwen. Een potentiële breuk gaat tegen de intuïtie en overtuiging van België in."

Dat de Belgische defensieminister andere landen gaat benaderen is volgens haar een pragmatische beslissing. "Er is meer en meer de vraag: gaat dit lukken? Moeten we hier nog in mee?"

Francken zat eerder dit jaar al samen met defensieminister Yeşilgöz om tot een noodoplossing te komen. "De Nederlanders vinden het uiteraard 'heel jammer' voor ons, maar dat is het wel zo ongeveer", vertelt een anonieme bron aan de Vlaamse krant De Morgen.

De uitvraag van België lijkt ook een manier om de druk te vergroten. "Naar Nederland toe zeggen ze: we willen hier misschien uitgaan, kunnen we korting krijgen of tijdelijk schepen overnemen? Of willen jullie misschien een tussenoplossing betalen? Dat zouden ze uit een onderhandeling kunnen slepen", vertelt Karremann.

Damen zelf is bij die gesprekken alleen op de achtergrond betrokken, vertelt een woordvoerder. Verder wil het bedrijf niks kwijt over de kwestie. Het Nederlandse ministerie van Defensie zegt dat er nog altijd gesprekken lopen met het Belgische ministerie. "Daarbij streven we nog steeds naar een gemeenschappelijke verwerving", laat het ministerie weten.

Gevoelig moment

Het nieuws vanuit België komt op een gevoelig moment voor Damen. Eind vorige maand stapte Duitsland uit de samenwerking met Damen. Het was het grootste marineproject uit de geschiedenis van het land, schreven Duitse media. Damen zou zes fregatten gaan bouwen, maar tijdens het project speelden er meerdere problemen op: vertraging en gestegen kosten.

De gevolgen bij het Belgische project lijken voor Damen kleiner, vertelt Karremann. "Als België zich terugtrekt, kan Nederland de orders overnemen, omdat er plannen zijn om meer fregatten te bestellen. Dan verandert er voor Damen niks."

Er zou ook een tussenoplossing kunnen komen, zodat België niet zonder fregat komt te zitten. "Damen bouwt ook goedkopere en simpelere fregatten, het kan dat er daarvoor een order bij komt."

Volgens de krant gaat het om een van de hoogste claims ooit van een overheidsorgaan tegen een bedrijf. Het COA zelf was niet direct bereikbaar voor een reactie.

Volgens het FD gaat het om een claim tegen LCHD. In het laatste jaarverslag, over 2025, meldt het eenmansbedrijf uit Didam dat het COA op 25 juni 2026 een claim heeft ingediend. Een bedrag wordt niet genoemd. De instantie houdt LCHD aansprakelijk voor "alle schade die het heeft geleden of nog zal lijden" over afgesloten huurcontracten met hotels.

LCHD werd in 2022 als soort tussenpersoon ingehuurd om hotelkamers te regelen voor het COA. Hierin moesten voor de Russische inval gevluchte Oekraïners snel worden opvangen. Uit de jaarcijfers over die jaren blijkt dat LCHD hier miljoenen aan verdiende.

Tegenclaim

In de laatste jaarcijfers meldt LCHD dat het zelf ook een claim bij het COA heeft ingediend. Dit voor "ongerechtvaardigde contractbreuken". Het bedrijf schrijft nog voor ruim 43 miljoen aan huurverplichtingen met hotels te hebben afgesloten, maar dat het COA eind 2024 de samenwerking heeft opgezegd.

Het FD stelt dat de zaak verband houdt met een nog lopende corruptiezaak rond de hotelopvang van asielzoekers. Hierbij zouden mogelijke onregelmatigheden hebben plaatsgevonden.

Volgens het FD heeft het COA inmiddels beslag gelegd op de woning van René Derksen, eigenaar van LCHD. Zijn advocaat zegt tegen de krant "op dit moment geen reactie te kunnen geven". In een eerder interview in het FD zei Derksen zich van geen kwaad bewust te zijn: "Ik heb het COA van A tot Z compleet ontzorgd."

Nadat scheepsbouwer Damen onlangs al een flinke tegenvaller moest incasseren toen het een Duitse order verloor, dreigt nu opnieuw een tegenvaller. De Belgische minister van Defensie, Theo Francken, onderzoekt alternatieven voor de Nederlandse scheepsbouwer bij de aanschaf van nieuwe fregatten. België bestelde eerder twee fregatten bij Damen, maar de kosten lopen op en de oplevering loopt vertraging op. Wat betekent dit voor de toekomst van de Nederlandse scheepsbouwer?

Medische crowdfunding onethisch?

Wat als je een medische behandeling nodig hebt die niet wordt vergoed? Steeds meer mensen starten dan een medische crowdfunding. Volgens deskundigen hebben crowdfundingplatforms én de overheid een verantwoordelijkheid. Maar hoe ziet die plicht er in de praktijk uit en wie bepaalt welke inzamelingsacties verantwoord zijn?

Ondergrondse hyperloop

In onze nieuwe zomerserie 'Ondergronds' kijken we naar ondergrondse oplossing voor bovengrondse problemen. In aflevering 2: de hyperloop.

Capsules die door vacuümbuizen reizen met snelheden die bijna die van een vliegtuig evenaren: dat is het idee achter de hyperloop. In Veendam wordt al jaren aan deze technologie gewerkt. Hoe ver is de ontwikkeling? En is de hyperloop een realistisch alternatief voor reizen in de toekomst?

Uit het onderzoek van de Europese Commissie blijkt dat miljoenen producten waarvan AliExpress zelf vaststelde dat ze illegaal zijn, toch steeds weer opnieuw online kwamen. Het gaat dan bijvoorbeeld om gevaarlijk speelgoed, namaak-merkkleding of gevaarlijke cosmetica.

Medewerkers die moeten beoordelen of producten illegaal zijn, krijgen bovendien veel te weinig tijd om te beoordelen of een product illegaal is, soms slechts tientallen seconden. Volgens de Commissie heeft AliExpress te weinig mensen in dienst om illegale producten te herkennen en offline te halen.

De boete is voor het overtreden van de Europese regels in 2023, 2024 en 2025. Het onderzoek op basis waarvan de Europese Commissie nu de boete uitdeelt, liep tot juni 2025. AliExpress moet voor eind oktober een verbeterplan aanleveren bij de Europese Commissie. Als het bedrijf daar niet aan voldoet, volgen mogelijk nieuwe boetes.

Hoogste boete

Het is de derde keer dat de EU een boete oplegt onder de Digitale Dienstenverordening (DSA) uit 2022. Onder die wetgeving kunnen online platforms met meer dan 45 miljoen gebruikers worden aangepakt. Eerdere boetes gingen naar X (120 miljoen euro) en Temu (200 miljoen).

Hoewel de boete voor Temu nog kan oplopen is de boete voor AliExpress dus de hoogste tot nu toe. Toch valt de boete nog ruim onder het maximumboete die de Europese Commissie kan uitdelen: 6 procent van de jaaromzet. Moederbedrijf Alibaba had ten tijde van de overtreding een jaaromzet van ongeveer 130 miljard euro, waarmee de boete maximaal bijna 8 miljard euro had kunnen zijn.

AliExpress noemt de boete in een reactie disproportioneel. Volgens de webwinkel heeft de Commissie te weinig rekening gehouden met de verbeteringen die het bedrijf al heeft doorgevoerd. AliExpress gaat daarom in beroep tegen het besluit van de EU.

'Geen excuus'

Volgens de Commissie is de hoogte van de boete vastgesteld op basis van de aard en de duur van de overtreding. "Het verspreiden van namaakkleding, onveilig speelgoed, gevaarlijke cosmetica en andere illegale en schadelijke producten is geen onvermijdelijk gevolg van online winkelen", zegt de Finse Eurocommissaris voor Tech Henna Virkkunen. "Het is een tekortkoming van AliExpress door niet aan de Europese regels te voldoen."

Volgens Virkkunen mag het Chinese bedrijf zich niet verschuilen achter de grote hoeveelheid producten. "De hoeveelheid is geen excuus. Risico's moeten worden herkend en aangepakt zodat klanten veilig online kunnen shoppen."