Zeker 5000 Nederlandse fans waren afgereisd naar Abu Dhabi en zaten er met hun neus bovenop. Zij kregen waar voor hun geld dankzij het ongekende wedstrijdverloop, waarbij Verstappen wereldkampioen werd door Hamilton in de allerlaatste ronde in te halen.

Koning: bloedstollende slotfase

"Op achterstand bleef Verstappen tijdens de race zijn geduld bewaren", schrijven koning Willem-Alexander en koningin Máxima op sociale media. "Tactisch sterk speelde zijn team ronde na ronde. Een bloedstollende slotfase."

Het koninklijk paar zat met hun kinderen Amalia, Alexia en Ariane voor de buis om de verrichtingen van Max te volgen. "Net als heel Nederland hebben ook wij vijven de races vol spanning gevolgd. Onze welgemeende felicitaties met het wereldkampioenschap," aldus de koning en koningin.

Een historische dag voor de Nederlandse sport, twittert demissionair premier Rutte. "Werkelijk fantastisch."

Rutte was op het moment van de race in het Catshuis in Den Haag voor overleg over de aanpak van het coronavirus. Het is niet bekend of ze de gesprekken tijdelijk pauzeerden om de wedstrijd te volgen.

Agenten die buiten bij het Catshuis stonden te wachten keken wel mee, op een laptop in een politiebusje:

De verwachtingen bij de Nederlandse fans waren hooggespannen. Natuurlijk, het kon nog misgaan voor Verstappen, maar het beloofde hoe dan ook een bloedstollende race te worden.

Vrienden, familieleden en buurtgenoten zochten elkaar op in de huiskamer, de kroeg of zelfs op straat:

Na de eerste bocht, waarbij Hamilton Verstappen te vlug af was, ebde de hoop weg. De Brit ging er als een haas vandoor en in veel huiskamers werd er al rekening mee gehouden dat Hamilton zijn achtste wereldtitel zou binnenslepen.

Tot ronde 58, de laatste van de wedstrijd. Door een situatie met de safetycar zat Verstappen ineens pal achter zijn rivaal, die minder goede banden had. In een van de laatste bochten van de wedstrijd ging Verstappen hem voorbij en pakte zo de wereldtitel. In extremis, om het met een sportcliché te zeggen.

Dat werd in de huiskamers op deze manier gevierd:

Oud-coureur Michael Bleekemolen zat in de uitzending bij Studio Sport en kon zijn tranen niet bedwingen. Zoon Jeroen Bleekemolen en oud-coureur Jan Lammers zagen Verstappen winnen in de studio van NOS Langs de Lijn.

Al snel kwamen de felicitaties binnen, onder meer van politici in Den Haag. "Wat een einde van een enorm spannende race", twittert staatssecretaris Paul Blokhuis, die over sport gaat.

Ook andere sporters zijn trots. Kickbokser Rico Verhoeven was erbij in Abu Dhabi en plaatste op Instagram een video waarop hij zijn vriend Verstappen na de winnende race een knuffel geeft. "Ik kan niet trotser zijn", is het bijschrift in kapitalen.

"Wat een baas!", twitterde Oranje-aanvoerder Virgil van Dijk over Verstappen. Wielrenner Bram Tankink kwam met een tegeltjeswijsheid: "Een wijs man zei ooit: het WK wordt altijd in het laatste rondje beslist. Bij wielrennen tenminste."

De Raad van State is het hoogste adviesorgaan van de regering en de hoogste bestuursrechter van Nederland. Ze stelde zich in haar openingsspeech bescheiden op. "Ik realiseer mij hoe weinig ik pas weet over de taken van de overheid, de beoordeling van wetten, het functioneren van het bestuur en de functie van de rechter."

Bekijk hieronder de toespraak van prinses Amalia:

Eerst even wat overzicht, wat doet de Raad van State? De Raad van State heeft twee afdelingen: een die adviseert over wetgeving, en een die fungeert als hoogste bestuursrechter van Nederland op bepaalde gebieden. De koning is voorzitter van de hele Raad, beide afdelingen dus. De opvolger van de koning, in dit geval prinses Amalia, zit alleen bij de afdeling die adviseert over wetgeving. Op het moment dat Amalia koningin wordt, zit ze niet meer bij die afdeling, maar wordt ze - net als haar vader nu - voorzitter van de hele Raad.

"De benoeming is heel snel na haar achttiende verjaardag", zegt bestuurskundige Peter Rehwinkel, die het boek Amalia, de plicht roept schreef. "Bij Willem-Alexander duurde dat maanden. De verwachting is dat ze pas na haar studietijd zittingen van de Raad van State gaat bijwonen. Bij Willem-Alexander duurde dat tien jaar."

Welke invloed hebben prinses en koning in de Raad?

Zowel de koning als de prinses hebben geen enkel stemrecht, dus formeel hebben ze geen rol. "Amalia zit alleen bij de administratieve afdeling, niet bij de afdeling rechtspraak", zegt Rehwinkel. "Ze zal dus kunnen meepraten over wetten waarover de Raad van State adviseert, maar ze mag niet stemmen."

Het idee is dat de troonopvolger door aan te schuiven een goed beeld krijgt van hoe het land bestuurd wordt. Vroeger was dat uiteraard als voorbereiding voor het landbestuur, maar daar speelt de koning tegenwoordig slechts een ceremoniële rol.

"Het is goed om kennis te maken en te zien wat de Raad doet", zegt hoogleraar Staatsrecht Paul Bovend'Eert. "Maar daarvoor hoef je geen zitting te nemen. De koning is voorzitter van de Raad en kan dus deelnemen aan de discussie. Datzelfde geldt voor Amalia, ze is geen toeschouwer. En door deel te nemen kun je in theorie invloed uitoefenen."

De vraag is dus wel of dat in praktijk ook gebeurt. "Hoe de prinses haar zegje gaat doen, dat moeten we afwachten", zei Thom de Graaf, vicevoorzitter van de Raad van State, vorige week in een interview met de NOS. "Haar vader is in 1985 binnengeleid en nam eigenlijk pas tien jaar later met een zekere regelmaat deel aan de vergaderingen. Hij kwam gemiddeld eens per maand en had vooral een luisterend oor."

'De raad moet onafhankelijk zijn'

Als Amalia daadwerkelijk haar vader opvolgt, neemt ze zijn rol als voorzitter over. Ook die rol is grotendeels ceremonieel, zeker in de praktijk. Maar er is toch al lang discussie over de rol van de koning in de Raad. Een belangrijk kritiekpunt is dat de koning voorzitter is van beide afdelingen; zowel van de afdeling die adviseert over wetgeving, als van de afdeling waar rechters over die wetten kunnen oordelen.

Hoogleraar Bovend'Eert vindt de rol van de koning momenteel een "staatsrechtelijk probleem". "De koning maakt deel uit van de regering en ondertekent wetten. In theorie is het mogelijk dat de koning weigert mee te werken, zoals de Belgische koning Boudewijn ooit heeft gedaan (hij trad toen voor één dag af vanwege de abortuswet, -red.)."

Wat voor Bovend'Eert zwaarder weegt, is dat de koning formeel dus voorzitter is van de Raad van State, waaronder ook de hoogste bestuursrechter in Nederland valt. "Vanuit de machtenscheiding is dat onjuist", zegt hij. "Het is oneigenlijk dat het staatshoofd zowel in de regering zit als in een orgaan zit dat onder meer belast is met bestuursrechtspraak in hoogste instantie. Het gaat ook om de indruk die je naar buiten wekt, de Raad moet onafhankelijk zijn. Kijk naar Polen, daar eisen we ook dat bestuur en rechtspraak helemaal los van elkaar staan."

Amalia is gisteren 18 geworden en dat betekent dat ze automatisch zitting heeft in de Raad van State, het hoogste adviesorgaan van de regering en de hoogste bestuursrechter van Nederland.

Toen ze daar vanmiddag in een 'buitengewone vergadering' werd binnengeleid, zei ze dat ze nog veel kan leren. "Ik realiseer mij hoe weinig ik pas weet over de taken van de overheid, de beoordeling van wetten, het functioneren van het bestuur en de functie van de rechter."

De kroonprinses citeerde in dit verband prinses Beatrix, die in 1956 werd binnengeleid in de Raad van State. Amalia sprak de woorden van haar grootmoeder naar eigen zeggen "vol overtuiging" na: "Nog zeer lange tijd, leden van de Raad van State, zal ik mij beschouwen als uw leerling. Ik zal bewust van mijn verantwoordelijkheid trachten een goede leerling te zijn."

Bekijk hieronder de toespraak van prinses Amalia:

Amalia begon haar toespraak met een kwinkslag naar haar vader, koning Willem-Alexander, die formeel voorzitter is van de Raad van State en haar vandaag introduceerde. "Dank u wel voorzitter, als ik u voor één keer zo mag noemen."

Fascinerende leerschool

Ook Willem-Alexander hield een korte toespraak in de balzaal van Paleis Kneuterdijk, het Haagse paleis waar de ceremonie plaatsvond. Daarin sprak hij zijn oudste dochter direct toe. "Gisteren vierden wij je 18e verjaardag. Onze Grondwet bepaalt dat je na het bereiken van die leeftijd zitting hebt in deze raad. Dat gaat automatisch. Maar het is geen automatisme", aldus de koning.

Willem-Alexander refereerde ook aan zijn eigen ervaringen met de raad, volgens hem een "fascinerende en veelkleurige leerschool" die zijn horizon heeft verbreed en waaraan hij warme herinneringen heeft. "Het is een persoonlijke verbinding die je de kans geeft om meer inzicht te krijgen in de vraagstukken die belangrijk zijn voor de toekomst van ons land."

Zelf werd Willem-Alexander op 3 juli 1985 binnengeleid in de Raad van State, iets meer dan twee maanden na zijn 18e verjaardag. Zijn moeder, prinses Beatrix, maakte in 1956 haar intrede:

Dat Amalia nu van rechtswege zitting heeft in de Raad van State, is haar eerste officiële functie als kroonprinses. Die functie is vooral ceremonieel van aard: weliswaar kan Amalia iedere woensdagmiddag deelnemen aan vergaderingen van de Afdeling advisering, maar ze heeft geen stemrecht.

Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst heeft de kroonprinses, net als haar moeder Máxima en koning Willem-Alexander, in de praktijk geen inhoudelijke betrokkenheid. Koningin Máxima heeft sinds oktober 2004 zitting in de Raad van State en de Afdeling advisering. De dagelijkse leiding van de Raad is in handen van de vicepresident, Thom de Graaf.

Eerst studeren

Door deel te nemen aan de vergaderingen van de Afdeling advisering kan Amalia kennis opdoen over staatsrecht en wetgeving. Die onderwerpen kunnen haar later van pas komen als ze haar vader opvolgt als staatshoofd.

Zelf hoopt ze overigens dat het nog even duurt voordat het zover is. "Ik hoop dat ik het een tijdje voor me uit kan schuiven, hè papa?" vroeg ze retorisch aan Willem-Alexander op de persconferentie na de ceremonie. "Maar voor de rest hoop ik dat als de dag aanbreekt dat ik het ambt op me moet nemen, dat ik er dan klaar voor ben."

De kroonprinses zal pas na haar huidige tussenjaar en studie vergaderingen van de Raad van State gaan bijwonen. Haar vader deed dat ook pas na zijn studententijd en militaire dienst.

Amalia vierde gisteren haar 18e verjaardag. Een overzicht van beelden van de kroonprinses door de jaren heen:

In de Grondwet staat dat de "vermoedelijke opvolger van de Koning" op 18-jarige leeftijd automatisch zitting heeft in de Raad. Vanaf nu kan de prinses iedere woensdagmiddag deelnemen aan de vergaderingen van de Afdeling advisering. Zo kan ze kennis opdoen over staatsrecht en wetgeving, die haar later van pas kan komen als ze eenmaal staatshoofd is. Amalia mag daarbij meedoen aan inhoudelijke discussies, maar ze is geen lid en heeft geen stemrecht.

"Het deelnemen zal haar helpen om straks koningin te worden. Je moet het echt zien als een soort opleiding voor straks", zegt Koninklijk Huis-verslaggever Jozephine Trehy. "Er komen allerlei soorten wetten langs, je leert gewoon hoe Nederland werkt."

De ceremonie zal spannend voor Amalia zijn, denkt Trehy. "Het is haar eerste toespraak in het openbaar." Ook koning Willem-Alexander, formeel de voorzitter van de Raad van State, en vice-president Thom de Graaf zullen er spreken.

De Graaf pleitte er in 2000 als fractievoorzitter van D66 nog voor dat de koning zijn positie in de Raad van State zou moeten opgeven. Ook zei hij toen dat het staatshoofd geen rol meer zou moeten spelen bij kabinetsformaties, wat inmiddels zo is, en geen deel meer zou moeten uitmaken van de regering. Op die manier zou het staatshoofd verder van de politiek komen te staan.

Gevraagd naar hoe De Graaf daar nu over denkt, zegt zijn woordvoerder dat er sindsdien veel is veranderd doordat de Afdeling advisering werd opgericht. "Na een wetswijziging in 2010 is de koning ceremonieel voorzitter van de Raad, maar niet meer van de inhoudelijke tak. De Graaf wilde in 2000 dat de koning zich minder met de inhoud zou bemoeien en nu is de context heel anders: de koning zit nooit bij de vergaderingen van de Afdeling advisering."

In theorie zou Amalia haar vader dus kunnen gaan vertellen wat er in de vergaderingen van die advies-afdeling besproken wordt. Maar naar alle waarschijnlijkheid zal Amalia na haar 'binnengeleiding' van vanmiddag niet vaak bij de Raad te zien zijn. Ze wil pas na haar tussenjaar en studie vergaderingen gaan bijwonen, net als haar vader Willem-Alexander dat deed.

"Hij ging ook eerst studeren en ging in militaire dienst", zegt Trehy. "Als je 18 bent weet je in een normale situatie dat de troonsopvolging niet heel snel gaat gebeuren, dus kun je later aan de opleiding beginnen."

Naast het hoogste adviesorgaan (Afdeling advisering), is de Raad van State ook de hoogste bestuursrechter (Afdeling bestuursrechtspraak) van Nederland. Met die laatste afdeling heeft en krijgt Amalia niets te maken.

Amalia werd geboren op 7 december 2003. Een overzicht van beelden door de jaren heen:

Liefhebbers van het koningshuis brengen bloemen en cadeaus langs bij Huis ten Bosch. En werden op verschillende plekken in Nederland tussen 09.00 uur en 09.10 uur de klokken geluid. Ook heeft de Oranjebond opgeroepen om de vlag met oranje wimpel uit te hangen.

Onder meer in Gouda werden de klokken geluid: "Het is een markant moment", zegt Pieter Verhoeven, voorzitter van de Oranjebond.

Op de website van de bond schreven tientallen mensen een verjaardagsboodschap aan de prinses. Zo schreef Mara: "Van harte gefeliciteerd met je 18e verjaardag. Maak er een gezellige dag van en je ziet er prachtig uit zoals altijd. Blijf zoals je bent, je bent een topper!".

Ook demissionair premier Rutte feliciteerde Amalia via Twitter.

PostNL heeft een speciale 24-karaats gouden postzegel ontworpen met een monochroom portret van de prinses. Er zijn 750 zegels gemaakt en ze zijn voor 50 euro te koop. Wie er eentje koopt, krijgt de zegel in een speciaal doosje, samen met een echtheidsverklaring. Gouden zegels worden alleen ter ere van belangrijke gebeurtenissen uitgebracht.

Vlag cadeau

Van haar vader, koning Willem-Alexander, heeft Amalia ook een geschenk gekregen. Ze is benoemd tot Ridder Grootkruis in de Orde van de Nederlandse Leeuw en tot Ridder in de Huisorde van den Gouden Leeuw van Nassau. Daarbij kreeg ze haar onderscheidingsvlag. Ook haar zussen prinses Alexia en prinses Ariane krijgen een onderscheidingsvlag als ze 18 jaar zijn geworden.

Wat Amalia vandaag zelf doet, is een privé-aangelegenheid, liet de Rijksvoorlichtingsdienst eerder weten. De dienst wilde alleen kwijt dat de toekomstige vorstin het viert met inachtneming van de coronaregels.

Vanavond zendt de AVROTROS de documentaire Amalia 18 jaar uit. Samen met koningshuiskenner Rick Evers bezoekt presentatrice Dionne Stax plekken waar Amalia opgroeide. Ook gaan ze langs bij Paleis Noordeinde in Den Haag. Amalia 18 jaar is om 20.30 uur te zien op NPO 1.

Koningin

Zo wordt ze nu automatisch koningin als haar vader, koning Willem-Alexander, plotseling overlijdt. Ook mag de kroonprinses vanaf nu meedoen aan de Raad van State. Dat is een groep mensen die de regering advies geeft over wetten.

Vanwege haar verjaardag zijn er nieuwe foto's gemaakt:

Eerder zagen we Amalia eigenlijk alleen op vaste momenten, zoals tijdens de jaarlijkse fotoshoots of op Koningsdag. De kans is groot dat we haar nu wat vaker zullen zien in het openbaar. Bijvoorbeeld om lintjes door te knippen of misschien zelfs op staatsbezoek in het buitenland.

Boek

Vanwege de verjaardag van de prinses is een speciaal boek uitgekomen. Daarin vertelt Amalia over haar leven. Wij maakten daar eerder deze video over:

Op Koningsdag in Eindhoven, afgelopen april, liet ze tegenover de pers weten dat ze het niet heel spannend vond om 17 te worden, "dus 18 zal niet heel anders zijn". Toch zal het leven van de troonopvolgster nu ze meerderjarig is meer in het teken staan van haar toekomstige rol als koningin van Nederland. Een blik op de toekomst van prinses Amalia in vijf vragen en antwoorden.

Kan Amalia koningin worden nu ze 18 is?

Mocht haar vader, koning Willem-Alexander, overlijden of afstand doen van de troon, dan wordt Amalia volgens de erfopvolging zoals die in Grondwet is vastgelegd de nieuwe koningin. "Zolang ze minderjarig was, was het via de wet zo geregeld dat koningin Máxima of prins Constantijn in dat geval zou optreden als regent(es), tot het moment dat Amalia 18 werd", zegt Peter Rehwinkel, staatsrechtdeskundige, oud-PvdA-Kamerlid en auteur van het boek 'Amalia, de plicht roept'. "Dat geldt nu niet meer, dus dat is wel een belangrijke verandering voor Amalia."

Het overkwam Wilhelmina, de betovergrootmoeder van Amalia in 1890, toen haar vader koning Willem III overleed. Wilhelmina was pas 10 jaar oud en te jong om te regeren. Haar moeder, koningin Emma, trad daarom op als regentes totdat Wilhelmina 18 jaar was.

Amalia zegt in het boek dat Claudia de Breij over haar schreef ter gelegenheid van haar 18e verjaardag, dat ze haar moeder zou willen aanwijzen als regentes, als ze het koningschap nu zou moeten overnemen, "In praktijk is dat niet zo eenvoudig als 'even aan mijn moeder vragen'", zegt Rehwinkel. "Amalia zou haar functie tijdelijk moeten neerleggen en de regering moet dan een regent of regentes aanwijzen. Dat moet vervolgens in de wet vastgelegd worden, dus daar komt wel meer bij kijken."

Amalia werd geboren op 7 december 2003. Een overzicht van beelden door de jaren heen:

Gaan we Amalia vaker in het openbaar zien?

"Als haar studie het toelaat zal ze op Prinsjesdag aanwezig zijn bij de rijtoer en het voorlezen van de Troonrede. En af en toe zal ze misschien ook officiële taken uitvoeren", zegt Koninklijk Huis-verslaggever Jozephine Trehy. "Een belangrijke publieke gebeurtenis is ieder geval morgen, als ze binnengeleid wordt in de Raad van State. Daar zal ze ook een toespraak houden en dat is een spannend moment voor Amalia."

Waar we haar niet zullen zien, is in het stembureau. Amalia heeft aangegeven dat ze geen gebruik zal maken van haar stemrecht, iets wat haar vader en oma ook niet doen.

Welke rol krijgt prinses Amalia in de Raad van State?

Prinses Amalia krijgt vanaf het moment dat ze 18 is 'van rechtswege' (automatisch) zitting in de Raad van State, het hoogste adviesorgaan van de regering. Dat betekent overigens niet dat ze ook lid wordt van de Raad. "Ze mag deelnemen aan de ceremoniële vergadering en ook aan de afdeling Advisering", zegt Rehwinkel. "Zo kan ze kennis opdoen over wetgeving en het staatsrecht. Dat helpt haar om zich voor te bereiden op haar toekomstige taak als koningin."

Amalia heeft geen stemrecht in de Raad van State en dat geldt ook voor koning Willem-Alexander, die voorzitter is van de Raad en voor koningin Máxima, die net als Amalia vergaderingen mag bijwonen. De dagelijkse leiding is in handen van de vice-president, Thom de Graaf. "In praktijk zijn de koning en koningin eigenlijk alleen bij speciale gelegenheden bij de Raad van State, zoals morgen, als hun dochter wordt verwelkomd."

Mag Amalia het koningschap ook nog weigeren?

Weigeren is nauwelijks mogelijk, zegt Rehwinkel. "Maar feitelijk is het ook niet aan de orde. Het lijkt erop dat Amalia zich heeft verzoend met haar toekomst als koningin van Nederland. Wat wel kan gebeuren is dat ze geen parlementaire toestemming krijgt voor een voorgenomen huwelijk. Dan vervalt haar recht op de troon."

Haar vader was destijds duidelijk: de liefde gaat voor de troon. "Willem-Alexander had zijn huwelijksaanzoek aan Máxima al gedaan toen de politieke kwestie rond haar vader nog niet was opgelost. Daarop volgden een paar spannende weken", zegt Rehwinkel. Amalia lijkt er net zo over te denken als haar vader. Tegen Claudia de Breij zei ze dat "ze niet kan kiezen ten koste van zichzelf. Dan kan ik ook niet het beste geven voor ons land."

Wat weten we over de toekomstplannen van Amalia?

Amalia heeft nu een tussenjaar, waarin ze stages volgt in binnen- en buitenland. Naar verwachting gaat ze volgend jaar studeren. "Of ze dat net als haar vader en oma in Leiden zal doen, is nog de vraag", zegt NOS-verslaggever Trehy. "Het zou wel passen in de traditie."

Amalia heeft in ieder geval in een brief aan premier Rutte kenbaar gemaakt dat ze de toelage van zo'n 1,6 miljoen euro, waar ze vanaf haar 18e jaar recht op heeft, zal terugstorten zolang ze studeert. Dat was goed voor haar imago, meent Rehwinkel. Trehy denkt dat Amalia daar zelf ook voordeel van kan hebben. "Zolang ze de toelage terugstort, kan ze meer ruimte nemen voor haar eigen ontwikkeling."

Rehwinkel verwacht dat Amalia pas na haar studie begint aan een programma dat haar moet voorbereiden op het koningschap, net zoals bij haar vader gebeurde. Mogelijk dat ze dan ook regelmatig verschijnt bij de vergaderingen van de Raad van State.

De Rijksvoorlichtingsdienst liet zaterdag weten dat de prinses vanwege milde verkoudheidsklachten zich liet testen en de uitslag positief bleek. De 83-jarige prinses zit sindsdien in isolatie op haar landgoed Drakensteyn in Lage Vuursche.

"Ze was een beetje verkouden en dacht dat het kwam door de airconditioning in de tropen", aldus Willem-Alexander. Prinses Beatrix was kort voor het positieve testresultaat teruggekeerd van een werkbezoek aan Curaçao. Daar ontmoette ze groepen kinderen en er werden niet overal mondkapjes gedragen. Tijdens dat werkbezoek vertelde de prinses dat ze haar boosterprik al heeft gehad.

Volgens de koning is Beatrix "in hele goede spirits, dus het is allemaal fantastisch". Willem-Alexander bedankte voor de camera van Blauw Bloed iedereen in Nederland voor het medeleven met de prinses.

Door de positieve testuitslag zal Beatrix morgen de achttiende verjaardag van prinses Amalia missen.

De 83-jarige prinses zit thuis in isolatie en houdt zich volgens de RVD aan de leefregels voor mensen die positief getest zijn. "Personen die in nauw contact zijn geweest met prinses Beatrix zijn geïnformeerd", aldus de RVD.

Beatrix vertelde vorige week bij een werkbezoek op Curaçao dat ze haar boosterprik al heeft gehad. De prinses sprak daar onder meer met vertegenwoordigers uit de medische sector die direct betrokken zijn bij het bestrijden van de coronacrisis.

De prinses mist door de positieve testuitslag ook de verjaardag van prinses Amalia, die komende dinsdag achttien wordt. Een dag erna wordt Amalia aangesteld als lid van de Raad van State. Koning Willem-Alexander, die officieel voorzitter is van het adviesorgaan van de regering, zal haar begeleiden. Ook koningin Máxima is daarbij aanwezig. Amalia houdt zelf ook een toespraak.

In juni is Beatrix geopereerd aan haar oor. Ze werd vanwege een chronische ontsteking in haar linkeroor behandeld in het LUMC in Leiden.

Het eiland met 300.000 inwoners werd al in 1966 onafhankelijk van Groot-Brittannië, maar bleef in het Gemenebest en hield ook de Britse koningin Elizabeth als staatshoofd. De verandering van staatsvorm gaat niet ten koste van de verstandhouding. Koningin Elizabeth heeft zich altijd op het standpunt gesteld dat voormalige koloniën zelf hun staatsvorm kunnen kiezen.

Suikerplantages

De belangrijkste buitenlandse gast bij de ceremonie van vannacht is de Britse kroonprins Charles. Die kwam gisteren op het eiland aan en werd verwelkomd met een serie saluutschoten. Charles zal ook spreken tijdens de ceremonie waarbij Mason wordt benoemd. Hij zal naar verwachting benadrukken dat de vriendschappelijke band ondanks de gewijzigde verhoudingen zal blijven bestaan.

Barbados stond voor de onafhankelijkheid eeuwenlang onder Brits bestuur. Engelse kolonisten bezetten het eiland in 1627. Vooral door suikerplantages waar honderdduizenden Afrikaanse tot slaaf gemaakten moesten werken werd het eiland relatief welvarend.

Sinds de onafhankelijkheid, morgen precies 55 jaar geleden, heeft het eiland zich geleidelijk steeds meer los gemaakt van Groot-Brittannië. Zo is de hoogste rechtsprekende autoriteit sinds 2005 niet langer Brits maar Caribisch. Vorig jaar werd definitief besloten de staatsvorm te veranderen.

Slag bij Trafalgar

Toen werd ook een standbeeld van de Britse admiraal Horatio Nelson weggehaald van het Nationale Heldenplein in de hoofdstad Bridgetown, waar vanavond ook de ceremonie is. Het standbeeld uit 1813 herdacht de overwinning van de Britse marine in de Slag bij Trafalgar in 1805. Die overwinning legde de grondslag voor de Britse overheersing op de wereldzeeën en de vestiging van tientallen koloniën in alle werelddelen. Het weghalen van het standbeeld werd gezien als duidelijke breuk met het koloniale verleden.

De vorige voormalige Britse kolonie die afscheid nam van koningin Elizabeth als staatshoofd was Mauritius, dat zichzelf in 1992 tot republiek uitriep.

Barbados blijft ook onder president Mason lid van het Gemenebest, een samenwerkingsverband van Groot-Brittannië en zijn voormalige koloniën. Daarvan zijn nu 54 landen lid, waaronder India, Pakistan, Nigeria, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland,

Al jaren is er ophef over de subsidies voor het Kroondomein en zijn er protesten tegen de afsluiting in het najaar. "Het is de vraag of de publieke opinie hierdoor verandert", zegt NOS Koninklijk Huis-verslaggever Jozephine Trehy. "Zo'n 3400 van de 6700 hectare blijft in het najaar dicht en nog steeds is er sprake van miljoenen euro's subsidie."

Beter beheer

Het gaat om een aanvraag voor de komende zes jaar voor in totaal 4,2 miljoen euro. Voorheen bedroeg de subsidie ongeveer 4,8 miljoen euro. "Als je het per hectare zou uitrekenen dan zou het gemiddeld hoger uitvallen", erkent Arno Willems, rentmeester van het Kroondomein. "Dat komt omdat je dit jaar meer subsidie kunt aanvragen voor natuurbeheer dan in eerdere jaren."

Volgens de directeur van het natuurgebied is de regelgeving veranderd om landgoedeigenaren de kans te geven om het beheer nog beter te doen. "Vroeger kreeg je 75 procent van de kosten vergoed en nu 84 procent. Dit geldt voor iedereen in Nederland die subsidie aanvraagt. Dus ook voor het Kroondomein."

In een toelichting staat dat de koning "gemiddeld één dagdeel per jaar blijft jagen onder toezicht en een op een begeleiding van professionele faunabeheerders vanwege hun kennis van de wildstand en het terrein".

De rentmeester legt uit dat door het afsluiten van het Kroondomein in het najaar bezoekers op andere moment profiteren door de hogere wildzichtbaarheid in het gebied:

Jacht

De subsidie is bestemd voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Het geld voor het faunabeheer komt uit de begroting van de koning.

Het was al bekend dat koning Willem-Alexander opnieuw subsidie zou aanvragen voor het Kroondomein. Minister Schouten had in september al gezegd dat de koning geen subsidie meer krijgt, als hij het 'jachtdeel' van het natuurgebied wil blijven afsluiten.

De koning is door een van de inzittenden gefotografeerd in de cockpit. "Ik denk oprecht dat hij nu voor Feyenoord is", zegt de supporter tegen de regionale omroep Rijnmond. De koning staat bekend als een Ajax-supporter en maakte volgens een verslaggever van Rijnmond grapjes over de intercom. "Maar zijn vrouw is voor Feyenoord. Dat compenseert het weer een beetje", aldus de supporter.

De Feyenoord-supporter heeft de koning niet kunnen spreken. "Er stond een beveiliger en die hield me tegen", vertelt hij.

De supporter laat de foto zien die hij van de koning maakte:

Feyenoord speelt morgenavond in de Conference League tegen Slavia Praag. Voor de supporter is de reis nu al op een bijzondere manier begonnen. "Dit is toch mooi? Ik vind het echt grappig. We gaan er hier een mooi feest van maken."

Gastvlieger

Om zijn vlieguren bij te houden vliegt de koning als gastvlieger bij de KLM. Hij vervoert dan passagiers, die meestal geen idee hebben dat de koning de co-piloot is.

In een reactie laat de Rijksvoorlichtingsdienst aan Rijnmond weten dat "het gastvliegerschap van de koning voor KLM een privékwestie betreft" en dat er verder geen verdere informatie wordt gegeven.

De koning sprak in het stadhuis zijn waardering uit voor de inzet van de betrokken hulpdiensten en toonde zijn medeleven met getroffen ondernemers.

Belaagd door relschoppers

De bevelvoerder van de brandweer vertelde de koning dat een brandweerteam tijdens het blussen van een autobrand halsoverkop de brandweerwagen moest achterlaten door de rellende menigte. Dat was volgens hem nog nooit eerder gebeurd.

De koning sprak behalve met de brandweerman ook met een horecaondernemer:

Ook sprak de koning met ondernemers op de Coolsingel en medewerkers van de dienst Stadsbeheer die werden ingezet bij herstel- en opruimwerkzaamheden.

De koning werd op het stadhuis ontvangen door burgemeester Ahmed Aboutaleb. Ook de Rotterdamse politiechef Fred Westerbeke en de baas van de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond Arjen Littooij waren aanwezig, meldt regionale omroep Rijnmond.

Aboutaleb vond het "ongelooflijk fijn" dat de koning niet alleen in goede tijden, zoals bij de opening van een museumdepot, maar ook in slechte tijden spontaan naar Rotterdam komt.

Deze vrijwilligersorganisatie bestaat dit jaar 40 jaar en ziet het bezoek als erkenning voor het leed dat 'foute' Nederlanders en hun familie trof na na de bevrijding.

Tijdens haar bezoek ontving de prinses een jubileumboek met verhalen van leden. Daaruit blijkt dat lotgenotencontact van groot belang is geweest voor deze groep, die nooit aandacht heeft durven vragen voor trauma's die de leden hebben opgelopen door de keuzes of het gedrag van hun ouders of grootouders tijdens de oorlog. Verder nam de voormalige koningin deel aan een rondetafelgesprek met eerste, tweede en derde generatie nabestaanden van 'foute' Nederlanders.

Jeanne Diele (83), kind van een NSB'er, werd gepest en buitengesloten na de oorlog. Haar hele leven worstelt ze ermee:

Stichting Werkgroep Herkenning brengt lotgenoten met elkaar in contact en adviseert bij traumaverwerking voor deze groep nakomelingen, die nog steeds psychische en emotionele problemen ondervinden door hun familiegeschiedenis. Daarnaast streeft de werkgroep naar erkenning van de problematiek van deze groep.

In 2018 riep de stichting premier Rutte op excuses aan te bieden voor de behandeling van met name vrouwen die tijdens de oorlog een relatie hadden met een Duitse militair. "Zij zijn vanwege die relatie ernstig vernederd, verkracht en vastgezet onder meer door leden van de Binnenlandse Strijdkrachten, die de Nederlandser Staat vertegenwoordigden", aldus de brief aan de premier uit 2018.

Het kan voor hun nakomelingen nog steeds moeilijk zijn om zich te verhouden tot hun eigen familie en hun plek in de Nederlandse samenleving, bijvoorbeeld vanwege de angst dat anderen zich van hen zullen afkeren of dat er pijnlijke geheimen over het oorlogsverleden opduiken.

Het Kabinet van de Koning schrijft aan Rinnooy Kan dat de drie "hebben verzocht door te geven dat zij indien nodig en desgevraagd met u het gesprek willen aangaan in het kader van uw onderzoek".

De Tweede Kamer had om onderzoek gevraagd nadat de kwestie afgelopen februari aan het licht was gekomen in een breder onderzoek naar de rol van Nederland in de zaak rond de Nederlands-Argentijnse piloot.

In dat onderzoek meldde de commissie-Machielse gestuit te zijn "op een (vruchteloze) poging om te interveniëren in het onderzoek. Dit zou zijn gedaan beweerdelijk vanuit kringen rond het Koninklijk Huis."

Dodenvluchten

De zaak-Poch draait om de piloot Julio Poch, die verdacht werd van deelname aan de 'dodenvluchten' tijdens de Videla-dictatuur in Argentinië. Daarbij werden politieke tegenstanders vanuit vliegtuigen of helikopters in het water gegooid om ze te laten verdwijnen.

Toen Poch werd verdacht van betrokkenheid, was hij inmiddels Nederlands staatsburger en vloog hij voor Transavia. Tijdens de laatste vlucht voor zijn pensioen werd Poch dankzij Nederlandse informatie in Spanje gearresteerd en uitgeleverd aan Argentinië. Daar zat hij jaren in de cel voordat hij werd vrijgesproken omdat er geen bewijs tegen hem was.

Een paar jaar eerder speelde in Nederland de discussie over de vader van Máxima, Jorge Zorreguieta. Die had als minister van Landbouw deel uitgemaakt van het Videla-regime en er waren vragen over zijn betrokkenheid bij mensenrechtenschendingen.

Telefoontje van een Nederlandse vrouw

In het rapport van de commissie-Machielse uit februari wordt de interventiepoging uitgebreid beschreven. Die vond plaats in in 2007, toen het onderzoek naar Poch nog bij weinigen bekend was (zijn arrestatie was in 2009).

Het ging om een telefoontje naar de Nederlandse vertegenwoordiger van Eurojust, een justitieel samenwerkingsverband van de EU. De vertegenwoordiger beschrijft dat hij werd gebeld door een Nederlandse vrouw die zei van het Kabinet van de Koningin te zijn. "Die overviel mij met de vraag in de trant van: 'Die zaak tegen die Argentijnse piloot, is dat nou nodig?'"

Toen hij vroeg waarom ze dat wilde weten, zei de vrouw volgens hem: "Ja, het is zo pijnlijk voor Máxima." Op de vraag of "Hare Majesteit" achter dit telefoontje zat, antwoordde de beller: "Nee, maar binnen onze groep hebben we daar zo eens over gepraat en dat leefde een beetje in de zin van 'moet dat nou?'"

Voldoende onderzocht

De commissie-Machielse heeft niet kunnen vaststellen of de vrouw die de poging deed ook echt werkte bij het Kabinet van de Koningin, zoals ze beweerde.

Minister Grapperhaus van Justitie zei in het debat over het rapport-Machielse dat verder onderzoek niet nodig was, omdat de kwestie al voldoende was onderzocht. Een groot deel van de oppositie en coalitiepartij D66 drongen toch aan.

De commissie van Rinnooy Kan is van plan voor 1 juni volgend jaar een rapport uit te brengen.

"Ik vind het geen taboe. En geen probleem om dat in het openbaar te zeggen", zegt ze in het boek, dat is geschreven door cabaretière Claudia de Breij. "Soms wordt het me allemaal te veel, school, vrienden, en dan praat ik met iemand. Als ik er behoefte aan heb, maak ik een afspraak. Even je hart luchten, en dan ben ik weer voor een maand klaar."

Voor de kroonprinses is mentale gezondheid net zo belangrijk als fysieke gezondheid. "Af en toe praten met een professional vind ik heel normaal, zeker ook na wat er met mijn tante is gebeurd", zegt ze, doelend op de jongere zus van haar moeder Máxima, Inés, die in 2018 zelfmoord pleegde.

De Breij bezocht paleis zes keer

Verder komt uit het boek naar voren dat Amalia in 2013, bij de inhuldiging van haar vader, besefte wat haar later te wachten stond. In de Nieuwe Kerk in Amsterdam, ze was 9 jaar oud, realiseerde ze zich dat dit ook over haar en háár toekomst ging. Vijf jaar later, op haar 14de, had ze zich daarmee verzoend. Die opmerking leidde tot gelach bij haar vader, die zei dat ze daarmee een stuk eerder was dan hij.

Uit het boek komt een beeld naar voren van een meisje dat haar toekomst vooralsnog niet als een grote last ervaart, maar eerder als een eer ziet. Bijkomstig voordeel: ze is dol op tiara's.

In deze video, die de Rijksvoorlichtingsdienst vrijgaf, blikken De Breij en Amalia terug op de totstandkoming van het boek:

De Breij werd eerder dit jaar gevraagd het boek te schrijven. Een aantal dagen trok ze met de prinses op. Ze bezocht zes keer paleis Huis ten Bosch, en appte en mailde veelvuldig met Amalia.

De kroonprinses nam haar ook mee naar de koninklijke stallen waar haar paard (Mojito) staat en naar een strandtent van de ouders van een vriendin. De Breij portretteert haar als geconcentreerd, serieus en fanatiek, maar ook als een meisje dat vraagtekens zet bij wat ze tot nu toe gepresteerd heeft in haar leven. Daarnaast is ze perfectionistisch, een trekje dat ze wellicht van haar oma Beatrix heeft geërfd, oppert De Breij. Dezelfde grootmoeder die ze overigens Amma noemt.

Veel gesprekken die De Breij heeft opgetekend, gaan over familie. Over haar ouders, die haar op jonge leeftijd dus naar een kindertherapeut stuurden, omdat ze zich zorgen maakten om haar. Maar het gaat ook over geruzie met haar zusjes en over de impact die het overlijden van twee naaste familieleden had: tante Inés en haar oom, prins Friso, die overleed na een ernstig skiongeluk in Lech. Hij raakte onder een lawine bedolven toen hij offpiste ging met een vriend.

Het ongeluk komt alleen terloops ter sprake als het over Amalia's hobby's gaat. Als de twee praten over skiën, zegt de prinses dat ze het liefst offpiste gaat. "Door die lekkere verse poedersneeuw". Wie geïnteresseerd is in het koningshuis, legt direct de link met het overlijden van Friso, zo ook De Breij. "Speciale training gehad, hè", vervolgt de prinses. "En ik heb alle middelen bij me voor lawinegevaar, zo'n beeper, zo'n speciale rugzak. En we gaan altijd, altijd met een gids."

De twee praten daarnaast over het geloof, sociale media, haar schooltijd en wat ze gaat studeren. Over dat laatste is Amalia nog niet uit. Haar interesses liggen bij geschiedenis, economie en rechten, maar wat het precies wordt weet ze nog niet. Ook niet of ze traditiegetrouw in Leiden gaat studeren. Als ze dat doet dan is het "omdat ik dat echt zelf wil en niet om de traditie".

'Echt mooi zingen'

De Breij tekent ook luchtige gesprekken op. Zo schrijft de artieste over de talenten van de prinses. Ze kan bijvoorbeeld een prima cocktail maken en - in de woorden van De Breij - "echt mooi zingen". In een kamer van paleis Huis ten Bosch waar alleen een vleugel staat, zingt Amalia Memory van Barbra Streisand. Wat Amalia betreft blijven zulke optredens privé. Het biedt haar troost, ze kan haar emoties ermee uiten, een belangrijke reden om het voor zichzelf houden.

Het boek schetst bovenal een beeld van een 18-jarige die normaal over wil komen. Die niet verheven is boven het volk vanwege haar titel, maar in de samenleving wil staan. Het is terug te lezen in de passages over Amalia's liefde voor cocktails shaken in de strandtent ("Ze is echt onze cocktail queen, hoor!") en de muziekkeuze van de prinses in de auto (Atje Voor De Sfeer en Anton aus Tirol). Dat is misschien ook wel nodig, in een tijd waarin het nut van een monarchie vaak publiekelijk wordt bediscussieerd.

De Breij zag ook een kroonprinses die soms worstelt met haar publieke rol, met name als het gaat om sociale media. Bijvoorbeeld als journalisten bij haar privéaccounts binnen proberen te komen. "Dat gaat weleens mis en dat vindt zij heel erg", zei De Breij tegen de NOS.

Uit veel passages blijkt dat Amalia bezig is met haar toekomstige rol. Dat ze nadenkt over wat haar later te wachten staat, hoe ze haar periode als koningin zal vormgeven en hoe ze Nederland van dienst kan zijn. "Als ik een nare situatie kan voorkomen door diplomatie. Als ik de wereld een heel klein stukje beter heb gemaakt, dan ben ik blij. Ik ben in dienst van mijn land. Ik geef mijn leven aan Nederland", zegt ze.

En over het ondertekenen van wetten zegt ze bijvoorbeeld: "Ik zou niet iets kunnen ondertekenen dat de vrijheid van meningsuiting weg zou nemen". Dat zou tegen haar geweten ingaan én tegen de eed die ze gaat afleggen ('zo waarlijk helpe mij God almachtig').

Die eed hoopt ze voorlopig nog niet uit te spreken. In principe kan dat vanaf haar 18de jaar, maar als haar vader nu iets overkomt wil ze dat haar moeder het een paar jaar overneemt. En wat als de monarchie voor die tijd verdwijnt? "Ze mogen het best doen, hoor, dan ga ik ook door met mijn leven."

Op Remembrance Day wordt in het Verenigd Koninkrijk en het Gemenebest stilgestaan bij de slachtoffers uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog en conflicten daarna. Elizabeth zou in Londen traditiegetrouw aanwezig zijn bij de dienst bij de Cenotaph, het nationale oorlogsmonument van het Verenigd Koninkrijk.

Rust op doktersadvies

Het zou Elizabeths eerste publieke optreden zijn sinds ze de afgelopen weken op doktersadvies meerdere activiteiten afzegde. Ze bracht op 20 oktober een nacht door in het ziekenhuis en werd vervolgens geadviseerd tot zeker half november rust te houden. Daardoor was de koningin onder meer afwezig bij de klimaattop in Glasgow, die vrijdag officieel werd afgesloten.

Persbureau Reuters schrijft op basis van een bron rond Buckingham Palace dat de rugpijn niet gerelateerd is aan Elizabeths eerdere gezondheidsklachten. Het zou gaan om een "ongelooflijk, ongelukkig toeval".

De bron meldt verder dat de koningin komende week vooralsnog zoals gepland weer lichte werkzaamheden zal hervatten.

Het gebied op de Veluwe is elk jaar gedurende het hele najaar gesloten voor publiek, officieel vanwege de bescherming van de "persoonlijke levenssfeer" van de koning. Vermoed wordt dat dat te maken heeft met de jacht. Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst jaagt de koning er elk jaar één dagdeel.

Willem-Alexander krijgt al jaren subsidie voor het beheer van het natuurpark, maar minister Schouten maakte in september bekend dat de regels veranderen. Als de koning de huidige jaarlijkse afsluiting wil handhaven, moet hij afzien van de betreffende subsidie.

Legpuzzel

In het persgesprek in Trondheim zei de koning desgevraagd dat hij wel degelijk subsidie gaat aanvragen, maar over de gevolgen liet hij zich niet uit. Hij benadrukte dat er vier categorieën subsidies zijn, waarvan er maar één openstelling als voorwaarde heeft.

"Het is een hele legpuzzel", zei Willem-Alexander. "We zijn nog aan het kijken hoe dit het best opgelost kan worden." Hij beklemtoonde dat het gaat om een rust- en natuurgebied en niet om een recreatiegebied. "Dat betekent dat de mens daar welkom is, maar niet primair."

Zorgen om corona

Willem-Alexander en koningin Máxima gingen ook in op de coronasituatie in Nederland. De koning zei dat ze zich grote zorgen maken over de oplopende cijfers en meeleven met de medewerkers in de zorg, die "de grootste waardering verdienen".

"We hadden gehoopt dat we een winter zouden hebben zonder corona", zei Máxima. "Het is echt enorm balen." Volgens haar moeten mensen "samen bouwen aan een exit uit corona. We hebben elkaar nodig."

Het persgesprek markeerde het eind van een driedaags bezoek aan Noorwegen. De afgelopen dagen aanschouwden Willem-Alexander en Máxima onder meer initiatieven op het gebied van klimaat en energie. Ook gingen ze langs op het Nederlandse marineschip Zr. Ms. Rotterdam.

Vandaag, op de laatste dag, werd het koningspaar in Trondheim begeleid door de Noorse kroonprins Haakon en diens vrouw Mette-Marit. De afgelopen twee dagen liet Haakon verstek gaan met een verkoudheid, maar na meerdere negatieve coronatests haakte hij vandaag wel aan.

Zie hier hoe een staatsbezoek van de koning en koningin eruitziet:

Voor de uitbraak van het coronavirus profileerde Willem-Alexander zich als een koning-koopman die zich inzet voor Nederlandse handelsbelangen. Vanwege de pandemie was het bezoek aan Noorwegen uitgesteld en was er vanuit het bedrijfsleven geen interesse voor een handelsmissie.

Bij aankomst werd hij met groot enthousiasme ontvangen:

Het is een iets minder druk programma dan gebruikelijk. Koning Harald van Noorwegen is inmiddels 84 jaar en heeft vorig jaar een hartoperatie ondergaan en niet lang daarna een operatie aan zijn knie. De eerste twee dagen in Oslo is hij gastheer, maar op de derde en laatste dag zal kroonprins Haakon die taak van hem overnemen. Het staatsbezoek wordt dan verhuisd naar Trondheim.

De monarchie is op dit moment erg populair in Noorwegen. Tegen de tachtig procent steunt het koningshuis. In Nederland ligt dat iets onder de zestig procent. "De koning is benaderbaar, ze zijn heel open en transparant", zegt royaltyverslaggever Kristi Marie Skrede. "Laatst ging ik naar de musical Mamma Mia, en tussen het gewone publiek zat ook koningin Sonja met haar kleinkinderen."

Klimaatverandering

Op de eerste dag gaat het over klimaatverandering en wat dat betekent voor het Arctische gebied van Noorwegen, want juist daar gaat de opwarming het hardst. De ijsmassa in dit poolgebied neemt af, wat gevolgen heeft voor de de inheemse bevolking, de Sami. Zij zien hun leefgebied veranderen. Met Noorse jongeren, onder wie Sami, en Nederlandse studenten praten de koning en koningin over de problemen van de opwarming, maar ook over hun ideeën en kansen voor dit noordelijke deel van het land.

Op donderdag zal het staatsbezoek inzoomen op energietransitie, met een focus op windenergie en waterstof. Er valt weinig nieuws hierover te verwachten tijdens dit bezoek, maar voor koning Willem-Alexander is het een belangrijk onderwerp: hij heeft zijn focus verlegd van watermanagement, waarvoor hij 25 jaar geleden koos, naar waterstof.

Het gesprek zal onder andere gaan over 'energie-hubs' op zee. Dat zijn een soort energie-eilanden, waaraan windparken zijn verbonden en waar waterstof via speciale leidingen naar het vaste land kan worden vervoerd. Toekomstmuziek, maar de eerste projecten zijn in ontwikkeling.

Onder de indruk

Waar koning Willem-Alexander zich wellicht het meest op verheugt, is het bezoek aan de Zr.Ms. Rotterdam. Dit Nederlandse marineschip ligt afgemeerd in de haven van Oslo. Als tiener maakte Willem-Alexander een tocht met mariniers in het noorden van Noorwegen. Dat maakte zoveel indruk dat hij tijdens zijn dienstplicht koos voor de marine.

De deelnemers aan het staatsbezoek zullen stilstaan bij de samenwerking tussen Nederland en Noorwegen, waaronder de jaarlijkse berg- en wintertrainingen door mariniers die al 50 jaar worden georganiseerd. Of de koning collega's van toen tegenkomt is nog de vraag, het ministerie van Defensie kan dat niet met zekerheid zeggen.

De 95-jarige koningin kan wel eenvoudige taken uitvoeren. Dat kunnen werkzaamheden aan een bureau en ontmoetingen via videoverbindingen zijn.

Het lijkt erop dat ze maar bij een deel van de herdenkingsceremonies voor het einde van de Eerste Wereldoorlog aanwezig zal zijn. Die worden op 13 en 14 november gehouden. Het Paleis zegt dat de koningin er de 14e bij wil zijn.

Op 20 oktober zou ze een bezoek brengen aan Noord-Ierland, maar dat ging op het laatste moment niet door. Artsen schreven haar toen een paar dagen rust voor. Later werd bekend dat ze een nacht in het ziekenhuis had doorgebracht. Het was voor zover bekend de eerste keer sinds 2013 dat dat gebeurde.

Het was al duidelijk dat ze niet bij de klimaattop in Glasgow zal zijn, die dit weekend begint.