De vorm verwijst naar Haralds liefde voor de zeilsport. Hij was vaak op het water te vinden en vertegenwoordigde zijn land zelfs drie keer bij de Olympische Spelen.

Daarnaast is het volgens het paleis een knipoog naar de vroegere Vikingbegrafenissen uit Noorwegen, waarbij "een schip de overledene meenam op zijn laatste reis naar het dodenrijk".

Plek voor Sonja

Ook het materiaal van de sarcofaag is symbolisch: olivijn, een mineraal dat miljoenen jaren geleden diep in de aardkorst is gevormd en door tektonische krachten en erosie naar het aardoppervlak is gekomen. "Dezelfde geologische krachten die de bergen, fjorden en het landschap om ons heen hebben gevormd", aldus het paleis.

De steen is gedolven in de regio Sunnmøre, een gebied waar koningin Sonja veel heeft gewandeld. Het is de bedoeling dat ook zij na haar dood wordt bijgezet in deze sarcofaag en zo verenigt het ontwerp eigenschappen van beide echtelieden.

Het paleis merkt op dat olivijn CO2 absorbeert en daarmee "een symbool is voor de liefde van koning Harald en koningin Sonja voor de natuur en hun zorg voor toekomstige generaties".

De sarcofaag is bijgezet in het koninklijk mausoleum in kasteel Akershus in Oslo. Daar liggen ook Haralds ouders en grootouders, koning Olav V en kroonprinses Märtha, en koning Haakon en koningin Maud.

Op de sarcofaag zijn verder afbeeldingen van de Noorse regalia aangebracht, zoals de kroon, scepter en rijksappel. Daarvoor werd de edelsteen peridoot gebruikt, die ook in de echte kroon is terug te vinden.

Voor de sarcofaag was in het koninklijk budget van vorig jaar 1,85 miljoen euro vrijgemaakt. Harald grapte destijds in het parlement dat hij hoopte dat de kist goed gestoffeerd zou worden, "om het verblijf te veraangenamen - we zullen er tenslotte een tijdje liggen".

Charles spreekt met bestuurders van Nvidia, Google DeepMind, OpenAI en Anthropic in Dumfries House, een landgoed in het zuidwesten van Schotland. Ook de Britse minister voor AI-zaken is erbij.

De 77-jarige Charles heeft wellicht beperkt begrip van de ontwikkeling van AI, maar dat geldt voor de meeste politiek leiders. Volgens het paleis is de insteek van de bijeenkomst om een neutrale plek te creëren voor het gesprek over technologie die voor ons allemaal grote gevolgen kan hebben.

De koning gebruikt zijn status geregeld om gesprekken te faciliteren over onderwerpen die hij belangrijk vindt. Dat deed hij eerder ook bij bijvoorbeeld klimaatverandering.

De discussie over de veiligheid van AI laaide afgelopen week op na het opstappen van AI-onderzoeker Jacob Coxon bij Anthropic. Coxon waarschuwde dat de technologie zich zo snel ontwikkelt dat onderzoekers vrezen dat "AI de mensheid in de toekomst zou kunnen uitroeien".

Naarmate AI-systemen de mens op steeds meer terreinen de baas zijn, zouden ze volgens Coxon bijvoorbeeld zelfstandig kunnen hacken, kritieke infrastructuur kunnen platleggen of nieuwe virussen kunnen ontwikkelen.

Coxon kreeg vervolgens bijval van zijn oude baas, Anthropic-topman Dario Amodei. Die riep zaterdag op tot het "vertragen van de ontwikkeling" van AI. De technologische ontwikkeling zou nu zo snel gaan dat de veiligheid niet gegarandeerd kan worden. De oproep kreeg steun van grote rivaliserende namen uit de AI-wereld, onder wie OpenAI-topman Sam Altman en Elon Musk.

Hugging Face-hack

Amodei stelde dat zijn zorgen waren toegenomen door een incident in de zomer: de Hugging Face-hack. Dit gebeurde in een trainingsomgeving, een zogenoemde sandbox, van OpenAI.

AI-systemen moesten daar testopdrachten uitvoeren binnen een afgeschermde omgeving, maar braken daaruit. Ze vormden zelfstandig groepen en drongen binnen bij een ander bedrijf, Hugging Face.

Daarnaast zegt Amodei dat de huidige AI-modellen steeds beter in staat zijn om zélf de volgende generatie AI-tools te bouwen. Die ontwikkeling, die bekendstaat als recursieve zelfverbetering, zou volgens Amodei "ons vermogen om deze systemen te begrijpen en onder controle te houden kunnen overstijgen" als die niet wordt afgeremd.

Noodkreten

De scifi-achtige scenario's worden door sommige experts gezien als oprechte noodkreten uit de techwereld. Want als AI-bedrijven zelf de controle over hun modellen dreigen te verliezen, wie heeft die controle dan wel?

Tegelijkertijd worden er ook kanttekeningen bij geplaatst. Critici wijzen erop dat het overdrijven van de kracht van AI ook een manier kan zijn om investeerders aan te trekken. De roep om meer regulering kan ook worden gebruikt om concurrenten uit de markt te drukken.

Weken op de agenda

De bijeenkomst bij koning Charles staat al enkele weken op de agenda, maar komt in het licht van de golf aan waarschuwingen over AI op een zeer actueel moment.

Charles' diplomatieke hulp kan een welkome aanvulling zijn, aangezien president Trump de oproep voor meer regulatie heeft verworpen als een complot waar alleen China voordeel bij heeft. "Wie de strijd om AI wint, wint alles!", schreef Trump op zijn platform Truth Social.

Spencer beweert in zijn boek Swan Song dat koning Charles kort na Diana's dood tegen hem heeft gezegd: "Maak je geen zorgen, we zullen haar snel genoeg vergeten." De Britse tabloid Daily Mail publiceerde het fragment eerder vandaag.

Het is ongebruikelijk dat het Britse koningshuis reageert op kritiek of boeken. Een woordvoerder van de kroon zegt dat rouw invloed kan hebben op de herinnering: "Zijne Majesteit is zich ervan bewust dat de pijn van broederlijk verdriet het verstand kan vertroebelen, het oordeel kan beïnvloeden en het geheugen kan kleuren op manieren die anderen niet herkennen, zelfs vele jaren na een dergelijk verlies."

Prinses Diana verongelukte in 1997 op 36-jarige leeftijd in Parijs, toen de auto waarin zij zat met haar nieuwe liefde Dodi al-Fayed wilde vluchten van paparazzi.

William en Harry

Prinses Diana en koning Charles zijn de ouders van kroonprins William en zijn broer prins Harry. Volgens Spencer zouden de uitspraken van koning Charles, die nu in het boek worden beschreven, zijn gedaan in een discussie over de vraag of William en Harry achter Diana's kist moesten lopen tijdens haar begrafenis. Spencer wilde dat voorkomen, hij stond erop dat zijn zus dat niet had gewild.

Het huwelijk van prinses Diana en koning Charles trok wereldwijd de aandacht. Diana werd gezien als 'prinses van het volk'. Het stel ging in 1992 uit elkaar, hun scheiding werd in 1996 officieel.

Het huwelijk van Diana met Charles leek een sprookje, maar ze bleek diep ongelukkig:

De 62-jarige Spencer zei eerder over zijn boek dat hij daarin "de waarheid over Diana" wilde vertellen vanuit zijn perspectief. Hij zei: "Ik wil namens Diana spreken en dat op een openlijk positieve manier doen." Op 22 september verschijnt Spencers boek over zijn zus.

Diefstal

The Daily Mail meldde vanochtend ook dat vier exemplaren van de Nederlandse vertaling van Spencers boek in Nederland zouden zijn gestolen. Die zouden uit een vrachtwagen zijn gehaald die op weg was van de drukkerij in Centraal-Europa naar een magazijn in Nederland.

"De bestuurder heeft alle veiligheidsmaatregelen in acht genomen en moest een verplichte pauze houden op een parkeerplaats. De bestuurder heeft in de cabine overnacht", zei een woordvoerder van de uitgeverij tegen persbureau ANP. Volgens de woordvoerder vond het incident plaats op die parkeerplaats.

Een bron binnen de uitgeverij zei tegen Daily Mail dat de gebeurtenis "buitengewoon verdacht" is, omdat de beveiliging rondom het boek "ongelooflijk streng" zou zijn. Er zouden veel maatregelen zijn genomen om te voorkomen dat de inhoud van het boek vroegtijdig uitlekt.

De Nederlandse politie zegt niet op de hoogte te zijn van de diefstal. De NOS belde daarover met verschillende eenheden.

Waar bestaan de kosten voor het koningshuis uit?

De kosten voor het koningshuis (in totaal ruim 62 miljoen) bestaan vooral uit de uitkeringen voor de leden van het Koninklijk Huis en de functionele uitgaven.

Functionele uitgaven zijn kosten voor onder meer de Dienst van het Koninklijk Huis. Zij ondersteunen de leden van het Koninklijk Huis in hun werk. Denk hierbij aan portiers, koetsiers, lakeien en koks.

Daarnaast krijgen koning Willem-Alexander, koningin Máxima, prinses Amalia en prinses Beatrix een uitkering. Die bestaat uit twee componenten. Het A-component is het inkomen en de B-component is een onkostenvergoeding voor onder andere het personeel en materieel.

Toch zijn dit niet alle kosten. Het koningshuis valt onder het ministerie van Algemene Zaken, maar er staan ook dingen op de begroting bij andere ministeries. In totaal 24 miljoen euro. Denk aan de staatsbezoeken bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. Ook bij Defensie is een kostenpost te vinden voor het onderhoud aan de Groene Draeck, het zeiljacht van prinses Beatrix. Hoeveel het ministerie van Justitie en Veiligheid kwijt is aan de beveiliging van de Oranjes is geheim.

Geen belasting

Over de uitkering die de Oranjes krijgen is al jarenlang discussie, omdat ze daar geen loon- en inkomstenbelasting over betalen. Veel politieke partijen willen daar vanaf. "Sinds de Grondwet van 1814 staat die belastingvrijdom er al in. Om dat aan te passen is een grondwetswijziging nodig en dat is een ontzettend ingewikkeld en tijdrovend proces", vertelt emeritus hoogleraar staatsrecht Paul Bovend'Eert in de nieuwe NOS podcast De Monarchie.

Een grondwetswijziging moet twee keer in zowel de Eerste als Tweede Kamer worden behandeld. De eerste keer, de eerste lezing genoemd, moet er een gewone meerderheid voor zijn, dus ten minste 76 zetels in de Tweede Kamer en 38 in de Eerste Kamer.

Vervolgens moet de grondwetswijziging na verkiezingen nog een keer door de beide Kamers worden behandeld. En dan moet er een twee derde meerderheid voor zijn. Dit proces kan dus jaren duren.

In 2024 was er in de Tweede Kamer voor het eerst een tweederdemeerderheid voor om de koning belasting te laten betalen. Dat was na een voorstel van D66-Kamerlid Joost Sneller. Toenmalig premier Mark Rutte liet weten niet aan de slag te gaan met dat voorstel en schoof het door naar de volgende premier, Schoof. Die legde het ook naast zich neer.

Politiek verslaggever Jorn Jonker:

"In december spreken Tweede Kamerleden over de begroting van de koning. Dan zal het er zeker weer over gaan of de koning belasting moet gaan betalen over zijn inkomen en dat er meer transparantie over de kosten moet komen. Maar het is de vraag of er echt iets gaat veranderen. Dat gaat veel gedoe opleveren en is een langdurig proces.

Binnen de huidige coalitie zijn ze het er ook niet over eens. Zo zit het CDA er bijvoorbeeld heel anders in dan D66, dat van oudsher kritisch is op het koningshuis en de monarchie."

Toch vindt Bovend'Eert dat de grondwet op dit punt gewijzigd zou moeten worden: "Je moet zo'n monarchie een beetje bij de tijd houden. De meeste mensen vinden ook dat dit zou moeten. Je behandelt de koning dan op dezelfde manier als iedere andere ambtenaar. Het is beter voor de monarchie om die meer toekomstbestendig te maken."

Luisteren?

De eerste aflevering van podcast De Monarchie luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet niet te abonneren.

"Democratie is geen platte rekensom, maar een mentaliteit die moet leven in ieder van ons", zei de koning. "Iedereen die iets doet voor een ander als vrijwilliger, mantelzorger of anderszins draagt bij aan het algemeen belang en maakt Nederland sterker."

Volgens Willem-Alexander bestaat er in Nederland een traditie van gemeenschapszin "als antistof tegen polarisatie". Hij wijst erop dat het idee van democratie niet moet worden versmald "tot het gelijk van de helft plus één".

Vaker 'ja'

Het is belangrijk dat mensen erop vertrouwen dat politiek en overheid problemen echt oplossen, zei de koning. Het is een opdracht aan parlement en kabinet dat die vraag vaker met 'ja' wordt beantwoord. "Dat betekent dat niet de ophef van de dag leidend moet zijn."

"De parlementaire democratie is van iedereen, voor iedereen en moet dus dienstbaar zijn aan iedereen", vervolgde hij. En hij deed een oproep tot samenwerking aan "partijen die geen deel uitmaken van de coalitie". Niet verwonderlijk, want de coalitie heeft geen meerderheid en is dus afhankelijk van de oppositie.

Willem-Alexander somde een aantal problemen op die "al veel te lang vragen om een oplossing": wonen, stikstof, democratie, sociaal stelsel, veiligheid en klimaat. "De toekomst wacht niet op achterblijvers."

De koning over het beschermen van de democratie:

Wat betreft stikstof is het "de hoogste tijd" om de impasse te doorbreken. Voor een betere natuur en waterkwaliteit, maar ook voor Nederlandse boeren, want "die verdienen duidelijkheid en een toekomstperspectief".

Wat betreft wonen mikt het kabinet op "een pragmatische aanpak". Dat betekent bouwen op plekken waar al infrastructuur is en meer prefab bouwen.

Ruim aandacht is er ook voor asiel in de troonrede. "De samenleving moet het aankunnen", aldus de koning. Volgens hem zijn de doelen duidelijk: een lagere instroom, de opvang op orde en een streng uitzetbeleid. Volgens Willem-Alexander moet er zoveel mogelijk rust komen rond dit thema.

Het kabinet wil problemen oplossen en stilstand doorbreken, maar stuit daarbij wel op met name financiële grenzen, zei koning Willem-Alexander. "De eerlijke boodschap is: niet alles kan tegelijk", aldus het staatshoofd.

"Financieel zijn er duidelijke grenzen, omdat we onze kinderen en kleinkinderen niet met een onverantwoord hoge staatsschuld mogen opzadelen", zei de koning. Daarom voert het kabinet een begrotingsbeleid "dat de rekening niet vooruitschuift".

Buigen voor anderen

Aan het eind van de troonrede kwam Willem-Alexander terug op het beschermen van de democratie. "Een bekende definitie zegt dat democratie de noodzaak is om af en toe te buigen voor de mening van anderen", zei de koning. "Dat is een gedachte om vast te houden."

Volgens hem ligt daarin "de geest van redelijkheid en elkaar wat gunnen" besloten. En dat lost meer problemen op "dan de voortdurende ophef die nu soms de overhand lijkt te hebben".

Lees hier de hele troonrede en kijk 'm hier in zijn geheel terug:

In de Schouwburg?

Het was voor de vijfde keer dat de troonrede werd voorgelezen in de Koninklijke Schouwburg van Den Haag. Vanwege de verbouwing van het Binnenhof is de Ridderzaal voorlopig geen optie.

Voor koning Willem-Alexander was het de veertiende troonrede die hij voorlas. Voor het kabinet-Jetten was het de eerste. De rede van dit jaar was een stuk langer dan die van vorig jaar bijna 2900 woorden tegenover 1800 in 2025.

De kinderen hadden na hun verhuizing uit de Verenigde Staten pas twee dagen les gehad op hun nieuwe school in het Verenigd Koninkrijk. Een woordvoerder van de hertog en hertogin van Sussex zegt dat het besluit is genomen na overleg met het beveiligingsteam van de familie. Daarbij speelden "praktische aspecten" van hun huidige situatie een rol.

Met praktische aspecten worden de afstand en de drukke route tot de school bedoeld die het moeilijk maakten om de kinderen tijdens het brengen en halen goed te beveiligen. Daarom is besloten hen naar een andere school te sturen.

De woordvoerder van het stel zegt dat Harry en Meghan de leraren en medewerkers van de school dankbaar zijn voor de liefde, zorg en inzet die zij hun gezin die korte tijd hebben gegeven.

Zorgen om beveiliging

Het nieuws komt op het moment dat de door de overheid betaalde beveiliging van de Sussexes opnieuw wordt beoordeeld. Dat gebeurt nu Harry en Meghan weer in het Verenigd Koninkrijk wonen. Het stel keerde vorige maand terug, na zes jaar in de Verenigde Staten te hebben gewoond.

Ravec, de commissie die toezicht houdt op de beveiliging van leden van het koningshuis en andere hooggeplaatste personen, buigt zich nu opnieuw over het niveau van de politiebeveiliging van prins Harry en Meghan.

Niet de eerste keer

Sinds zij in 2020 een stap terug deden uit het Britse koningshuis is er geregeld discussie geweest over de beveiliging van het echtpaar. Tijdens hun verblijf in de Verenigde Staten kregen ze geen overheidsbeveiliging als ze het Verenigd Koninkrijk bezochten. Harry vond dat onterecht en stapte naar de rechter, maar kreeg ook in hoger beroep ongelijk.

Buckingham Palace nadert het einde van een tien jaar durende renovatie. Bij het openbreken van de paleisvloeren kwamen de bouwvakkers sporen tegen van bewoners, personeel en eerdere bouwlieden tot ver in negentiende eeuw. Het bouwafval is in statig licht gefotografeerd, gepresenteerd als kostbare schatten.

Zo was er bijvoorbeeld een verfrommelde Evening Standard uit 1889, waaruit nog net het theateraanbod in het West End valt op te maken. Een Daily Express van een kleine eeuw later vertelt over de gevangenis waar de daders van de Great Train Robbery zijn opgesloten, de treinroof waarbij miljoenen werden buitgemaakt.

Stille getuige van het leven van paleismedewerkers is een deelnameformulier van een whist-toernooi van de Royal Household Social Club. Spelers mochten het voor sixpence tegen elkaar opnemen in het zo deftige Engelse kaartspel. Datum: 14 april 1949, koning Charles was toen net 5 maanden oud.

Dat het paleispersoneel wel van een gokje hield blijkt ook uit de meerdere lottobriefjes van de Blank Littlewoods Football Pool uit 1957. De hoofdprijs van 75.000 pond toen is vergelijkbaar met ruim 3 miljoen euro nu, genoeg om als een koning te leven dus. Verder kwamen er sigarettenpakjes (kingsize!), een fles Schweppes-mineraalwater en een tinnen beker onder de vloeren vandaan.

Een draaiboek uit koningin Elizabeths jubileumjaar 1977 wijst op de meer koninklijke bezigheden in het paleis. Op het vergeelde protocol staat keurig uitgetypt beschreven wat er zal gebeuren tijdens een feestelijk ontvangst voor internationale diplomaten. Na trompetgeschal zullen de koningin en haar familieleden zich "met de klok mee" tussen de aanwezige gasten begeven, de 350 overige Britse gasten zullen ondertussen "worden aangemoedigd om met de diplomaten te spreken".

Dresscode die avond: rokkostuum of traditionele kledij voor de internationale gasten, tiara's voor de royals. In ieder geval niet de zware werklaarzen die op een ander moment onder de vloer achterbleven en nu zijn teruggevonden. Zou iemand ze destijds gemist hebben? Of zou de eigenaar ze juist grijnzend hebben achtergelaten, wetend dat zijn afgetrapte schoeisel zonder veters ooit als archeologische vondst weer boven zou komen?

Misschien was het wel een van de werkmannen die kort na de Tweede Wereldoorlog 2 kilometer aan elektrische kabels installeerde voor de 6500 stopcontacten en 5000 lichtpunten van het paleis. Het was deze bedrading die nu de grootste zorg was voor de brandveiligheid: de isolatie van gevulkaniseerd rubber is na al die decennia uitgedroogd en kan opensplijten, wat brandgevaar oplevert. Bij het begin van de restauratie werd dat daarom als eerste vervangen.

Daarnaast was een belangrijk onderdeel van de renovatie het vervangen van verouderde loden buizen: waterschade door lekkende leidingen werd gezien als een serieuze bedreiging voor het kostbare interieur. In totaal is er ruim 400 miljoen euro uitgetrokken voor de modernisering, waardoor het paleis bij heropening volgend jaar maart er weer een halve eeuw tegenaan kan.

Koning Charles keert dan overigens niet terug in het gezichtsbepalende gebouw met 775 kamers: hij blijft wonen in het nabijgelegen Clarence House, waar hij ook al voor zijn troonsbestijging woonde. Door het paleis voortaan alleen ceremonieel te gebruiken, kan het ook vaker voor het publiek worden opengesteld. Daarmee komt een einde aan de bijna twee eeuwen dat het paleis de residentie van de Britse monarch was.

"Tante Astrid was een belangrijke steun voor koning Harald en de rest van ons gezin", zegt de nieuwe Noorse koning Haakon over zijn tante. "We hebben veel van haar geleerd en ze was niet bang om haar mening te uiten.

De nieuwe koning noemt haar overlijden een groot verlies. "We zullen haar missen. Mijn familie en ik betuigen ons medeleven aan de naaste vrienden van tante Astrid." De vlaggen zullen vandaag en op de dag van de begrafenis halfstok hangen.

Rechterhand vader

Astrid was de tweede dochter van koning Olaf V en kroonprinses Märtha. Toen Astrid 22 was, overleed haar moeder. De prinses nam de rol van haar moeder over. Veertien jaar lang vergezelde ze haar vader naar officiële gelegenheden.

Astrid trouwde in 1961 met de burger Johan Martin Ferner, die in 1952 op de Olympische Zomerspelen van Helsinki als zeiler zilver won. Ze kregen samen vijf kinderen: Cathrine, Benedikte, Alexander, Elisabeth en Carl-Christian.

"Lieve moeder, lieve prinses Astrid, dank u wel dat u de beste moeder was die we ons konden wensen", schrijven zij. "Uw hele leven stond u voor ons klaar met liefde en wijsheid, warmte en een goed humeur. Dank u wel voor alle mooie herinneringen. U zult altijd een speciale plek in ons hart hebben."

Diana had de schouderloze, strakke jurk met diep decolleté van de Griekse ontwerpster Christina Stambolian volgens haar stylist Ana Harvey al jaren in haar kast hangen, maar vond hem te gewaagd om te dragen.

Na de bekentenis van Charles wilde ze er volgens Harvey uitzien "als een miljoen dollar". Daarom veranderde ze op het laatste moment van outfit.

Geen verslagen prinses

In plaats van een 'veilige' jurk van Valentino trok ze Stambolians jurk uit de kast die ze combineerde met een parel- en saffieren choker (ketting), gemaakt van een broche die ze van koningin Elizabeth als huwelijksgeschenk had gekregen, en oorbellen met parels die ze bij haar verloving met Charles kreeg.

Haar uiterlijk werd gecompleteerd met vuurrode nagellak en lippenstift, een keuze die regelrecht inging tegen het Britse koninklijke protocol.

In de Britse media werd de jurk direct omgedoopt tot haar revenge dress omdat ze er volgens velen haar echtgenoot publiekelijk mee de ogen uitstak. De volgende ochtend stonden op de voorpagina's van kranten over de hele wereld geen foto's van een verslagen prinses, maar van een evenwichtige, zelfverzekerde en stralende vrouw. Het interview van Charles was daarmee naar de achtergrond verdwenen.

Krachtige boodschap

Volgens Morgane Halimi, hoofd mode bij veilinghuis Sotheby's, begreep prinses Diana instinctief dat mode een taal op zich kan zijn. "Prinses Diana maakte van de jurk een van de krachtigste boodschappen die ze ooit heeft overgebracht, tijdens een zeer emotioneel beladen periode waarin haar leven onder een vergrootglas lag."

In die tijd werd haar verhaal alleen verteld door wat de media over haar schreven. "Door het dragen van deze jurk kon ze nu haar eigen verhaal vertellen".

Daarna nooit meer gedragen

Diana droeg de jurk daarna nooit meer en liet hem in 1997 met tientallen andere jurken uit haar collectie veilen voor een goed doel, vlak voor haar dood door een auto-ongeluk in een tunnel in Parijs. De hoogste bieder van destijds brengt de jurk nu, dertig jaar later, opnieuw op de markt.

Veilinghuis Sotheby's verwacht dat het kledingstuk op de veiling op 9 december tussen de 130.000 en 250.000 euro zal opbrengen. Ter vergelijking: de Jaguar XJ40 waarmee prinses Diana in de wraakjurk bij het evenement arriveerde verwisselde eerder dit jaar van eigenaar voor ruim 77.000 euro.

Geheel in stijl met de betrokkenheid van Diana bij liefdadigheid, gaat een deel van de opbrengst naar een goed doel.

Harald overleed op 28 augustus op 89-jarige leeftijd als het oudste staatshoofd van Europa. Hij zat sinds 1991 op de troon en wordt beschouwd als nasjonens bestefar, "grootvader der natie" die de Noren met elkaar verbond.

Meer dan 46.000 mensen waren bij de uitvaart aanwezig, meldt het Noorse hof. Volgens een verslaggever van het Noorse persbureau NTB was er sprake van een heel bijzondere sfeer en was het zo stil dat je een "speld kon horen vallen".

Een paar indrukken van de uitvaartceremonie, waar veel prominenten bij waren:

De uitvaart begon 's middags met een rouwstoet vanaf het koninklijk paleis in het centrum naar de Domkerk. Langs de route vormden zo'n 1900 militairen een erehaag voor de rouwstoet.

De kist van Harald werd op een affuit, een onderstel van een kanon, door de straten van Oslo gereden achter een zwarte auto. Daarachter liepen de nieuwe Noorse koning Haakon, kroonprinses Ingrid Alexandra, prins Sverre Magnus en prinses Märtha Louise.

De vrouw van Haakon, koningin Mette-Marit, zat in een auto samen met koningin Sonja. Ze had dit jaar een longtransplantatie.

Oranjes en Zelensky

In de stoet liepen ook monarchen en staatshoofden van andere landen mee achter de Noorse koninklijke familie. Onder meer het Britse, Jordaanse en het Zweedse koningshuis waren vertegenwoordigd. Ook de Oekraïense president Zelensky gaf acte de présence.

Namens Nederland liepen koning Willem-Alexander, koningin Máxima en prinses Amalia mee in de processie. Prinses Beatrix was aanwezig in de Domkerk.

Bij de openbare dienst in de Domkerk was ook de stiefzoon van Haakon Marius Borg Høiby aanwezig, die niet meeliep in de processie. De 29-jarige zoon van Mette-Marit werd in juni veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf voor onder meer twee verkrachtingen en twee gevallen van huiselijk geweld. Hij zit in huisarrest. Dat werd kort opgeheven voor de begrafenis.

'Met hart en ziel voor Noorwegen'

De dienst begon met een minuut stilte. Ook was er tijdens de plechtigheid muziek te horen en werd er gebeden. Zo las de Zweedse kroonprinses Victoria, peetdochter van Harald, een gebed van Franciscus van Assisi voor. Het gebed ging onder meer over het brengen van vrede, liefde en hoop waar conflict en wanhoop heersen.

Ook hielden onder anderen de Noorse premier en de parlementsvoorzitter een toespraak. Zo bedankte parlementsvoorzitter Gharahkhani Harald voor de "manier waarop hij zijn taken had vervuld". Volgens hem zette de koning zich "met hart en ziel in voor Noorwegen".

Volgens de parlementsvoorzitter stond Harald dicht bij het volk en schroomde hij niet om mensen in "zijn rubberlaarzen" te ontmoeten.

De Noorse premier Støre zei "diep dankbaar" te zijn voor de 35 jaar dat Harald koning was van het Scandinavische land. Harald maakte zijn functie volgens Støre "menselijk". "Als wij juichten, juichte hij met ons mee, luid lachend en met een twinkeling in zijn ogen", aldus Støre.

Ook benadrukte Støre hoe Harald zich sterk maakte voor de verbroedering van alle Noren. "Hij sprak over een 'wij' in Noorwegen, waarin iedereen voor elkaar opkomt. Waarin ieder verantwoordelijkheid neemt voor de gemeenschap, en waarin iedereen van gelijke waarde is", aldus de Noorse premier.

Besloten dienst

Na de openbare dienst werd de kist naar fort Akershus gebracht, wederom in een rouwstoet. Daar liep alleen koning Haakon mee samen met koningen Carl Gustaf van Zweden en Frederik van Denemarken. De rest van de Noorse koninklijke familie ging per auto.

Bij fort Akershus vond een tweede besloten dienst in kleinere vorm plaats voor onder meer familie en koninklijke gasten. Na afloop van de ceremonie werd de kist van Harald in de crypte van het fort bijgezet. Volgens Noorse media is Harald geplaatst naast zijn ouders koning Olav en kroonprinses Märtha en zijn grootouders koning Haakon en zijn vrouw koningin Maud.

Na de plechtigheden keerde de koninklijke familie terug naar het paleis waar ze op het balkon verschenen voor een minutenlang applaus. Ook werden saluutschoten afgevuurd en kerkklokken in heel Noorwegen een uur lang geluid.

Aan de voorwerpen die tussen de bloemenzee voor het Koninklijk Paleis in het centrum van Oslo worden gelegd, is goed te zien dat Noren gek zijn op handwerk. Geschilderde portretten van Harald, houten bootjes (de koning nam drie keer als zeiler deel aan de Olympische Spelen) en kaarten met schoonschrift.

Live bij de NOS

De uitvaart van Harald is live te volgen bij de NOS. Vanaf 12.10 uur is de plechtigheid te zien in de NOS-app en op NOS.nl. De uitzending is ook te volgen op NPO 1.

De 9-jarige Sofia staat naast haar overgrootmoeder met een bos hortensia's uit de tuin. "Zie je die man op het paard daar?", vraagt de overgrootmoeder wijzend naar het standbeeld voor het paleis. Dat is Karl Johan (1763-1844): hij wilde per se een paleis op de berg, met een lange straat naar beneden.

Rouwstoet

De Karl Johan-straat werd een belangrijke parade- en feeststraat en maakt vandaag ook deel uit van de route van de rouwstoet. Om 12.00 uur vertrekt de kist met Harald op een militair affuit, getrokken door een voertuig en geflankeerd door adjudanten van de koning.

Daarachter lopen de nieuwe koning Haakon, zijn dochter kroonprinses Ingrid Alexandra, zoon prins Sverre Magnus en zus prinses Märtha Louise. Dan volgt een lange stoet van officiële gasten, onder wie buitenlandse staatshoofden en royals. Ook koning Willem-Alexander, koningin Máxima en kroonprinses Amalia zijn aanwezig in Oslo.

De rouwstoet loopt van het paleis naar de Domkerk, waar de uitvaart wordt gehouden. Vervolgens gaat de tocht verder naar de vesting Akershus, waar in kleine kring een besloten dienst wordt gehouden. Daar wordt Harald uiteindelijk bijgezet in de koninklijke grafkelder, naast zijn ouders en grootouders.

Ook jongeren voelen bewondering

Veel Noren vinden het belangrijk om Harald de laatste eer te bewijzen. Wat opvalt is dat ook veel jongeren hem op een voetstuk hebben staan. "Hij was heel goed in toespraken", zegt de 14-jarige Guate, die met zijn klas bloemen heeft gelegd.

Met zijn klasgenoot Tobias citeert hij moeiteloos uit de toespraak die Harald bij zijn 25-jarig jubileum hield. Er werd een groot feest in de paleistuin gehouden, met genodigden uit het hele land. In zijn toespraak beschreef Harald Noorwegen als een land van fjorden, bergen en middernachtzon, maar vooral als een land met een grote verscheidenheid aan mensen. "Hij vond dat je mag zijn wie je wilt zijn", zegt Gaute.

Ifiikhar Ahmed vluchtte 35 jaar geleden van Pakistan naar Noorwegen, het jaar dat Harald koning werd. "Ik vind het erg verdrietig", zegt hij. "Hij was een koning voor alle Noren, dus ook mijn koning."

Kwetsbare plekken

Toch werden tijdens de eredienst voor Harald die vorig weekend werd gehouden de kwetsbare plekken binnen het Noorse koningshuis zichtbaar. Zoals de rol die werd toebedeeld aan Marius Borg Hoiby, de zoon van de nieuwe koningin Mette-Marit. Hij werd deze zomer tot vier jaar gevangenisstraf veroordeeld, onder meer voor twee verkrachtingen en geweldpleging.

Hij wacht zijn hoger beroep af, maar kreeg een rol bij de eredienst. De acht kinderen en kleinkinderen van Harald droegen de kist door de zalen van het paleis, inclusief Marius met elektronische enkelband. Zijn moeder Mette-Marit zal er vandaag vanwege gezondheidsproblemen niet bij zijn; ze onderging deze zomer een longtransplantatie.

Mail naar Epstein

Pikant detail: wel aanwezig zijn de groothertog en groothertogin van Luxemburg. Zij nodigden Haakon en Mette-Marit in 2012 uit voor de bruiloft van hun zoon Guillaume, een tijd waarin Mette-Marit een hechte vriendschap had met Jeffrey Epstein, die toen al was veroordeeld voor een zedendelict. Na het huwelijk mailde Mette-Marit naar Epstein over de "saaie bruiloft" en schreef: "Het was als een oude film waarvan je weet dat de personages niet lang meer samen zullen blijven".

Bij de 86-jarige koningin is een bloedophoping in haar heup vastgesteld. Ook is sprake van lichte uitdroging. Beide worden behandeld.

Margrethe II is sinds 14 januari 2024 geen regerend vorstin meer. Ze deed toen vrijwillig afstand van de troon ten gunste van haar zoon Frederik X.

Volgens het koningshuis is Margrethe goedgemutst en maakt ze het naar omstandigheden goed. Naar verwachting blijft ze de komende week in het ziekenhuis voor observatie en behandeling.

Uitvaart Noorse koning Harald

Door haar opname kan Margrethe woensdag niet aanwezig zijn bij de uitvaart van de Noorse koning Harald V in Oslo. Hij overleed eind vorige maand op 89-jarige leeftijd.

Het Deense koningshuis laat weten met een nieuwe verklaring te komen zodra er meer informatie is.

De herdenking was in de Noord-Duitse plaats Hitzacker, waar Claus von Amsberg werd geboren. Beatrix, Willem-Alexander en Constantijn bezochten een monument voor Claus en wandelden over de Prinz-Claus-Promenade.

Ook gaf Willem-Alexander water aan de zogeheten koningslinde. Deze boom werd in 2013 geplant en recent naar een andere plek verplaatst.

De koninklijke familie op bezoek in Hitzacker:

Claus, afkomstig uit een adellijke familie, ontmoette Beatrix voor het eerst in 1962 tijdens een feest van vrienden in Bad Driburg. Daarna kwamen Claus en Beatrix elkaar vaker tegen en in 1965 maakten ze bekend dat ze zouden gaan trouwen.

Dat nieuws werd in Nederland niet door iedereen met gejuich ontvangen. Claus was lid geweest van de Hitlerjugend en had in de Wehrmacht gediend, wat twintig jaar na de oorlog erg gevoelig lag. Tegen het aanstaande huwelijk werd geprotesteerd met teksten als "Claus, terug naar je Heimat" en "Claus Raus".

Historicus Loe de Jong kreeg de opdracht onderzoek te doen naar het oorlogsverleden van Claus. Hij concludeerde dat Claus geen oorlogsmisdaad kon worden verweten. Ook in het parlement werd hevig gedebatteerd, maar uiteindelijk stemden beide Kamers in met het huwelijk.

Claus was een belangrijke adviseur van Beatrix, liet de toenmalige koningin zich geregeld ontvallen. Ook hield de prins zich bezig met ontwikkelingssamenwerking. Zo werd hij in 1970 benoemd tot voorzitter van de Nationale Commissie voor Ontwikkelingsstrategie, die de regering adviseerde over dit beleid.

Eind jaren 80 kreeg de prins de diagnose parkinson. Op 6 oktober 2002 overleed hij als gevolg van deze ziekte en een longontsteking.

Na zijn overlijden bezocht Beatrix al vaker de geboorteplaats van Claus. Zo onthulde ze hier in 2005 een borstbeeld van hem en opende ze in 2014 de Prinz-Claus-Promenade.

De 137-karaats Florentiner-diamant is honderden jaren oud en omgeven door mysteries en legendes. De steen was kwijt sinds de val van de monarchie in Oostenrijk-Hongarije, in 1918. Vorig jaar bleek dat de voormalige keizerlijke familie hem al die tijd verborgen had gehouden in een Canadese kluis.

Koffertje

Nu mag het grote publiek de diamant zien. In het Musée national des beaux-arts du Québec openden drie leden van de familie Habsburg gisteren de tentoonstelling: Hidden treasure: a century of mystery. Die vertelt het verhaal van de vlucht van hun grootmoeder keizerin Zita en het bruine koffertje waarin ze de juwelen had verstopt. Ook andere Habsburg-schatten zijn uit de kluis gekomen, zoals een zakhorloge van de Franse koningin Marie-Antoinette.

"De tentoonstelling is een groot dankjewel aan Canada", zegt familiehoofd Karl Habsburg. "Voor het bieden van onderdak aan mijn grootmoeder en haar kinderen."

De expositie betekent ook een voorlopig einde aan getouwtrek rond de Florentiner-diamant. Vlak na de onthulling van de familie vorig jaar gingen er in Italië én Oostenrijk stemmen op om er beslag op te leggen. Volgens Oostenrijk gaat het om nationaal erfgoed dat bij het land hoort en niet bij de afgezette vorsten. In Italië wordt gezegd dat de diamant eigenlijk van de Medici-familie is, en nu dus van de republiek.

De claims kunnen voorlopig geen kwaad, want de regering van Quebec heeft de juwelen beschermd tegen inbeslagname, zo lang de tentoonstelling loopt. De Oostenrijkse vicekanselier Babler heeft een zevenkoppige commissie ingesteld om uit te zoeken of en hoe de diamant terug kan keren naar Wenen.

De Habsburgers zijn intussen met nieuwe documenten gekomen om de eigendom aan te tonen. Ook zijn de juwelen inmiddels ondergebracht in een Canadese stichting. De kans dat de Florentiner weer in Europese handen komt lijkt daarmee steeds kleiner. Een Oostenrijks blad concludeert alvast: "Habsburg zet Babler voor schut."

De 53-jarige koning Haakon VIII werd in Oslo in een open auto van het paleis naar het parlement gereden, een afstand van zo'n twee kilometer. Langs de route stonden veel mensen te juichen.

De cabriolet die werd gebruikt was een zwarte Lincoln Continental uit 1966. Hij werd begeleid door klassieke oldtimermotoren. De Lincoln werd voor het eerst gebruikt in 1968, bij het huwelijk van toenmalig kroonprins Harald en kroonprinses Sonja. Ook bij de bruiloft van Haakon en Mette-Marit werd hij van stal gehaald.

Goede relatie

In het Storting, zoals het parlement wordt genoemd, beloofde Haakon trouw aan de Noorse grondwet. Ook sprak hij de hoop uit dat de goede relatie die zijn voorgangers hadden met het parlement kan worden voortgezet.

De eedaflegging voor het Noorse parlement:

Haakons vrouw, Mette-Marit, was niet bij het historische moment in het parlement. Zij heeft in de zomer een nieuwe long gekregen en ondervindt daarvan complicaties.

Een paar uur na de eedaflegging bracht de nieuwe koning zijn vrouw naar het Rikshospitalet in Oslo. Noorse media publiceerden foto's waarop te zien is hoe de 53-jarige koningin bij het ziekenhuis een auto uitstapte die door Haakon bestuurd werd. De twee hebben het ziekenhuis inmiddels weer verlaten.

Haralds weduwe, koningin Sonja, en de kinderen van de nieuwe koning, kroonprinses Ingrid Alexandra (22) en prins Sverre Magnus (20), waren wel bij de eedaflegging. Ingrid Alexandra ondertekende een eed. Als eerste troonopvolger gaat zij de komende tijd een prominentere publieke rol spelen.

Afscheid en begrafenis

Gisteren was Mette-Marit er wel bij toen de kist met het lichaam van Harald V naar de kapel van het koninklijk paleis in Oslo werd gebracht. De Noren kunnen daar tot en met volgende week dinsdag afscheid nemen van hun oude koning. De dag erna is de begrafenis.

De Noorse koning heeft tegenwoordig geen politieke macht meer. Wel vertegenwoordigt hij Noorwegen in het buitenland. De meeste Noren willen dat het koningshuis blijft bestaan, blijkt uit peilingen.

Op de dag van zijn veroordeling lieten de advocaten van Høiby al weten de veroordeling te zullen aanvechten. Het hoger beroep dient hoogstwaarschijnlijk volgend jaar zomer. Tot die tijd verblijft hij met een enkelband om op het landgoed Skaugum. Dit terrein mag hij alleen verlaten met goedkeuring van de autoriteiten.

Vorige week kreeg hij ook al toestemming om Harald, de vader van de nieuwe koning Haakon, in het ziekenhuis te bezoeken. Høiby is de zoon van de nieuwe koningin Mette-Marit uit een eerdere relatie en daarmee de stiefzoon van Haakon. Harald overleed afgelopen vrijdag. De uitvaart is op 9 september.

Tijdens het proces heeft Høiby alle verkrachtingen waarvan hij werd verdacht consequent ontkend. Volgens hem was er alleen sprake van vrijwillige seks.

Het Openbaar Ministerie had eerder tbs met dwangverpleging tegen hem geëist, maar vroeg nu om vrijspraak voor ontvoering en poging tot bedreiging van de beide prinsessen.

Het OM ging er aanvankelijk van uit dat de man aanslagen wilde plegen op Amalia en Alexia. Later werd die verdenking afgezwakt naar plannen om Amalia te ontvoeren. Uit psychologisch onderzoek kwam naar voren dat Van der H. schizofreen is en in de waan was dat hij een liefdesrelatie had met Amalia.

Wel is Van der H. schuldig bevonden aan het vernielen van een ruit en belediging van zes agenten. Omdat hij toen in een psychose zat, wordt er geen straf opgelegd.

Wil graag behandeld worden

Tijdens een eerdere zitting kwam naar voren dat de Groninger graag behandeld wil worden aan zijn stoornissen. Hem verplicht een behandeling opleggen is niet mogelijk volgens de rechtbank. Voor een tbs-maatregel zijn de feiten niet ernstig genoeg.

Voor het afgeven van een zogeheten zorgmachtiging voor een verplichte behandeling binnen de ggz, is niet voldoende informatie beschikbaar. Zo'n machtiging wordt gegeven aan personen met een psychische aandoening wanneer er gevaar dreigt voor de persoon zelf of voor anderen. Wel kan de man op eigen initiatief in behandeling gaan.

Twee bijlen

Van der H. werd begin februari aangehouden in een hotel in Den Haag nadat een buurtbewoner bij de politie melding had gemaakt van een schreeuwende man op een balkon. Hij zou volgens een nachtportier "ik maak ze allemaal af" hebben geroepen. In zijn hotelkamer vond de politie twee bijlen, waarin de woorden Alexia, Mossad en Sieg Heil waren gekerfd. Ook werd een briefje gevonden met de woorden Amalia, Alexia en Bloedbad 400.

"Hij wilde met haar trouwen en survivallen in Polen. De bijlen had hij gekocht als onderdeel van een hele survivalset", aldus de rechter. Daar zaten ook messen, een matje, kookgerei en voedsel bij. Bij aanschaf had Van der H. tegen de winkelmedewerker gezegd dat hij met een vrouw naar de Poolse bossen zou gaan.

Op Koningsdag in Dokkum maakte prinses Ariane bekend dat zij was toegelaten tot de opleiding. "Het is een enorme kans waar ik blij mee ben", zei ze. Ze had het afgelopen jaar een tussenjaar.

Ook de nicht van Ariane, de 20-jarige gravin Zaria, studeert aan de TU in Delft. Ze is de dochter van wijlen prins Friso en prinses Mabel.

Een woordvoerder van de TU Delft zegt tegen persbureau ANP dat de universiteit blij is "wanneer studenten bewust voor de TU Delft en haar opleidingen kiezen". Ook hoopt de universiteit alle studenten "een fijne, veilige en inspirerende academische omgeving" te bieden.

Of er leden van het Nederlandse Koninklijk Huis bij de uitvaart aanwezig zijn, wilde de Rijksvoorlichtingsdienst op zondagavond nog niet zeggen. Wel is duidelijk dat het Deense koningspaar naar Oslo gaat. Een staatsbezoek aan België, dat van 8 tot 10 september zou plaatsvinden, is daarom uitgesteld.

Harald overleed vrijdagochtend op 89-jarige leeftijd in het ziekenhuis in Oslo. Sinds zijn dood is in de stad een enorme bloemenzee ontstaan bij het plein voor het paleis. Tienduizenden Noren stonden daar de afgelopen drie dagen stil bij de dood van hun vorst. Harald was ruim 35 jaar koning.

Zijn zoon Haakon volgde hem onmiddellijk op. Gisteren sprak hij de Noren voor het eerst toe als koning. Hij zei dat er een grote taak voor hem ligt en bedankte iedereen voor de steun aan zijn familie.

Haakon begon met een dankwoord aan het Noorse volk. "Het was een indrukwekkende en ontroerende ervaring om het Paleisplein gevuld te zien met mensen, bloemen, condoleances en lichtjes. Heel hartelijk dank." Ook tijdens de speech stonden er tientallen mensen op het plein, rond de bloemenzee die daar inmiddels is ontstaan.

De Noorse koning Harald overleed vrijdagochtend vroeg. Daarmee werd zijn zoon Haakon automatisch het nieuwe staatshoofd van Noorwegen. Haakon fungeerde al een tijdje als regent vanwege de gezondheid van zijn vader.

Vandaag zou de 58ste trouwdag zijn van Haakons ouders. Haakon feliciteerde zijn moeder daarmee, en zijn stem brak even.

Een aantal hoogtepunten uit de speech van de koning:

"Zijn grote, warme koninklijke hand reikte uit naar iedereen", zei Haakon over zijn vader. "Hij begroette iedereen met respect en vrijgevigheid en discrimineerde nooit iemand." Ook een persoonlijke noot ontbrak niet. "Ik ga zijn lach missen", zei de koning, en hij noemde hem een warme en grappige grootvader.

Ook een paar belangrijke momenten uit zijn vaders regeerperiode kwamen voorbij. Hoe hij op rubberlaarzen rondliep in een orkaangebied. Hoe hij excuses aanbood aan de Sami voor het onrecht dat hen is aangedaan. En hoe hij met het land meehuilde na het bloedbad dat Anders Breivik aanrichtte op het eiland Utøya.

Eigen manier

"Nu is het aan mij", vervolgde Haakon. Hij maakte duidelijk dat hij weliswaar hetzelfde motto als zijn vader, grootvader Olav en overgrootvader Haakon zal hanteren ("Alles voor Noorwegen"), maar dat hij ook zijn eigen stijl zal hebben als koning. Ook dat werd door zijn vader ingegeven, die hem er voortdurend aan herinnerde dat iedereen de dingen op zijn eigen manier moest doen.

Haakon sprak vertrouwen uit in zijn familie en bedankte hen. "Onze eensgezindheid is een grote kracht voor het werk dat we voor Noorwegen zullen doen."

"Niemand weet vandaag wat wij samen zullen meemaken. Maar wat we wél weten, is dat we elkaar zullen steunen in goede en in moeilijke tijden. Koningin Mette-Marit en ik willen erbij zijn en luisteren. Wij geloven in een Noorwegen waar we stevig geworteld zijn in onze geschiedenis. Wij geloven in een samenleving waar iedereen gelijkwaardig is. Wij geloven in een Noorwegen waar plaats is voor iedereen."