Wie vandaag door Hilversum wandelt, kan er nauwelijks aan ontkomen: de naderende gemeenteraadsverkiezingen. Op veel plekken staan billboards en delen vrijwilligers van politieke partijen folders uit.

Recht voor de reguliere zaterdagmarkt is zelfs een verkiezingsmarkt opgetuigd, waar politieke partijen van links tot rechts voorbijgangers op deze zonnige ochtend proberen te overtuigen op hen te stemmen.

Ondanks alle inspanningen merken meerdere campagnevoerders op de markt dat de verkiezingen vooral leven binnen de partijen en bij hun achterban. Ze houden rekening met een lage opkomst, zoals vaker het geval is bij herindelingsverkiezingen.

Waarom stemmen Hilversum en Wijdemeren woensdag?

Hilversum en Wijdemeren waren de enige twee gemeenten die in maart niet meededen aan de gemeenteraadsverkiezingen. Dat komt doordat Hilversum en de zes dorpen van Wijdemeren vanaf 1 januari 2027 samen de gemeente Hilversum vormen. Woensdag kiezen de inwoners de gemeenteraad van hun nieuwe gemeente.

Bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen in 2022 was de opkomst in Hilversum 51 procent. In Wijdemeren was die bijna 59 procent.

In Hilversum wonen bijna 95.000 mensen. In Wijdemeren, dat uit de dorpen Ankeveen, Breukeleveen, 's-Graveland, Kortenhoef, Loosdrecht en Nederhorst den Berg bestaat, iets minder dan 25.000.

Naast de vrijwilligers en kandidaat-raadsleden valt de aanwezigheid van landelijke kopstukken op. Zo staan Pro-Kamerleden Mohammed Mohandis en Tom van der Lee op de verkiezingsmarkt en lopen BBB-Kamerleden Henk Vermeer en Caroline van der Plas met het lokale campagneteam over de markt.

Vermeer noemt, terwijl hij kaasjes uitdeelt, de Hilversumse herindelingsverkiezingen met een knipoog "misschien wel een beetje de midterms voor Den Haag".

Ook FVD-leider Lidewij de Vos duikt op allerlei plekken op, zij het op beeld: ze prijkt op billboards en op een grote campagnebus die vandaag door Hilversum en Wijdemeren rijdt. FVD-Kamerleden verwacht de lokale FVD-lijsttrekker Willem Joustra vandaag niet op de markt.

Zorgen over vertrouwen

Aan landelijke aandacht geen gebrek dus, met nog vier dagen tot de verkiezingen. Dat ziet ook Hilversummer Ronald (66). Hij vreest dat de kabinetscrisis mensen er vooral van weerhoudt te gaan stemmen. Zelf gaat hij "zoals altijd" op een lokale partij stemmen. "We hebben natuurlijk een politiek debacle achter de rug. Ik denk dat daardoor het vertrouwen gedaald is en dat dat invloed heeft op het stemgedrag van veel mensen."

Taoufik (44) kijkt vooral naar zijn eigen omgeving. "Ik zit in het onderwijs en zie dat kinderen hier meer ruimte nodig hebben om te spelen. Ik hoor veel over problemen in de wijk, over agressiviteit en gebrek aan respect voor ouderen." Hij hoopt vooral dat mensen gaan stemmen. De landelijke politiek speelt voor hem geen rol bij zijn keuze woensdag.

'Constructief en genuanceerd'

Hoe anders is dat voor Nicole (50), die de landelijke politieke situatie juist zwaar laat meewegen bij het bepalen wie haar stem krijgt. "Ik kies voor een partij die zich constructief opstelt, genuanceerd naar de samenleving kijkt en het klimaat en samenleven belangrijk vindt. Dat weegt voor mij zwaarder dan lokale thema's."

Babette (33) zegt dat voor haar vooral parkeren en de hoogte van de gemeentelijke belastingen belangrijke verkiezingsthema's zijn. Op wie ze gaat stemmen, weet ze nog niet. "Maar ik zoek vooral een partij die daar wat aan doet." De landelijke politieke crisis beïnvloedt haar stem niet, zegt ze. "Ik vind niet dat de VVD nu heel gekke keuzes maakt. De partijen praten dit weekend natuurlijk verder en dat lijkt me alleen maar goed."

'Verschillen hier niet uitvergroot'

Campagnevoerders van verschillende Hilversumse partijen zeggen dat de politieke crisis in Den Haag voelbaar is. Zo is er meer aandacht voor de verkiezingen, zeggen ze, al is dat "om de verkeerde redenen".

CDA-lijsttrekker Gerben van Voorden ziet vanaf de verkiezingsmarkt "vooral partijen die zich ervan bewust zijn dat ze na de verkiezingen weer met elkaar aan de slag moeten om het fusietraject vorm te geven". "Dat is een heel ingewikkeld proces", zegt hij.

"In Den Haag worden verschillen uitvergroot, maar dat doen we hier niet. We zijn ons bewust van de grote opgave die we hebben en daar kan Den Haag een voorbeeld aan nemen."

Coalitiepartijen D66, VVD en CDA voeren net als gisteren crisisoverleg. Dit keer niet in Den Haag maar op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum. Onderwerp van gesprek is de toekomst van het minderheidskabinet na de chaotisch verlopen onderhandelingen over het belastingplan.

Het is de vraag of het kabinet standhoudt, en zo ja in welke vorm. We bespreken alle gebeurtenissen van deze week met Thom de Graaf. De D66'er was lange tijd vice-president van de Raad van State en is nu minister van staat, een eretitel die de regering in uitzonderlijke gevallen toekent. We vragen hem hoe hij kijkt naar de toekomst van dit kabinet en wat zijn visie is op de Nederlandse democratie anno 2026.

Prins Claus deserteerde niet uit leger nazi-Duitsland

Claus von Amsberg, de man van de vorige koningin, prinses Beatrix, en vader van koning Willem-Alexander, had een wat ander oorlogsverleden dan tot nu toe bekend. Zo deserteerde hij niet uit het Duitse leger, zoals hij later beweerde, en was zijn vader lid van nazipartij NSDAP.

Dat blijkt uit een nieuwe biografie van de in 2002 overleden prins. We spreken de schrijvers Jutta Chorus en Bas Blokker.

Kritiek op thuiswerken

De 22 grootste werkgevers van Nederland én hun personeelsleden zijn overwegend positief over thuiswerken. Tegelijkertijd klinken er ook andere geluiden: coaching en kennisoverdracht ontstaan moeilijker buiten het kantoor om. Verschillende grote bedrijven roepen hun werknemers daarom vaker terug naar de fysieke werkvloer.

Vanavond is de tweede aflevering in onze serie over thuiswerken. De eerste zie je hier terug.

D66-premier Jetten, VVD-leider en vicepremier Yesilgöz, vicepremier Van den Brink (CDA), CDA-partijleider Bontenbal en de fractievoorzitters Paternotte van D66 en Brekelmans van VVD spraken vandaag met elkaar op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum.

Even voor 20.00 uur verlieten de betrokkenen het landgoed in geblindeerde auto's:

Over wat er besproken is en of de drie partijen dichter tot elkaar zijn gekomen, is niets bekend. De partijen hebben radiostilte afgesproken en staan tussendoor de pers niet te woord.

Het crisisoverleg is nodig omdat de VVD aangaf andere coalitieverhoudingen te willen, nadat D66 en CDA een deal hadden gesloten met Pro en Volt over het belastingplan. Het onderlinge vertrouwen is de afgelopen dagen beschadigd.

Yesilgöz noemde het minderheidskabinet een mislukt experiment. De VVD wil mogelijk een vierde coalitiepartij erbij. Daarbij wordt JA21 genoemd, maar die partij heeft nog niet gereageerd op die berichten.

Over links of over rechts

Of dit ook als oplossing wordt gezien door de twee andere partijen is niet de verwachting. Niet voor niets kwamen de drie partijen tijdens de kabinetsformatie, nog geen jaar geleden, uit op een minderheidskabinet. De partijen werden het niet eens over een keuze voor meerderheden in de Tweede Kamer 'over links' of 'over rechts'.

Jetten kondigde gisteravond aan dat het dit weekend "fundamentele gesprekken" worden om op "inhoudelijk, politiek en persoonlijk" vlak tot verbeteringen te komen.

Morgen gaan ze dus verder.

Jetten kondigde gisteravond aan dit weekend "fundamentele gesprekken" te zullen voeren om op "inhoudelijk, politiek en persoonlijk" vlak tot verbeteringen te komen.

Deze gesprekken zijn nodig, nadat vrijdagavond na ruim acht uur overleg op het ministerie van Algemene Zaken bleek dat de coalitiecrisis nog niet is bezworen. Want Yesilgöz koos onmiddellijk na Jettens verzoenende woorden de aanval.

Ze noemde het minderheidskabinet een "mislukt experiment" en legde een paar eisen op tafel met de onderliggende boodschap: de twee coalitiepartijen D66 en CDA moeten geen zaken meer doen met links én er moet mogelijk nog een andere rechtse partij in het kabinet.

Kijk hier hoe Jetten en VVD-leider Yesilgöz een andere toon aansloegen:

Dat op het ministerie van Algemene Zaken geen uitweg is gevonden voor de coalitiecrisis is duidelijk en de uitkomst van de gesprekken dit weekend is niet te voorspellen.

Bij D66 en het CDA zijn ze geschrokken van het harde optreden van Yesilgöz. Deze partijen kunnen moeilijk inschatten of de VVD er wel uit wil komen.

Dat moet dus vandaag en morgen duidelijk worden op De Zwaluwenberg. Er staan nu twee kampen tegenover elkaar en dat moet opgelost worden om het kabinet goed te laten functioneren.

De hoofdrolspelers blijven niet op het landgoed logeren, zoals eerder wel gebeurde. En de kans is klein dat ze tijdens hun "fundamentele gesprekken" de pers te woord zullen staan, die ook het landgoed niet op mag.

Nogal opvallend was het verschil in toon na het acht uur durende overleg op het ministerie van Algemene Zaken. Eerst kwam premier, en D66-leider, Jetten naar buiten om de pers te woord te staan. Er zijn dingen niet goed gegaan en dat gaan we beter doen, was zijn boodschap. "Ons werk is nog lang niet klaar."

Emoties en gevoelens

"Wij hebben allemaal gevoelens en emoties bij hoe dit de afgelopen tijd is gegaan", sprak de premier verzoenend over de VVD. En de drie partijen moeten "in alle rust" verder praten.

Dat er verder gepraat gaat worden, was ongeveer het enige waarover VVD-vicepremier Yesilgöz het met Jetten eens was. Kort na de premier kwam zij naar buiten, en ging ze in de aanval. Dit minderheidskabinetsexperiment is mislukt, zo kunnen we niet doorgaan, zei ze.

Geen goed woord had ze over voor haar coalitiegenoten CDA en D66, die te vaak naar links zouden kijken. Ferme teksten van de VVD-leider, roekeloos en escalerend, is achter de schermen te horen bij de twee andere partijen.

Wil de VVD er eigenlijk wel uitkomen, vragen D66 en CDA zich af. Duidelijk is in ieder geval dat er twee kampen zijn in de coalitie die recht tegenover elkaar staan.

Kijk hier naar de drie statements na het lange overleg:

Nou, een verbetering "is in theorie mogelijk", zei Yesilgöz. Maar daar zijn dan wel een "inhoudelijke correctie" voor nodig, en een "politieke correctie". Met dat laatste doelde ze bijvoorbeeld op deelname aan de coalitie of gedoogsteun van een extra rechtse partij.

De VVD probeerde tijdens de formatie JA21 bij de coalitie te krijgen, maar dat zagen D66 en CDA toen niet zitten. Voor die partijen is dat nu ook niet aan de orde.

Ontluistering

D66 en CDA keken de afgelopen tijd meer naar links, dan naar rechts, omdat met links makkelijker zaken konden worden gedaan. Gisteren resulteerde dat in een meerderheid voor het belastingplan over links, zonder de VVD. En dat vond de VVD dan weer "ontluisterend".

Of in de woorden van de andere vicepremier, CDA'er Van den Brink, die als derde naar buiten kwam: "Er is natuurlijk ontzettend veel gebeurd." Na Yesilgöz en Jetten deed hij zijn zegje, maar over de andere twee wilde hij niks zeggen. "Ik ga niet in op losse statements."

Naar de koning

Van den Brink benadrukte vooral dat het kabinet een zware verantwoordelijkheid draagt in het landsbelang. "Daarom gaan we de intensieve gesprekken voortzetten."

Dat gaat dit weekend gebeuren op landgoed De Zwaluwenberg, waar de partijen samenkomen. En daarna zal mogelijk blijken of de coalitie de bal nog een eindje voor zich uit weet te trappen.

Maar de uitkomst kan ook zijn, benadrukte Yesilgöz, "dat we met z'n drieën besluiten om naar de koning te gaan". Voor alle duidelijkheid: bij de koning bieden kabinetten hun ontslag aan nadat ze zijn gevallen.

Het kabinet is nog niet gevallen, dat is het enige dat echt zeker is op dit moment. De VVD wil niet door in 'de huidige vorm,' maar wat voor vorm het minderheidskabinet dan wel krijgt, is onduidelijk. Wordt het de reset die de VVD gisteren wenste of misschien toch de doorstart die premier Jetten graag wil?

De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

De drie coalitiepartijen zijn het er vandaag dus niet over eens geworden hoe het kabinet verder moet. De vorm van het kabinet, de koers en de verhoudingen staan nog ter discussie. Dit weekend praten de drie partijen verder.

Jetten hoopt dat dat "in alle rust" gaat gebeuren, zei hij na het urenlange crisisoverleg. Er moeten volgens hem verbeteringen komen op "inhoudelijk, politiek en persoonlijk" vlak.

Dat dat nu nog niet is gelukt heeft ermee te maken dat we in "een unieke politieke situatie" zitten, aldus Jetten. "Als je dat vandaag per se had willen afronden dan had dat ook mis kunnen gaan."

De woorden van Jetten:

Na Jetten kwam VVD-leider Yesilgöz aan het woord. De vicepremier sloeg een heel andere toon aan en sprak over het "mislukte experiment van het minderheidskabinet".

Volgens haar moeten er inhoudelijke en politieke correcties komen. "Op de huidige manier kunnen wij niet doorgaan." Yesilgöz verweet haar twee coalitiepartners dat ze "net te vaak" naar links kijken. De VVD-vicepremier suggereert dat er een partij toegevoegd kan worden aan de coalitie.

Maar, waarschuwde Yesilgöz, het kan er ook op uitdraaien dat het kabinet alsnog valt.

Dit zei Yesilgöz:

De coalitie verkeert in zwaar weer nadat de Tweede Kamer gisteravond tegen de zin van de VVD voor het belastingplan had gestemd. D66 en CDA stemden wel voor, nadat ze een deal hadden gesloten met de oppositiepartijen Pro en Volt.

Het kabinet lijkt gered nadat gisteren het belastingplan voor 2027 met een nipte meerderheid werd aangenomen 'over links', zónder steun van regeringspartij VVD. De coalitie moet nog bespreken in welke vorm de drie partijen doorgaan en of het vertrouwen groot genoeg is. Daar zijn ze het tot nu toe niet over eens geworden. Dit weekend wordt er verder gepraat.

We bespreken het laatste nieuws met onder meer politiek verslaggever Arjan Noorlander, voorman van Ondernemend Nederland (ONL) Erik Ziengs, en Gerben Boom, voorzitter van het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK). Te gast zijn: de burgemeester van Utrecht en VNG-voorzitter Sharon Dijksma en hoogleraar politicologie (Universiteit van Amsterdam) Tom van der Meer.

Het kabinet verkeert in grote problemen nu de Tweede Kamer gisteravond met de kleinst mogelijke meerderheid tegen de zin van de VVD voor het belastingplan stemde. D66-premier Jetten hoopt dat de VVD in de coalitie blijft en hij sprak gisteren meerdere malen van een "serieuze doorstart".

De belangrijkste vraag vandaag is wat de VVD gaat doen. Is de coalitiepartij zo boos over het optreden van de coalitiepartners D66 en CDA dat ze uit de coalitie stapt? De andere twee coalitiepartijen hebben begin deze week volgens de VVD onverwacht en onterecht een deal gesloten met de linkse oppositiepartijen Pro en Volt.

Onmogelijke positie

Op het laatst is er aan het belastingplan nog een voorstel van Pro en Volt toegevoegd, waardoor mensen met veel vermogen iets meer belasting gaan betalen. De VVD is mordicus tegen het heffen van extra belasting op vermogen en zegt dat daardoor ondernemers uit Nederland zullen vertrekken.

Het heeft de VVD in een onmogelijke positie gebracht: het belastingplan is door links aangepast, maar moet worden uitgevoerd door VVD-minister Heinen van Financiën.

VVD-fractievoorzitter Brekelmans wilde na de stemming nog geen inhoudelijke reactie geven. Hij noemde de stap van zijn coalitiepartijen ontluisterend en zei te gaan overleggen met zijn partijgenoten. VVD-leider Yesilgöz was niet in de Tweede Kamer, en was ook niet voor een reactie beschikbaar. Er zal wel veel telefonisch overleg zijn geweest.

Podcast De Dag

Gisteren ging de NOS-podcast De Dag over de situatie van de VVD. De podcast is te beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastapps.

Het is nog onduidelijk hoe het eindigt. Accepteert de VVD het aanbod van Jetten om te praten over een "doorstart"? Jetten wil praten over wat niet goed gaat in de onderlinge verhoudingen en hoe er beter zaken kunnen worden gedaan met de Kamer. "Dat vraagt reflecties over de samenwerking in het kabinet, over de samenwerking in de coalitie en hoe je je als minderheidscombinatie op een effectieve manier tot het parlement kan verhouden."

Yesilgöz zei woensdagavond dat er een "fundamentele reset" nodig is in de coalitie. Wat ze daarmee bedoelde, legde ze verder niet echt uit en de vraag is of dat vandaag duidelijk wordt.

"Ontluisterend", was de conclusie van VVD-fractieleider Brekelmans aan het eind van een bewogen dag. Of dit ook het eind betekent van deze coalitie, wilde hij nog niet zeggen.

Als het aan premier Jetten (D66) ligt, is daar geen sprake van. Die gaat er "alles aan doen" om de coalitie te lijmen, zei hij vanavond. Morgenochtend wil Jetten daarover praten met de vicepremiers Yeşilgöz (VVD) en Van den Brink (CDA).

Het belastingplan, waar al maanden over werd gesteggeld, haalde na een dag vol debat de kleinst mogelijke meerderheid van 76 zetels. Die meerderheid 'over links' kwam tot stand zonder de VVD. Die stemde tegen omdat eerder op de avond een amendement van Pro en Volt werd aangenomen.

Jetten zegt op 'een doorstart' te hopen:

In dat wijzigingsvoorstel, waarover een deal was gesloten met D66 en CDA, staat dat mensen met veel vermogen meer belasting gaan betalen. Het plan was niet te dragen voor de VVD, die zich overvallen voelde door de coalitiegenoten.

En dus gingen D66 een CDA op zoek naar een andere manier om het belastingplan, dat de inkomsten van de overheid voor volgend jaar regelt, door de Kamer te loodsen. Die vonden ze door, vlak voor de stemming, Denk en de Partij voor de Dieren te overtuigen.

De PvdD kreeg in ruil voor steun een hogere belasting op privéjets en ook deden CDA en D66 de belofte dat een verhoging van de treinticketprijs van tafel gaat. Waarmee de twee partijen Denk hebben overgehaald is niet bekend.

Enorme afslag

Dat een coalitie verdeeld stemt over zoiets essentieels als een belastingplan is ongekend. Voor de VVD is hiermee een onmogelijke situatie ontstaan. Het belastingplan is door 'links' verbouwd, maar moet worden uitgevoerd door VVD-minister Heinen van Financiën.

De scheuren die al in de coalitie zaten zijn hiermee een stuk groter geworden. "Ik had niet verwacht dat CDA en D66 zo'n enorme afslag over links zouden nemen", verzuchtte Brekelmans. Zijn partij laat vanavond alles even bezinken, zei hij ook.

'Nu geen grote besluiten nemen', zei Brekelmans:

Net als de premier riepen collega-fractievoorzitters Paternotte (D66) en Bontenbal (CDA) de VVD op om niet te breken. "Ik hoop dat we er sterker uitkomen", aldus Bontenbal. "Ga praten over de serieuze doorstart die de premier aangeboden heeft", zei Paternotte.

VVD-leider Yesilgöz was vandaag niet bij het debat, maar ze zei gisteren dat een "fundamentele reset" nodig is in de coalitie. Wat ze daarmee bedoelde, legde ze verder niet echt uit, maar morgen zal waarschijnlijk blijken of het zover nog komt.

"Wij maken ons grote zorgen over de politieke situatie in Den Haag. Na jaren stilstand, waardoor problemen zijn blijven liggen, snakt het land naar oplossingen", schrijven de organisaties in een gezamenlijke verklaring.

De verklaring is ondertekend door onderwijskoepels als de MBO Raad, Vereniging Hogescholen en Universiteiten van Nederland. Ook landbouworganisatie LTO Nederland, de Unie van Waterschappen, Natuurmonumenten scharen zich erachter, evenals vakbond CNV en het zogenoemde Interprovinciaal Overleg.

'Los dit samen op'

De organisaties roepen het kabinet en alle partijen in de Tweede Kamer op om verantwoordelijkheid te nemen en er met elkaar uit te komen. "Van natuur en landbouw tot de woningmarkt. En van onderwijs, werknemers tot medeoverheden", aldus de organisaties. "We zitten dringend verlegen om helderheid en vooruitgang in dit land. Kortom: los dit samen op."

Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) schaart zich achter de oproep. Er is een lange lijst aan thema's die oplossingen nodig hebben, zegt Sharon Dijksma, burgemeester van Utrecht en VNG-voorzitter. "We zitten al jarenlang vast en dat dreigt nu weer." Daarom is het belangrijk om een gezamenlijk signaal af te geven, stelt ze. Volgens haar ligt de grootste pijn op dit moment bij het gebrek aan betaalbare woningen.

Niet alleen maatschappelijke organisaties hebben hun onvrede over de kabinetscrisis geuit. Ook op straat is die te horen, zagen NOS-verslaggevers:

In de verklaring trekken de organisaties de vergelijking met het gemeentelijke en het provinciebestuur. Daar "zijn ook geen tussentijdse verkiezingen en komen partijen er met elkaar uit". Desgevraagd door de NOS zegt Dijksma daarover dat het maar de vraag is waarom dat in Den Haag niet lukt.

Minder bezig zijn met partijbelang

Volgens Dijksma werkt het lokaal bestuur vanuit een heel ander principe dan de landelijke politiek. "Dat betekent dat we niet zozeer met het partijbelang bezig zijn, maar vooral met het belang van onze inwoners," zegt de burgemeester. "En dat we elkaar dus ook over de grenzen van die partijen heen proberen te vinden." Dat zogeheten collegiale bestuur is in Den Haag "nog wel eens ver te zoeken", vindt ze.

Als partijen zich daar beter toe zouden verhouden, zou er volgens haar een heel ander soort politiek ontstaan. "Wat men misschien niet goed in de gaten heeft, is dat op dit moment in heel Nederland iedereen dat al lang wenst", aldus Dijksma.

Kamerdebat live bij de NOS

Het Kamerdebat over het belastingplan is hier live te volgen. Ook lees je alle laatste ontwikkelingen in dit liveblog.

VVD-fractievoorzitter Brekelmans zei dat zijn fractie tegen het belastingplan van het eigen kabinet zal stemmen, als het wijzigingsvoorstel wordt aangenomen, waar coalitiepartners D66 en CDA een deal over hebben gesloten met de linkse oppositie.

Volgens Brekelmans is dat voorstel, waarbij mensen met veel vermogen meer belasting gaan betalen, slecht voor het vestigingsklimaat en strijdig met het coalitieakkoord van het minderheidskabinet. D66 en CDA zien dat anders.

Live

Volg de laatste ontwikkelingen over de kabinetscrisis in ons liveblog of via de livestream van het debat in de Tweede Kamer.

Tijdens het debat stuurde het kabinet een brief naar de Kamer, met het kabinetsoordeel over de aanpassingen. Het kabinet raadt de Kamer af om ermee in te stemmen, omdat de dekking rammelt en omdat het belastingstelsel er complexer door wordt.

Desondanks kan het wijzigingsvoorstel een meerderheid krijgen over links. Maar dat betekent misschien dat een ander plan, waarvoor het kabinet rekende op rechtse oppositiepartijen, sneuvelt. Dat is het voorstel om zo snel mogelijk een vermogenswinstbelasting in te voeren in box 3.

JA21, BBB en SGP zouden dat steunen, maar als het plan van Pro en Volt het haalt, dan dreigen die partijen weer tegen het box 3-plan te stemmen. Beide voorstellen zijn volgens hen niet met elkaar te verenigen, al zegt het ministerie van Financiën dat het wel uitvoerbaar is.

Volgorde stemmingen

Straks wordt er eerst gestemd over alle wijzigingsvoorstellen die zijn ingediend. Daarna gaan de partijen bekijken wat dat voor gevolgen heeft voor het belastingplan en of ze dat dan nog kunnen steunen.

Na de dinerpauze staan dan de stemmingen over het belastingplan en de vermogenswinstbelasting op het programma. Maar het zou ook nog kunnen dat die finale stemmingen worden uitgesteld, omdat eigenlijk bijna niemand wil dat het belastingplan weggestemd wordt.

Als de stemmingen tot volgende week worden uitgesteld, kan er ondertussen nog naar een oplossing worden gezocht. VVD-fractievoorzitter Brekelmans hintte daarop. "Zodat de premier ook de komende dagen nog de regie kan pakken." Jetten ziet dat ook als een mogelijkheid.

Hoe de stemmingen ook uitvallen, duidelijk is dat het onderlinge vertrouwen in de coalitie ver te zoeken is. Ook premier Jetten erkent dat er veel is fout gegaan de laatste tijd. Hij wil een "serieuze doorstart" van zijn kabinet en wil de VVD daarbij aan boord houden.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

De VVD worstelt al langer met zijn rol in de coalitie, schetst politiek duider Nynke de Zoeten. D66 en CDA gingen er al wel van uit dat er deals met links nodig zouden zijn in deze minderheidsconstructie, maar de VVD niet. Maar ook de rol van de VVD leidt tot kritiek. De soloacties van minister van Financiën Eelco Heinen en starre houding in onderhandelingen zetten kwaad bloed bij D66 en CDA.

Maar de spanning loopt nu op over verschuivingen van belastingen van 1 miljard op een totaal van 480 miljard euro. Dat is volgens Nynke de Zoeten een hele bewuste keuze en strategie van de VVD. Waar leidt dat toe? Voor de partij? En voor de houdbaarheid van dit kabinet?

Reageren: mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Rosanne Sies

Eindredactie: Rosanne Sies

Linkse partijen als Denk en de Partij voor de Dieren vinden dat de VVD zich onverantwoordelijk opstelt door openlijk te twijfelen aan de toekomst van het kabinet. Rechtse partijen als de PVV, JA21 en Forum voor Democratie richten hun pijlen op D66 en CDA, die zich in hun ogen onbetrouwbaar tonen door zonder de VVD een deal te sluiten met oppositiepartijen Pro en Volt.

"U heeft de sleutels van het Torentje aan Pro gegeven. Zij zijn nu de baas en u bent bewust door de pijngrens van de VVD gegaan", verweet PVV-leider Wilders D66-fractievoorzitter Paternotte. "U heeft ze zo te kakken gezet dat ze nu overwegen uit het kabinet te stappen."

Paternotte noemde dat "onzin". Volgens hem raken de aanpassingen die hij samen met CDA, Pro en Volt voorstelt, eigenlijk alleen mensen die jaarlijks 60.000 euro winst maken op hun vermogen. "Dat zijn ongeveer 68.000 mensen. Tegelijkertijd gaan daardoor alle mensen met een modaal inkomen, ook Henk en Ingrid, ongeveer 100 euro minder belasting betalen."

Meerderheid voor plan Pro nog niet zeker

D66, CDA, Pro en Volt presenteerden hun plan gisteren als een uitweg uit de impasse, omdat het in ieder geval een meerderheid zou kunnen krijgen in zowel de Eerste als Tweede Kamer. Daarbij rekenden ze op de steun van de ChristenUnie en 50Plus.

Maar vandaag blijkt dat die partijen behoorlijk kritisch zijn over de afspraken. De ChristenUnie heeft er veel moeite mee dat een deel van de dekking nog niet is ingevuld, waardoor er een financieel gat kan ontstaan. 50Plus-voorman Struijs ziet vooral problemen bij mensen die alleen AOW krijgen. Uit een doorrekening blijkt volgens hem dat die groep er in het plan niet op vooruitgaat.

D66 en CDA hopen dat ChristenUnie en 50Plus uiteindelijk voor zullen stemmen. Anders hebben ze het voortbestaan van het kabinet op het spel gezet met een plan dat uiteindelijk niet eens een meerderheid heeft.

Paternotte ontkende opnieuw dat hij de VVD gisteren heeft overvallen met de deal. "We zijn juist heel transparant geweest." VVD-leider Yesilgöz stelde gisteren dat ze pas op de hoogte werd gesteld over de inhoud van het akkoord toen Pro en Volt een toelichting gaven aan de pers.

Paternotte erkende dat het de afgelopen tijden "niet altijd soepel" is gegaan in de coalitie. "Dat heeft heel Nederland kunnen zien." Yesilgöz opperde gisteren "een fundamentele reset" in de coalitie, en daar ziet Paternotte ook wel iets in. Hij ziet het als "een logische oproep die ik heel serieus neem".

"Ik kan me heel goed voorstellen dat er heel veel redenen zijn om te zorgen dat we met elkaar dingen anders gaan doen en daar wil ik graag aan werken met mijn coalitiepartners", aldus de D66-fractievoorzitter.

Compromis

Ook Pro-leider Klaver verdedigde het akkoord dat hij gisteren sloot met een deel van de coalitie. Hij benadrukte dat het een compromis is, en dat zijn partij ook veel heeft ingeleverd. Hij begrijpt ook niet dat de VVD en andere rechtse partijen zo te hoop lopen tegen zijn plan.

"Alsof een extra bijdrage vragen van vermogenden het aller-, aller-, aller-, allerergste is dat er kan gebeuren. Het heeft op het leven van deze mensen nul effect." Voor werkenden daarentegen maakt ook een kleine lastenverlichting volgens Klaver "wel degelijk het verschil".

Het debat van vandaag gaat officieel over het belastingplan, dat de inkomsten van de overheid voor volgend jaar regelt. Tot nu toe gaat het vooral over de vertrouwenscrisis in het minderheidskabinet.

Het is de bedoeling dat er later vandaag gestemd wordt over het belastingplan en de wijzigingsvoorstellen die de verschillende partijen hebben ingediend. Het is nog onduidelijk hoe er uiteindelijk gestemd gaat worden en of het belastingplan wel een meerderheid krijgt.

Wel zal het kabinet zijn best blijven doen om het aantal dak- en thuislozen sterk te verminderen. "We blijven ons inzetten. Maar het is ongelooflijk taai." De minister had het loslaten van het nul-daklozendoel vorige week vrijdagavond al in een brief aan de Tweede Kamer gemeld, tot verbazing van sommige Kamerleden.

"Van dit kabinet had ik wel wat urgentie verwacht, maar wat ik zie is desinteresse", aldus SP-Kamerlid Beckerman. Kamerleden van bijvoorbeeld Pro en de ChristenUnie vrezen dat bij het loslaten van de ambitie ook onduidelijk wordt wat het kabinet nu precies voor resultaten wil halen. Ook coalitiepartij D66 en CDA hebben vragen over de stap van minister Sterk.

33.000 mensen

Minister Sterk verzekerde de Tweede Kamer dat het kabinet doorgaat met allerlei bestaande actieplannen om onder meer geschikte woonruimte te regelen en te voorkomen dat mensen op straat belanden.

In Nederland hebben op dit moment zo'n 33.000 mensen tussen de 18 en 65 jaar geen vaste woonplek. Dit aantal kan in werkelijkheid hoger liggen, omdat niet bekend is hoeveel mensen bij familie of vrienden verblijven. Het grootste deel van deze groep verblijft in de grote steden, waar relatief gemakkelijk geld te verdienen is.

Gebrek aan geld

Het debat vandaag was voor de burgemeesters van de vier grote steden aanleiding om namens 40 andere grote gemeenten een brandbrief te schrijven aan de Tweede Kamer.

De belangrijkste boodschap van hen is: geef 100 miljoen euro rijksgeld extra voor maatschappelijke opvang, zorg voor meer noodopvang van dakloze gezinnen en maak een medicinale behandeling beschikbaar voor crack- en cocaïneverslaving. Want door het grote woningtekort, de wachtlijsten in de GGZ en de toename van dakloze arbeidsmigranten is er "geen menswaardige opvang" meer mogelijk en dat zorgt voor tentenkampen en overlast.

Wethouder Arjen Dubbelaar van Den Haag, verantwoordelijk voor de maatschappelijke opvang, zegt 14 miljoen euro tekort te komen om daklozen goede opvang te bieden. "Dat tekort loopt alleen maar verder op. We willen niet dat mensen in parken slapen, maar tegelijkertijd zitten onze opvanglocaties bomvol", voegt de wethouder er nog aan toe.

Maar het extra financiële bedrag zal er voorlopig niet komen, zei minister Sterk. De Kamer wil eerst inzicht krijgen in de bestemming van de financiële middelen die momenteel aan de gemeenten worden verstrekt. Dat is op dit moment niet helder.

Maar D66 en CDA zijn dat geenszins van plan. Ze houden ondanks de dreigende woorden van de VVD-leider vast aan het akkoord over aanpassing van het belastingplan. Dat lieten ze gisteravond weten. "Wij gaan niet heronderhandelen."

De aanpassingen die D66, CDA, Pro en Volt willen doen aan het belastingplan zijn "slecht voor Nederland, slecht voor de stabiliteit en bovendien gaan ze in tegen het regeerakkoord", zei Yesilgöz eerder op de avond, onderaan het bordes van haar statige ministerie van Defensie.

"We zijn hierdoor overvallen. Dit is niet de manier waarop we met elkaar moeten samenwerken", zei ze, zichtbaar boos. Dat haar coalitiepartners spraken met Pro en Volt was wel bekend. "We hebben steeds gevraagd hoe het ermee stond, maar we zijn pas een kwartier voor de persconferentie van Klaver geïnformeerd dat er een deal was."

VVD-leider Yesilgöz reageert op de stoep van het ministerie van Defensie op de deal die haar coalitiepartners met oppositiepartijen Pro en Volt hebben gesloten:

D66 en CDA herkennen zich niet in dat beeld. Ze zeggen hun coalitiepartner wel degelijk op de hoogte hebben gehouden van de vorderingen van de onderhandelingen. Ze leggen de bal juist bij de VVD, die volgens hen weigerde om mee te onderhandelen.

De stemmingen over het belastingplan en de voorgestelde aanpassingen staan voor morgenmiddag gepland. Als D66 en CDA daarbij vasthouden aan hun deal met Pro en Volt, dan wil Yesilgöz een "fundamentele reset" van de coalitie.

Wat ze daarmee precies bedoelt legde ze niet uit, maar dat het vertrouwen ver te zoeken is, is wel duidelijk. "Het kan natuurlijk dat D66 en CDA liever een coalitie met Pro hebben. Maar zeg dat dan!", aldus de VVD-leider.

Het was ongetwijfeld niet de reactie waar D66 en CDA op hadden gehoopt, nadat ze tot diep in de afgelopen nacht met Pro en Volt hadden onderhandeld. In het akkoord dat ze sloten wordt er ongeveer 1 miljard euro verschoven van de belasting op arbeid naar die op vermogen. Het is een afzwakking van het oorspronkelijke plan van de oppositiepartijen.

Werkenden en kleine spaarders gaan er dan volgens de vier partijen op vooruit, terwijl er meer gevraagd wordt van vermogenden. Paternotte (D66) en Bontenbal zeiden eerder vandaag dat ze goede hoop hadden dat de VVD ermee in zou stemmen, of tenminste er niet voor zou gaan liggen.

Groot voordeel van zo'n deal over links is dat er dan ook in de Eerste Kamer waarschijnlijk een meerderheid voor het belastingplan is. Maar Yesilgöz ziet de aanpassing als een breuk met het coalitieakkoord, waarin de partijen hebben afgesproken dat ze zullen zorgen voor een stabiel belasting- en vestigingsklimaat voor ondernemers.

Kamerdebat live bij de NOS

Het Kamerdebat over het belastingplan begint om 10.15 uur en is live te volgen via de NOS-app, NOS.nl, NPO 1 en NPO Politiek en Nieuws. Op NPO Radio 1 zijn geregeld updates te horen.

Achter de schermen is te horen dat D66 en CDA niet goed kunnen inschatten wat Yesilgöz precies gaat doen als ze voor de afspraken met de linkse oppositie stemmen. Ze zegt niet met zo veel woorden dat ze dan de stekker uit de coalitie zal trekken. En dus wagen D66 en CDA het er voorlopig op.

Premier Jetten heeft via de Rijksvoorlichtingsdienst laten weten dat hij vanavond niet meer op de uitlatingen van Yesilgöz zal reageren. Morgen wordt hij in de Tweede Kamer verwacht, waar er nogmaals gedebatteerd gaat worden over het belastingplan.

Het kan leiden tot de val van zijn minderheidskabinet, dat minder dan negen maanden geleden aantrad. Het volgde het kabinet-Schoof op, dat ook al sneuvelde ver voordat de regeerperiode van vier jaar erop zat.

Gisteren nam de Tweede Kamer een motie van de ChristenUnie aan, om bij een tussentijdse val van het kabinet eerst te kijken naar een lijmpoging of een nieuwe formatie, en niet meteen nieuwe verkiezingen uit te schrijven.

Er is tot drie uur 's nachts onderhandeld tussen D66, CDA en Pro over een wijziging van het belastingplan, zonder dat de media hiervan op de hoogte waren.

Vanmorgen vroeg gingen de gesprekken verder en bleek een deal mogelijk over 1 miljard euro belastingverhoging voor vermogenden en 1 miljard euro verlaging voor gewone inkomens.

Pas toen de drie partijen eruit waren zijn VVD-leider Yesilgöz en VVD-fractievoorzitter Brekelmans geïnformeerd. "Nee, die waren niet blij toen ze dat hoorden", vertelt een van de betrokkenen.

VVD bij elkaar

Inmiddels zit de top van de VVD al uren bij elkaar om te beraden hoe nu verder. Vanavond staat er een breder overleg gepland. Kamerleden van D66 en CDA hebben geen idee hoe coalitiegenoot VVD gaat reageren. Ze hopen dat de VVD inziet dat dit voorstel best te dragen is, zeggen ze.

Tijdens de urenlange onderhandeling is er wel wat uit het oorspronkelijk plan van wat Pro een "miljonairsbelasting" noemt weggestreept. Maar het is de vraag of hiermee voor de VVD de scherpe kantjes er af zijn.

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen uit Den Haag in ons liveblog.

Ze hebben er een knoop van in hun maag, klinkt het bij CDA en D66. Het moest gebeuren om te voorkomen dat het belastingplan sneuvelt. Maar goed voor de verhouding is dit natuurlijk niet, realiseren zij zich.

"Dit geeft krassen", zegt een betrokkene. "Hoe het ook afloopt."

Vol spanning wachten D66 en CDA in hun fractiegangen af hoe hun eigen coalitiegenoot op de situatie gaat reageren. "Ze wisten bij de VVD dat er gesprekken liepen, maar ze hadden nooit gedacht dat het zou lukken om een deal te maken met Pro."

Ook spannend voor kabinet

Naast de fracties is de situatie ook spannend voor het kabinet. Daarin moet VVD-minister Heinen misschien samen met D66-staatsecretaris Eerenberg oordelen over de deal. Heinen als minister van Financiën en Eerenberg als staatssecretaris van belastingzaken.

Ook voor premier Jetten wordt het debat van morgen spannend, want hij kan veel vragen verwachten over de toekomst van zijn kabinet.

Het Kamerdebat over het belastingplan is morgen live te volgen bij de NOS op nos.nl, NPO 1 en op NPO Politiek en Nieuws. Op NPO Radio 1 zijn geregeld updates te horen.

Coalitiepartijen D66 en CDA hebben een deal gesloten met oppositiepartijen Pro en Volt over een belastingverhoging voor vermogenden en een belastingverlaging op loon. "Dit is een doorbraak", zegt Pro-leider Klaver.

Het is nog niet duidelijk of dit de coalitie uit de impasse haalt en of hiermee het belastingplan in zowel de Tweede als Eerste Kamer een meerderheid haalt. Zo heeft de VVD grote bezwaren tegen het oorspronkelijke voorstel van Pro.

We bespreken het laatste nieuws met politiek verslaggever Arjan Noorlander, die de Haagse onderhandelingen al maanden op de voet volgt.

Hoe (on)veilig is Syrië?

Is Syrië veilig genoeg om vluchtelingen uit dat land terug te sturen? Die vraag houdt de Haagse politiek al enige tijd bezig. Asielminister Van den Brink vindt van wel, maar de Raad van State bepaalde vandaag dat hij de veiligheidssituatie in Syrië opnieuw moet beoordelen.

Die uitspraak volgt op een rechtszaak die een Syrische asielzoeker had aangespannen nadat zijn asielaanvraag was afgewezen. Wat betekent deze rechterlijke uitspraak voor ons asielbeleid en voor Syriërs in Nederland?

"Dit is een doorbraak", zegt Pro-leider Klaver. "De afgelopen dagen hebben wij in goed overleg gezocht naar een compromis om Nederland eerlijker te maken. Als dit voorstel wordt aangenomen krijgt Nederland een miljonairsbelasting."

Het wachten is nu op een oordeel van de VVD. De VVD heeft zich steeds verzet tegen het verhogen van de belasting op vermogen omdat de partij dit slecht vindt voor de economie en het ondernemersklimaat.

Miljonairsbelasting

De deal gaat om een aangepaste versie van wat Pro en Volt de "miljonairsbelasting" noemen. Het is een aanpassing van het Belastingplan 2027 van het kabinet. In de versie waar nu de deal over is gesloten, wordt er 1 miljard meer belast bij vermogenden en gaat er eenzelfde bedrag af van de inkomensbelasting. Dat was 1,5 miljard.

De financiële onderbouwing is ook veranderd. Hij is nu gebaseerd op een verhoging van de vermogensbelasting in box 3, de "aanpak" van papieren schenkingen, een verhoging van de erf- en schenkbelasting en een "taakstelling" voor de aanpak van financiële constructies om belasting te ontwijken.

Het ziet ernaar uit dat een meerderheid in de Tweede Kamer deze aanpassing kan steunen. Maar of dit de coalitie uit de impasse haalt, en of hiermee het belastingplan als geheel in zowel de Tweede als Eerste Kamer een meerderheid haalt is nog niet duidelijk.

Grote bezwaren

Zo heeft de VVD in het debat over het belastingplan grote bezwaren geuit tegen het oorspronkelijke voorstel van Pro. Volgens de VVD gaat het in tegen de coalitieafspraken en tegen de financiële onderbouwing van de aanpassing van box 3.

De VVD noemde het "ondenkbaar dat dit voorstel in deze vorm door een van de coalitiepartijen zal worden gesteund".

Pro wilde in het oorspronkelijke voorstel onder meer de toptarieven in box 2 en box 3 verhogen; met het geld dat daardoor binnenkomt, zouden werkenden meer algemene heffingskorting krijgen. Het ging toen in totaal om een verschuiving van 1,5 miljard euro.

Het gewijzigde plan heeft een andere financiële onderbouwing maar die is nog niet met de VVD besproken. "Wij hebben met D66 en CDA gesproken. Of de VVD het steunt moet u aan de VVD vragen", zegt Klaver.

Stemmingen

Morgen staan de stemmingen over het belastingplan en alle voorgestelde wijzigingen gepland. Ze worden verwacht na een ingelast debat met premier Jetten over de situatie. Jetten gaat om die reden niet naar een EU-overleg in Dublin.

Het is in principe mogelijk dat de coalitie van D66, VVD en CDA wel voor het belastingplan stemt, maar dat de VVD tegen de wijziging van Pro stemt. De partijen hebben afgesproken dat ze elkaar in het uiterste geval mogen loslaten bij de stemmingen.

Politieke discussie gaat over fractie van de te innen belastinginkomsten

Met het Belastingplan 2027 int de rijksoverheid geld bij burgers en bedrijven. Daar worden vervolgens uitgaven mee betaald voor burgers en bedrijven zoals zorg, sociale zekerheid, wegen, openbaar vervoer en scholen. Het merendeel van de belastingen ligt vast, omdat de meeste politieke partijen het daarmee eens zijn.

Het rijk kan in 2027 naar verwachting 480 miljard euro aan belastingen innen. Voor het grootste deel gaat het om loon- en inkomensbelasting, omzetbelasting (btw), zorgpremies, vennootschapsbelasting, AOW-premies en premies werknemersverzekeringen zoals WW, WIA en ziektewet.

De politieke discussie gaat over relatief kleine verschuivingen en wijzigingen, die wel heel principieel kunnen zijn. Zo kan het dat een plan dat maar om 1,5 miljard van de 480 miljard euro gaat, zoals de 'miljonairsbelasting' van Pro, toch tot politieke discussie leidt.

DNB beheert ruim 600 ton goud ter waarde van ruim 72 miljard euro. Dat ligt in New York, Ottawa, Londen en Zeist. Het is een soort "spaarpot voor noodgevallen" en DNB is als enige verantwoordelijk voor hoe ermee wordt omgegaan.

"Tegelijkertijd is de vraag of de minister niet op hoofdlijnen wil weten hoe DNB de goudvoorraad beheert", stelt de Algemene Rekenkamer. Het onafhankelijke orgaan dat toeziet op de uitgaven van de overheid noemt dit beheer een van de "vitale belangen van de staat". "Dan verwacht je ook dat hij wil weten hoe deze vitale belangen van de staat geborgd zijn en welke risico's er zijn."

Maar er zijn bijvoorbeeld geen afspraken gemaakt tussen DNB en de minister van Financiën over wat er met het goud gebeurt in tijden van crisis. DNB geeft aan dat het goud van de centrale bank is en blijft, ook in tijden van een financiële crisis of oorlog.

Verplaatsing deze zomer

De minister van Financiën heeft wel een externe accountant benoemd om de jaarrekening van DNB te controleren, maar uit het rapport blijkt dat die niet meegaat op fysieke controle in buitenlandse kluizen. De minister is niet op de hoogte van hoe de controles door DNB en de externe accountant werken.

Zo verplaatste DNB in 2014 een deel van de goudvoorraad van New York naar Nederland. De operatie werd in het geheim voorbereid en uitgevoerd. Het is niet zeker of de minister van Financiën destijds vooraf is geïnformeerd.

In de zomer van 2026, toen een grote hoeveelheid goud vanuit New York en Ottawa naar Londen ging, werd huidig minister Heinen daar kort van tevoren wel over geïnformeerd door DNB.

Minister Heinen zegt ervan overtuigd te zijn dat het beheer van de goudvoorraad door de DNB "bijdraagt aan de weerbaarheid van de Nederlandse economie, zeker in tijden van geopolitieke spanningen".

'Geen reden tot zorg'

Hij maakt zich geen zorgen over de informatie-uitwisseling. "In normale tijden is daar weinig aanleiding toe", reageert hij op het rapport. Ook laat de minister weten dat Financiën en DNB interne richtlijnen hebben opgesteld, die inhouden dat "de goudvoorraad passief wordt beheerd". Verder zegt hij altijd de jaarvergadering van DNB bij te wonen en ontvangt hij (on)gevraagd informatie.

Het rapport over het beheer van de goudvoorraad gaat over de functie van de minister van Financiën in het algemeen en niet over Heinen persoonlijk. De Algemene Rekenkamer schrijft dat het zicht op het beheer van de Nederlandse goudvoorraad onder zijn voorgangers ook niet groot was.