"Het is een boete op spaarzaamheid of succesvol ondernemen", zegt SGP-Kamerlid Flach tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen. "Desastreus voor de ambitie om meer Nederlanders hun spaargeld te laten beleggen", vindt JA21-Kamerlid Hoogeveen.

Na een spervuur van vragen aan coalitiepartijen D66, VVD en CDA zeiden die bereid te zijn om naar andere oplossingen te kijken. "Ook wij vinden dit een ongelukkig puntje", zei CDA-Kamerlid Van Dijk.

Wat zit er precies in box 1, 2 en 3 en wat is nu de oplossing die nu voor box 3 is voorgesteld? Dat lees je in dit artikel:

Veel partijen zijn desondanks positief dat de coalitie vanaf 2028 een vermogenswinstbelasting op aandelen, obligaties en tweede huizen wil invoeren, en vanaf 2030 ook cryptomunten. Daarmee zou er na jarenlange discussie eindelijk een oplossing voor het politieke probleem rond box 3 zijn.

'200 euro pakken, 100 euro teruggeven'

Kritischer was de oppositie op de miljarden die het kabinet volgend jaar wil binnenhalen door de inkomstenbelasting te verhogen. Hoewel het kabinet zegt dat werken moet lonen, gebeurt juist het tegenovergestelde, constateerde de Raad van State eerder.

Toch is VVD-Kamerlid Van Eijk niet van plan een streep te zetten door dit plan. Ze wijst erop dat de koopkracht van veel mensen er nog altijd op vooruitgaat. Oppositiepartijen reageerden kritisch. "Dat is eerst 200 euro pakken, 100 euro teruggeven en dan moet je blij zijn", zei bijvoorbeeld BBB-Kamerlid Vermeer.

Hoe de coalitie een meerderheid wil krijgen voor het Belastingplan blijft daarmee nog altijd onduidelijk. Ook JA21 en Pro willen het kabinet alleen steunen als de verhoogde inkomstenbelasting wordt teruggeschroefd.

Zorgen sussen

Voor linkse partijen begon de ochtend feestelijk: zij feliciteerden elkaar dat de bezuinigingen op de sociale zekerheid na stakingen van tafel zijn. Omdat Pro de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid daardoor wil steunen, lijkt er voor deze begroting nu een meerderheid te zijn.

Toch waren er ook veel vragen vanwege de tabel die minister Heinen (Financiën) rondstuurde, nadat die gisteren uitlekte via de NOS. Daaruit blijkt dat een groot deel van het bedrag dat niet meer wordt bezuinigd op sociale zekerheid, nu voorlopig op de onderwijsbegroting staat.

D66, dat zich als onderwijspartij profileert, probeerde de zorgen daarover bij de linkse partijen te sussen. Kamerlid Oosterhuis (D66) sprak van een tabel die is geschreven door een "overijverige ambtenaar", die "niet zo relevant" en "zonder politieke waarde" was.

Maar bij Van Eijck (VVD) was een ander geluid te horen. Zij bevestigt dat het "de technische uitwerking" van de afspraak binnen de coalitie is dat als de bezuiniging op de sociale zekerheid niet lukt, er wordt bezuinigd op onderwijs. Op de vraag of dat een verstandige keuze is, antwoordt ze dat meer geld "niet per se heeft geleid tot kwalitatief beter onderwijs".

De coalitie liet gisteren weten te verwachten dat de hervormingen van de sociale zekerheid alsnog tot besparingen leiden. Als er dan nog een bedrag overblijft, willen de partijen volgend jaar om tafel om te kijken waar dat geld dan vandaan moet komen.

Startschot verdere onderhandelingen

Morgen is de tweede dag van de Algemene Financiële Beschouwingen. Dan reageren minister Heinen (Financiën) en staatssecretaris Eerenberg (Fiscaliteit) op de vragen uit de Tweede Kamer. Het zal het startschot zijn van verdere onderhandelingen.

De onduidelijkheid over de financiële plannen van het kabinet zal dus nog even blijven. Mogelijk komt daar verandering in richting de behandeling van het Belastingplan, waar de Tweede Kamer vanaf half oktober over gaat praten. Daarin wordt afgesproken hoe de overheid de komende jaren belastingen binnenhaalt.

Dat staat in een nieuwe richtlijn van het College van procureurs-generaal, de landelijke leiding van het Openbaar Ministerie, die morgen ingaat. Justitieminister Van Weel schrijft aan de Tweede Kamer dat die richtlijn behalve voor politieagenten en hulpverleners ook gaat gelden voor bijvoorbeeld leraren die met geweld te maken krijgen.

De minister noemt als voorbeeld een poging tot zware mishandeling van een hulpverlener, waarbij de dader geen wapen gebruikt, niet eerder de fout in is gegaan en de hulpverlener niet gewond is geraakt. De strafeis zou dan in principe drie maanden gevangenis worden, in plaats van 80 uur taakstraf als het slachtoffer geen hulpverlener was.

Zwaarder straffen kan al

De nieuwe richtlijn is een tegemoetkoming aan de Tweede Kamer. Die pleitte er begin dit jaar voor, kort voor het aantreden van het kabinet-Jetten, om zwaardere straffen te eisen bij geweld tegen hulpverleners.

De Kamer sprak zijn afschuw uit over het toenemende geweld tegen politieagenten en hulpverleners nadat het een paar weken eerder weer volledig uit de hand was gelopen tijdens de jaarwisseling.

Sinds 2006 kunnen mensen die agressief en gewelddadig zijn tegen mensen met een publieke taak al 200 procent zwaarder worden bestraft dan andere geweldplegers. Maar het OM doet daar volgens de Kamer te weinig mee, waardoor de daders nog kunnen wegkomen met een taakstraf of een boete.

Met name rechtse partijen in de Tweede Kamer hebben in moties gevraagd om zwaardere straffen bij geweld tegen hulpverleners. "Die lijn onderschrijf ik volledig", schrijft de minister van Justitie en Veiligheid vandaag in zijn brief.

Taakstraffen verbieden

Van Weel vindt het "onaanvaardbaar" dat officieren van justitie eerdere normen over zwaardere straffen niet zouden opvolgen, want "geweld en agressie tegen mensen met een publiek taak is ontoelaatbaar".

"De samenleving kan niet zonder de politieagent, de zorgmedewerker, de leraar en alle andere personen met een publieke taak", stelt hij. "Zij houden onze maatschappij draaiende en moeten veilig en ongehinderd hun werk kunnen doen."

Er ligt nog een voorstel van de Tweede Kamer om taakstraffen voor geweld tegen hulpverleners helemaal te verbieden. Daar kwam vorig jaar kritiek op van de Raad van State en rechters, die de ruimte willen houden om zelfstandig te oordelen en specifieke omstandigheden te kunnen meewegen.

Wat is box 3 en hoe heeft het zo'n probleem kunnen worden? De belangrijkste vragen op een rij.

Box 3: wat valt daar ook alweer onder?

Heb je weinig spaargeld, geen beleggingen en heb je geen tweede huis? Dan zal je vermoedelijk helemaal niks met box 3 te maken hebben.

In dat geval betaal je, zoals de meeste Nederlanders, alleen belasting in box 1 op je loon of uitkering. Deze box levert de schatkist verreweg het meest op: zo'n 90 procent van alle inkomstenbelasting.

Box 2 is bedoeld voor mensen met een bedrijf, zoals een besloten vennootschap. Naar schatting zijn dit 500.000 mensen. In box 3 zitten zo'n 2,5 miljoen mensen. Daarin betaal je belasting over rendement op spaargeld, aandelen, cryptomunten en ook een tweede woning.

Waarom moet box 3 op de schop?

De politiek kon niet anders na een een uitspraak van de Hoge Raad in 2021. Die oordeelde dat het geschatte rendement waarmee de Belastingdienst rekende, niet eerlijk was. Vooral spaarders waren daarvan de dupe: zij betaalden vaak meer belasting dan dat zij aan rente van de bank kregen.

Om aan de rechterlijke uitspraak te voldoen zette het kabinet-Rutte III snel een tijdelijk manier van belasting berekenen op, die tot op de dag vandaag nog geldt. Maar ook dit systeem kent een groot nadeel: mensen met hoge rendementen betalen nu relatief weinig belasting. De schatkist krijgt daardoor jaarlijks 3 miljard euro minder binnen dan eerst.

Ieder jaar dat er geen nieuw plan komt, 'lekken' die miljarden weg. Om die reden voelen politieke partijen tijdsdruk om snel met een alternatief te komen. Daar is in de kabinetten-Rutte IV, Schoof en Jetten aan gewerkt.

Debat over Box 3

De Tweede Kamer debatteert vandaag met minister Heinen (Financiën) over de begroting en Box 3.

Dat debat is vanaf 10.30 uur live te volgen via een livestream op NOS.nl en in de NOS-app.

Aan welk plan werd gewerkt?

Hiervoor is het verschil tussen vermogensaanwas- en vermogenswinstbelasting van belang:

- Met een vermogensaanwasbelasting moet je elk jaar betalen over de winst die je maakt, ook als die winst nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen. Het kan dus zijn dat als je geen spaargeld hebt, je daarvoor (een deel van) de aandelen of crypto moet verkopen om je belasting te kunnen betalen.

- Bij vermogenswinstbelasting betaal je belasting over de aandelen of cryptomunten die je hebt verkocht. Nadeel van die methode is dat eigenaren de verkoop kunnen uitstellen om belasting te ontwijken.

De coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn het erover eens dat er op de lange termijn een vermogenswinstbelasting moet komen. Maar er is een technisch probleem: dit is volgens het ministerie van Financiën pas vanaf 2030 of zelfs 2032 mogelijk, omdat de Belastingdienst en banken hiervoor hun systemen moeten aanpassen.

De politiek debatteerde afgelopen jaren over de vraag wat er in de tussentijd moet gebeuren. De Tweede Kamer (waaronder D66, VVD en CDA) stemde begin dit jaar in met een nieuwe, tijdelijke oplossing om vanaf 2028 een vermogensaanwasbelasting op aandelen en cryptomunten in te voeren en een vermogenswinstbelasting op vastgoed. Daarna zou worden toegewerkt naar een volledige vermogenswinstbelasting.

Deze tussenoplossing leidde tot zoveel onrust bij bedrijven en beleggers, dat minister Heinen (Financiën, VVD) twee weken later alweer zei dat de wet terug naar de tekentafel moest. Vervolgens ontstond er een groot verschil van mening tussen coalitiepartijen over wat er dan wel moest gebeuren.

Waarover waren ze het oneens?

De VVD wil zo snel mogelijk over op een volledige vermogenswinstbelasting, ook al zal de Belastingdienst dan aangiftes tijdelijk minder goed kunnen controleren doordat de systemen nog niet erop zijn aangepast.

Het grootste probleem is dat de schatkist dan de komende jaren naar schatting ruim 15 miljard euro minder binnenkrijgt. Dat komt doordat mensen pas belasting gaan betalen als zij hun aandelen verkopen.

De partijen waren het vooral oneens over de vraag wie dat moet betalen. D66 en CDA wilden niet dat lagere inkomens hier aan zouden meebetalen.

Wat is nu de oplossing?

Het kabinet wil nu voor aandelen, obligaties en tweede huizen per 2028 over op een vermogenswinstbelasting, de rest volgt in 2030. De dekking wordt gezocht in box 2 en box 3.

Daarvan ligt het voorstel rond het heffingsvrij inkomen in box 3 politiek het gevoeligst. In de nieuwe box 3 komt er geen heffingsvrij vermogen meer (dat nu op 59.357 euro voor één persoon ligt), maar een heffingsvrij inkomen. Het idee is dat mensen met hoge rendementen ook meer belasting betalen.

In het oorspronkelijke plan ga je bij een jaarlijks rendement van boven de 1800 euro belasting betalen. Dat is in het nieuwe plan omlaag gebracht naar 1000 euro. Daardoor zouden honderdduizenden kleine beleggers straks ook belasting moeten gaan betalen over hun winst uit aandelen.

JA21 en SGP hebben al gezegd dat dat deel van de dekking "onacceptabel" is. Zij zeggen dat het kabinet hun heeft toegezegd om met een andere oplossing te komen. Mogelijk gaat er dus weer een streep door dit deel van het plan.

De situatie rond box 3 is nu vrij chaotisch. Omdat de Tweede Kamer al met de vermogensaanwas in box 3-wet heeft ingestemd, ligt die nu bij de Eerste Kamer. Als het kabinet een meerderheid heeft voor het nieuwe plan, moet dat via een wetswijziging (novelle) weer langs de Tweede Kamer. Pas daarna kan de Eerste Kamer er over stemmen.

Zo komt er een maximum van 478.000 vliegbewegingen per jaar, met maximaal 27.000 nachtvluchten. Dat is iets minder dan het aantal vluchten nu van rond de 499.000, waarvan 30.000 's nachts. De overlast per etmaal moet met 20 procent omlaag en 's nachts met 15 procent. Ook komen er regels over veiligheid, het gebruik van start- en landingsbanen en de uitstoot van schadelijke stoffen.

Volgens minister Karremans van Infrastructuur is het balanceren tussen overlast terugdringen en een open economie die niet zonder luchtvaart kan. Het luchtvaartbesluit houdt de optie open voor groei indien nieuwe stille vliegtuigen de geluidsoverlast omlaag brengen.

Een meerderheid in de Tweede Kamer steunt hem, maar daarmee is volgens sommigen nog niet gezegd dat Schiphol met dit besluit tijden vooruit kan. Een deel van de oppositie spreekt van een "juridisch onzekere weg" en wijst erop dat milieuclubs al rechtszaken hebben aangekondigd.

'Geschoffeerd'

Pro en de Partij voor de Dieren vinden dat omwonenden niet geholpen zijn met het besluit. De geringe daling van vluchten lost volgens hen de overlast, slapeloze nachten en gezondheidsproblemen niet op. Zo'n 175.0000 omwonenden rond Schiphol ondervinden al heel lang ernstige geluidshinder van de vliegtuigen.

"Honderdduizend mensen worden er letterlijk ziek van", zegt PvdD-Kamerlid Kostic. Pro-Kamerlid Kröger vindt dat de omwonenden worden "geschoffeerd". Het doet haar denken aan Groningen en de aardbevingen.

In 2024 oordeelde de rechter dat de belangen van omwonenden stelselmatig ondergeschikt waren aan de luchtvaart. Kröger en Kostic wijzen ook op de Raad van State die nog onvoldoende onderbouwd vindt welke maatregelen er komen indien geluidsnormen toch worden overschreden.

Economische belangen

Kamerlid Heutink van de Groep Markuszower vindt het Raad van State-oordeel over de luchtvaartplannen helemaal niet zo negatief en denkt dat het met de juridische problemen wel zal meevallen. Hij wijst op het belang van Schiphol, de economie en de duizenden banen op en rond Schiphol. Ook JA21, BBB, en VVD wijzen daarop. Ze vinden, net als Karremans, dat het nieuwe besluit juist duidelijkheid schept.

Als stillere vliegtuigen de geluidshinder flink terugbrengen, zou dat in de toekomst weer in groei moeten worden omgezet, vindt VVD-Kamerlid De Groot. Maar daar willen CDA en D66 randvoorwaarden voor. Het aantal vluchten mag van hen pas naar maximaal 500.000 per jaar groeien als de geluidshinder duidelijk omlaag gaat en de groei niet 's nachts plaatsvindt. De Kamer stemt daar volgende week over.

En dan hangt een ander probleem ook nog boven de luchthaven: er is geen natuurvergunning. De rechter zette er een jaar geleden een streep door. Het vorige kabinet, maar ook het huidige gedogen dat voorlopig.

Pro-Kamerlid Kröger vindt dat een extra probleem. "Een LVB zonder zicht op een natuurvergunning is juridisch zeer wankel." Karremans is het daar niet mee eens. Volgens de minister komt dat uiteindelijk goed met het in werking treden van het stikstofpakket van het ministerie van Landbouw.

Hierdoor wordt de druk op D66, die zich graag profileert als onderwijspartij, vergroot. Want als het minister Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) niet lukt om op de sociale zekerheid te bezuinigen, kan de onderwijsbegroting van collega en partijgenoot Letschert hard worden geraakt.

Gat van 3 miljard euro

Nu de bezuinigingen op de sociale zekerheid uit de begroting zijn gehaald, willen de vakbonden weer praten over hervormingen in de WIA. Maar die gesprekken moeten volgens premier Jetten en minister Heinen (Financiën) uiteindelijk wel alsnog leiden tot een besparing op uitkeringen.

"Mochten de besparingen minder zijn dan verwacht, zal het kabinet met aanvullende voorstellen komen", zei Jetten vandaag. Het gaat nu nog om een gat van 3 miljard euro.

Als het kabinet het niet eens wordt over die "aanvullende voorstellen" is er een opvallende stok achter de deur: een korting op de zogeheten prijsbijstelling bij meerdere ministeries. Dat betekent dat hun budget komende jaren minder hard met de inflatie meegroeit en ze dus onderaan de streep minder te besteden hebben en moeten gaan bezuinigen.

Niet-openbaar document

De coalitiepartijen hebben in een document, dat niet met de Tweede Kamer is gedeeld, met elkaar afgesproken hoe die pijn over de verschillende ministeries moet worden verdeeld. Daarin is te lezen dat bijvoorbeeld het ministerie van Buitenlandse Zaken in dat geval nauwelijks hoeft te bezuinigen. De ministeries van Defensie en Justitie en Veiligheid krijgen helemaal geen prijsbijstelling voor hun kiezen.

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zou wel hard geraakt worden; daar is nu de helft van de volledige prijsbijstelling aan toebedeeld. Dat komt neer op een bedrag van 1,2 miljard euro vanaf 2031, op een begroting van 57 miljard euro. Ook gaat er relatief veel af van het Klimaat- en Energiefonds, zo'n 200 miljoen euro.

Wat is een prijsbijstelling?

Ministeries en overheidsfondsen krijgen elk jaar een (gedeeltelijke) compensatie voor de spullen en salarissen die elk jaar duurder worden. Dat heet de loon- en prijsbijstelling.

Die worden alleen niet evenredig over de ministeries verdeeld. Ministeries als Defensie, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Justitie en Veiligheid krijgen bijvoorbeeld een relatief grote prijsbijstelling, omdat zij meer spullen inkopen.

Het kabinet wil nu het ministerie van Defensie en Justitie en Veiligheid komende jaren helemaal compenseren voor de gestegen prijzen. Daardoor gaat er vooral minder geld naar het ministerie van Onderwijs.

De vraag is wel of deze bezuinigingen echt door zullen gaan. Want ook voor de voorjaarsnota zal het kabinet een meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer moeten vinden. De afspraak tussen de coalitiepartijen lijkt dus vooralsnog vooral een drukmiddel op D66 om uiteindelijk tot een deal met de vakbonden te komen.

SP-leider Dijk heeft minister Hermans van Volksgezondheid opgeroepen om met spoed naar de Kamer te komen. Hij vindt dat het eigen risico juist omlaag moet en niet meer omhoog. Maar zijn debat zal het tij niet kunnen keren.

De verhoging van het eigen risico is een trendbreuk, want sinds 2017 is het bedrag dat je zelf moet betalen voor zorgkosten bevroren op 385 euro per jaar. Dat wordt nu voor het eerst in tien jaar losgelaten. Het gevolg is dat het eigen risico voortaan weer elk jaar zal stijgen.

Om het plan tegen te houden, had de zorgverzekeringswet gewijzigd moeten worden. Daarin staat dat het eigen risico jaarlijks wordt geïndexeerd, oftewel dat het bedrag meestijgt met de kosten in de zorg.

1 oktober

Die wetswijziging had dan voor aanstaande donderdag door de Tweede én de Eerste Kamer aangenomen moeten zijn. Want 1 oktober is de datum waarop de zorgverzekeraars moeten weten waar ze aan toe zijn. Zij moeten dan weer voor 12 november bekendmaken hoe hoog hun ziektekostenpremie voor het komende jaar is en dat is onder meer afhankelijk van de hoogte van het eigen risico.

Traditiegetrouw is verzekeraar DSW de eerste die, al in september, de premie voor het volgende jaar bekendmaakt. Maar die heeft dat deze keer uitgesteld omdat er nog te veel onzekerheid is over de steun die het minderheidskabinet voor de begroting krijgt.

De Tweede Kamer gaat dus nog in debat met de minister van Volksgezondheid, maar dat komt niet meer op tijd om de voorgenomen verhoging tegen te houden.

460 euro per jaar

Het kabinet was aanvankelijk van plan het verplichte eigen risico te verhogen naar 460 euro per jaar maar daar bleek al snel geen meerderheid voor te zijn. Daarop paste minister Hermans de plannen aan en kwam de jaarlijkse indexering weer terug.

Het vorige kabinet (Schoof) wilde het eigen risico bijna halveren. Door dat plan ging al snel een streep, omdat dit waarschijnlijk had betekend dat de maandelijkse zorgpremie fors omhoog zou gaan. Daarnaast zou een verlaging naar 165 euro, zoals het vorige kabinet wilde, enkele miljarden euro's kosten.

Het zijn aanpassingen van de begrotingen en het Belastingplan van het kabinet na gesprekken met oppositiepartijen. Het minderheidskabinet hoopt ermee meerderheden voor de begrotingen van de ministeries te krijgen.

Wat is box 3?

De meeste mensen betalen alleen belasting over salaris en uitkering, dat is box 1.

Wie veel spaargeld heeft, in aandelen of crypto-munten handelt en/of een tweede huis heeft, betaalt vaak ook belasting in box 3. Naar schatting gaat het nu om zo'n 2,5 miljoen mensen.

Er zijn ook al eerste reacties van de oppositiepartijen. Voor JA21 is een deel van de dekking van de box 3-wijziging "onacceptabel", omdat daarmee kleine beleggers worden geraakt. Pro en Volt hebben gezegd de begroting van het ministerie van Sociale Zaken te gaan steunen, maar zijn nog niet overtuigd over de rest. Pro-leider Klaver zei daarover "verder te willen praten" met het kabinet.

De SGP is nog niet "onverdeeld enthousiast" zegt fractievoorzitter Stoffer. 50Plus wil weten hoe dit uitpakt voor de agent, verpleegkundige en gepensioneerde. "Het is hier een beetje erbij, daar een beetje eraf, ik wil een stresstest voor wat het echt betekent", zegt fractievoorzitter Struijs.

De ChristenUnie zegt dat geen van de partijen 100 procent tevreden zal zijn. "Maar wij zien een beweging van het kabinet dat de rekening niet bij de mensen komt die het moeilijk hebben", zegt fractievoorzitter Bikker. "En dat de polder weer aan tafel komt om te onderhandelen vinden wij ook belangrijk."

In de brief staat hoe het kabinet de vermogensbelasting in box 3 de komende jaren wil aanpakken. De vermogenswinstbelasting op aandelen gaat al per 2028 in en levert minder geld op dan het huidige systeem.

Het geld om dat gat te vullen, wordt onder meer gevonden door het belastingvrije rendement te verlagen van 1800 naar 1000 euro. Dat betekent dus dat je als belegger of spaarder sneller en meer belasting moet betalen dan nu.

Winstbelasting omlaag

Er komt ook een maatregel om eigenaren en directeuren van bv's te verleiden om zichzelf meer winst uit te keren. De belasting daarop gaat voor vier jaar omlaag, waardoor ondernemers gestimuleerd worden om de winst op te nemen. Daarmee komen er tijdelijk meer belastinginkomsten binnen.

Verder staat in de plannen dat het moeilijker wordt om geld aan jezelf te lenen vanuit je eigen bv. Nu kunnen ondernemers nog 500.000 euro lenen met allerlei belastingvoordelen, dat wordt 100.000 euro. De regels voor geld lenen uit je eigen bv om een huis te kopen blijven hetzelfde.

Deze maatregelen leveren zelfs meer op dan nodig is om het gat van het nieuwe box 3-stelsel te dekken, is de verwachting. Het kabinet denkt bijna een half miljard 'te veel' binnen te halen. Dat geld wordt gebruikt om de inkomstenbelasting te verlagen, is het idee. Hoe dat eruit gaat zien, is niet bekend.

Vakbonden

Nu duidelijk is dat de bezuinigingen op de sociale zekerheid geschrapt worden, willen de vakbonden weer gaan overleggen met het kabinet. In een gezamenlijke reactie zeggen FNV, CNV en VCP dat ze alle voorgenomen acties en stakingen opschorten.

De afgelopen tijd werd er onder meer in het openbaar vervoer gestaakt tegen de plannen van het minderheidskabinet om onder meer de WW te verkorten naar maximaal een jaar.

"Dit is een belangrijke overwinning voor iedereen die werkt, gestaakt heeft en iedereen die heeft actiegevoerd", zegt FNV-voorzitter Hans Spekman. "Want je kan het sociale vangnet zomaar nodig hebben als je ziek of werkloos wordt."

De bonden zeggen graag weer te gaan overleggen met het kabinet over de sociale zekerheid.

De brief gaat onder meer over het schrappen van de bezuinigingen op de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen en de werkloosheidsuitkeringen. Ook staat erin hoe het kabinet de vermogensbelasting in box 3 de komende jaren wil aanpakken.

Premier Jetten en minister van Financiën Heinen voerden de afgelopen dagen gesprekken met Pro, Volt, ChristenUnie, JA21, SGP en 50Plus in de hoop hun steun te verwerven voor de begrotingen van de verschillende ministeries en voor het Belastingplan 2027.

Een vergrootglas

Die partijen zullen de brief met een vergrootglas lezen om te kijken in hoeverre ze hun zin hebben gekregen. Ze hebben ook staatjes en tabellen gevraagd aan minister Heinen, zodat ze goed kunnen controleren wat het boekhoudkundig betekent.

Als de bezuinigingen op de sociale zekerheid echt uit de boeken zijn, waar het dus naar uitziet, dan komen de vakbonden weer aan tafel, zei FNV-voorzitter Spekman gisteravond in het televisieprogramma Van Roosmalen & Groenteman. En dat kan al volgende week zijn, zeggen politieke bronnen.

Het schrappen van die bezuinigingen slaat een gat in de begroting van 3 miljard euro. Het kabinet hoopt nog steeds op een besparing door de hervorming van de WIA en het verkorten van de WW. Maar dat is afhankelijk van de onderhandelingen met de bonden en die kunnen wel een jaar of langer duren.

Onzekere factor

Voor de boekhouding van het rijk wil het kabinet 'het gat van 3 miljard' doorschuiven naar de voorjaarsnota. Dat is een tussentijdse update in mei van de uitgaven en inkomsten van het Rijk. Het is dus nu al zeker dat er tegen die tijd weer een probleem opgelost moet worden.

Voor Pro is dit een onaantrekkelijke, onzekere factor. Want met welke oplossing komt het kabinet in het voorjaar? Dat kan ook iets zijn dat Pro helemaal niet ziet zitten.

Door de hervorming van box 3, een wens van JA21, loopt de schatkist de komende jaren ook nog eens miljarden aan belastinginkomsten mis. De vermogenswinstbelasting op aandelen gaat al per 2028 in en levert minder geld op dan het huidige systeem. Die miljarden moeten dus ook elders worden gevonden.

Daar komen veel creatieve ideeën over langs. Zoals het verleiden van de eigenaren en directeuren van bv's met een laag belastingtarief om zichzelf meer winst uit te keren. Per saldo kan dat tijdelijk meer belastinginkomsten opleveren. Maar helemaal rond is dit plan nog niet.

Werk moet lonen

Ook over de koopkrachtplaatjes en de doelstelling 'werk moet lonen' zijn nog lang niet alle oppositiepartijen tevreden. En de alleenverdieners zijn een zorg van ChristenUnie en SGP, die betalen relatief te veel belasting vinden zij.

Alle onzekerheden wijzen erop dat een totaaldeal over meerdere jaren met oppositiefracties die een meerderheid leveren in Tweede en Eerste Kamer nog ver weg is. Een deal over de begrotingen van alle ministeries en het Belastingplan voor 2027 zou voor het kabinet al heel mooi zijn.

En als dat niet lukt moeten per begroting van de ministeries deals met de oppositie worden gesloten. Dus bijvoorbeeld voor het ministerie van VWS, voor Defensie, voor Buitenlandse Zaken en zo voor vijftien begrotingen. Daar komt het Belastingplan dan nog bij.

Werkgevers in het ov kunnen vanaf donderdag een aanvraag doen om buitengewone opsporingsambtenaren (boa's) deze bevoegdheid te geven. Dat is een langgekoesterde wens.

Nu moeten de veiligheidsmedewerkers nog wachten op de politie als een zwartrijder of overlastgever geen identiteitsbewijs bij zich heeft, anders kunnen ze geen boete opleggen. Dat kan leiden tot oponthoud of escalatie van de situatie. In de praktijk kiezen boa's er vaak voor om geen boete op te leggen en overtreders te laten gaan met een waarschuwing.

Mogelijk ook andere registers

De staatssecretaris die over het openbaar vervoer gaat, noemt het "een grote stap vooruit" dat er nu in het rijbewijzenregister kan worden gekeken. Ze vindt dat boa's "steun verdienen bij het uitvoeren van hun vaak moeilijke werk".

Ze stelt dat ruim 12 miljoen Nederlanders in het rijbewijzenregister staan en dat deze maatregel een directe oplossing biedt voor een "groot en urgent probleem". Ruim 40 procent van alle boa's zou dagelijks te maken hebben met situaties waarin ze de identiteit van een persoon niet kunnen vaststellen.

In het coalitieakkoord is afgesproken dat er ook gekeken wordt naar de toegang tot andere registers. Het gaat dan bijvoorbeeld om de strafrechtketendatabank (SKDB) en de Basisvoorziening Vreemdelingen (BVV). Het streven is dit in 2028 geregeld te hebben, maar omdat dit om gevoelige informatie gaat, zitten er nog veel juridische haken en ogen aan.

'Zwartrijders hebben geen rijbewijs'

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) vindt inzage in het rijbewijsregister geen geschikt middel voor ov-boa's. "De meeste aanhoudingen in het openbaar vervoer hebben namelijk betrekking op personen zonder rijbewijs."

De AP, die over de privacy gaat, zou ook willen dat er meer wettelijke grenzen komen op het inzien van de gegevens. "Bijvoorbeeld door te zorgen dat een pasfoto slechts 30 seconden zichtbaar is."

Opeenvolgende Amerikaanse regeringen waren al kritisch over het Strafhof, maar de regering-Trump voerde de druk op nadat het Strafhof een arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu had uitgevaardigd. Trump noemde het hof vorige week bij de Verenigde Naties nog een losgeslagen anti-Amerikaans tribunaal dat showprocessen uitvoert. Hij riep landen daarom op er afscheid van te nemen.

De VS stelde eerder al sancties in tegen dertien hoge medewerkers van het Strafhof. Zij kunnen daardoor niet meer naar de VS reizen, worden bemoeilijkt in hun financiën en verloren toegang tot bijvoorbeeld hun Amerikaanse e-mailaccounts. De verwachting is dat er snel meer maatregelen zullen volgen.

Berendsen noemde de houding van de VS niet nieuw, maar "de retoriek is hard en gaat ver". Hij herhaalde dat Nederland als gastland de bijzondere plicht heeft om verdere sancties te voorkomen of de effecten ervan tegen te gaan. "We zullen ook het gesprek met de VS moeten voeren over hun zorgen - ik denk dat veel daarvan niet terecht zijn."

"Wij hebben deze instelling nodig", benadrukte ook Wadephul vanmiddag in Den Haag, "zodat het internationale recht het scherpe zwaard van de gerechtigheid houdt. Er moeten consequenties zijn voor misdaden onder het internationaal recht".

Duitsland staat daarom samen met Nederland "vierkant achter het Strafhof". Het land belooft er alles aan te doen om het functioneren van het Strafhof mogelijk te houden als de VS tot nieuwe sancties besluit.

'Nucleaire optie'

Over wat er dan precies zal gebeuren, wilde Berendsen nog niet speculeren. Dat hangt volgens hem af van de specifieke stappen die de Amerikanen zetten. Wel was volgens hem de "nucleaire optie" al in voorbereiding: het 'blokkeerstatuut' van de EU, waarmee Europese bedrijven en organisaties worden verplicht Amerikaanse sancties te negeren.

Duitsland ziet die bescherming van het Strafhof als een speciale opdracht, voegde Wadephul eraan toe, omdat de rechtspraak in zijn land in de Tweede Wereldoorlog ondergeschikt werd gemaakt aan de nazi-ideologie - juist het soort praktijken dat het Strafhof vervolgt. "Ondersteuning van het Strafhof is daarom niet puur buitenlandpolitiek, het valt onder onze verantwoordelijkheid naar de geschiedenis."

Berendsen richtte zich in zijn verklaring juist op de toekomst en zei dat Nederland, Duitsland en Europa voor een keuze staan: "Laten we alles over aan de dominante leiders, landen en stemmen die anderen hun wil willen opleggen? Of combineren we onze krachten om op het wereldtoneel onze belangen, waarden en de democratie te verdedigen?"

Die uitspraak kwam hem op veel kritiek te staan, ook van partijen in de Tweede Kamer.

Een dag later zegt Jetten: "Ik had wat netter taalgebruik moeten bezigen gisteren. Uiteraard bedoelde ik het niet letterlijk. Maar ik ben gewoon erg gepassioneerd over gelijke rechten voor iedereen en dat heb ik gisteren geprobeerd over te brengen."

Hij had het niet van tevoren bedacht. "Ik kreeg een spontane vraag en daar gaf ik een spontaan antwoord op."

Bekijk de uitspraken van Jetten op het D66-congres en zijn reactie vandaag:

In de commentaren werden de uitspraken "een premier onwaardig" genoemd. Jetten ziet het als een "slip of the tongue". "Het was absoluut geen oproep om geweld te gebruiken, wel een oproep om pal te staan voor de Nederlandse normen en waarden. Dat we iedereen gunnen om zichzelf te zijn".

Hij belooft de volgende keer beter op zijn woorden te letten.

Hij zei dat tijdens een gezamenlijke persconferentie met zijn Duitse ambtsgenoot Wadephul. Die brengt op dit moment een bezoek aan Den Haag.

De Nederlandse medewerkers moeten van Israël binnen zeven dagen vertrekken. Het besluit volgt op Nederlandse maatregelen tegen Israël, waaronder een importverbod voor goederen uit illegale nederzettingen op Westelijke Jordaanoever en de Golanhoogten.

Vloot

Berendsen herhaalde vanmiddag dat hij het uitzetten van de diplomatieke medewerkers "onnodig" vindt. Hij wil van de ambassadeur weten wat de details zijn van de maatregel en ook spreken over de impact van de stap. De ambassadeur, Zvi Aviner Vapni, komt dinsdag naar het ministerie.

Het is niet de eerste keer dat Berendsen de Israëlische ambassadeur op het matje roept. In mei van dit jaar gebeurde dat ook al, vanwege de volgens Nederland mensonterende behandeling van de opvarenden van de activistenvloot die toen naar Gaza voer en door Israël onderschept werd.

Gisteren maakte de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Sa'ar bekend dat Nederlandse diplomaten in Ramallah op de bezette Westelijke Jordaanoever binnen zeven dagen moeten vertrekken. Volgens Sa'ar is het besluit het gevolg van Nederlandse maatregelen tegen Israël.

Onrechtmatige situatie

Sinds vorige week geldt in Nederland een verbod op de import van goederen uit illegale nederzettingen in door Israël bezette gebieden. Berendsen wijst erop dat die sanctie "niet is gericht tegen Israël". Volgens hem heeft Nederland "de verplichting vanuit het internationaal recht om niet bij te dragen aan een onrechtmatige situatie: de illegale nederzettingen".

Sa'ar zei gisteren dat Israël stappen zoals het importverbod, die volgens hem bedoeld zijn om het land te schaden, "niet over het hoofd ziet". Hij sprak van een "vijandige opstelling" tegenover Israël.

Om hoeveel Nederlandse diplomaten het gaat, wat hun functies zijn en wat voor gevolgen deze stap heeft, is niet bekend. "We beraden ons momenteel op de situatie", zegt Berendsen. "Waarbij nu eerst onze diplomaten uiteraard een belangrijke prioriteit zijn."

Vorige maand dreigde Israël ook al twee Nederlanders het land uit te zetten vanwege het nakende importverbod. Het ging om medewerkers van het internationaal steuncentrum voor Gaza. Later bleek dat het tweetal toch mocht blijven.

Duizend aanvallen

Het handelsverbod voor Israëlische producten uit illegale nederzettingen op de bezette Palestijnse gebieden en de Syrische Golanhoogten kwam er nadat de ministers Berendsen van Buitenlandse Zaken en Sjoerdsma van Buitenlandse Handel in een brief aan de Tweede Kamer "grote zorgen" uitten over de situatie in de bezette gebieden.

In de bezette gebieden neemt het geweld van kolonisten tegen Palestijnen al jaren toe. In juli waren er dit jaar al duizend aanvallen waargenomen, wat neerkomt op zes per dag.

De nederzettingen, die Israëlische kolonisten zich vaak met geweld toe-eigenen, zijn volgens het internationaal recht illegaal.

"Dit is ontzettend belangrijk omdat abortus zorg is, en zorg heeft wat mij betreft niets binnen het Wetboek van Strafrecht te zoeken. Daarom willen we abortus uit het Wetboek van Strafrecht verwijderen en in de zorgwetten opnemen", zegt Vliegenthart in een toelichting.

Nu strafbaar

Volgens de huidige wet is abortus strafbaar voor degene die hem uitvoert, tenzij sprake is van een aantal uitzonderingsgronden. Zo mag de vrucht niet ouder zijn dan 24 weken en moet de vrouw duidelijk maken dat zij zich in een noodsituatie bevindt. Abortus mag alleen worden uitgevoerd in een kliniek of een ziekenhuis dat hiervoor een vergunning heeft.

Volgens Pro is het in de eerste plaats aan de vrouw om te beslissen over een abortus, niet aan de strafrechter of aan artsen. Vliegenthart: "Natuurlijk moet abortus zorgvuldig worden uitgevoerd en daarom willen wij dat alle zorgvuldigheidseisen die nu bestaan gehandhaafd blijven. Maar daar is het Wetboek van Strafrecht niet voor nodig. Door abortus daaruit te halen ontstaat een goede balans tussen de keuzevrijheid die vrouwen moeten hebben en de beschermwaardigheid van de vrucht."

In de Grondwet

Als het lukt abortus uit het strafrecht te halen, wil Pro vervolgens proberen het recht op abortus vast te laten leggen in de Grondwet. "Kijk naar de VS", zegt Vliegenthart. "Daar zien we dat het recht op abortus wordt ingeperkt. Die druk is er in Europa en Nederland ook. Daarom is verankering in de Grondwet een belangrijke volgende stap."

De huidige abortuswetgeving is een moeizaam bevochten compromis uit de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw. De politieke strijd over abortus liep geregeld hoog op tussen aan de ene kant vooral de PvdA en de vrouwenbeweging die voor liberalisering van abortus waren, en aan de andere kant het CDA, dat dat zoveel mogelijk wilde beperken.

Vooral onder het kabinet-Den Uyl liepen de emoties hoog op, toen CDA-minister van Justitie Van Agt de Bloemenhovekliniek in Heemstede wilde sluiten, een abortuskliniek die tot dan toe was gedoogd.

Terwijl de ministerraad een van zijn vele urenlange discussies voerde, belde PvdA-minister Vorrink een van de leiders van de vrouwenbeweging op om te waarschuwen wat haar collega-minister van plan was. Het gevolg was dat toen de politie arriveerde, tientallen vrouwen bij de kliniek stonden. Van Agt besloot toen voorlopig van de sluiting af te zien.

Nipte meerderheden

Uiteindelijk kwam het kabinet-Van Agt (CDA/VVD) in 1980 met een wet waarin abortus onder voorwaarden werd gelegaliseerd, de Wet afbreking zwangerschap. Voor stemden in 1980 de meeste Kamerleden van VVD en CDA; het werd met 76 stemmen voor en 74 tegen aangenomen.

In de Eerste Kamer was de stemverhouding vervolgens 38 tegen 37. Tegen waren zowel de orthodox-christelijke partijen als de linkse oppositie. De PvdA en kleine linkse partijen vonden de versoepeling niet ver genoeg gaan, omdat abortus wel strafbaar bleef. De kleine christelijke partijen vonden dat het helemaal verboden moest blijven.

Ondanks deze voorgeschiedenis denkt Vliegenthart dat er een meerderheid voor te vinden is om abortus nu wel uit het strafrecht te halen, zoals de vrouwenbeweging ook al heel lang wil.

Belangrijk hiervoor is dat de VVD in het verkiezingsprogramma van 2025 heeft vastgelegd "zich actief in te zetten om legale abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen". Eerder ging die partij nog niet zo ver. Ook partijen als D66 en kleinere oppositiepartijen zijn voor. Dat kan een kleine meerderheid opleveren.

Reactie VVD

De VVD wil nog niet vooruitlopen op mogelijke steun aan het Pro-voorstel. De partij wijst erop dat in het coalitieakkoord is afgesproken dat "medisch-ethische onderwerpen zorgvuldig behandeld worden en dat we hier een respectvol debat over voeren". In de coalitie is het CDA tegen versoepeling van de abortuswetgeving.

"Het voorstel van Pro gaat nu naar de Raad van State, wij gaan het voorstel lezen en wachten de reactie van de Raad van State af", laat de VVD weten. Het is dus voorlopig onzeker of er een meerderheid is voor het initiatief. Pro-Kamerlid Vliegenthart: "Ik hoop toch echt dat de VVD de rechten van vrouwen, keuzevrijheid, toegang tot veilige zorg, voorop stelt aan politieke beslissingen."

Overigens is de abortuswetgeving de afgelopen jaren versoepeld. De voorwaarde dat vrouwen vijf dagen bedenktijd in acht moeten nemen, is enkele jaren geleden geschrapt op initiatief van Pro, D66 en de VVD. Ook mogen huisartsen sinds enkele jaren de abortuspil voorschrijven. Dat was eerder niet toegestaan.

Jetten wil zich duidelijk niet van kaart laten brengen door de interne richtingenstrijd in het minderheidskabinet, een begroting die nog geen meerderheid heeft en een achterban die misschien wel meer D66-idealen in het beleid zou willen zien.

Op het 60-jarige jubileum van D66 wil de premier en D66-partijleider vooral optimisme uitstralen. Hij wil de traditie van de partij om "te weigeren je neer te leggen bij stilstand" voortzetten, zegt hij.

Hij wijst erop dat dingen al gelukt zijn. Zoals de stikstof en natuurplannen, het in Nederlandse handen houden van DigiD en volgens hem ook het bouwen van 100.000 woningen. Want, die komen er volgens Jetten volgend jaar "gewoon wel".

Ook over de begroting is hij optimistisch. In de gesprekken de afgelopen dagen met de oppositie proeft hij bereidheid "van links tot rechts" om verantwoordelijkheid te nemen. Zonder dat er al een akkoord is ziet Jetten dat als bewijs "dat met deze generatie politici brede samenwerking mogelijk is".

'Optimisme overwint'

Het gaat volgens Jetten in deze tijd om een keus tussen optimisten of pessimisten. De golf van optimisten zal volgens Jetten "áltijd overwinnen".

Hij weigert zich ook neer te leggen bij wat hij noemt de "anti-Nederlandse krachten, die onze democratie willen uithollen". Hij wijst naar het geweld vorige week op het Malieveld tegen de politie en de "walgelijke extreemrechtse leuzen en zelfs Hitlergroeten".

Daarbij hekelt hij -net als Rutte ooit eerder ook deed- de schreeuwers in het land en politiek. "Zij schreeuwen misschien harder, maar wij krijgen meer voor elkaar".

Toen Jetten begon, verstoorden Pro-Palestijnse demonstranten zijn toespraak. Jetten probeerde het eerst op te lossen door voor een deel van hun standpunten begrip te tonen en hen te vragen weg te gaan, maar moest daarna toch kort het podium verlaten.

Dat is hier te zien:

Een aantal demonstranten werd de RAI uitgewerkt door de beveiliging. "Dit protest hoort er ook bij, zeker in een land waar vrijheid van meningsuiting belangrijk is", zei de premier daarna.

Eerbetoon aan voorgangers

In zijn speech eerde Jetten zijn voorgangers, oprichter Van Mierlo, en leiders als Jan Terlouw, Els Borst en Boris Dittrich. Hij sprak over de golf van optimisme die met de oprichting van de partij en hun inzet gepaard ging.

"Hans van Mierlo liet ons kanalen graven naar de macht. Kanalen om de verkokerde politiek open te breken", zei hij. "Zestig jaar geleden begon hier een partij die zich weigerde neer te leggen bij stilstand".

En dat is precies wat de partij nu ook doet, aldus Jetten. Hij erkent daarbij ook dat het nog beter moet. Maar er is volgens hem in een paar maanden al veel bereikt en hij denkt dat er nog heel veel meer bereikt kan worden "als wij met een golf van optimisten het land overspoelen".

'Op hun bek slaan'

Voorafgaand aan zijn speech beantwoordde Jetten vragen uit de zaal. Toen hij gevraagd werd naar zijn gevoelens bij de toenemende haat tegen lhbti'ers, vrouwen en mensen van kleur, reageerde hij strijdbaar.

Dit is wat Jetten zei:

De gemeenteraad van een dorp in Oost-Duitsland heeft ingestemd met een verbod op het plaatsen van nieuwe 'stolpersteine', in Nederland bekend als struikelstenen. De rechts-radicale AfD en de christendemocratische CDU stemden voor het verbod op de gedenktegels voor slachtoffers van de Holocaust.

Voorzichtig optimisme rond Haagse begrotingsgesprekken

Voor het eerst in de zoektocht van het kabinet naar steun voor de begroting klinken er positievere geluiden. Met name Pro, Volt en de ChristenUnie zien perspectief. Hoe veel dichterbij is Tweede Kamersteun voor de kabinetsplannen?

Onze politiek verslaggever is ook bij het partijbijeenkomst van D66. Hoe kijken de leden naar 'hun' premier Jetten en zijn minderheidskabinet?

Rusland treft Oekraïense economie

De Oekraïense economie lijdt sterk onder de vele Russische aanvallen op bedrijven. Ook gisteravond was het weer raak: bij havenstad Odesa werd een voedselproductiebedrijf getroffen.

Oekraïne heeft weinig geld om de oorlog vol te houden. In totaal is het tekort 27 miljard dollar. Nu de belastingopbrengsten teruglopen, lopen die tekorten juist verder op.

Ook premier Jetten en minister Heinen van Financiën stralen optimisme uit na de gesprekken die ze vandaag voerden met Pro, Volt, ChristenUnie, JA21 en SGP.

"De sfeer aan tafel was goed", zegt VVD-minister Heinen aan het eind van de dag. "We gaan stap voor stap de goede kant op", constateert Jetten .

Maar zijn ze ook echt dichterbij een oplossing?

'Bezuinigingen sociale zekerheid van tafel'

Voor en na de zomer leverden maanden van praten niets op. Ook twee dagen van Algemene Politieke Beschouwingen brachten het minderheidskabinet nog geen meerderheid voor de begrotingsplannen. Daarna beloofde Jetten een "nieuw en aantrekkelijk aanbod" aan de oppositie.

Het zou gaan om voorstellen over de koopkracht, de toekomst van het sociale stelsel en de belasting op inkomen uit vermogen (box 3).

Terug naar vandaag. Om 10.00 uur vanmorgen is het als eerste de beurt aan ChristenUnie-leider Bikker. Zij zegt na afloop voor het eerst "urgentie, eenheid en beweging" bij het kabinet te zien.

Als later Pro-leider Klaver en Volt-leider Dassen - die vanaf nu samen optrekken - hun relaas doen, bevestigen zij ook: het kabinet is bereid de bezuinigingen op sociale zekerheid van tafel te halen.

Hoe dat betaald wordt, weet of zegt nog niemand. Er staat in elk geval nog niets op papier. Een brief zal voor de Algemeen Financiële Beschouwingen volgende week naar de Kamer gaan, zegt Jetten later.

Over het belastingplan en de plannen om vermogens anders te belasten is dan officieel nog niets naar buiten gekomen. Klaver zegt dat hij op dat punt geen beweging zijn kant op heeft gezien.

Hoe Klaver het totaal zal wegen als dat niet zijn kant op komt, laat hij in het midden. Maar er zijn voldoende aanknopingspunten om verder te praten, zo zegt hij.

Ook Dassen en Bikker willen na vandaag verder praten. Ook al benadrukken ze dat de "devil in the detail" zit, dat van de dekking "echt nog eerst meer bekend moet zijn", en dat er nog echt "verder onderhandeld moet worden".

JA21 en SGP niet overtuigd

Enkele uren later zijn SGP en JA21 een stuk minder optimistisch. Ja, de toezeggingen op het gebied van Box 3 en het anders belasten van vermogens zijn positief. De berichtgeving daarover, die tijdens de gesprekken uitlekt naar de Telegraaf, wordt door Haagse bronnen bevestigd.

Het kabinet lijkt dus naar links en rechts handreikingen te hebben gedaan, maar de twee partijen die nodig zijn voor steun over rechts betwijfelen of het zo gaat werken.

JA21-leider Eerdmans heeft "niets gehoord over lastenverlichtingen, migratie of veiligheid". SGP-leider Stoffers heeft "geen toezeggingen gehoord om abortusverruimingen te staken". Beide partijen zien het kabinet nu "ietsje meer naar links gaan", maar "nog steeds niet genoeg kiezen".

Ze missen bovendien waar de handreikingen van betaald gaan worden. Links en rechts allebei tevreden stellen kan volgens hen niet. In het belastingplan zullen duidelijkere keuzes moeten komen, zegt Stoffer. Het kabinet kan niet eerst in november met dat belastingplan over rechts gaan en daarna alsnog met andere plannen over links, waarschuwt hij verder.

De brief die het kabinet voor de Algemene Financiële Beschouwingen gaat sturen, zal met spanning worden afgewacht, zegt Eerdmans. "Voor die tijd gaat niemand iets tekenen, "ik in elk geval zeker niet".

Zijn ze vandaag al met al dan echt wat opgeschoten, vragen journalisten aan het einde van de middag aan Jetten en Heinen. Wel zeker, vinden die allebei.

"Vandaag hebben we de contouren geschetst van de oplossingsrichtingen," zegt Heinen met zijn bekende glimlach.

"Wij vragen niemand om elkaar huilend in de armen te vallen," zegt Jetten. Maar "iedereen ziet dat het kabinet vandaag een beweging maakt".

Met name op het gebied van de sociale zekerheid en de bezuinigingen daarop - die Pro van tafel wil - ziet Klaver stappen van het kabinet. Maar er moet ook "nog echt onderhandeld worden".

Op het gebied van de vermogensbelasting ziet hij bijvoorbeeld nog geen beweging. Het kabinet zou koersen op een versnelde afbouwing van box 3 en vermogenden op een andere manier te belasten, bevestigen Haagse ingewijden na berichtgeving in de Telegraaf.

Hoe dat precies uitpakt en hoe Klaver het totaal zal wegen als dat niet zijn kant op komt laat hij in het midden. Maar er zijn voldoende aanknopingspunten om verder te praten, zo zei hij.

'Devil in details'

Ook Volt-leider Dassen, met wie Pro sinds gisteren samen optrekt, is voorzichtig positief. Hij mist net als Klaver nog wel concrete plannen om vermogenden meer te belasten. Zowel Klaver als Dassen zegt dat de "devil in the details" is.

Jetten en Heinen praten vandaag met meerdere partijen in de hoop alsnog meerderheden voor de begrotingsplannen voor komend jaar te vinden. Dat lukte de afgelopen maanden niet, ook niet bij de Algemene Politieke Beschouwingen.

Gisteren sprak Jetten al over een "nieuw en aantrekkelijk aanbod" aan de oppositie om zowel de linker- als de rechterkant van de oppositie" over de streep te trekken. Hij zei dat het om voorstellen met betrekking op koopkracht, de toekomst van het sociale stelsel en belasting op inkomen uit vermogen (box 3).

ChristenUnie leider Bikker en Kamerlid Grinwis schoven vanmorgen als eerste aan. Zonder op details in te gaan zei Bikker na afloop dat het kabinet "goed geluisterd" heeft. Ze sprak van "beweging" en "eenheid" bij het kabinet.

Voor de ChristenUnie is het van belang dat mensen deze winter goed doorkomen en de energie en boodschappen betaalbaar zijn. Bikker leek daar positief over, maar "moet het natuurlijk nog wel op papier uitgewerkt zien".

'Hoog tijd'

Ook richting de sociale partners als vakbonden en werkgevers heeft het kabinet stappen gezet, ziet Bikker, maar "het is aan de polder om dat te beoordelen".

Al met al ziet Bikker nu een kabinet dat de "urgentie voelt", en dat was wat haar betreft ook "hoog tijd". Uiteindelijk zijn er wel "meer mensen nodig voor een goede dans" waarschuwt ze ook.

JA21 minder positief 'lijkt nu meer naar links te gaan'

JA21-leider Eerdmans ziet een "aantal zwenkingen naar links" en ziet niet wat er behalve box 3 en de veranderingen om vermogens te belasten zijn kant op komt. "Migratie bijvoorbeeld is helemaal niet aan de orde geweest" zegt Eerdmans, die ook de lastendalingen vandaag miste.

SGP waarschuwt kabinet

SGP-leider Stoffer mist toezeggingen van het kabinet over het intrekken van de wetgeving voor verruiming van abortus en dat is voor zijn partij wel een harde voorwaarde, zei Stoffer al eerder. Hij waarschuwt het kabinet ook over het belastingplan. Het kan volgens hem niet zo zijn dat dat plan in november "over rechts een meerderheid krijgt en daarna alles over links gaat. "

Na het weekend zijn er nog gesprekken met 50Plus en BBB.

Volgens Eerdmans, het is de bedoeling dat het kabinet voor de Algemene Financiële Beschouwingen volgende week met een brief komt met meer details. Voor die tijd gaat hij niemand zijn handtekening ergens onder zetten, denkt hij, "ik in elk geval niet".

De twee partijen zullen zaterdag al hun eerste gezamenlijke gesprek hebben met minister Heinen van Financiën en premier Jetten. Vorige week bij de Algemene Politieke Beschouwingen bleek dat er nog geen duidelijkheid was welke partijen - links of rechts - de Prinsjesdagplannen gaan steunen. Het kabinet kondigde aan om nieuwe gesprekken op te starten met enkele oppositiepartijen.

Deze week was er een adempauze en die heeft het kabinet gebruikt om een "nieuw en aantrekkelijk aanbod" te maken "om zowel de linker- als de rechterkant van de oppositie" over de streep te trekken, zo maakte Jetten vandaag op zijn wekelijkse persconferentie bekend.

Vooruitgang

Zaterdag zullen in totaal vijf oppositiepartijen een gesprek hebben in Den Haag, ook de ChristenUnie, SGP en JA21 hebben een uitnodiging voor zaterdag gekregen. 50Plus is maandag aan de beurt.

Klaver wil dus niet meer zonder zijn collega Dassen. "Wij strijden voor vooruitgang voor gewone mensen en een eerlijke bijdrage van de allerrijksten. Wij geloven in progressieve samenwerking", aldus Klaver. "Met Pro en Volt kan het kabinet een meerderheid vinden in beide Kamers om te zorgen dat we Nederland vooruit helpen en eerlijker maken."

Ook Dassen benadrukt dat deze twee partijen kunnen zorgen voor een stabiele meerderheid. "De wereld verandert razendsnel. Mensen verwachten dat politici weer gaan samenwerken aan een duurzame en innovatieve toekomst", aldus Dassen.

Met steun van Pro en Volt heeft de coalitie 38 zetels in de Eerste Kamer, wat de krapst mogelijke meerderheid is. In de Tweede Kamer komen ze op een ruime meerderheid van 87 zetels.

Koopkracht

Het is nog onduidelijk hoe het "nieuwe en aantrekkelijk bod" er precies uitziet. Volgens Jetten gaat het om een pakket voorstellen "die nauw met elkaar samenhangen" en betrekking hebben op koopkracht, de toekomst van het sociale stelsel en belasting op inkomen uit vermogen (box 3).

De premier benadrukte vandaag weer dat hij wil zoeken naar "zo breed mogelijke steun", dus zowel van links als rechts. Het is nog steeds onduidelijk of dat lukt. De linkse en rechtse oppositiepartijen zijn niet enthousiast en de VVD is huiverig om alleen een akkoord met linkse partijen te sluiten.

Ze heeft met allerlei jeugdhulpaanbieders en ervaringsdeskundigen gesproken en besloten niet verder te gaan met een wetsvoorstel van het vorige kabinet, zo schrijft ze in een brief aan de Tweede Kamer. Nu mag het al niet.

In juni 2025 kondigde het demissionaire kabinet-Schoof aan dat het in gesloten jeugdzorginstellingen wel mogelijk moest zijn om bepaalde jongeren 's nachts in hun kamer op te sluiten. Het zou gaan om jongeren van 12 jaar en ouder die ernstige problemen hebben. Destijds werd gedacht dat er zo'n 400 van deze jongeren in Nederland zijn.

Gewelddadig

Het gaat om jongeren die door hun bedreigende en gewelddadige gedrag gevaarlijke situaties veroorzaken. Het personeel kon dergelijke situaties, ook vaak door personeelsgebrek, moeilijk aan en daarom dacht het vorige kabinet aan nachtelijke insluiting.

Dit kabinet draait het plan nu terug. Minister Sterk vindt de wetswijziging "niet proportioneel" en er ontbreekt een "onderbouwing van noodzakelijkheid". Verder vreest ze dat opsluiting in de nacht er langzaam maar zeker toe leidt dat het een normale maatregel wordt.

Tegen het plan van de nachtelijke insluiting kwam ook kritiek van bijvoorbeeld kinderrechtenorganisaties, die erop wezen dat opsluiting heel schadelijk is voor jongeren. Minister Sterk erkent in haar brief dat het werken met jongeren met zulke complexe problemen moeilijk is. "Ik ga met het veld in gesprek om beter om te gaan met dit type gedrag en escalaties te voorkomen."