De vier formerende partijen begonnen vanmorgen aan wat zeer waarschijnlijk de laatste onderhandelingsdag zal zijn. Volgens een woordvoerder zijn partijen nog aan het onderhandelen over de laatste punten.

De verwachting is dat partijen nog tot vanavond nodig hebben om het coalitieakkoord rond te krijgen.

In de regering komen vier partijen: CDA, ChristenUnie, D66 en de VVD. De leiders van die partijen gaan vandaag de hele dag vergaderen. Deskundigen denken dan ze het vandaag helemaal eens worden over hun plannen voor Nederland.

Een paar van hun plannen zijn al een beetje bekend. Zo gaat de nieuwe regering miljarden euro's uitgeven aan de aanpak van problemen zoals klimaatverandering en het tekort aan huizen in Nederland.

Ministers

Als de partijen het eens zijn over alle plannen voor Nederland, moeten ze bepalen wie er minister en staatssecretaris wordt, oftewel de baas over een bepaald onderwerp.

Waarschijnlijk gebeurt dat rond de kerstdagen. Verwacht wordt dat alle ministers dan in januari langsgaan bij de koning, om daar met z'n allen op de foto te gaan.

Zo ging dat een paar jaar geleden:

Informateur Koolmees zei voor aanvang: "We zijn een eind op weg, dus we hopen dat we snel naar buiten kunnen komen". ChristenUnie-leider Segers zei te hopen dat dit de laatste dag zou zijn. "Maar ik wéét het niet." En de perswoordvoerder van de formatie temperde de verwachtingen voor vroege witte rook: "We gaan nog wel de hele dag door, er is al eten besteld."

De formatiegesprekken gaan verder waar ze vrijdagavond laat ophielden. Toen werd al duidelijk dat de vier dicht bij een akkoord zijn. "We zijn er bijna", zei CDA-leider Hoekstra na afloop. En D66-leider Kaag sprak over de "laatste puntjes op de i".

Fracties en debat

De verwachting achter de schermen is nu dat het coalitieakkoord morgen aan de fracties kan worden voorgelegd en daags daarna wordt gepresenteerd. Na die officiële presentatie volgt een debat in de Tweede Kamer, waarin naar alle waarschijnlijkheid VVD-leider Rutte wordt aangewezen als formateur.

Rutte zal de kerstvakantie gebruiken om de nieuwe ministersploeg samen te stellen. De presentatie van het nieuwe kabinet, inclusief bordesscène, is dan ergens in januari.

Dat betekent dat tot minstens begin januari onder meer de horeca en niet-essentiële winkels moeten sluiten om 17.00 uur. Ook sporten in sportscholen of in verenigingsverband blijft na 17.00 uur verboden.

Verder blijft het advies om maximaal vier mensen thuis te ontvangen gehandhaafd. Van een uitzondering voor de Kerstdagen, waarop het kabinet eerder aanstuurde, is dus geen sprake.

De afgelopen week is het aantal nieuwe besmettingen weliswaar afgenomen, maar de druk op de zorg blijft hoog en daarom zijn versoepelingen volgens het demissionaire kabinet niet opportuun. Het kabinet volgt hiermee het advies van het Outbreak Management Team. Het OMT had geadviseerd om niet te versoepelen, mede vanwege de onzekerheid rond de nieuwe omikronvariant.

Kerstvakantie

Het kabinet heeft nog geen besluit genomen over een mogelijk langere kerstvakantie. Het OMT had die optie op tafel gelegd, om besmettingen op scholen te beperken. Minister Slob liet eerder weten dat het de inzet is om de scholen rond de kerstvakantie open te houden.

De komende dagen zijn er nog meer overleggen en dinsdag is er een coronapersconferentie van het kabinet waar de besluiten officieel worden bekendgemaakt en toegelicht.

De experts van het OMT hebben gisteren een advies opgesteld voor het kabinet, dat morgen wordt besproken met betrokken ministers in het Catshuis.

Omikronvariant

De afgelopen dagen is het aantal nieuwe besmettingen weliswaar afgenomen, maar de druk op de zorg is nog erg hoog. Het OMT vindt het niet nodig om strengere maatregelen in te voeren, maar volgens de experts is er - mede vanwege de onzekerheid rond de omikronvariant - ook geen ruimte voor versoepelingen.

Minister Van Engelshoven van Cultuur liet gisteren ook al doorschemeren dat versoepelingen niet in de lijn der verwachting liggen. Daags ervoor zei minister Slob voor Onderwijs dat het kabinet de inzet heeft om de scholen rond de kerstvakantie open te houden.

De huidige 'avondlockdown' geldt tot en met zaterdag 18 december. Komende dinsdag is er een persconferentie over het vervolg.

Wanneer er een coalitieakkoord is, zei Hoekstra, die namens het CDA onderhandelt, niet te weten. "Maar ik hoop en verwacht dat het er snel ligt." De vier onderhandelende partijen zitten in de laatste fase en praten maandagochtend verder.

Over de inhoud van het aanstaande akkoord wilde Hoekstra ook niets kwijt. "Ik zou u heel graag willen vertellen dat ik er ontzettend trots op ben. Dat het akkoord een stevig fundament legt onder de toekomst van ons land. (...) Maar ik kan er helaas, inhoudelijk, nog niets over zeggen."

Dansleraar

Naast de formatie ging Hoekstra in op de coronacrisis en de polarisatie die erdoor ontstaat, ook in de politiek. De CDA-leider hekelde "de politiek waarin de mening van een dansleraar evenveel aandacht krijgt als een doorwrocht wetenschappelijk onderzoek", verwijzend naar de voorman van actiegroep Viruswaarheid, Willem Engel.

Volgens Hoekstra zijn er politici die "het vergroten van de chaos als politiek verdienmodel gebruiken". Hij noemde ze "politieke relschoppers" die spelen met de levens van anderen. "Het is aan ons om perspectief te schetsen en bruggen te bouwen."

Resoluties en voorzitter

Eerder op het online congres haalde een aantal opvallende voorstellen om de CDA-Kamerfractie op een bepaalde koers te zetten het niet. Het ging om resoluties tegen de coronapas op werk, tegen een 2G-beleid en voor verhoging van het minimumloon. Over alle voorstellen had Hoekstra van tevoren gezegd dat de leden geduld moeten hebben en de fractie moeten vertrouwen.

Verder werd Hans Huibers gekozen als nieuwe partijvoorzitter. Begin jaren 90 was Huibers Tweede Kamerlid, ook zat hij al een tijd in het landelijk bestuur en was hij voorzitter van de jongerenbeweging CDJA. Huibers volgt interim-voorzitter Marnix van Rij op.

Visscher was overigens de enige kandidaat. Er was een tegenkandidaat, Tijs Hardam, maar die werd onlangs uit de SP gezet vanwege het communistisch conflict dat al lange tijd woedt binnen de partij.

Marxistisch

Eind oktober werden tientallen leden geroyeerd omdat ze ook lid zijn van de voormalige jongerentak Rood en/of het Marxistisch Forum. De SP zegt dat die groepen de partij willen omvormen tot klassiek marxistisch.

Het conflict heeft zijn weerslag op de komende gemeenteraadsverkiezingen van maart. In verschillende steden zijn conflicten over de kieslijsten. Partijvoorzitter Visscher zei eerder dat er nog voldoende tijd is om tot een oplossing te komen. "Lijsten kunnen worden ingediend tot eind januari." Op het congres van vandaag werd met geen woord gerept over de kwestie.

'Nieuw verhaal'

Partijleider Marijnissen blikte in haar afsluitende toespraak wel vooruit op de naderende ontknoping in de kabinetsformatie. "We krijgen hetzelfde kabinet, met grotendeels dezelfde mensen", zei Marijnissen. "Mark Rutte gaat de puinhoop van tien jaar Rutte opruimen. Wie gelooft dat?"

Over haar eigen partij, die volgend jaar vijftig jaar wordt, zei Marijnissen dat de ideeën weer actueel moeten worden en dat nieuwe generaties erbij gehouden moeten worden. "Zodat we klaar zijn voor de toekomst." Marijnissen vatte het samen als "een nieuw SP-verhaal".

"We zijn er bijna", zei CDA-leider Hoekstra na een lange dag onderhandelen, van 12.00 uur in de middag tot 22.00 uur in de avond. Hij spreekt over een "nuttige en productieve" dag, net als de twee dagen hiervoor. Ook D66-leider Kaag kwam optimistisch naar buiten. Ze heeft goede hoop op een kerstakkoord. Maar, zo herhaalde ze: "De dingen zijn pas klaar als de laatste puntjes op de i staan."

Donderdag werd duidelijk dat de onderhandelaars dicht bij een akkoord zijn. De verwachting is dat ze het akkoord begin volgende week presenteren. "Ik hoop het, we gaan het zien", zei CU-leider Segers daarover. VVD-leider Rutte wilde na afloop niets zeggen.

In het weekend wordt er niet onderhandeld, omdat het CDA een partijcongres heeft en er morgen in het Catshuis een overleg is over het wel of niet verlengen van de huidige coronamaatregelen, zoals de avondlockdown. Voor de ChristenUnie is zondag ook een rustdag.

Afgelopen maandag kreeg Simons in een debat niet de gelegenheid om een punt van orde te maken, omdat ze van Tellegen niet het woord kreeg. Simons voelde zich geïntimideerd door een opmerking die PVV'er Harm Beertema buiten de microfoon om maakte. De kwestie liep hoog op toen Simons bleef aandringen. Tellegen sprak van een "kleuterklas". Bij1 noemde het optreden van Tellegen "onbeschaafd".

Bergkamp neemt het in de brief aan Simons op voor haar ondervoorzitter, zo blijkt uit een verklaring die ze heeft uitgebracht. De brief zelf is niet openbaargemaakt.

Eer en geweten

"In de brief wijst de voorzitter erop dat voor alle Kamerleden dezelfde regels gelden", staat in de verklaring. "De voorzitters vertegenwoordigen het instituut van de Tweede Kamer en zijn neutraal in deze rol. Ze doen hun werk naar eer en geweten."

Simons zegt zich door incidenten zoals met Beertema onveilig te voelen in de Tweede Kamer. Voorzitter Bergkamp wijst op de gesprekken die ze binnenkort met alle Kamerleden gaat voeren over omgangsvormen, ook met Simons. "In dit gesprek kunnen ook de geuite gevoelens van (sociale onveiligheid) in het parlement aan de orde komen."

Het Kamerlid van Bij1 wil ondanks verschillende verzoeken niet ingaan op de vraag wat Beertema precies zei waardoor ze zich geïntimideerd voelde. De PVV'er zelf claimt dat Simons Kamerlid Caroline van der Plas, die aan het woord was, uitlachte en dat hij haar toen heeft gevraagd: "Waarom die rancune?" en "Of ben je nu weer gekwetst?".

"Dat zou een onaanvaardbare situatie zijn", aldus de staatssecretaris. "Ook omdat Nederland zich via het EU-recht en internationale verdragen heeft verbonden aan het opvangen van asielzoekers." Ze gaat nu mogelijk opvangplekken afdwingen.

Er heerst al enige tijd een tekort aan opvangplekken, terwijl de instroom van asielzoekers hoog is. Wekelijks melden zich nu zo'n duizend mensen in Nederland.

2000 plekken nodig

Na verschillende oproepen van Broekers-Knol zijn er de afgelopen tijd 8500 tijdelijke noodopvangplekken gerealiseerd in sporthallen, vakantieparken en oude kazernes, in overleg met de betrokken gemeenten. Ook zijn er 10.500 woningen gevonden voor statushouders, zodat er weer plekken vrijkomen in de opvang.

Maar dat is allemaal niet genoeg, schrijft de staatssecretaris. "Voor het einde van het jaar zijn er in ieder geval nog 2000 opvangplekken nodig." Ze trekt de conclusie dat de huidige werkwijze niet langer volstaat.

"Dat betekent dat er maatregelen genomen moeten worden die garantie geven op extra opvangplekken." Welke maatregelen dat zijn, schrijft Broekers-Knol niet, maar het kan betekenen dat ze gemeenten wil gaan dwingen om plekken beschikbaar te stellen. Ze wil daar volgende week duidelijkheid over geven.

Bij de afgelopen jaarwisseling kreeg elke ondernemer een bedrag van 3500 euro. Omdat er nu voor het tweede jaar op rij een verbod geldt op het verkopen van consumentenvuurwerk en de sector zich daar niet op heeft kunnen voorbereiden, wordt dat bedrag verhoogd naar 4500 euro.

Vaste lasten

Daarnaast kunnen de vuurwerkverkopers net als vorig jaar gebruikmaken van de coronasteunregeling voor vaste lasten (TVL) en die is ruimer dan een jaar geleden. Bovendien is er nog een specifieke vergoeding voor vuurwerkverkopers van 6 procent over de omzet van 2019, het laatste jaar voor de pandemie.

Aanvankelijk leek het demissionaire kabinet dit jaar niet te kiezen voor een vuurwerkverbod. Dat kwam er toch, nadat veel burgemeesters erop hadden aangedrongen. Ook de ziekenhuizen wezen op de extra druk op de zorg door vuurwerkslachtoffers, terwijl de rek bij het zorgpersoneel er al uit is door corona.

Het gaat dan om onder meer het schrappen van mogelijk 100.000 vluchten, het uitkopen van nabijgelegen boerderijen en een maximumsnelheid van 80 kilometer per uur op snelwegen rondom de luchthaven.

Lastig

De verantwoordelijk minister Visser van Infrastructuur en Milieu wil niets kwijt over mogelijke oplossingen. Ze spreekt over "allerlei problemen op tal van vlakken".

Ze gaat niet over het verminderen van het aantal vluchten, zo maakte ze duidelijk bij de inloop van de ministerraad. Visser verwijst naar haar collega Schouten van Landbouw, Natuur en Visserij (LNV) die een ontbrekende natuurvergunning vanwege stikstof moet afgeven. "Het is lastig praten als iemand anders deze beoordeling doet." Ook over het uitkopen van boeren verwijst Visser naar LNV.

In de geheime notitie waarschuwen juristen en adviseurs van de ministers dat zonder ingrijpende maatregelen een vergunning afgegeven kan worden voor maximaal 400.000 vliegbewegingen per jaar, een afname van 20 procent. Demissionair minister Visser wil in het openbaar niet op deze cijfers reageren. Nu geldt een bovengrens van 500.000 vliegbewegingen, maar die wordt niet gehaald vanwege de coronacrisis.

Rechtszekerheid

Visser benadrukt vooral dat er haast gemaakt moet worden met het afgeven van de ontbrekende vergunningen, zoals die natuurvergunning en een geluidsvergunning. "We willen de inwoners zo snel mogelijk rechtszekerheid bieden", zei Visser vanmiddag.

De minister zegt dat ze de economische belangen en die van de leefomgeving "zo goed mogelijk met elkaar wil combineren". Schiphol wil zelf verder groeien naar meer dan 500.000 vliegbewegingen per jaar. "Dat gaat niet automatisch. Dat moeten ze wel verdienen."

Visser verwijst verder voor het aandragen van oplossingen naar het nieuwe kabinet. "De toekomst van Schiphol ligt ook op de formatietafel."

Het kabinet maakte eerder 3,2 miljard euro vrij om de energiebelasting te verlagen. Huishoudens met een gemiddeld verbruik betalen daardoor ruim 400 euro minder in een jaar, stelt het kabinet. Maar de laagste inkomens zijn hiermee onvoldoende geholpen en daarom is er voor die groep eenmalig 200 miljoen bovenop gedaan.

'In de problemen'

"We zien dat mensen echt in de problemen komen", zegt staatssecretaris Wiersma van Sociale Zaken. "Daarom heb ik samen met gemeenten gezocht naar een oplossing om mensen met een lager inkomen verder tegemoet te komen. Met deze aanvullende 200 miljoen euro willen wij dat realiseren.

Het bedrag wordt door de gemeente uitgekeerd. Het is de bedoeling dat dit in het eerste kwartaal van 2022 gebeurt. Mensen in de bijstand krijgen het automatisch op hun rekening. Andere groepen, zoals zelfstandigen met een laag inkomen en IOW- en AOW-gerechtigden (zonder aanvullend pensioen), kunnen zich bij hun gemeente melden.

Wiersma hoopt maximaal 800.000 huishoudens te kunnen helpen. Hij realiseert zich dat de energierekeningen binnen die groep flink kunnen verschillen. "Dat is afhankelijk van waar je woont en welk contract je hebt. Het geld komt ongetwijfeld ook terecht bij mensen die niet zo'n hoge energierekening hebben, maar ook bij mensen die juist wel heel duur uit zijn."

De Woonbond, Milieudefensie en vakbond FNV vroegen eerder al om een extra compensatie voor de lage inkomens. Die organisaties zijn dan ook blij dat dat nu gebeurt, maar hadden op meer gehoopt.

"Het is helaas veel minder dan wij voor pleiten, terwijl mensen hun rekeningen op dit moment niet meer kunnen betalen", zet Bas van Weegberg van de FNV.

"Het is een mooi gebaar, maar meer dan dat is het niet", vindt ook Amma Asante van de Landelijke Cliëntenraad. "Ik wil niet zuur doen, want alle kleine beetjes helpen. Maar het is te weinig. Alles wordt steeds duurder en dit geld is incidenteel."

Bureaucratisch

De Woonbond, Milieudefensie en FNV hadden liever een aanpassing van de huurtoeslag gezien. "Daarvoor moet je één knopje omzetten bij de Belastingdienst en pak je alle mensen met lage inkomens", zegt Weegberg. "Nu moeten 350 gemeenten een nieuwe regeling uit de grond te stampen voor de overige groepen met een laag inkomen. Dat is bureaucratisch en lastig uitvoerbaar."

Zij hadden verder graag een Warmtefonds willen oprichten, waarmee de huizen met de slechtste energielabels worden geïsoleerd. "Anders moet je volgend jaar weer de mensen compenseren", denkt Weegberg. "Op de lange termijn bespaart de overheid daarmee geld."

De Jonge benadrukte dat het aan de ouders is om te beslissen of ze hun kinderen laten vaccineren. "De keus is vrij, maar de Gezondheidsraad zegt wel dat het verstandig is om het te doen." Hij voegde eraan toe dat bij het besluit van het kabinet naast de 'directe gezondheidswinst' ook de indirecte een rol heeft gespeeld: "Als je op deze manier kunt voorkomen dat kinderen last hebben van schoolsluitingen of andere contactbeperkende maatregelen, is dat voor hun ontwikkeling echt geweldig. Het belang van de kinderen staat voorop."

Hoewel een infectie bij kinderen in die leeftijdsgroep over het algemeen mild verloopt, wegen de voordelen van vaccinatie op tegen de nadelen, zegt de Gezondheidsraad. Eerder adviseerde de raad al om kinderen met een zwakke gezondheid in te laten enten en ook dat advies nam het kabinet over.

Directe en indirecte voordelen

Ook volgens de Gezondheidsraad hebben kinderen directe en indirecte gezondheidsvoordelen bij vaccinatie. Een zeer klein deel van de kinderen krijgt enkele weken tot maanden na een corona-infectie last van MIS-C, een ernstige ontstekingsreactie in de vitale organen. Daarvoor is soms ook een ziekenhuis- of IC-opname nodig. Als alle kinderen in deze leeftijdscategorie gevaccineerd zouden worden, voorkomt dat naar schatting 100 tot 150 gevallen van MIS-C, zegt de Gezondheidsraad.

Het indirecte voordeel is dat de maatschappelijke gevolgen van corona mogelijk beperkter blijven als ook kinderen van 5 tot 11 tegen corona worden ingeënt. Op dit moment raken veel kinderen in die leeftijd besmet, bijvoorbeeld op school.

Het vaccineren van kinderen kan bijdragen aan het terugdringen van de viruscirculatie in de samenleving, waardoor er minder beperkende maatregelen nodig zijn. Daarmee is de kans groter dat kinderen volledige toegang houden tot school, sportclub en sociale contacten.

Bijwerkingen

De voordelen heeft de Gezondheidsraad afgewogen tegen de nadelen van vaccinatie. Volgens het advies zijn die nadelen erg beperkt. Kinderen kunnen net als volwassenen last hebben van bijwerkingen, maar die zijn meestal mild: "Pijn op de plaats van de injectie, vermoeidheid en hoofdpijn."

In zeer zeldzame gevallen kan er myocarditis - een ontsteking van de hartspier - optreden, zoals bij jongeren boven de 12 is waargenomen. De kans daarop acht de Gezondheidsraad echter zeer klein. Kinderen van 5 tot 11 krijgen een derde van de dosis van oudere kinderen en volwassenen.

Internationaal zijn er ook nog geen gevallen van myocarditis geconstateerd na vaccinatie bij kinderen van 5 tot 11, zegt de Gezondheidsraad. In onder meer de VS, Canada en Israël zijn al miljoenen kinderen uit die leeftijdsgroep ingeënt.

Daarnaast is het risico op een ontsteking van de hartspier door een corona-infectie vele malen groter dan door vaccinatie. Van de kinderen die door corona MIS-C opliepen, kreeg 70 procent last van hartklachten.

Gezondheidswinst voor samenleving

Het vaccineren van kinderen biedt niet alleen directe en indirecte voordelen voor de kinderen zelf, maar potentieel ook voor de samenleving als geheel: "Hoewel het in een eerdere fase van de pandemie erop leek dat kinderen minder besmettelijk waren dan volwassenen, lijken kinderen sinds de opkomst van nieuwe virusvarianten inmiddels even besmettelijk als volwassenen en is de circulatie onder kinderen op dit moment hoog", zegt de raad.

Toch is dat argument niet zwaarwegend geweest. "Dat vaccinatie van kinderen ook enige gezondheidswinst voor de bevolking als geheel met zich meebrengt, beschouwt de commissie als een bijkomend voordeel dat wel is meegenomen, maar niet leidend is geweest in haar afweging."

Het Europees Medicijnagentschap (EMA) keurde het Pfizer-vaccin vorige maand al goed voor kinderen van 5 tot en met 11. Volgens het EMA is het vaccin even effectief als bij mensen boven de 12 en veilig. Vorige week gaf de Gezondheidsraad een positief oordeel over het vaccineren van kinderen van 5 tot en met 11 met onderliggende medische problemen.

Gisteren werd duidelijk dat de onderhandelaars dicht bij een akkoord zijn. De verwachting is dat ze het akkoord begin volgende week presenteren.

Segers zei dat de puntjes nog op de i moeten worden gezet. "Maar dat is nog steeds onderhandelen." Andere partijleiders wilden niks zeggen.

Moeite waard

Voor het overleg van vanmiddag waren ook vertegenwoordigers van gemeenten, provincies en waterschappen uitgenodigd. VNG-voorzitter Van Zanen zei dat hij en zijn collega's nog eens hun wensen en zorgen hebben overgebracht, maar hij wilde niet ingaan op vragen over de inhoud van het aanstaande akkoord: "Het was een serieus gesprek, het was de moeite waard, maar the proof of the pudding is in the eating".

De voorlieden van provincies en waterschappen gebruikten soortgelijke woorden.

Algemeen beeld

Daarna schoven VNO-NCW-voorzitter Thijssen en FNV-voorman Elzinga aan. Elzinga zei na afloop dat hij "een beetje een algemeen beeld" had gekregen van de plannen van het nieuwe kabinet. Inhoudelijk kon hij er weinig over zeggen, maar hij heeft nogmaals benadrukt bij de partijen dat het belangrijk is om iets te doen aan de tweedeling in de samenleving en de doorgeslagen flexibilisering van de arbeidsmarkt.

"Als vakbeweging hebben wij plannen met een breed draagvlak om die problemen op de lossen. Of ze die maar even willen overnemen", glimlachte Elzinga.

Demissionair minister Van Engelshoven sprak zich voor aanvang van de wekelijkse ministerraad het duidelijkst uit. Zij ziet op dit moment geen aanleiding voor versoepelingen. "Ik zie nog niet aan de cijfers dat er heel veel ruimte is. Dus ik denk dat we de komende dagen ook gaan praten over meer steun voor de culturele sector."

Andere bewindspersonen wilden nog niet op de besluiten vooruitlopen, omdat er nog niks vaststaat. Zondag is er weer Catshuisoverleg. Dan wordt er gekeken naar het nieuwste advies van het Outbreak Management Team (OMT)).

Nog veel werk te doen

Demissionair minister De Jonge noemde het mooi dat de besmettingscijfers "over the hill" zijn. Maar hij wees erop dat in de ziekenhuizen op de IC's nog steeds veel mensen met corona liggen en dat de omikronvariant veel onzekerheid met zich meebrengt. "Er is nog steeds heel veel zorg afgeschaald; we hebben echt nog veel werk te doen om ervoor te zorgen dat de cijfers daadwerkelijk gaan dalen."

Gisteren zei minister Slob dat het kabinet de inzet heeft om de scholen rond de kerstvakantie open te houden. Hij ziet niets in een extra week vrij, omdat er door corona al sprake is van leerachterstanden. Vanochtend benadrukte hij nog een keer dat hierover een besluit wordt genomen op basis van OMT-advies dat het kabinet dit weekend krijgt. "Maar de inzet is helder."

Een woordvoerder van DJI zegt "de veiligheid in de gevangenissen goed in de gaten te houden en dat er nu aanleiding is voor extra maatregelen in Vught". Wat die aanleiding is en wat de maatregelen zijn, zegt de woordvoerder vanuit het belang van de veiligheid niet. Hij kon alleen zeggen dat er "zichtbare en onzichtbare maatregelen" zijn genomen. Ook demissionair minister Dekker wil er weinig meer over kwijt dan dat er soms extra maatregelen nodig zijn en dat hij defensie heeft gevraagd om te helpen.

De Telegraaf meldt dat er signalen waren binnengekomen van een vluchtpoging van enkele verdachten in het Marengostrafproces. Speciale eenheden van defensie hebben volgens de krant barrières opgeworpen om te voorkomen dat er een ontsnapping met een helikopter plaatsvindt.

Bronnen bij justitie zeggen dat enkele verdachten in het omvangrijke liquidatieproces van plan zijn om een gekaapte helikopter op het terrein te laten landen en vervolgens onder dreiging van geweld uit te breken. Omdat de barrières er liggen zou een helikopter nu niet meer kunnen landen.

Enorm gevaar

Burgemeester Van de Mortel van Vught wil het nieuws over de extra maatregelen niet bevestigen of ontkennen tegenover de krant. Hij zegt dat hij nooit mag ingaan op de beveiligingsmaatregelen in de EBI. "In algemene zin kan ik dit zeggen: dat de politie met defensie in deze situatie nauw samenwerkt, is veelzeggend", zegt hij.

"Het bevestigt het enorme gevaar dat uitgaat van een groep zware criminelen. We moeten echt eindelijk de naïviteit hierover loslaten. Deze categorie criminelen vergt een andere benadering en behandeling."

In het extra beveiligde deel van de gevangenis in Vught zitten Marengo-verdachten Ridouan Taghi en zijn vermeende rechterhand Said R. vast. Ook andere kopstukken in de cocaïnehandel zoals Richard R, alias Rico de Chileen, en Benaouf A. zitten daar in de cel. Volgens het Openbaar Ministerie hebben zij nauwe banden met Taghi.

Langer vrees voor uitbraak

A. werd in 2017 overgeplaatst naar de EBI omdat hij met een helikopter uit de gevangenis in Roermond probeerde te ontsnappen. De rechter oordeelde in 2019 dat hij zijn volledige straf van twaalf jaar moet uitzitten en niet in aanmerking komt voor vervroegde vrijlating.

Politie en justitie vrezen al langer voor een uitbraak van Taghi. Nog voor zijn arrestatie in Dubai in 2019 zou Taghi al plannen hebben gemaakt en geld hebben betaald om zich uit de gevangenis te laten bevrijden. Dat bleek uit informatie uit een uitspraak van de beroepscommissie van de Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) van dit voorjaar.

Vorige maand meldden bronnen aan de NOS dat het leger mogelijk ook wordt ingezet om de beveiliging te regelen rondom de zittingen in het strafproces. De beveiliging rond het proces Marengo wordt de zwaarste ooit genoemd. Het kabinet maakt zich zorgen over de belastende extra politietaken door de zich opstapelende processen, die ook nog eens jaren duren.

Ze hadden wel schuldsanering aangevraagd maar niet gekregen, omdat ze op een lijst waren gezet van de Fraudesignaleringsvoorziening (de FSV-lijst). Het aantal slachtoffers die schuldhulpverlening heeft misgelopen, werd eerder geschat tussen de 5000 en 15.000 mensen.

Buurman

Begin 2020 kwam door onthullingen van RTL Nieuws en Trouw aan het licht dat de Belastingdienst namen noteerden van mensen die verdacht werden van fraude. Ze kwamen daarop wegens fraude, maar ook door een tip van bijvoorbeeld een jaloerse buurman of omdat er simpelweg gegevens opgevraagd waren die niets met fraude te maken hadden. Er stonden zo'n 240.000 mensen genoteerd.

De groep die afgewezen werd voor schuldhulpverlening komt in aanmerking voor compensatie. In januari wil staatssecretaris Vijlbrief van Financiën daar meer duidelijkheid over geven, zo beloofde hij de Tweede Kamer.

Er komen ook nog een flink aantal onderzoeken naar de problemen bij de Belastingdienst, de FSV-lijst en meer dan honderd kleinere lijsten van de Belastingdienst, aldus Vijlbrief. De groep die gecompenseerd moet worden, is nog niet volledig in beeld. "Ik kan niet uitsluiten dat in de onderzoeken die nog komen naar particulieren en mkb'ers op de zwarte lijst weer mensen voorkomen, van wie je zegt: 'die moet je compenseren'."

Controles

Het debat richtte zich ook op zorgen over hoe het nu gaat bij de Belastingdienst. Kamerleden vragen zich af of de privacy van belastingbetalers goed is gewaarborgd en of de controle op de belastingen nog wel lukt. "Dit is gewoon een enorme klus", aldus Vijlbrief, die benadrukte dat het gewone werk van de Belastingdienst wel gewoon moet doorgaan.

"Dat is de reden als ik wel eens niet slaap", zei Vijlbrief. "Ik kan het niet ontkennen, dat continu die druk op de Belastingdienst het niet makkelijker maakt."

Waar staan we nu?

Eerst maar eens even je geheugen opfrissen met een flashback naar afgelopen voorjaar. Op 17 maart waren de Tweede Kamerverkiezingen. De VVD won die en werd de grootste partij, D66 werd tweede.

Na zulke landelijke verkiezingen wisselt de Tweede Kamer: partijen die gewonnen hebben krijgen er Kamerleden bij en partijen die verloren hebben moeten afscheid nemen van mensen. Dat gebeurt al een week na de verkiezingen. Maar op zo'n moment komt er ook een nieuw kabinet. En het duurt een heel stuk langer voor dat er is.

Formeren

De partijen die gewonnen hebben bij de verkiezingen moeten namelijk eerst nog gaan formeren. Dat betekent dat ze proberen een groep partijen bij elkaar te zoeken die een meerderheid hebben in de Tweede Kamer. Wel zo handig, want deze partijen maken vervolgens ook afspraken en plannen met elkaar voor de volgende vier jaar.

De hele periode waarin partijen uitzoeken wie met wie wil en welke afspraken ze voor de komende jaren willen maken heet de formatie. Als er een groepje partijen gevonden is én ze zijn het samen eens geworden, schrijven ze de afspraken met elkaar op in een coalitieakkoord.

VVD, D66, CDA en de ChristenUnie zijn nu dus bijna zover en gaan de komende jaren samenwerken.

Maar waarom duurde het zo lang?

Denk je misschien: 'hey, die vier partijen ken ik ergens van?' Dat kan kloppen, want ze werkten de afgelopen vier jaar ook al samen. Maar waarom duurde de formatie dan zo lang, terwijl dezelfde partijen nu weer gaan samenwerken?

Nou, de belangrijkste reden daarvoor kun je je misschien ook nog wel herinneren. Vlak na de verkiezingen ging het namelijk mis toen degene die op dat moment de formatie begeleidde, Kajsa Ollongren, corona kreeg. Op het moment dat ze haar uitslag kreeg, was ze aan het werk en dus rende ze snel naar buiten om naar huis te gaan. Met alle formatie-aantekeningen nog in haar hand.

Een handige fotograaf maakte er een foto van en kon zo ingezoomd precies lezen wat daarop stond. Onder andere: 'Pieter Omtzigt, functie elders'. Omdat het leek dat iemand bij de formatie het kritische Kamerlid Pieter Omtzigt weg wilde werken, ontstond er veel ophef en haastten de politici zich om te vertellen dat zij dat niet gezegd hadden.

Mark Rutte zei dit ook, maar dat bleek niet helemaal te kloppen. Vrijwel alle andere partijen beschuldigden hem van liegen en wilden daarom niet meer met hem samenwerken.

Omdat de partij van Rutte, de VVD, wel de grootste was geworden bij de verkiezingen en hij net niet weg hoefde als premier, was dat in de formatie nogal lastig. Het duurde een tijdje tot de andere partijen toch weer met Rutte wilden praten over samenwerking.

Uiteindelijk belandden D66 en CDA weer met Ruttes VVD aan tafel, maar die partijen hebben samen geen meerderheid. Er moest dus nog minimaal één partij bij, maar over de vraag welke dat dan moest worden werden de partijen het eerst niet echt eens.

VVD en CDA zagen de ChristenUnie wel weer zitten, maar D66 wilde dat absoluut niet. Die partij wilde liever met een linkse partij als GroenLinks of de PvdA, maar die zeiden weer 'wij willen alleen als we allebei mee mogen doen'. En dat wilden VVD en CDA dan weer absoluut niet, want dat vonden ze 'veel te links worden'.

Toen het er bijna op leek dat niemand meer met elkaar wilde en er daarom maar nieuwe verkiezingen dreigden, veranderde Sigrid Kaag (D66) van mening. Haar partij wilde nu toch met de ChristenUnie, om ervoor te zorgen dat de formatie zou slagen.

En dat is nu dus uiteindelijk zo goed als gelukt.

Hoe gaat het nu verder?

Goed, missie geslaagd, er is dus bijna een coalitieakkoord. Maar daarmee is de formatie nog niet helemaal klaar. Een kabinet bestaat namelijk uit ministers en staatssecretarissen. De leiders van de vier partijen die het kabinet in gaan, moeten nu mensen gaan zoeken voor alle verschillende ministeries.

Er komen ook een aantal extra nieuwe ministers en staatssecretarissen bij, dus dat is nog een flinke klus. Vlak na de kerstvakantie hopen de politici het hele kabinet compleet te hebben. De ministers en staatssecretarissen worden dan officieel beëdigd door koning Willem-Alexander. Als dat is gebeurd, is de formatie echt klaar en is er dus een nieuw kabinet.

Gisteren werd bekend dat er mogelijk ingrijpende maatregelen nodig zijn om de toekomst van Schiphol veilig te stellen. De luchthaven voldoet niet aan stikstofregels en regels op het gebied van overlast. Zonder ingrijpende maatregelen zou het aantal vliegbewegingen per jaar met 20 procent naar beneden moeten van 500.000 naar 400.000 vluchten per jaar.

De directe bijdrage van Schiphol aan de Nederlandse economie is bijna 1 procent. Op en rond Schiphol werkten volgens onderzoeksbureau Decisio in 2020 ruim 68.000 mensen. Buiten Schiphol delen toeleveranciers, taxibedrijven en het openbaar vervoer in de economische bedrijvigheid, goed voor naar schatting 114.000 banen.

Volgens Thijs Boonekamp, luchtvaartexpert bij SEO, kan 20 procent minder vluchten ook iets minder dan 20 procent banen betekenen: "Maar op de lange termijn is dat niet zo'n probleem. Er ontstaat een nieuw evenwicht, zeker met de krappe arbeidsmarkt nu."

'Niet zoveel last'

Expert stedelijke economie Walter Manshanden maakt zich geen zorgen: "De Nederlandse economie heeft juist de luxe om zich de krimp van Schiphol te kunnen permitteren." Volgens Manshanden heeft de krimp vooral effect op transfervluchten van andere Europeanen die via Nederland naar de rest van de wereld gaan.

Een Zweed zal niet meer via Schiphol naar de VS vliegen, maar via een andere luchthaven, noemt hij als voorbeeld. "En daar verdient de Nederlandse economie niet zoveel mee. KLM wordt daar een stukje kleiner van, maar ook daar heeft de Nederlandse economie niet zo veel last van."

Ook Johan Vollenbroek, van Mobilisation for the Environment (MOB), en Matt Poelmans, voorzitter van de Bewonersdelegatie Omgevingsraad Schiphol, zien het schrappen van vluchten met veel overstappers als een belangrijk onderdeel van de oplossing. Poelmans: "We hebben laten uitzoeken dat ongeveer 100.000 van de 500.000 jaarlijkse vluchten samenhangen met de hubfunctie van Schiphol. Die voegen niks toe, alleen overlast."

Maar die zogeheten hubfunctie is volgens anderen juist essentieel. Schiphol is internationaal een van de best verbonden luchthavens in de wereld, ook is het een belangrijke vrachtluchthaven. En dat moet zo blijven, vindt Theo Henrar van FME, de vereniging van technologische bedrijven: "Schiphol is een levensader voor de Nederlandse economie. 60 procent van onze bedrijven exporteert en als je dat wilt blijven doen, moet Schiphol vol kunnen blijven draaien. We hebben er niks aan als we Schiphol marginaliseren tot een regiovliegveld."

Vollenbroek is het daar niet mee eens: "Het is een grote fout om te denken dat de economische groei in Nederland wordt veroorzaakt door de luchtvaart. Het is precies andersom. De luchtvaart neemt toe door stijgende welvaart."

'Nederland blijft aantrekkelijk'

Manshanden was dertig jaar geleden nog voor groei van Schiphol vanwege werkgelegenheid. "Wat mij van gedachte heeft doen veranderen, is dat de Schiphol Group structureel geen belangstelling heeft voor de nadelen van luchtvaart." Nu ziet hij geen negatieve gevolgen voor de werkgelegenheid, omdat door de krapte mensen zo een baan vinden. "Daarbij mag werkgelegenheid nooit als argument gebruikt worden als die ten koste gaat van de gezondheid van betrokken mensen. Dat is iets uit de 19de eeuw."

Wat betreft zakelijke vluchten voorziet Manshanden weinig problemen: "De zakelijke centra bevinden zich niet in Nederland dus dat kunnen we ons veroorloven. We hebben niet zoveel zakelijke vliegers."

Van alle Nederlanders die in 2017 vlogen ging zeven procent voor zaken op de laatst gemaakte vlucht, dertien procent bezocht vrienden of familie en 78 procent had vakantie als hoofddoel. Zakelijke reizigers vliegen wel relatief vaak. Op Schiphol is 30 procent van de reizigers daarom een zakelijke reiziger, blijkt uit onderzoek van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid uit 2018.

"Nederland blijft ook aantrekkelijk voor mensen uit het buitenland", zegt Manshanden, "Het Rijksmuseum verandert niet van locatie."

Onderstaande grafiek laat zien dat het aantal vluchten sinds corona ongeveer gehalveerd is. In 2018 was 63 procent van de vliegtuigbewegingen van Air France-KLM, 17 procent was van budgetmaatschappijen als easyJet en Vueling en 13 procent van netwerkmaatschappijen als Lufthansa, United Airlines en meer.

Minderen zou volgens Poelmans van de Omgevingsraad veel kunnen betekenen voor overlast: "Er is afgesproken dat Schiphol mocht groeien als hinder werd beperkt. Ze zijn wel gegroeid, maar hinderbeperking heeft niets opgeleverd. Het is zelfs toegenomen." De regels wat betreft nachtvluchten worden volgens de voorzitter niet goed nageleefd en er wordt te veel uitgegaan van gemiddelden. "Als je lawaai en stilte bij elkaar optelt, heb je gemiddeld nooit last. Maar bij pieken en laagvliegende vliegtuigen hebben er zo'n 300.000 mensen in de omgeving ernstige overlast."

Vollenbroek van MOB vindt 20 procent minder vluchten nog veel te weinig, hij pleit voor een halvering: "De Nederlandse natuur gaat kapot door stikstof. De bodem verzuurt, de natuur verschraalt en flora en fauna verdwijnen. In Nederland hebben we een vijf keer zo hoge stikstofdepositie als in andere landen. Er zijn geen technische oplossingen voor vliegtuigmotoren om stikstofuitstoot te reduceren, dus de oplossing is simpelweg minder vliegen. Dat is goed voor geluidsoverlast, natuur, uitstoot en gezondheid."

Morgen buigt de ministerraad zich over het Schiphol-dossier.

Zo groeide Schiphol in de afgelopen jaren: