De universiteit draagt de stukken morgen formeel aan India over. Vandaag worden ze getoond tijdens het bezoek van de Indiase premier Modi aan ons land, in het bijzijn van premier Jetten.

India vraagt al bijna drie jaar om teruggave van de historische voorwerpen. Wanneer de objecten echt naar India gaan, is nog niet bekend.

Ze zijn zeer waarschijnlijk opgegraven bij de bouw van een VOC-fort in Nagapattinam. De Commissie Koloniale Collecties deed onderzoek en vond geen aanwijzingen dat de oorspronkelijke eigenaren toestemming hebben gegeven om de voorwerpen naar Nederland te halen. Daarop werd de universiteit, die ze sinds 1862 in het bezit had, aangeraden ze terug te geven.

'Grote historische waarde'

Op de platen staan afspraken over het recht van een boeddhistisch heiligdom en kloosters in het Indiase Nagapattinam om inkomsten van dorpen te innen. De ringen die de platen bij elkaar houden, hebben zegels van vorsten die regeerden in de 11de en 12de eeuw.

Vijf platen bevatten inscripties in het Sanskriet en zestien platen teksten in het Tamil.

"De Universiteit Leiden realiseert zich dat de stukken van grote historische waarde zijn voor India en dat het daarom belangrijk is dat zij terugkeren naar het land van herkomst", zegt bestuursvoorzitter Sels van de Universiteit Leiden.

De Chola-platen gaan naar een Indiase archeologie-organisatie van de overheid in New Delhi.

Modi heeft in India al twaalf jaar de touwtjes in handen. Na zijn verkiezingswinst is zijn positie nu nog sterker. Met dat hernieuwde zelfvertrouwen komt hij naar Europa. Waar hij ook koning Willem-Alexander en premier Rob Jetten zal ontmoeten. Een bezoek dat is gericht op economische en strategische partnerschappen, nadat India en de Europese Unie in januari al een vrijhandelsovereenkomst sloten.

Voor India is samenwerking met Europa en ook met Nederland strategisch gezien interessant. Het land kan zich neerzetten als een betrouwbare economische, technologische en duurzame partner in een snel veranderende wereldorde. Als alternatief voor Rusland en China. Helemaal nu de oorlog met Iran de internationale handel verstoort. Ook is Nederland goed voor miljarden aan directe investeringen in India.

Modi komt om geopolitieke zaken te doen, zegt Indiakenner Rajeev Lachmipersad, van het Haagsch Instituut GeopolitiekNu. "Omdat hij in Europa de partner van de toekomst ziet."

Anti-islamitische sentimenten

Maar er is veel kritiek op Modi. De premier zou de politieke kloof tussen hindoes en moslims vergroten. In India, officieel seculier, vormen hindoes de meerderheid. Modi zou van moslims tweederangsburgers maken, is de kritiek.

West-Bengalen telt bijna honderd miljoen inwoners, waarvan 27 procent moslim is. Oppositiepartijen en verkiezingswaakhonden zeggen dat er bij de laatste verkiezingen sprake was van fraude, manipulatie en het aanwakkeren van anti-islamitische sentimenten. Door een herziening van de kiezerslijsten verloren bovendien miljoenen mensen in West-Bengalen hun stemrecht.

Volgens de regering door administratieve fouten bij hun inschrijving, zoals een spelfout in een naam of een foutje in de postcode. Met name moslims werden erdoor getroffen. "De kiescommissie kwam met een kiezersverificatie. Daarbij werden namen door algoritmes gehaald om te zien of er een discrepantie was", zegt Zaad Mahmood, hoogleraar Politieke Wetenschappen.

Dit trof de moslims in West-Bengalen onevenredig hard. "Dus 2,7 miljoen mensen, die legitieme kiezers zijn met documenten om dat te bewijzen, konden niet stemmen. Slechts tweeduizend mensen werden alsnog toegestaan, de rest vond de commissie te veel juridisch werk."

Democratische rechten

Het benadelen van moslims tijdens de verkiezingen past in een bredere trend van groeiende anti-moslimsentimenten. Mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch en Amnesty International waarschuwen al jaren dat de rechten van religieuze minderheden in India onder druk staan.

Iqbal Khan is moslim. Hij mocht deze keer niet stemmen. "We worden eruit gepikt omdat we tot de minderheid behoren. We hebben zo vaak gestemd, maar ik heb me nog nooit zo gevoeld. Bij deze verkiezingen voelde het alsof we onze democratische rechten als burgers van dit land zijn kwijtgeraakt."

Onder moslims is de BJP van Modi allesbehalve populair en de afname van moslimkiezers heeft waarschijnlijk direct bijgedragen aan de recente verkiezingswinst, zegt hoogleraar Mahmood. "Ongeveer een derde van de bevolking in West-Bengalen is moslim. Iedereen dacht dat dit een moeilijke, zo niet onmogelijke plek zou zijn voor Modi's partij om voet aan de grond te krijgen. Maar de BJP haalde een twee derde meerderheid."

Door het groeiende hindoe-nationalisme onder Modi is de toekomst van veel minderheden onzeker. Als je niet kunt bewijzen dat je Indiër bent, loop je de kans het land uitgezet te worden. Zoals in meerdere staten al is gebeurd. Khan maakt zich zorgen. "De regering heeft verklaard dat de mensen die van de kiezerslijst zijn geschrapt, geen rechtmatige burgers zijn."

Alternatief voor Rusland en China

"Ze willen de natie opbouwen uit één geloofs- en taalgemeenschap. Dat is de kracht van een natie, vinden ze. De Europese natiestaat is hun inspiratie. Het basisidee is dan dat India het land van de hindoes is", zegt Mahmood. In Europa ziet Modi volgens hem een voorbeeld.

Het bespreken van de kritiek op Modi zal voor Nederland of andere Europese landen nu nog geen optie zijn, denkt Lachmipersad. "Dat kan beter achter de schermen gebeuren, subtieler. En dat kan pas als de relatie intensiveert. We zijn nu nog niet zo ver dat we al kunnen praten over interne aangelegenheden."

Correspondent Zuid-Azië Devi Boerema:

"India wil nauwere economische banden met Europa opbouwen om minder afhankelijk te zijn van China voor technologie en grondstoffen. En wil tegelijk minder kwetsbaar zijn voor Amerikaanse handelspolitiek. In Nederland zal Modi vooral inzetten op een strategisch partnerschap rond handel, technologie en infrastructuur. Daarbij spelen investeringen in de productie van halfgeleiders, AI en cybersecurity een belangrijke rol. Maar ook afspraken op het gebied van watermanagement."

De afgelopen jaren zijn er meerdere proeven gedaan met het vaccineren van kippen. Daaruit blijkt dat de kans op een grote vogelgriepuitbraak bij een bedrijf duidelijk vermindert.

De vraag was alleen of handelspartners buiten de Europese Unie de eieren van gevaccineerde kippen zouden accepteren. Nederland is met belangrijke afnemers, zoals Canada en de Verenigde Staten, in overleg om voor elkaar te krijgen dat ze de eieren blijven inkopen.

Volgens staatssecretaris Erkens (Landbouw) staat er dus niks meer in de weg om de kippen in Nederland te vaccineren. Hij wil voor het einde van het jaar met een plan komen. Op termijn wil hij de vaccins ook beschikbaar stellen voor kippen die als hobby door mensen worden gehouden.

Ook mensen vaccineren

Sinds oktober vorig jaar is er op 51 boerderijen vogelgriep vastgesteld. Ruim 2,25 miljoen vogels zijn daarom afgemaakt. Sinds april neemt het aantal besmettingen af en sinds een aantal weken is de ophokplicht in een groot deel van Nederland ingetrokken.

Toch is volgens experts nog altijd waakzaamheid geboden. Zo is vandaag op een pluimveeboerderij in Biddinghuizen ook weer vogelgriep vastgesteld.

Om te voorkomen dat de vogelgriep zich verder via mensen verspreidt, wil Erkens ook mensen die veel in aanraking komen met het virus laten vaccineren. Het gaat bijvoorbeeld om varkens- en pluimveehouders, dierenartsen en medewerkers van kinderboerderijen.

De organisatie, die zich naar eigen zeggen inzet "voor een rechtvaardige uitkomst van de kwestie-Palestina/Israël", noemt de uitspraken van Markuszower "moreel verwerpelijk". Ze zouden aanzetten tot geweld tegen Palestijnen. "In een democratische rechtsstaat horen dergelijke uitspraken door het Openbaar Ministerie beoordeeld en door de rechter bestraft te worden."

In de video spreekt de journalist van Left Laser met verschillende Kamerleden en minister Van den Brink van Asiel en Migratie over de toelating van Palestijnse vluchtelingen uit Gaza en Griekenland.

Vernietigingscultuur

In de fragmenten die Left Laser van het interview met de fractieleider van de radicaal-rechtse Groep Markuszower op YouTube laat zien, zegt hij dat Palestijnen in Gaza niet naar Europa mogen komen en wat hem betreft in "Arabië" kunnen blijven of in Gaza mogen "verpieteren".

Ook zegt hij dat de Palestijnen in Gaza de vernietiging van hun gebied over zichzelf hebben afgeroepen. "U en ik staan 's morgens op om er iets van te maken, maar de gemiddelde Palestijn, zo'n 90 procent of zo, stemt op Hamas. En die worden dus wakker met de gedachte dat ze mensen willen vermoorden. 90 procent steunt hun vernietigingscultuur."

In een ander fragment zegt hij: "De Nederlandse overheid moet ze met geweld tegenhouden, misschien met nog meer geweld dan waar ze vandaan zijn gekomen":

Volgens Markuszower, die in de Israëlische stad Tel Aviv is geboren, vormen Palestijnse asielzoekers uit Gaza een bedreiging voor de Nederlandse samenleving, omdat 80 tot 90 procent van de Gazanen Hamas zou steunen en Hamas uit zou zijn op vernietiging van de westerse beschaving.

Op de vraag of Nederland dat met meer geweld moet doen dan Israël tegen hen gebruikte, zegt hij: "Het maximale geweld". In een ander fragment uit hetzelfde interview op X spreekt hij van "proportioneel maximaal geweld dat past in de Nederlandse cultuur".

Wat voor organisatie is The Rights Forum?

The Rights Forum komt op voor de rechten van Palestijnen. De organisatie is opgericht door voormalig premier Dries van Agt, die zich jarenlang inzette voor de Palestijnse zaak. In de raad van advies zitten nog meer oud-politici zoals Jan Pronk en Hedy d'Ancona.

Tijdens afgelopen verkiezingscampagne kwam The Rights Forum in opspraak vanwege posters over de oorlog in Gaza. Daarop waren BBB-leider Caroline van der Plas, PVV-leider Geert Wilders en VVD-leider Dilan Yesilgöz te zien met de tekst 'Hij/zij koos voor genocide'. Van der Plas deed daarom aangifte tegen The Rights Forum.

Premier Jetten wil niet op de uitspraken ingaan, maar laat wel weten dat hij in debat gaat met Kamerleden. "Maar laat helder zijn dat Nederland nooit geweld zal gebruiken tegen mensen die op de vlucht zijn en een veilige haven zoeken. Elke oproep daartoe is verwerpelijk en gaat alle perken te buiten."

GroenLinks-PvdA-leider Klaver noemt de oproep tot "maximaal geweld" tegen Palestijnse vluchtelingen "diep weerzinwekkende taal, een absoluut dieptepunt". "Dit vraagt om een collectieve veroordeling, van rechts tot links, van Kamer tot kabinet."

"Wat een complete idiotie", schrijft fractieleider Paternotte van coalitiepartij D66. "Stop met deze gevaarlijke wedstrijd radicaal-rechts ver-plassen."

VVD-fractieleider Brekelmans keurt de uitspraken ook af. "Politici hebben een grote verantwoordelijkheid. Daar passen dergelijke uitspraken niet bij", laat hij in een reactie weten. "Dit soort schadelijke taal leidt weer af van de vraag waar het om gaat: hoe krijgen we grip op migratie en brengen we de asielinstroom omlaag?"

"Het zijn belachelijke uitspraken", zegt JA21-leider Eerdmans. "Iedereen heeft het recht om aangifte te doen, het is aan het OM om daar wel of niet iets mee te doen."

'Niks verkeerd gezegd'

Markuszower reageert op X op Klavers veroordeling dat maximaal geweld al in Nederland gebruikt wordt. "Als je op Schiphol bij de grens, instructies van de Koninklijke Marechaussee niet opvolgt, wordt er ook nu al gepast geweld gebruikt. Desnoods maximaal geweld."

Later zei Markuszower in het radioprogramma Sven op 1 dat hij zich tijdens het interview met Left Laser "scherper, gepaster en charmanter" had moeten uitdrukken. Wel blijft hij achter zijn uitspraken over het gebruik van geweld staan. "Ik heb inhoudelijk niks verkeerd gezegd en ga juridisch en moreel geen grens over."

Fragmenten uit het interview:

Markuszower zegt dat hij tijdens het interview emotioneel was, omdat hij net een rapport van een Israëlische onderzoekscommissie had gelezen. In dat rapport worden gruwelijke details van seksueel geweld door Hamas en andere Palestijnse organisaties beschreven.

Vanaf 2031 vervalt voor veel Nederlanders het recht op de maximale aftrekperiode van 30 jaar. Maar wie dat precies zijn weet niemand, want er is geen instantie die dat centraal bijhoudt.

Vooral Nederlanders met een (deels) aflossingsvrije hypotheek van voor 2013 krijgen ermee te maken, naar schatting gaat het om ongeveer een miljoen hypotheken. De ambtenaren roepen het kabinet op niet langer te wachten, omdat in de praktijk de gevolgen nu al merkbaar zijn. Zo kunnen hypotheekadviseurs door de onduidelijkheid over de toekomst eigenlijk geen goed advies meer geven.

Erfenis van kabinet-Kok

Het probleem rond de hypotheekrenteaftrek is een erfenis uit de jaren 90, toen de aflossingsvrije hypotheek een grote vlucht nam. Het was toen een goede deal: huizenbezitters hoefden niets af te lossen, maar konden wel eindeloos de maximale hypotheekrente aftrekken.

Inmiddels heeft een groot deel van de oudere Nederlanders dan ook een (deels) aflossingsvrije hypotheek:

Maar de schatkist liep door de populariteit van de aflossingsvrije hypotheek veel geld mis. Het kabinet-Kok II besloot daarom huizenbezitters vanaf 2001 nog maximaal 30 jaar rente te laten aftrekken. Alleen: over wie dat zou bijhouden, zijn geen afspraken gemaakt.

En dat heeft gevolgen voor de eerste groep Nederlanders voor wie het recht op hypotheekrenteaftrek over vijf jaar afloopt. Hoewel ze zelf verantwoordelijk zijn voor een juiste belastingaangifte, geeft ook het ministerie van Financiën toe dat het eigenlijk geen doen is.

Het is voor mensen nauwelijks meer na te gaan hoe lang zij aftrek hebben gehad op welke lening, zeker als er in de tussentijd nog bijvoorbeeld verhuizingen en scheidingen zijn geweest. De administratie is in de tussentijd vaak al in de prullenbak beland.

Belastingdienst weet het niet

Bijkomend probleem is dat woningbezitters het ook niet kunnen vragen aan instanties als banken en hypotheekadviseurs. Die mogen zulke gegevens wettelijk helemaal niet zo lang bewaren en dat geldt ook voor de Belastingdienst. Die kan de aangiftes van mensen dus eigenlijk ook niet goed controleren.

De kans is dan ook groot dat er vanaf 2031 allerlei ingewikkelde juridische procedures ontstaan. Want voor huiseigenaren staat er vaak veel op het spel: zonder hypotheekrenteaftrek kunnen de woonlasten flink gaan stijgen, juist op het moment dat voor velen de pensioenleeftijd in zicht is, het moment dat het inkomen vaak aanzienlijk omlaag gaat.

Wie heeft hier precies mee te maken?

Het probleem speelt vooral bij mensen die voor 2013 een (deels) aflossingsvrije hypotheek hebben afgesloten en daar nog openstaande schulden van hebben. De vraag is: hoe lang mogen zij nog hypotheekrenteaftrek invullen bij de belastingaangifte?

Vaak hebben mensen verschillende leningdelen, bijvoorbeeld omdat ze in de tussentijd zijn verhuisd of hebben verbouwd. Voor de nieuwe delen heb je opnieuw recht op 30 jaar hypotheekrenteaftrek.

Huizenbezitters die hun eerste hypotheek na 2013 hebben afgesloten, zullen hoogstwaarschijnlijk niet met dit probleem te maken krijgen. Sinds dat jaar mag je de hypotheekrente alleen aftrekken als je je hypotheek binnen 30 jaar aflost.

Om alle problemen voor te zijn opperen de ambtenaren in hun rapport verschillende oplossingen, die allemaal voor- en nadelen hebben. Een simpele optie is om de hypotheekrenteaftrek in 2031 in één keer voor al deze leningen te stoppen. Dat zou wel betekenen dat een grote groep woningeigenaren korter dan 30 jaar hypotheekrenteaftrek krijgt.

Andere mogelijkheid is de aftrek voor deze leningen pas in 2043 te stoppen. Sommige woningbezitters krijgen dan langer dan 30 jaar hypotheekrenteaftrek en de kosten voor de schatkist zijn naar schatting 1,4 miljard euro per jaar.

Daarnaast zijn er nog allerlei tussenvarianten en overgangsregelingen mogelijk. Zo is het ook een optie om alle aflossingsvrije hypotheken van voor 2013 om te zetten naar een annuïtaire hypotheek, waarbij mensen wel maandelijks gaan aflossen en de aftrek behouden.

Moeilijke keuze

Het kabinet staat nu voor een moeilijke keuze, zeker omdat de hypotheekrenteaftrek gevoelig ligt binnen de coalitie. De VVD wil de aftrek volledig behouden, D66 en CDA zouden die liever wat minderen. De discussie kwam gisteren nog eens extra op scherp te staan, doordat de drie partijen verschillend stemden over een motie hierover.

De ambtenaren opperen in hun rapport nog een optie, die politiek wellicht het aantrekkelijkst is: helemaal niks doen. Gevolg is dat sommige mensen in hun belastingaangifte stiekem langer aftrek zullen opgeven, terwijl anderen daar uit angst voor de gevolgen van afzien.

Onderaan de streep zou die optie de schatkist volgens een eerste, grove schatting zo'n 100 miljoen euro per jaar kosten. Ambtenaren waarschuwen wel dat het uiteindelijk niet veel goeds betekent voor de belastingmoraal.

Wat het kabinet met het advies gaat doen is nog onduidelijk. Staatssecretaris Eerenberg van Financiën (D66) belooft nog deze kabinetsperiode met een oplossing te komen, maar vicepremier Yesilgöz (VVD) houdt vol dat een besluit aan een volgend kabinet wordt gelaten.

D66, VVD en CDA hebben in hun coalitieakkoord afgesproken dat zij het in drie jaar tijd wel voor elkaar willen krijgen. Want "jonge sekswerkers zijn extra kwetsbaar voor dwang en uitbuiting", schrijven ze.

Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid meldt nu dat hij aan de slag gaat om de sekswerkbranche veiliger te maken. Hij wil dus om te beginnen dat wettelijk wordt geregeld dat sekswerkers minimaal 21 jaar moeten zijn.

Nu gaan gemeenten daar nog over. In veel gemeenten geldt nog een leeftijdsgrens van 18 jaar. Maar bijvoorbeeld in Amsterdam ligt die al op 21 jaar. Dat is vastgelegd in een Algemene Plaatselijke Verordening uit 2013.

Pooierverbod

Van Weel wil niet alleen een landelijke verhoging van de minimumleeftijd doorvoeren, maar ook onderzoeken of er juridische mogelijkheden zijn om een zogenoemd pooierverbod in te stellen. Ook dat plan is niet nieuw.

Door het strafbaar stellen van mensen die verdienen aan illegaal sekswerk, wil hij "malafide faciliteerders" kunnen aanpakken "die misbruik maken van kwetsbare, vaak illegaal in Nederland werkende sekswerkers".

Plan kent lange aanloop

In 2009 kwam PVV-Kamerlid Fleur Agema al met een initiatiefwetsvoorstel om de minimumleeftijd van sekswerkers te verhogen naar 21 jaar. Zij stelde dat loverboys vaak minderjarige meisjes ronselen om ze na hun 18de verjaardag "de prostitutie in te drijven".

Het idee werd in 2010, na de val van het kabinet-Balkenende IV, omarmd door demissionair justitieminister Hirsch Ballin. Hij stelde dat mensen van 21 beter een weloverwogen beslissing kunnen nemen over werken als sekswerker en dat ze beter kunnen omgaan met lastige klanten.

In 2019 wilde het kabinet-Rutte III de verhoging van de minimumleeftijd koppelen aan een registratieplicht voor sekswerkers. Die moesten dan zwart op wit verklaren dat ze 21 jaar of ouder waren.

Maar tegen die registratieplicht was veel verzet, onder meer vanwege de privacy van sekswerkers. Het voorstel sneuvelde in de Eerste Kamer, die stelde dat de leeftijdsverhoging op een andere manier moest worden geregeld. Dat wil minister Van Weel dus nu gaan doen.

Wilders plaatste de afbeelding op 4 augustus 2025, in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen. Op de afbeelding was links een vriendelijk kijkende jonge, blonde vrouw te zien met daaronder "PVV" en rechts een onvriendelijk kijkende vrouw met een hoofddoek met daaronder "PvdA". Daarbij schreef Wilders de tekst "Aan U de keuze op 29/10".

De post veroorzaakte veel ophef. Antidiscriminatiebureaus, de politie en het meldpunt Meld Online Discriminatie ontvingen ruim 16.000 meldingen. Ook werden er aangiften gedaan.

De afbeelding die Wilders deelde op X, met daarboven de tekst 'Aan U de keuze op 29/10':

Het OM komt na een analyse tot de conclusie dat de afbeelding verschillend kan worden uitgelegd. Zo is de interpretatie mogelijk dat de afbeelding een negatief waardeoordeel weergeeft over een bevolkingsgroep. "De witte vrouw symboliseert, gezien de gezichtsuitdrukking, een positief stereotype van 'westerse' vrouwen, terwijl de nors kijkende vrouw met de hoofddoek een negatief stereotype van vrouwen met een islamitische achtergrond symboliseert."

Maar het beeld kan ook worden geïnterpreteerd als een manier van Wilders om het verschil uit te leggen tussen de standpunten van de PVV en die van de PvdA over moslims of islamitische migranten. Een weer andere uitleg is dat Wilders hiermee duidelijk maakt wiens belangen hij zal vertegenwoordigen wanneer zijn politieke partij de verkiezingen wint.

Bij deze laatste interpretaties heeft Wilders zich volgens het OM "niet schuldig gemaakt aan een discriminatoire uiting over een groep mensen wegens hun ras en/of godsdienst". Wel zegt het OM te begrijpen dat de afbeelding door sommigen als kwetsend wordt ervaren. "De mate waarin uitingen onwenselijk of kwetsend zijn, is echter niet beslissend voor de vraag of er ook sprake is van strafbaar handelen."

Ambtenaren bleven negatief adviseren over de inzet van het noodrecht, omdat de door Faber gevonden motivering "niet-toereikend" was en zeer waarschijnlijk zou sneuvelen in de Kamer of voor de rechter. Toch hield de minister in het najaar van 2024 steeds vol dat de dragende motivering klaar of bijna klaar was.

Coalitieafspraken

In het coalitieakkoord van PVV, NSC, VVD en BBB was afgesproken om het asielnoodrecht in te zetten. Hiermee kon de Tweede Kamer tijdelijk buitenspel worden gezet. Wel moest dit 'dragend gemotiveerd' worden. En over die twee woorden ontstond een politieke strijd tussen PVV-minister Faber en NSC, waarbij Faber bleef volhouden dat de dragende motivering geen probleem was.

Maar al vrij snel na haar aantreden waarschuwden ambtenaren Faber dat het niet gemakkelijk zou zijn om het noodrecht in te zetten omdat "twijfelachtig is of er wel sprake is van buitengewone omstandigheden".

Asielcrisis

Toch blijft het kabinet inzetten op het noodrecht. Ook premier Schoof verdedigt dit in september 2024 door te zeggen dat mensen een asielcrisis ervaren. Ambtenaren van Justitie schrijven over deze redenering: "De regering moet zich niet beroepen op onrustgevoelens maar op harde feiten."

Toch gaat Faber voluit door, ook na het roerige Kamerdebat waarin NSC-fractievoorzitter van Vroonhoven zegt dat ze niet verwacht dat het noodrecht er komt.

In de Woo-stukken staat dat Faber de motivatie zoekt in de problemen in de asielketen, maar ook in de algehele situatie in het land. Het lerarentekort, woningentekort, cellentekort, stijging van de zorgkosten: van alles wordt erbij gehaald om de inzet van het noodrecht te motiveren.

Haar ambtenaren proberen de onderbouwing van deze motivatie bij te sturen. Zo staat in eerste instantie in een conceptstuk: "Als gevolg van ongecontroleerde asielstroom worden steeds vaker willekeurige Nederlanders slachtoffer van willekeurig geweld door al dan niet verwarde asielzoekers."

Ambtenaren schrijven dat dat eruit moet omdat dat "feitelijk niet kan worden onderbouwd". De ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie moeten de wet ook beoordelen op rechtsstatelijkheid en wetskwaliteit. Beide oordelen zijn volgens de stukken negatief.

Criminaliteitscijfers

In de motivatie van Faber staat dat "CBS-cijfers laten zien dat 67,8 procent van de gedetineerden in 2022 een migratieachtergrond had". Hoewel erbij staat dat dit niet uitsluitend asielzoekers zijn, reageren ambtenaren van Justitie fel. Ambtenaren noemen het "stemmingmakerij" en vinden de categorisering 'mensen met een migratieachtergrond' ongepast, omdat dit gaat over alle personen van wie tenminste één ouder in het buitenland is geboren. "Dus bijvoorbeeld ook de leden van ons Koningshuis. Met immigratie en zeker asielmigratie heeft dat weinig te doen".

Eind september concluderen de ambtenaren van het ministerie van Asiel dat ondanks alle verzamelde informatie en argumenten de motivering van Faber niet toereikend is. Bovendien verwachten ze niet dat de aangekondigde maatregelen op korte termijn zullen helpen, waardoor er geen grond is voor het noodrecht.

De ambtenaren benadrukken dat ze dit verschillende malen met de minister hebben besproken. Ze proberen de minister nogmaals te overtuigen om in te zetten op spoedwetgeving, die wel door het parlement moet worden goedgekeurd.

Asielnoodmaatregelenwet

Faber blijft ondertussen in debatten en interviews volhouden dat de dragende motivering bijna rond is. 11 oktober herhalen de ambtenaren nogmaals in een nota aan de minister dat zij de onderbouwing niet toereikend achten.

Ook premier Schoof blijft tot op het laatst volhouden dat er nog gewerkt wordt aan de dragende motivering. Op 21 oktober zegt hij nog in de persconferentie dat de noodwet nog steeds op tafel ligt. Maar de week erop spreken de coalitiepartijen af niet een noodwet, maar een spoedwet in te dienen. Dat werd de asielnoodmaatregelenwet, die een paar weken geleden werd weggestemd in de Eerste Kamer.

Verantwoording

Nieuwsuur vroeg op 24 oktober 2024 op basis van de Wet open overheid (Woo) informatie op bij het ministerie van Asiel en Migratie over de (concepten) van de dragende motivering voor een nood- en/of crisiswet asiel.

Dit was vlak nadat het kabinet had besloten niet meer in te zetten op het noodrecht. Deze stukken hadden veel eerder verstrekt moeten worden.

In 2025 stapte Nieuwsuur daarom naar de rechter die het ministerie een dwangsom van 15.000 euro oplegde. Toch zijn ze nu pas openbaar gemaakt.

Volgens verschillende bronnen verblijft Leijdekkers in het Afrikaanse land en zou hij bescherming genieten van president Julius Maada Bio. Hij zou zelfs een relatie hebben met een dochter van het staatshoofd en daar een kind mee hebben.

Van Weel reisde voor het gesprek naar Genève in Zwitserland, omdat justitieminister Alpha Sesay daar was voor de VN-mensenrechtenraad. Tegenover persbureau ANP zegt hij dat het gesprek ruim een uur duurde en dat hij duidelijk heeft gemaakt dat het de internationale reputatie van het Afrikaanse land schaadt om Leijdekkers onderdak te bieden.

'Geduld raakt op'

Zijn geduld "begint langzaam een beetje op te raken", zegt Van Weel. Sesay zou hem hebben verteld dat het politieonderzoek naar Leijdekkers in Sierra Leone inmiddels is afgerond. "Dat zou dan de basis kunnen zijn van een arrestatieverzoek van de minister van Justitie van Sierra Leone", aldus Van Weel tegenover het ANP. Maar of er daadwerkelijk iets gaat gebeuren, laat hij in het midden.

Recent onderschepte Spanje 30 ton cocaïne die uit Sierra Leone afkomstig was. Van Weel houdt er rekening mee dat Leijdekkers daarbij betrokken is: "Ik hoef verder geen conclusies te trekken, maar die liggen wel voor de hand."

Saba maakt met een installatie zelf drinkwater uit zeewater. "Maar door een orkaan kan er iets met die productie misgaan", zegt collegelid Ewout Irrgang van de Algemene Rekenkamer. "Dan is een gewone voorraad van één dag natuurlijk uitermate krap."

Volgens de regels van de Europese Unie moet Nederland strategische voorraden aanhouden, die alleen in geval van nood worden aangesproken. Maar in Caribisch Nederland, dat zijn Bonaire, Sint Eustatius en Saba, zijn die strategische voorraden er helemaal niet, alleen 'normale' voorraden.

Afhankelijk van import

De eilanden zijn ook nog eens erg afhankelijk van import. Juist dan zou je volgens de Algemene Rekenkamer strategische voorraden moeten aanhouden. Want de 'normale' voorraden zijn niet groot genoeg om het lang vol te houden bij een ramp of een crisis.

Voedsel wordt er bijvoorbeeld op de eilanden nauwelijks zelf geproduceerd. De Rekenkamer schat in dat het verse voedsel na een tot drie weken zal opraken. Op Bonaire en Sint Eustatius is het ook niet duidelijk hoeveel voorraad houdbaar voedsel er is. Brandstof en medicijnen lijken er wel genoeg te zijn.

Orkanen en vulkaanuitbarstingen

De Rekenkamer wijst erop dat de dreigingen voor Caribisch Nederland een stuk groter zijn dan voor Europees Nederland. De kans op bijvoorbeeld orkanen en vulkaanuitbarstingen is een stuk groter. Ook de veiligheidssituatie rond Venezuela, dat op zo'n 70 kilometer van Bonaire ligt, is precair.

Ondanks die dreigingen is Caribisch Nederland dus een stuk minder goed voorbereid. "De twee delen van het koninkrijk zouden aan elkaar gelijkwaardig moeten zijn, maar in Caribisch Nederland is het minder goed geregeld", zegt Irrgang. "Dit roept wel de vraag op: hoe belangrijk vinden wij Caribisch Nederland?"

Minister Heerma (Koninkrijksrelaties) zegt in zijn reactie niet toe strategische voorraden te gaan aanleggen. Wel benadrukt hij dat de eilanden hulp krijgen in geval van nood. Ook is er volgens Heerma geld uitgetrokken om de voedselzekerheid op de eilanden te verbeteren.

Uitzendkrachten krijgen recht op dezelfde arbeidsvoorwaarden als reguliere werknemers. Ook wordt de inzet van nulurencontracten aan banden gelegd. Deze oproepcontracten zonder garantie op een minimum aantal uren mogen alleen nog voor scholieren en studenten en AOW'ers worden gebruikt.

Na drie tijdelijke contracten mag een werkgever pas na drie jaar weer een tijdelijk contract aan dezelfde werknemer aanbieden. Het is de bedoeling dat werkgevers vaker gaan kiezen voor een vast contract voor deze werknemers.

Ingrijpen cao

De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid krijgt meer bevoegdheden om in te grijpen als het verschil in een sector of bedrijfstak tussen uitzendkrachten en gewone krachten te groot wordt, bijvoorbeeld door de cao te wijzigen.

Nederland heeft in de EU met 35 procent verreweg het grootste aandeel flexwerkers, inclusief zzp'ers. Daarvan bestaat 22 procent uit tijdelijke werknemers, veel meer dan in de andere EU-landen. De Eerste Kamer moet het wetsvoorstel eerst nog behandelen voordat de wet kan ingaan.

Welvaartsniveau

Het wetsvoorstel kwam tot stand na afspraken die het kabinet Rutte-IV in 2023 maakte met vakbonden en werkgevers. Die afspraken volgden op onder meer het rapport van de commissie-Borstlap uit 2020 over de toekomst van de Nederlandse arbeidsmarkt.

Nederland dreigt zijn vertrouwde, hoge welvaartsniveau te verliezen als er niet snel en drastisch wordt ingegrepen in de arbeidsmarkt, concludeerde de commissie destijds. Die raadde het kabinet aan om ervoor te zorgen dat werkgevers veel vaker vaste contracten aanbieden en het aantal flexwerkers en zzp'er omlaag te brengen.

Na een paar uur mocht Jetten het ziekenhuis weer verlaten, laat hij weten op X, waarbij hij ook bovenstaande foto deelde.

Hij verliet het ziekenhuis met een verbandje op zijn arm:

Het programma van zijn bezoek aan Bonaire en Aruba is aangepast vanwege het ziekenhuisbezoek. Jetten slaat een bezoek aan het Openbaar Lichaam voor Landbouw, Veeteelt en Visserij over.

De premier heeft daarnaast een ontbijt met het bestuurscollege van het eiland gemist. Ook op Aruba, waar de premier na Bonaire naartoe gaat, zijn afspraken verschoven.

Zee-egel in 2017

Jetten is niet de eerste bewindspersoon die geprikt wordt tijdens een bezoek aan Caribisch Nederland. In 2017 stapte toenmalig staatssecretaris Raymond Knops op een zee-egel bij Sint-Eustatius.

De hypotheekrenteaftrek zorgt al langer voor grote verdeeldheid tussen de coalitiepartijen. D66 en CDA willen de aftrek afschaffen, maar de VVD wil dat absoluut niet. Tijdens de formatie spraken de drie partijen uiteindelijk af om de aftrek met rust te laten.

Maar onbedoeld ging de aftrek toch iets omhoog, doordat verschillende belastingen aan elkaar gekoppeld zijn. Het kabinet verhoogt vanaf volgend jaar het percentage voor de inkomstenbelasting in de tweede schijf, waardoor die voor de hypotheekrenteaftrek automatisch meestijgt. Vooral huizenbezitters met hoge inkomens profiteren hiervan.

Ondanks de meerderheid in de Tweede Kamer blijft de VVD erbij dat de hypotheekrente niet kan worden aangepast. "We hebben er duidelijke afspraken over gemaakt tijdens de formatie, dat we geen aanpassingen doen in de systematiek", zegt fractieleider Brekelmans. "Die afspraken staan en zijn glashelder."

Ook minister van Financiën Heinen (VVD) blijft er bij RTL Z bij dat er niet aan de hypotheekrenteaftrek wordt getornd. "Ik verwacht dat hij die motie uitvoert", zegt GroenLinks-PvdA-leider Klaver in een reactie. "Het levert een paar honderd miljoen euro op en dat kunnen we gebruiken om het leven van mensen betaalbaar te maken."

Kabinet zoekt nog een uitweg

Morgen komt er nog een andere heikele politieke kwestie rond de hypotheekrenteaftrek aan bod. Die betreft naar schatting honderdduizenden Nederlanders die in 2031 al 30 jaar of langer een hypotheek hebben, vaak deels of geheel aflossingsvrij.

Vanaf 2031 heeft de eerste groep geen recht meer op hypotheekrenteaftrek. Zij mogen de betaalde hypotheekrente niet meer aftrekken van het inkomen en zijn er zelf verantwoordelijk voor om eerlijk belastingaangifte te doen. Maar voor hen is het heel lastig na te gaan hoe het precies zit, zeker als er intussen verbouwingen, verhuizingen en scheidingen zijn geweest. Het mapje met belastingaangiftes van vroeger is intussen vaak al in de prullenbak beland.

Ze kunnen het ook niet meer vragen aan banken, hypotheekadviseurs en de Belastingdienst. Want die mogen van de wet de gegevens helemaal niet zo lang bewaren. Kortom: er is niemand die kan controleren of het recht op hypotheekrenteaftrek verlopen is.

Ambtenaren presenteren morgen hun mogelijke oplossingen voor dit probleem. Een van de mogelijke opties is dat deze groep de rente nog langer mag aftrekken. Dat zou de schatkist elk jaar bijna 1 miljard euro kosten en vooral oudere woningbezitters nog meer voordeel geven.

Veel wilde de minister niet toelichten over het werk van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, maar wel dat er wordt onderzocht of er "sprake is van georganiseerdheid".

Volgens Van den Brink wordt gekeken "welke patronen er zijn en wat daarachter zit". Of daarbij ook onderzoek wordt gedaan naar buitenlandse bemoeienis, kon hij niet zeggen.

'Patroon van haat en geweld'

De afgelopen tijd klinken geluiden dat het bij de soms gewelddadige protesten niet alleen gaat om bezorgde inwoners uit de betreffende plaats, maar dat er ook (extreemrechtse) organisaties bij betrokken zijn. Onder meer in Apeldoorn en Loosdrecht liepen demonstraties uit op geweld.

Kamerlid El Abassi van Denk sprak in het debat van een "patroon van haat en geweld" dat wordt opgestookt door Kamerleden "aan de rechterkant" van de Kamer. Ook had hij het over "anti-azc-terrorisme".

Minister Van den Brink (CDA) zei alle geweld af te wijzen, maar wilde dit soort kwalificaties niet overnemen, omdat terrorisme gaat over motieven van daders. "Het kabinet is niet het instituut om zich daarover uit te spreken." Dat ligt bij het Openbaar Ministerie en rechters, zei de minister.

Democratische middelen

JA21-Kamerlid Ceulemans wees erop dat dit kabinet met de spreidingswet in de hand inwoners "van de ene op de andere dag confronteert met iets wat ze niet willen". Volgens JA21 veroorzaakt het beleid grote onrust bij "hardwerkende mensen" die opeens asielopvang in hun buurt krijgen.

Van den Brink zei daarop dat hij alleen maar uitvoer geeft aan de wet die nou eenmaal bij meerderheid is vastgesteld. Als mensen daar bezwaar tegen hebben, moeten ze wat hem betreft naar democratische middelen grijpen.

'99 procent vreedzaam'

PVV-leider Wilders riep op tot het intrekken van de spreidingswet en stelde dat gemeenten ertegen in verzet moeten komen. "Dan laat je zien dat je opkomt voor je mensen." Hij zei verder het geweld te veroordelen en stelde dat "99 procent van de mensen" vreedzaam demonstreert.

Kamerlid Teunissen van de Partij voor de Dieren zei dat het tijd is om weg te bewegen van de discussie over asiel. "We hebben een debat te voeren over extreemrechts geweld." Volgens haar steken burgemeesters hun nek uit, met alle gevolgen van dien, en is het kabinet daarna "oorverdovend stil".

Van den Brink zei dat hij allerlei contacten heeft op lokaal niveau en dat hij ook van plan is om een of meerdere plekken te bezoeken waar dit speelt.

Eerder weigerde het Verenigd Koninkrijk om die reden de rapper de toegang tot het land. Ook in Frankrijk, Polen en Zwitserland zijn zijn concerten afgelast. De Kamer wil dat het kabinet zich gaat inzetten om Ye ook uit Nederland te weren. De motie werd gesteund door D66, GroenLinks-PvdA, PVV, CDA, JA21, SGP, BBB, 50Plus, Partij voor de Dieren, Volt en het lid Keijzer.

Minister Van Weel van Justitie heeft al gezegd dat het kabinet zoekt naar aanknopingspunten om de rapper te weigeren, maar dat zoiets niet eenvoudig is. "Wij hebben een vrij hoge drempel in Nederland voor we iemand de toegang kunnen ontzeggen. Er moet sprake zijn van een dreigende verstoring van de openbare orde of de veiligheid", zei hij eerder. Volgens Van Weel is het nog maar de vraag of dat zo is bij deze muzikant.

Beroep doen op organisator

Als het wettelijk niet kan om hem te weigeren, dan moet het kabinet een dringend beroep doen op de organisator van de concerten om ze af te gelasten, vindt de Kamer.

Ye bewierookte vorig jaar nog het nationaalsocialisme en Adolf Hitler. Ook bracht hij T-shirts op de markt met een hakenkruis. Begin dit jaar bood hij daarvoor zijn excuses aan. Hij wijt zijn gedrag aan zijn psychiatrische stoornis. Hij is naar eigen zeggen manisch-depressief.

Jodenhaat bestrijden

De Tweede Kamer stemde vandaag over verschillende voorstellen om het toenemende antisemitisme te bestrijden. Zo wil een meerderheid onderzoeken of gesubsidieerde organisaties kunnen worden gekort op hun subsidie als ze bewust Joodse artiesten weigeren.

Ook moet er, als het aan de Kamer ligt, een verbod komen op het verspreiden van met AI gemaakte beelden van de Holocaust. De laatste tijd duiken er op sociale media van dat soort nepbeelden op, waarin de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog wordt gebagatelliseerd.

Een voorstel van 50Plus en GroenLinks-PvdA om onafhankelijk onderzoek te doen naar hoe er op scholen aandacht wordt besteed aan de Holocaust haalde eveneens een meerderheid.

Ook het vertrouwen in de Tweede Kamer als instituut was vorig jaar lager dan ooit gemeten: 24,6 procent van de ondervraagden had vertrouwen in dit instituut. Dit vertrouwen werd in 2012 voor het eerst gemeten en toen was het 36,9 procent.

Corona

Het vertrouwen in de Tweede Kamer is niet altijd omlaaggegaan. Vooral in de tweede helft van de jaren 10 nam het vertrouwen juist toe. In 2020 - het eerste coronajaar - had 53,2 procent nog vertrouwen in de Tweede Kamer.

Ook voor het vertrouwen in politici in het algemeen was 2020 een kantelpunt. Dat jaar had nog 39,7 procent van de 15-plussers vertrouwen in politici.

Ondanks alle kritiek op Brussel nam het vertrouwen in de Europese Unie in de periode 2012-2025 juist toe. In 2012 had 39,2 procent van de ondervraagden nog vertrouwen in de EU, vorig jaar was dat 51,5 procent.

Ook het vertrouwen in ambtenaren nam ten opzichte van destijds iets toe, van 44,3 procent in 2012 naar 47,1 procent vorig jaar.

Leeftijdsgroepen

Van alle leeftijdsgroepen hebben 15- tot 25-jarigen het vaakst vertrouwen in politieke instituties. Mensen tussen de 65 en 75 hebben het minste vertrouwen. Bij 75-plussers is het vertrouwen juist wat hoger dan in de leeftijdsgroep direct daaronder.

CBS-hoofdsocioloog Tanja Traag denkt dat deze beoordelingen te maken hebben met de politieke ervaring van de groepen. "Jongeren hebben over het algemeen politiek nog weinig meegemaakt, dus kunnen hun mening lastig vormen", zegt ze tegen persbureau ANP. "Daarentegen heeft de oudere groep bijvoorbeeld meer politieke tegenslagen meegemaakt, wat de beoordeling negatief beïnvloedt."

Ongehoord Nederland is door twee mediawaakhonden meermaals op de vingers getikt. De commissie schrijft dat "herhaaldelijk is gebleken dat het media-aanbod niet voldeed aan de kwaliteitsstandaarden van de publieke omroep". De commissie ziet tekortkomingen in de naleving van de journalistieke normen bij de omroep. Zo worden feiten en meningen door elkaar gebruikt. En daardoor staat de wellicht belangrijkste kernwaarde, de betrouwbaarheid van de informatievoorziening van de publieke omroep, onder druk.

Spelregels

Kamerleden van links tot rechts zijn kritisch op de omroep. VVD kamerlid Erik van der Maas noemt de omroep een "meningenmachine". "Feiten, fictie, dat loopt door elkaar heen. En dat is heel kwalijk." Ook Kamerlid Ouafa Oualhadj (D66) onderschrijft dat: "Of je houdt je aan de regels, of je hoort er niet in thuis."

Volgens Mohammed Mohandis (GroenLinks-PvdA) zijn het geen beginnersfouten meer. "Ze blijven zich niet houden aan de spelregels." En daarom vindt Van der Maas (VVD): "Een omroep die de rest besmet, en zich niet houdt aan de journalistieke code, daar is geen ruimte voor."

Deze Kamerleden willen dat minister Letschert ingrijpt bij ON. Maar de minister zegt tegen Nieuwsuur dat ze dat op basis van het evaluatierapport niet gaat doen. De minister ziet dat de omroep bijdraagt aan de pluriformiteit van het stelsel. "Ook dat is voor mij een belangrijke conclusie."

Debat

Het rapport is kritisch op het journalistiek handelen, maar de minister ziet dus geen juridische basis om nu in te grijpen. "Dat is voor mij de juridische grondslag om uiteindelijk wel of niet te kunnen ingrijpen, zoals omschreven in de wet.

Mohandis ziet die mogelijkheden wel degelijk en wil graag snel met de minister in debat. Ook Oualhadj vindt dat het proces grondig en gedegen moet, maar vindt ook dat het tijd is om conclusies te trekken.

"We hebben met elkaar in Nederland grote uitdagingen", zegt Vijlbrief. "Het laatste wat we kunnen gebruiken is onrust."

Wat er precies in dat voorstel komt te staan, is nog onduidelijk. Het kabinet moet het plan nog gaan maken.

Ultimatum van de vakbonden

Vakbonden FNV, CNV en VCP stelden het kabinet vanochtend een ultimatum om de bezuinigingen op de sociale zekerheid terug te draaien. Als dat niet voor 30 mei gebeurt, dan volgen er volgens de vakbonden acties.

De boosheid van de vakbonden richt zich op drie zaken: de bezuinigingen op de werkloosheidsverzekering WW en de arbeidsongeschiktheidsuitkering WIA en de extra verhoging van de AOW-leeftijd. Volgens het kabinet zijn die ingrepen nodig om de uitkeringen betaalbaar te houden, maar de vakbonden vinden ze te ver gaan.

Bezuinigingen nog niet van tafel

Vijlbrief belooft in zijn voorstel zowel plannen voor de WW, WIA als AOW aan bod te laten komen. De bezuinigingen helemaal van tafel halen, zoals de vakbonden eisen, wil Vijlbrief op dit moment nog niet toezeggen.

"We gaan praten over het probleem en daarna kijken wat het allemaal betekent", vindt de minister. "Ik verwacht dat de vakbonden zich ook verantwoordelijk voelen om over de problemen te praten."

Het is ook nog onduidelijk of het kabinet de deadline van 30 mei zal halen. "Daar ga ik wel heel erg mijn best voor doen", zegt Vijlbrief.

De minister benadrukt dat gemeente en provincie een ongeveer even groot bedrag moeten inleggen. De gemeente Terschelling had eerder al 15 miljoen euro toegezegd.

Kade in het water

Sinds een jaar is de oostkant van de haven afgesloten vanwege zinkgaten. Ook de werkhaven wordt op dit moment niet gebruikt. Volgens de gemeente is de 56 jaar oude kade in zo'n slechte staat dat de veiligheid niet meer te garanderen is.

Karremans trekt nu de portemonnee "omdat het niet anders kan", zegt hij. "Je zit met een kade die in het water valt als we niks doen."

'Net op tijd'

De centrale toegangsweg Willem Barentszkade is in zo'n slechte staat dat de gemeente er rekening mee houdt dat de weg in de zomer afgesloten moet worden voor bussen en vrachtauto's. De haven is van groot belang voor het eiland, omdat Terschelling via de haven wordt bevoorraad, bijvoorbeeld met voedsel en bouwmaterialen.

Volgens minister Karremans komt de financiering net op tijd om sluiting van de haven te voorkomen. "Het scheelt niet heel veel."

Het is het eerste bezoek van Jetten aan de zes Caribische eilanden als minister-president en het zal in het teken staan van gesprekken over 'weerbaarheid, veiligheid en duurzaamheid'.

Andere koers

In januari presenteerde Jetten een coalitieakkoord waarin het Caribisch gebied nadrukkelijk op de agenda wordt gezet. De erkenning dat Bonaire, Sint-Eustatius en Saba onder volwaardige Nederlandse normen van bestaanszekerheid moeten vallen wijst op een nieuwe koers.

Dat is volgens adviseurs hoognodig: in april verscheen een rapport van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) met de conclusie dat Caribische Nederlanders achtergesteld worden ten opzichte van Europese Nederlanders.

Er bestaan in Caribisch Nederland bijvoorbeeld geen werkloosheidsuitkeringen of kindgebonden budget, en meerdere middelbare scholen voldoen niet aan de basiskwaliteit. Een op de drie inwoners van de eilanden leeft in armoede.

De coalitie wil een structurele investering van 30 miljoen euro voor het sociaal minimum. Dat is niet meer geld dan in het verleden, maar het wordt nu wel aan concrete doelen gekoppeld.

Correspondent Caribisch Gebied Dick Drayer:

"Het eerste bezoek van premier Rob Jetten aan het Caribisch deel van het Koninkrijk wordt op de eilanden gezien als een belangrijk signaal. Dat een Nederlandse premier kort na zijn aantreden direct naar de Cariben reist, valt op. Dick Schoof deed daar bijna een jaar over, Mark Rutte zelfs bijna drie jaar. Toch overheerst op Curaçao en Aruba ook meteen de bekende reactie: eerst zien, dan geloven.

Op de eilanden leeft het gevoel dat Den Haag vooral aandacht heeft voor de Caribische landen wanneer er problemen zijn rond financiën, veiligheid of toezicht. Tegelijk ligt D66 relatief goed in het Caribisch gebied, mede door voormalig staatssecretaris Alexandra van Huffelen, die werd gezien als toegankelijker en minder hiërarchisch dan veel Haagse voorgangers. Ook Jetten maakte eerder een positieve indruk tijdens bezoeken aan Curaçao over duurzaamheid en energietransitie.

De scepsis is echter nooit verdwenen. Op Bonaire werd die recent opnieuw gevoed door het besluit van Nederland om in beroep te gaan in de klimaatzaak van Greenpeace. In Aruba, Curaçao en Sint Maarten draait het minder om koopkracht en meer om de politieke verhouding binnen het Koninkrijk. Daar leeft vooral de wens om als gelijkwaardige landen te worden behandeld, met meer ruimte voor eigen beleid en minder directe Nederlandse bemoeienis."

Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zijn autonome landen binnen het koninkrijk met een eigen regering en parlement. De eilanden zijn zelf verantwoordelijk voor hun sociaal beleid, zoals minimumloon en uitkeringen. Nederland kan daar wel afspraken over maken en ondersteuning in bieden.

Bonaire, Saba en Sint-Eustatius zijn sinds 2010 bijzondere gemeenten van Nederland. De inwoners van deze eilanden hebben dus dezelfde rechten en plichten als Europese Nederlanders. Het kabinet in Den Haag is verantwoordelijk voor de wetgeving, sociale zekerheid en bestaanszekerheid op de drie eilanden.

De premier begint zijn bezoek vandaag op Sint-Maarten, waar hij spreekt met de bevolking over onder meer bestuur en samenwerking bij rampen en crises. Morgen reist Jetten door naar Saba.