Afgelopen week begon de rechtszaak in Californië. Tal van Amerikaanse staten spanden die aan omdat het techbedrijf jongeren bewust verslaafd zou maken aan sociale media. Ook zou Meta tactieken gebruiken om gebruikers zo veel mogelijk tijd door te laten brengen op de platforms.

Ook werd Meta ervan beschuldigd dat het wetten heeft overtreden door regelmatig gegevens te verzamelen van kinderen onder de 13 jaar zonder toestemming van hun ouders.

Verslavende technieken

De staten wilden Meta dwingen de verslavende technieken achter de platforms aan te passen. Zo willen ze dat het bedrijf stopt met verdwijnende berichten op accounts van kinderen, de zogenoemde 'stories' op Facebook en Instagram.

Ook moeten "dopamine-manipulerende aanbevelingsalgoritmes" verdwijnen, zoals het automatisch afspelen van video's. Daarmee moet 'eindeloos scrollen' worden voorkomen. Het leuk vinden van berichten (liken) moet ook niet meer mogelijk zijn, vinden de staten.

VS-correspondent Rudy Bouma:

"Het is de grootste schikking met een techbedrijf ooit. Meta voelde zich gedwongen te schikken nadat het bedrijf alleen al bij een rechtszaak in Californië 200 miljard dollar aan schadevergoedingen boven het hoofd hing, meer dan tien keer zoveel als het schikkingsbedrag dus.

Zo'n vonnis had bovendien als precedent kunnen dienen voor de duizenden andere lopende zaken van scholen en individuele tieners tegen Meta, vergelijkbaar met hoe de tabaksindustrie destijds definitief in de hoek werd gedreven nadat de eerste grote zaken waren verloren.

Bovendien lopen de advocatenkosten fors op. Meta gaf vorige maand aan alleen al in het tweede kwartaal zo'n 2 miljard dollar uit aan hun juridische strijd rond dit thema. En in maart verloren Meta en YouTube al de allereerste individuele zaak van dit type. Het bedrijf zag nu de bui dus al hangen.

Los van het geld was bij een verloren rechtszaak de reputatieschade enorm geweest. Mark Zuckerberg had in het getuigenbankje moeten plaatsnemen, en een rechterlijk vonnis met een jury die stelt dat Meta bewust kinderen heeft geschaad, weegt juridisch en publicitair veel zwaarder dan een schikking zonder schuldbekentenis."

Met de schikking komt een einde aan de rechtszaak. Naast het betalen van de schikking belooft Meta een reeks veiligheidsmaatregelen in te voeren op de platforms.

Zo komt er een strikte limiet voor de dagelijkse gebruiksduur en pauzes voor kinderen op Instagram en Facebook. Verder zal het bedrijf pushmeldingen tijdens schooluren uitschakelen en leeftijdscontroles uitvoeren om pesten en ander schadelijk materiaal te voorkomen. En als laatste komen er strengere ouderlijke controles en wordt het aantal likes verborgen bij minderjarige gebruikers.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

"De release van GTA 6 wordt de grootste entertainmentrelease van de komende tien jaar", zegt gamejournalist Martin Verschoor van gamenieuwssite ID in deze podcast. "Groter dan als er een nieuwe Starwarsfilm uitkomt, of een nieuwe Spidermanfilm. Zelfs als Michael Jackson opstaat uit de dood en een nieuw album dropt, dan wordt dat niet zo groot als de release van GTA 6."

Verschoor vertelt hoe Cyberleek te werk is gegaan en welke gevolgen dat volgens hem heeft voor gamers én voor gameontwikkelaar Rockstar.

Obbe Vermeij werkte in het verleden voor Rockstar en hielp eerdere versies van GTA maken. Hij snapt de frustratie van de makers, maar zegt ook: het is geen drama, Rockstar zal er geen spel minder om verkopen.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Marco Geijtenbeek

Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Bij het ongeluk kwamen zondag vijf tieners om het leven toen de BMW waarin zij zaten tegen de rijrichting in reed en frontaal botste op een andere auto. Vier inzittenden van die auto raakten ernstig gewond.

Ierse media melden dat ten minste drie van de omgekomen tieners eerder video's op TikTok hadden gedeeld terwijl ze tegen het verkeer in reden of voor de politie vluchtten.

Op sociale media circuleert ook een video die volgens The Irish Sun de laatste rit van de tieners zou laten zien. Het is niet bevestigd of de beelden daadwerkelijk tijdens die rit zijn gemaakt en of die door de tieners zijn opgenomen.

De 18-jarige Jeremy O'Brien, die vermoedelijk de auto bestuurde, was in april in Carlow aangehouden wegens gevaarlijk rijden. De andere inzittenden, in leeftijd van 15 tot 17 jaar, worden ook in verband gebracht met groepen die zich bezighouden met autodiefstal, inbraken en gevaarlijk rijgedrag.

De auto waarmee ze afgelopen weekend crashten, zou enkele dagen voor de crash zijn gekocht door iemand die een bekende was van een van de overleden jongens, schrijft The Irish Independent. Eerder werd vermoed dat de auto was gestolen.

Onderzoek naar TikTok

De Ierse mediawaakhond Coimisiún na Meán heeft TikTok gevraagd om een volledig overzicht van de manier waarop het platform met video's over gevaarlijk rijgedrag is omgegaan in Ierland.

De toezichthouder wil weten wat TikTok heeft gezien, welke video's en accounts zijn verwijderd en wanneer dat gebeurde. Ook wil de commissie weten of informatie over mogelijke ernstige strafbare feiten aan de politie is doorgegeven, meldt de Ierse omroep RTÉ.

De toezichthouder wil beoordelen of TikTok zich aan de wettelijke regels heeft gehouden. Bij overtredingen kan de commissie een onderzoek beginnen en maatregelen nemen.

TikTok heeft gezegd video's te verwijderen die geweld verheerlijken of crimineel gedrag en gevaarlijk rijgedrag promoten. Volgens het bedrijf werd tussen januari en maart 99,1 procent van dergelijke content al verwijderd voordat die was gemeld.

Facebook wakkert ophef aan

Ook op Facebook ontstond na de crash veel verontwaardiging. De Ierse nieuwssite The Journal zag ongeveer twaalf openbare berichten waarin de overleden tieners werden herdacht. Die berichten werden door het aanbevelingssysteem van Facebook ook getoond aan gebruikers die de betreffende accounts niet volgden.

De berichten kregen gezamenlijk meer dan 2000 reacties, waarvan veel kritisch of boos waren. Door die negatieve aandacht konden de berichten juist verder verspreiden, omdat reacties en opmerkingen voor het algoritme een signaal zijn dat er veel belangstelling voor een bericht is.

Politieachtervolgingen

De crash heeft ook geleid tot discussie over de manier waarop de Ierse politie omgaat met achtervolgingen. Ierse politieagenten krijgen wel rijopleiding voor het rijden tijdens noodsituaties, maar zijn niet specifiek getraind voor achtervolgingen.

Voorafgaand aan het ongeluk probeerde de politie de BMW tot stoppen te brengen. Volgens de berichtgeving werd de auto daarna niet verder gevolgd. Op het moment van de fatale botsing was er volgens de politie ook geen achtervolging gaande.

De Ierse regering heeft inmiddels aangekondigd dat politieagenten nog dit jaar speciale training voor achtervolgingen krijgen. Ierse rijinstructeurs worden daarvoor opgeleid in Engeland en moeten hun kennis vervolgens in eigen land doorgeven.

Onderweg naar bruiloft

Bij de crash reed de auto rond 03.00 uur tegen de rijrichting in over van de M9. In County Kildare, ten zuidoosten van hoofdstad Dublin, botste de auto frontaal op een andere auto. Daarin zaten drie vrouwen en een jongen van 7 jaar. Ze waren onderweg naar het vliegveld van Dublin voor een bruiloft in het Verenigd Koninkrijk.

Twee vrouwen verkeren nog in kritieke toestand. De derde vrouw en de jongen zijn ernstig gewond.

Door dat te doen heeft Meta bijgedragen aan een verslechterde mentale en fysieke gezondheid van jongeren en overtreedt het bedrijf de wet, stellen de staten.

Zij zeggen ook dat Meta gegevens van kinderen onder de 13 jaar verzamelt op de platforms, terwijl dat bij wet verboden is in de VS. De zaak werd in 2023 aangespannen en wordt aangevoerd door Californië, Kentucky, Colorado en New Jersey.

Niet meer 'eindeloos scrollen'

De staten willen afdwingen dat Meta de verslavende technieken achter de platforms aanpast. Zo willen ze dat het bedrijf stopt met verdwijnende berichten, de zogenoemde 'stories' op Facebook en Instagram. Ook moeten "dopamine-manipulerende aanbevelingsalgoritmes" verdwijnen, zoals het automatisch afspelen van video's op de platforms van Meta. Daarmee moet 'eindeloos scrollen' worden voorkomen. Het leuk vinden van berichten (liken) moet ook niet meer mogelijk zijn, vinden de staten.

Daarnaast moet wat de aanklagers betreft de functionaliteit waarmee gebruikers hun uiterlijk kunnen veranderen door filters verdwijnen. Ook moeten ouders de accounts van kinderen verifiëren voor gebruik en willen staten dat het aanmaken van meerdere accounts niet meer mogelijk is.

Bovendien eisen de staten een schadevergoeding, die theoretisch kan oplopen tot 1,2 biljoen dollar. Dat bedrag gebruikt Meta om aan te geven dat het de zaak onredelijk vindt. De werkelijke bedragen zijn nog onbekend, maar een advocaat van de staten sprak in een eerdere hoorzitting over een schadevergoeding van 200 miljard.

Naar verwachting duurt de zaak zo'n zes tot acht weken. Onder anderen Meta-oprichter Mark Zuckerberg wordt in de rechtbank gehoord, net als andere leidinggevenden en voormalig medewerkers van het bedrijf.

'Niet alleen moreel verwerpelijk'

De procureur-generaal van Californië, Rob Bonta, zegt dat het bedrijf "Facebook en Instagram zo heeft ontworpen dat kinderen steeds langer op de platforms blijven, tot het punt van fysieke en mentale schade". Hij noemt het "niet alleen moreel verwerpelijk, maar ook illegaal om onze meest kwetsbare inwoners uit te buiten om de winst van bedrijven te verhogen".

Jennifer Davenport, zijn collega uit New Jersey, zegt dat haar staat sinds 2021 duizenden uren heeft besteed aan het onderzoeken van het "onrechtmatige gedrag" van Meta. "We hopen aan te tonen dat Meta de geestelijke gezondheid van een hele generatie kinderen in gevaar heeft gebracht met verslavende eigenschappen, waarvan het bedrijf wist dat deze afschuwelijke gevolgen zouden hebben."

Expres verslaafd gemaakt?

Meta zegt dat het veel heeft gedaan om tieners op de platforms te beschermen en zegt dat te kunnen bewijzen in de rechtbank. Naar eigen zeggen heeft het bedrijf gesproken met ouders, samengewerkt met experts en de politie en "diepgaand onderzoek" gedaan om de problemen te begrijpen.

Eerder beweerde Meta-baas Zuckerberg dat zijn bedrijf geen apps meer bouwt die erop gericht zijn mensen zo lang mogelijk naar hun scherm te laten kijken. Hij deed deze uitspraak in een andere lopende civiele procedure tegen socialemediabedrijven, waarin meer dan 1600 eisers stellen dat bedrijven als Meta en Youtube gebruikers expres verslaafd maken.

NOS op 3 dook eerder al eens in de vraag hoe verslavend sociale media zijn en welke gevolgen ze hebben voor onze mentale gezondheid:

De zaak die de staten hebben aangespannen tegen Meta staat los van duizenden andere rechtszaken die op dit moment lopen tegen het bedrijf.

Zaken tegen Meta eindigen geregeld in boetes voor het techbedrijf. Zo oordeelde een rechtbank in de Amerikaanse staat New Mexico deze maand dat het bedrijf verantwoordelijk is voor de schade aan de mentale gezondheid van kinderen. Meta moet van de rechter zijn platforms veiliger maken voor jongeren en kreeg een boete van ruim een half miljard dollar opgelegd.

In maart werd Meta, net als Google (het moederbedrijf van YouTube) door een jury in Los Angeles aansprakelijk gesteld voor de socialemediaverslaving van een vrouw. Zij claimde dat ze als kind verslaafd was geraakt aan sociale media, waardoor haar mentale gezondheid ernstig verslechterde.

De jury oordeelde dat de bedrijven gebruikers hadden moeten waarschuwen voor de gevaren van deze socialemediaplatforms en legde een boete op van 3 miljoen dollar, die grotendeels door Meta betaald moet worden.

Noot van de redactie:

In een eerdere versie van dit artikel stond de volgende passage: "Bovendien eisen de staten een schadevergoeding die kan oplopen tot omgerekend 1,2 biljoen (1200.000.000.000) euro." Dat ligt anders. Dat is het bedrag dat Meta zelf als theoretisch wettelijk maximum naar buiten heeft gebracht, om aan te tonen dat het de zaak onredelijk vindt.

Vorige week oordeelde het Braziliaanse agentschap voor gegevensbescherming (ANPD) dat Discord te weinig doet om kinderen en jongeren te beschermen. Daarom verordonneerde het agentschap dat Discord de livestreamfunctie en andere functies waarmee video's kunnen worden gedeeld uit te zetten.

Het in de VS gevestigde bedrijf schrijft in een verklaring dat het in gesprek is met de autoriteiten om "een oplossing te vinden waarmee we deze diensten weer beschikbaar kunnen stellen aan onze gebruikers in Brazilië".

Vijf arrestaties

Het incident gebeurde vorige maand en begin augustus werden vijf tieners opgepakt in verband met de dood van het 13-jarige meisje.

Ook de vrouw van de Braziliaanse president Lula da Silva liet zich er begin deze maand over uit toen haar man een wet ondertekende voor hogere straffen bij seksueel geweld tegen jongeren. "Ik kan niet accepteren dat een 13-jarig meisje zichzelf live op internet, op Discord, verwondt, zichzelf ophangt en sterft."

Een Braziliaanse organisatie die opkomt voor online mensenrechten noemde de zelfdoding "geen op zichzelf staand incident". Volgens Safernet Brazil is het "de tragische uitkomst van een patroon dat we al jaren aan de kaak stellen".

113

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten erover helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

De ANDP stelt dat er "overtuigend bewijs" is dat Discord te weinig doet om te voorkomen dat jongeren worden aangezet tot geweld, zelfbeschadiging en zelfdoding.

Volgens het agentschap is "het platform de afgelopen jaren herhaaldelijk gebruikt voor het plegen van ernstige misdrijven" en kan Discord op dit moment bij livestreams niet realtime detecteren of ze over de schreef gaan.

Discord schrijft dat het bedrijf er dagelijks aan werkt om het platform veiliger te maken voor tieners en dat het in deze zaak meewerkt met de politie.

Wat is Discord?

Discord is een online platform waar mensen met elkaar kunnen chatten via tekst-, spraak- en videokanalen. Dat kan in besloten of openbare groepen, zogenoemde servers. Deze servers draaien vaak rond een centraal thema, zoals een game, hobby, studie, werk of een bekende persoon. Binnen servers bestaan verschillende kanalen, die functioneren als een soort forum.

De chatapp werd gelanceerd in 2015 en telt meer dan 200 miljoen maandelijkse gebruikers wereldwijd. In eerste instantie werd het platform vooral gebruikt door gamers, inmiddels maken ook veel andere groepen gebruik van de app.

De afgelopen jaren is Discord geregeld in onderzoeken in verband gebracht met extreem geweld en seksuele afpersing, ook in Nederland.

Het werkt als volgt: mensen die willen stoppen met (online) gokken kunnen zich registeren bij Cruks, het Centraal Register Uitsluiting Kansspelen. Op dit moment hebben ruim 120.000 mensen zich aangemeld. Zij krijgen dan voor een bepaalde periode geen toegang tot fysieke vestigingen van casino's en kunnen niet online gokken bij legale casino's.

En daar zit de kern van het probleem: als je op Facebook zoekt op termen als 'Cruks', 'geen Cruks' of 'zonder Cruks', krijg je tal van advertenties van illegale internetcasino's onder je neus. Die bieden zogenaamd hoge bonussen en maken gebruik van alternatieve betaalmethoden als Brite en Volt.

Die advertenties zouden volgens een vast stramien verlopen, meldt BNR: er wordt beweerd dat Cruks spelers zou beknotten, om hen vervolgens op te roepen om gebruik te maken van de illegale alternatieven.

In één van de door BNR gevonden reclames zegt een AI-gegenereerde vrouw: "Sta je ingeschreven in Cruks en kan je nergens meer spelen? Geen probleem! Internationale casino's kijken niet naar het Nederlandse register. Speel vandaag nog bij betrouwbare casino's zonder Cruks. Bekijk de volledige lijst hier."

'Meta verdient zeker 10 miljoen euro per jaar'

De Facebookaccounts die de advertenties plaatsen, laten met namen als 'Zonder Cruks', 'ZonderCruks' en 'Betrouwbare Spelsites' weinig aan de verbeelding over. Dergelijke advertenties krijgen gebruikers vervolgens ook bij andere Meta-platformen als Instagram en Threads te zien.

Adverteren op Facebook kost geld, dus Meta verdient aan de advertenties van deze in Nederland verboden goksites. Het techbedrijf wilde BNR niet vertellen hoeveel er precies verdiend wordt. Volgens schattingen gaat het om minstens tien miljoen euro jaar denken het Keurmerk Verantwoorde Affiliates en de branchevereniging Vergunde Nederlandse Online Kansspelaanbieders (VNLOK).

Verslavingsdeskundigen zeggen tegen BNR dat ze zich zorgen maken dat mensen die in Cruks staan geregistreerd, de doelgroep zijn van de gokreclames. Zo kunnen mensen met gokproblemen een sterke drang krijgen om weer te gokken na het zien van zulke advertenties.

Meta heeft na vragen van BNR veel reclames uit de advertentiebibliotheek verwijderd. Ook stelt Meta in een schriftelijke reactie dat het "handhaving serieus neemt" en dat adverteerders zich aan de geldende wet- en regelgeving moeten houden. De Facebookaccounts 'Zonder Cruks' en 'Betrouwbare Spelsites' zijn offline gehaald.

"Het gaat gewoon niet goed, de online gokmarkt is geëxplodeerd", zei staatssecretaris Van Bruggen van Justitie en Veiligheid eerder over het toenemende aantal gokverslaafden. Verslavingsdeskundigen waarschuwen al jaren voor het toenemend aantal gokverslaafden, vooral onder jongeren en jongvolwassen en mensen met psychische en gedragsproblemen.

Online gokken werd in 2021 gelegaliseerd met als doel de consument beter te beschermen. Maar gokverslaving onder jongeren neemt nog steeds toe. Ook hebben illegale goksites een grotere omzet dan die van de bedrijven met een vergunning. De Kansspelautoriteit, de toezichthouder van de overheid, schat de omvang van de illegale markt op 617 miljoen euro en de legale markt op 600 miljoen euro.

Legale gokbedrijven stappen naar rechter

Legale gokbedrijven, die een vergunning hebben, zien deze ontwikkeling al langer. Zo werd in juni bekend dat ze naar de rechter zijn gestapt in een poging om Meta te dwingen illegale goksites harder aan te pakken. Ook dienden ze een klacht in bij de Europese Commissie. Die zou te weinig doen om de regels te handhaven die gelden voor online gokken.

Meta zou daartoe verplicht zijn volgens de Digital Service Act (DSA), de EU-wetgeving die geldt voor alle online bedrijven die actief zijn in de Europese Unie.

Volgens VNLOK haalt Meta alleen de advertenties van illegale goksites offline als die worden gemeld. Achteraf dus, wat VNLOK ziet als "dweilen met de kraan open". Meta liet eerder aan de NOS weten dat het kijkt naar verbeteringen om te voorkomen dat illegale gokadvertenties op Facebook en Instagram verschijnen.

Eerder dit jaar legde de Kansspelautoriteit een recordboete op van bijna 25 miljoen euro aan gokbedrijf Novatech omdat het illegaal kansspelen aanbood. Novatech is het bedrijf achter de websites Qbet.com en 55Bet.com. Er waren op de sites geen maatregelen getroffen om deelname vanuit Nederland te voorkomen. De boete voor het bedrijf is de hoogste boete die de Kansspelautoriteit ooit heeft uitgedeeld.

De bitcoins konden gestolen worden doordat apparaten van het Canadese bedrijf Coinkite niet goed waren afgesteld. Het bedrijf verkoopt apparaten die digitale toegangscodes maken voor het beschermen van iemands bitcoins.

De apparaatjes lijken op een soort rekenmachines die mensen thuis kunnen gebruiken. De bitcoins worden niet op het apparaat opgeslagen, maar het apparaat maakt wel een geheime toegangscode die de cryptomunten beveiligt.

Die toegangscodes horen niet gekraakt te kunnen worden, maar dat bleek door een fout toch het geval. Dat betekent dat in sommige omstandigheden iemand anders, met een gekraakte code, toegang kon krijgen tot bitcoins van eigenaren die dachten ze goed te hebben beschermd.

Klanten lopen nog risico

Coinkite waarschuwt dat klanten nog steeds risico lopen dat hun cryptomunten gestolen worden. Het bedrijf adviseert deze mensen om hun bitcoins onmiddellijk te verplaatsen naar een veilige plek.

Galaxy zegt dat zeer waarschijnlijk van ruim zevenduizend bitcoin-adressen cryptomunten zijn gestolen. Mogelijk is de totale schade hoger dan nu bekend: het Amerikaanse bedrijf verwacht nu dat die op kan lopen tot omgerekend 111 miljoen euro.

Het is onduidelijk of er ook Nederlandse slachtoffers zijn.

De aanval begon vorige week in de nacht van woensdag op donderdag, schrijft Galaxy. Volgens het bedrijf werden in 41 minuten voor ruim 60 miljoen euro aan bitcoins gestolen. Later werden meer cryptomunten gestolen. Wie er achter de aanvallen zit of zitten is niet bekend.

De fout waardoor de dieven de toegangscodes konden kraken, zat volgens een analyse van het Amerikaanse bedrijf Block al sinds 2021 in de software van de apparaten, maar schijnt al die tijd niet opgemerkt te zijn. Coinkite zegt dat het bedrijf nog onderzoek doet en later meer details publiceert.

Nabeurs stond het aandeel ruim 7 procent in de min. Oorzaak: het bedrijf blijft ook miljarden uitgeven aan kunstmatige intelligentie, en daarover leven in brede kring zorgen.

De beursintroductie van SpaceX was om verschillende redenen bijzonder. Er werd voor een recordbedrag aan geld opgehaald en particulieren konden veel meer aandelen kopen dan normaal. Verder moeten beleggers geloven in de gigantische ambities van Elon Musk. Het bedrijf kon profiteren van de enorme honger onder beleggers in alles wat te maken heeft met kunstmatige intelligentie (AI).

Ander sentiment

Nu - nog geen twee maanden later - is het bedrijf in een ander sentiment terechtgekomen. "Er zijn zorgen over alle AI-ontwikkelingen", zegt Joost Schmets van de Vereniging voor Effectenbezitters (VEB). "Gaat het geld wel rendabel besteed worden? Als waarderingen heel hoog zijn, dan hoeft er maar heel weinig te gebeuren om dat sentiment om te draaien."

Dat sentiment leeft veel breder dan rond SpaceX alleen. Amazon, Microsoft, Google en Meta geven samen honderden miljarden dollars uit aan de bouw van nieuwe datacenters. Die zijn nodig - zo is de gedachte - om de verwachte groei van AI te faciliteren. Tegelijkertijd worden Chinese AI-modellen ook steeds beter, en die zijn veel goedkoper in ontwikkeling.

The Economist schreef recent dat de investeringsgolf "in hoog tempo uitgroeit tot de grootste in de geschiedenis". En rekende voor dat om de investeringen - dit jaar 900 miljard dollar en volgend jaar 1400 miljard dollar - terug te verdienen er een omzet van 2500 miljard dollar per jaar tegenover moet staan. De clouddiensten van Microsoft, Alphabet (Google) en Amazon - die de datacentermarkt domineren - waren vorig jaar samen goed voor 292 miljard dollar omzet.

Alleen Starlink winstgevend

SpaceX ontleent zijn naam aan waar het mee begon: ruimtevaart. De winst komt tegenwoordig bij Starlink vandaan, dat overal ter wereld razendsnel internet via satellieten aanbiedt. Alle andere onderdelen - waaronder AI-bedrijf xAI en X (het voormalige Twitter) zijn verlieslijdend.

Musk heeft daarnaast al twee grote datacentercomplexen en wil die uiteindelijk in de ruimte gaan bouwen. Ook wil hij dat zijn twee beursgenoteerde bedrijven SpaceX en Tesla samen een chipfabriek gaan bouwen die hij 'Terafabs' noemt. Kosten: 55 tot wel 119 miljard dollar.

Als dat ooit allemaal lukt - het is een plan dat omgeven is door vraagtekens - dan is SpaceX minder afhankelijk van andere partijen dan OpenAI en Anthropic. Dat kan een voordeel zijn, zegt Schmets van de VEB.

Terug naar de beurskoers. "Beleggers zijn tot het besef gekomen dat dit toch wel een gehypte beursgang is", zegt beuranalist Jim Tehupuring van 1Vermogensbeheer. "De particuliere belegger die z'n buurman erover hoorde praten en de boot niet wilde missen heeft misschien gekocht toen de koers op 180, 190 of 200 dollar stond. Die zit nu naar een groot verlies te kijken."

Maar, benadrukt Tehupuring, wat dat betreft geldt ook het aloude advies om niet al je eieren (aandelen dus) in hetzelfde mandje (bedrijf) te leggen. "Je moet wel beseffen dat dit een wilde rit gaat worden."

Niet alleen een bubbel

Ondanks die turbulentie is er voor SpaceX-belegger Tessel Majtlis weinig veranderd. Ze is mede-oprichter van beleggersclub You Got This, die zich specifiek op vrouwen richt. "Voor mij gaat het om de techniek die Musk bouwt en de visie die hij heeft. Los van of je ooit op Mars terechtkomt, wordt er al veel ontwikkeld om dat doel te halen. Dat is waarom ik erin investeer."

Ze denkt tegelijkertijd dat er wel sprake is van een 'bubbel'. Dat betekent dat de waarderingen op de beurs op lange termijn niet vol te houden zijn en die bubbel op een gegeven moment uiteen spat. De vraag is wat er daarna overblijft van alle torenhoge waarderingen en investeringen.

"Het is niet alleen maar bubbel. Ik kijk daardoorheen en ik zie een toekomst waarin we alles met AI doen en verdergaan dan alleen de aarde." Overigens is het sentiment binnen haar beleggersclub anders. "Daar blijft veel argwaan naar Elon en naar de waarde van dit bedrijf." Daarbinnen is ze dus een uitzondering.

Daarmee is het tech- en webwinkelconcern het vijfde bedrijf ooit dat zoveel waard is. Techgiganten Nvidia, Alphabet, Microsoft en Apple gingen Amazon voor.

Afgelopen week presenteerde Amazon sterke resultaten over het kwartaal, waarna het aandeel met 15 procent omhoog schoot. Dat leverde het bedrijf de beste beursdag in jaren op, met een gestegen marktwaarde van 400 miljard dollar.

Investeringen in AI

Het door Jeff Bezos opgerichte bedrijf had het de afgelopen maanden juist zwaar op de beurs. Beleggers vreesden dat de miljardeninvesteringen die het bedrijf doet in kunstmatige intelligentie (AI) zich niet zouden terug verdienen.

Maar ondertussen groeide de clouddivisie van het bedrijf door, waarmee die zorgen verdwenen. De clouddiensten zijn in trek door de grote vraag naar rekenkracht die nodig is voor AI.

De cloudtak van het bedrijf, Amazon Web Services (AWS), investeerde dit jaar onder meer fors in datacenters: vaak grote gebouwen vol rekken met computerservers. Daarop draaien computerprogramma's of worden bestanden opgeslagen. AWS verhuurt die computerruimte vervolgens aan andere bedrijven.

De ontwikkelingen rond kunstmatige intelligentie gaan hard, met name in de Verenigde Staten. Nieuwsuur maakte daar deze video over:

Volgens Anthropic hebben de hacks ergens sinds april plaatsgevonden, tijdens zogeheten 'capture-the-flag'-oefeningen. Daarbij kreeg Claude de opdracht om verborgen informatie los te peuteren uit speciaal voor dit doel ontworpen netwerken, om te kijken hoe goed het systeem is in hacken.

De hack past in een reeks van meldingen waarmee AI-bedrijven graag laten zien hoe gevaarlijk hun nieuwste AI-programma's zijn. Concurrent OpenAI meldde een week geleden ook al dat hun programma hacks had uitgevoerd. Het zijn vooral tactieken waarmee grote AI-bedrijven in het nieuws willen blijven.

Over die tactieken schreven we eerder al dit bericht:

Door een misverstand met een ander bedrijf dat de 'capture-the-flag'-oefeningen zou analyseren, kreeg Claude toegang tot het algemene internet, waarna het inbrak bij drie andere bedrijven. Daarbij zou het systeem gebruik hebben gemaakt van "basale technieken zoals het misbruik maken van zwakke wachtwoorden en niet-beveiligde toegangspunten", aldus Anthropic. Met andere woorden: het systeem maakte gebruik van de zwakke beveiliging van de slachtoffers.

Twee van de drie getroffen bedrijven zijn inmiddels op de hoogte gesteld door Anthropic, met de derde wordt nog contact gezocht. Welke bedrijven dat zijn en of zij schade hebben geleden is niet bekendgemaakt.

Meer werk van beveiliging

Anthropic zegt dat het bedrijf de hacks op het spoor kwam toen het ruim 141.000 van de hack-oefeningen van Claude ging controleren, die in de afgelopen maanden zijn uitgevoerd. Dat deed het bedrijf naar eigen zeggen omdat het geschrokken was van de hacks die door de systemen van concurrent OpenAI waren uitgevoerd.

Volgens het bedrijf toont het aan dat er meer werk moet worden gemaakt van de beveiliging van oefeningen met AI-systemen, die steeds krachtiger worden en steeds meer in staat zijn om schade aan te richten in de echte wereld.

Grote AI-bedrijven vertellen graag hoe gevaarlijk hun nieuwste AI-programma is. En daarna doen ze elke keer hetzelfde: ze brengen het toch op de markt.

Zo zei OpenAI al zeven jaar geleden dat het zich zorgen maakte over misbruik van de technologie die het had ontwikkeld. Het is dan begin 2019, bijna vier jaar voordat het bedrijf grote bekendheid krijgt met ChatGPT. OpenAI werkt dan aan een vroege versie van het AI-programma waarop de chatdienst is gebouwd.

Dit AI-programma heet GPT-2 en kan volgens OpenAI weleens tot grote problemen gaan leiden. Zo kunnen mensen het gebruiken om misleidende nieuwsberichten te maken, teksten te schrijven om anderen op te lichten of kwetsende berichten op sociale media te sturen. Daarom wordt het maar op beperkte schaal uitgebracht.

De terughoudendheid duurt niet lang: negen maanden later wordt GPT-2 alsnog volledig beschikbaar, terwijl OpenAI nog wel even opmerkt dat het tekstprogramma gebruikt kan worden voor racisme of terrorisme.

'Enorme gevolgen'

Pas geleden deed AI-bedrijf Anthropic hetzelfde. Met zijn AI-programma Mythos zou iedereen zonder technische kennis kunnen hacken, beweerde het bedrijf. "De gevolgen voor de economie, de openbare veiligheid en de nationale veiligheid kunnen enorm zijn." Daarom maakte het bedrijf het AI-programma naar eigen zeggen alleen beschikbaar voor een kleine groep bedrijven en organisaties.

"De naam Mythos is natuurlijk al briljant", zegt Hannes Cools van de Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek naar het taalgebruik rond kunstmatige intelligentie. "Het doet denken aan de Griekse mythologie, alsof het een soort god is. Daardoor denk je al snel dat het heel krachtig of machtig is."

De aandacht voor Mythos hielp Anthropic toen het een paar maanden later Fable uitbracht, denkt Cools. Dat is een variant van Mythos die volgens het bedrijf wel veilig is voor algemeen gebruik. "Door Mythos kreeg Fable ook dezelfde aantrekkingskracht. Uiteindelijk willen ze natuurlijk iets verkopen", zegt Cools.

In hun voordeel gebruiken

Dit is wat AI-bedrijven de hele tijd doen, zegt technologiedeskundige Bert Hubert. "Dit soort bedrijven zegt elke paar maanden: 'Onze technologie is zo gevaarlijk en zo vreselijk, daar moeten we heel voorzichtig mee omgaan.' Dat zorgt elke keer voor bergen met aandacht. Om dan zes weken later te zeggen dat je het daar kan krijgen."

Afgelopen week zag hij het weer, dit keer opnieuw bij OpenAI. Het bedrijf maakte bekend dat het met een van zijn AI-programma's per ongeluk een ander bedrijf heeft gehackt. "Normaal noemen we dat een misdaad, maar OpenAI zet het slechte nieuws om in goed nieuws. Ze zeggen dat ze iets doms hebben gedaan, maar ook hoe krachtig hun technologie is."

Ook volgens UvA-onderzoeker Cools heeft OpenAI goed door dat ze dit in hun voordeel kunnen gebruiken. Dat kun je verwachten van een commercieel bedrijf, zegt hij. Het probleem zit volgens Cools vooral in hoe media erover schrijven: het AI-programma zou 'op hol zijn geslagen'. "Dat is niet wat hier is gebeurd, maar het klinkt wel alsof alle alarmen afgaan."

De beeldvorming rond AI doet mensen denken aan de sciencefictionfilm The Terminator, zegt Cools. "Woorden als 'op hol slaan' zorgen ervoor dat we niet goed begrijpen wat deze technologie wel en niet kan. Het is kwalijk, omdat het OpenAI helpt in hun verhaal dat de AI fout was en niet zij, terwijl OpenAI hiervoor verantwoordelijk is."

'Bedrijven verkopen een verhaal'

"OpenAI en Anthropic willen bepalen hoe een verhaal naar buiten komt", zegt Andrea Reyes Elizondo. Zij is onderzoeker aan het Centrum voor Wetenschaps- en Technologiestudies van de Universiteit Leiden, waar onderzoek wordt gedaan naar de impact van wetenschap en technologie. "Ze vertellen hun verhaal zo dat mensen denken dat AI goed of eng is, of in ieder geval veel mogelijkheden heeft."

Wees dus kritisch als een bedrijf iets roept, zegt ze. "Hun verhaal richt zich op verschillende mensen. Als een topman zegt dat AI onze banen gaat overnemen, hebben ze het tegen hun klanten: de directeuren van andere bedrijven. Zodat zij denken dat zij hun personeel kunnen vervangen door AI, om hun kosten te verlagen. De AI-bedrijven verkopen verhalen, omdat ze geld willen verdienen."

"Wat ze willen, is niet per se in het belang van gewone mensen. Of van de maatschappij. Vraag je dus af: waarom vertelt het bedrijf dit?"

In deze video laat NOS op 3 meer voorbeelden zien van hoe de AI-industrie doemscenario's gebruikt, en waarom:

Afgelopen week maakte OpenAI bekend dat een AI-programma was losgebroken uit zijn testomgeving. In een poging om de opdracht te voltooien die het van de programmeurs had gekregen, hackte het programma het AI-platform Hugging Face, waar ontwikkelaars programma's en databestanden kunnen delen.

Oprichter Thomas Wolf van Hugging Face zegt dat zijn bedrijf op 20 juli contact zocht met OpenAI om te bespreken wat er was gebeurd. De anonieme bronnen zeggen dat het AI-programma al vanaf 9 juli verdacht gedrag toonde en ook de hack toen al dagen oud was.

Geheime aantekeningen

Al die tijd zou OpenAI volgens de berichtgeving van Reuters niet door hebben gehad waar zijn programma mee bezig was. Pas afgelopen weekend, toen medewerkers de vele voortgangsnotities van het programma doorplozen, ontdekte men dat de regels waren overtreden.

De bronnen melden dat er opvallende dingen gevonden werden: zo zou het programma voor een toekomstige versie van zichzelf aantekeningen hebben achtergelaten hoe veiligheidsprotocollen te omzeilen waren.

Uiteindelijk ging het helemaal mis tussen 11 en 13 juli en brak het programma in bij Hugging Face. Toen het platform daar op 16 juli een blog aan wijdde, had OpenAI door daar verantwoordelijk voor te zijn.

Gat in beveiliging gevonden

OpenAI , het bedrijf achter het populaire ChatGPT, had voor de proef een AI-agent ingezet, een computerprogramma dat zelfstandig taken kan uitvoeren zoals veiligheidsproblemen zoeken. Door zo een gat in de beveiliging te vinden kon het programma de testomgeving verlaten en toegang tot het internet vinden.

In reactie tegen Reuters zegt OpenAI dat de berichtgeving "meerdere onjuistheden bevat", zonder in detail te treden. Het bedrijf zegt later met een rapport te zullen komen over wat er is gebeurd.

Hugging Face zei eerder het incident bij de politie te hebben gemeld. Beide bedrijven werken samen om het geval verder te onderzoeken.

In 2025 werd advocaat Mary Hyun-Sook Lee betrapt op het gebruik van AI bij een erfrechtszaak. Zowel op schrift als in de rechtszaal haalde ze niet-bestaande zaken aan. Een andere zaak die zij aanhaalde in haar betoog bleek inhoudelijk irrelevant, schrijft krant The Toronto Star. In een ander geval klopte de zaak die aangehaald wel, maar bleek de uitkomst niet te kloppen, is te lezen in haar tuchtzaak.

'Schuld van student'

De advocaat werd gevraagd om bewijsstukken te overleggen en kon dat niet. Toen zij daarop werd aangesproken, gaf zij uiteindelijk aan de rechter toe dat de documenten met AI waren gegenereerd. Maar zij stelde dat een assistent van haar, een rechtenstudent, dat had gedaan; zij was naar eigen zeggen "van de oude stempel" en had geen idee hoe ChatGPT werkte.

Een toezichtorgaan voor advocaten besloot zich op de zaak te storten. Nadat de advocaat aanvankelijk had geweigerd om de naam van de assistent te geven, gaf ze ten slotte toe dat ze geen assistenten of stagiairs in dienst had ten tijde van de zaak.

Weer in de fout

Het leidde tot een tuchtzaak. Uit haar zoekgegevens op haar computer die de tuchtraad had opgevraagd, bleek dat de vrouw kort nadat zij was betrapt opnieuw in de fout was gegaan, meldt The Toronto Star. Voor een vervolggesprek met de rechter van de eerste zaak gebruikte ze ChatGPT als hulpmiddel. Ze schreef in ChatGPT dat ze "zo stom was geweest" om zich te baseren op niet-bestaande bronnen en vroeg hoe ze zich verder kon voorbereiden om een tuchtzaak te voorkomen.

Ze is nu zes maanden geschorst en heeft een boete gekregen van 10.000 Canadese dollar, omgerekend ruim 6000 euro.

Eerste advocaat

Volgens The Toronto Star is het waarschijnlijk de eerste keer dat een uitspraak over foutief gebruik van AI in een tuchtzaak openbaar is gemaakt.

Ook in andere landen zijn gevallen bekend van advocaten die foutief gebruikmaakten van kunstmatige intelligentie. In Nederland kregen meerdere advocaten waarschuwingen na verkeerd gebruik van AI.

"Onze AI-programma's gebruikten een aanzienlijke hoeveelheid rekenkracht om toegang te krijgen tot het internet", schrijft OpenAI in een bericht over het incident. Toen dat was gelukt, richtten die zich op Hugging Face. Dat is een platform waar ontwikkelaars hun AI-programma's en databestanden kunnen delen.

De AI-programma's deden dat omdat op Hugging Face misschien antwoorden stonden waarmee ze goed konden scoren op de test die ze moesten maken. Hugging Face maakte vorige week al bekend dat het bedrijf was gehackt, maar toen was niet duidelijk dat OpenAI daarvoor verantwoordelijk was.

'Valsspelen tijdens de test'

De digitale inbraak vond plaats met een AI-agent: een computerprogramma dat zelfstandig taken kan uitvoeren om een doel te bereiken. Dit soort AI-agenten kan gebruikmaken van meerdere AI-programma's die met elkaar zijn verbonden. Bijvoorbeeld AI-programma's die zelfstandig veiligheidsproblemen kunnen vinden.

Een aanvaller kan een veiligheidsprobleem misbruiken, bijvoorbeeld om ergens binnen te dringen. Dat is wat het AI-programma van OpenAI deed: het vond een gat in de beveiliging waardoor het de testomgeving kon verlaten.

Het computerprogramma kon zich vervolgens verplaatsen binnen het computernetwerk van OpenAI, tot het op een plek met internettoegang kwam. Daar kon het AI-programma "succesvol op zoek naar geheime informatie die het zou kunnen gebruiken om vals te spelen bij de test", schrijft OpenAI.

Het klinkt als spannende science fiction waarin AI een eigen wil creëert, of alsof AI op hol is geslagen. In werkelijkheid is het incident te verklaren door te begrijpen hoe deze AI-programma's werken, vertellen deskundigen. En door hoe OpenAI die heeft afgesteld.

AI-programma deed wat OpenAI wilde

"Het is heel logisch dat dit is gebeurd", zegt Thijs van Ede. Hij doet aan de Universiteit Twente onderzoek naar AI in cybersecurity. "Normaal zijn er bij dit soort AI-programma's een soort vangrails ingebouwd", zegt hij. "Daarmee kun je voorkomen dat een AI-programma iets doet wat niet mag. Maar die heeft OpenAI bewust uitgezet of minder streng gemaakt. Daardoor had het veel vrijheid om zijn doel te bereiken."

In plaats van de test oplossen zoals die bedoeld is, probeerde het AI-programma het op een andere manier: een gaatje vinden waarmee hij de testomgeving kon verlaten. "Daar ben ik niet per se van onder de indruk", zegt zijn collega Jeroen van der Ham-de Vos. "We weten dat heel veel code dit soort veiligheidsproblemen bevat én dat AI-programma's die kunnen vinden en misbruiken."

"Dus als je een AI-agent de vrijheid geeft om op zoek te gaan naar dit soort problemen, moet je niet gek opkijken dat 'ie dat probeert", zegt Jaya Baloo. Zij is een van de oprichters van AI-cybersecuritybedrijf AISLE. "Het is niet op hol geslagen: het deed precies wat je vroeg. Het AI-programma mocht van OpenAI zijn gang gaan. Dan krijg je waar je om hebt gevraagd."

Het is onbekend of de hack bij Hugging Face schade heeft aangericht en of het gevolgen gaat hebben voor OpenAI. Hugging Face zei een week geleden dat het bedrijf het incident heeft gemeld bij de politie. Inmiddels werken de twee bedrijven samen aan hun onderzoek. OpenAI belooft dat het bedrijf meer details zal delen over het incident zodra het onderzoek is afgerond.

De Franse regering wil met de wet kinderen beter beschermen tegen de schadelijke effecten van sociale media. De doelstelling is dat de regels in september ingaan, met het begin van het nieuwe schooljaar.

Mogelijk volgt eerst nog een toetsing door de Constitutionele Raad, die bekijkt of de wet in overeenstemming is met de grondwet.

De wet verplicht socialemediaplatforms om de leeftijd van gebruikers te controleren en kinderen onder de 15 jaar de toegang te ontzeggen. Online encyclopedieën als Wikipedia en platforms voor het delen van opensource-software vallen niet onder het verbod.

Leeftijdscontrole

Ook legt de wet een landelijk telefoonverbod op voor Franse middelbare scholen. Op basisscholen en lagere middelbare scholen in Frankrijk gelden al langer beperkingen voor het gebruik van mobiele telefoons.

Hoe platforms de leeftijd van gebruikers moeten controleren, mogen zij grotendeels zelf bepalen. Volgens de Franse zender BFM mogen ze kiezen uit verschillende methoden, zolang die voldoen aan Europese privacyregels.

De Europese Commissie werkt aan een systeem dat de leeftijd controleert zonder dat die persoon andere persoonlijke gegevens hoeft te delen. Het is nog niet duidelijk hoe bestaande accounts van kinderen onder de 15 jaar worden opgespoord en geblokkeerd.

Verbod andere landen

Volgens een eerder dit jaar verschenen rapport van de Franse gezondheidsautoriteit Anses, waar BFM naar verwijst, kunnen sociale media onder meer bijdragen aan slaapproblemen, angst- en depressieklachten en een negatief zelfbeeld bij jongeren.

In een onderzoek onder tienduizenden Oostenrijkse jongeren werd een vergelijkbare conclusie getrokken. In Oostenrijk bestaan plannen om vanaf 2027 sociale media voor kinderen onder de 14 aan banden te leggen.

Australië voerde vorig jaar al een verbod in op sociale media voor kinderen onder de 16 jaar. Ook in Nederland klinkt de roep om zo'n maatregel steeds luider: uit onderzoek kwam begin dit jaar naar voren dat 63 procent van de Nederlanders voorstander is van een verbod.

Desondanks vonden de NOS en Nieuwsuur weer honderden documenten met e-mailadressen, privételefoonnummers en adresgegevens van burgers. Ook zaten er documenten tussen met nummers van identiteitsbewijzen en zelfs burgerservicenummers (bsn).

Het gebeurde bijvoorbeeld als inwoners een vergunning aanvroegen of reageerden op een plan in hun omgeving, zoals de komst van een azc. Als gemeenten dat publiceren op internet, onder meer omdat dat moet vanwege de Wet Open Overheid, dan moeten privégegevens worden weggelakt.

Dat gebeurt dus lang niet altijd of niet goed genoeg, waardoor privégegevens toch zichtbaar zijn. "Gemeenten nemen de uitkomsten van het NOS-onderzoek zeer serieus. Persoonsgegevens moeten goed beschermd zijn", laat een woordvoerder van gemeentekoepel VNG weten.

Datalek

In 255 documenten trof de NOS bsn's van burgers aan. In één document van de gemeente Pijnacker-Nootdorp stonden er zelfs 43, van burgers die hun mening gaven over een nieuwbouwproject. Naast hun burgerservicenummer waren ook hun naam, adresgegevens, e-mailadres en soms hun telefoonnummer te zien.

Asielzoekerscentrum

Vorige zomer ging de gemeente Midden-Delfland de fout in door per ongeluk een document te publiceren met namen en adressen van 133 inwoners die tegen de komst van een asielzoekerscentrum waren. Dat leidde tot zorgen onder de inwoners over de gevolgen. De gemeente verving het document direct door een geanonimiseerde versie en stuurde de inwoners een brief.

Onzorgvuldig gebruik van het burgerservicenummer kan tot misbruik van persoonsgegevens leiden, zoals identiteitsfraude, waarschuwt de Autoriteit Persoonsgegevens. Er is volgens kenners geen enkele reden waarom bsn's gepubliceerd zouden moeten worden. "In de regel mag dat niet en is het dus een datalek", laat een woordvoerder van de AP weten.

Ingelicht

Gemeenten werden eind vorige week ingelicht door de NOS over de gevonden gegevens. De gemeenten hebben sindsdien in veel gevallen de documenten verwijderd of zijn daar nog mee bezig, laat de VNG weten.

"Als persoonsgegevens onbedoeld openbaar zijn geworden, is dat zorgelijk." Tegelijkertijd is het anonimiseren van miljoenen documenten een omvangrijke taak, schrijft de VNG. Apart budget krijgen de gemeenten daar niet voor.

Verschillende gemeenten zeggen melding te hebben gemaakt bij de Autoriteit Persoonsgegevens. "Het ging om een menselijke fout en we hebben de documenten meteen ontoegankelijk gemaakt. We hebben meteen een melding gedaan", laat een woordvoerder van de gemeente Pijnacker-Nootdorp weten.

Bsn's of paspoortnummers zijn niet de enige gegevens die een datalek kunnen vormen, benadrukt de toezichthouder. Daarvan kan al sprake zijn bij het onterecht vermelden van een adres of alleen een naam.

Hoe vaak dat precies voorkomt, is onbekend: de NOS en Nieuwsuur hebben gericht gezocht naar privédata die overduidelijk niet mogen worden gepubliceerd, zoals burgerservicenummers.

AP kreeg vorig jaar ruim 120 meldingen van gemeenten die per ongeluk data openbaar maakten. In 2014 waren dat er 75. "Het is aannemelijk dat het probleem in werkelijkheid groter is", laat de organisatie weten in een schriftelijke reactie.

Verreweg de meeste gevonden documenten met bsn's van burgers werden in 2016 en 2017 gepubliceerd. Sinds de introductie van strengere privacyregels in 2018 gebeurde dat nog 99 keer.

Software

In de periode daarna zijn veel gemeenten begonnen met het gebruik van software om persoonsgegevens automatisch 'te lakken'. Daarna vindt in de meeste gevallen nog een controle van een medewerker plaats, voordat de documenten worden geüpload naar gemeentelijke informatiesystemen, waarin raadsinformatie en andere gemeentelijke stukken openbaar worden gemaakt.

Dat systeem heeft geen automatische check op eventueel gevoelige gegevens, laat een woordvoerder van Notubiz, een aanbieder van raadsinformatiesystemen, weten. "Wij bieden als leverancier enkel de applicatie, maar zijn niet verantwoordelijk voor de inhoud van gegevens die klanten zelf (online) plaatsen."

Concurrent iBabs ging niet in op vragen van de NOS en Nieuwsuur over voorzorgsmaatregelen tegen datalekken. Wel geeft iBabs aan privacy belangrijk te vinden, "in lijn met de privacywet" te handelen en "continu" samen met zijn klanten te kijken naar verbeteringen.

Verantwoording

Voor dit onderzoek zochten de NOS en Nieuwsuur geautomatiseerd naar gevoelige gegevens in zogenoemde raadsinformatiesystemen. Daarvoor gebruikten we reguliere zoektermen als burgerservicenummer en paspoortnummer, maar zochten we bijvoorbeeld ook naar cijfers met de structuur van een burgerservicenummer. We beoordeelden vervolgens handmatig of er daadwerkelijk sprake was van echte persoonsgegevens van burgers.

Om het aantal met de hand te beoordelen documenten terug te dringen, gebruikten we een AI-model om foutieve hits op te sporen en uit de dataset te halen. Dat deden we met een lokaal gehost model, dat dus niet bij een clouddienst draait. Ook zijn AI-modellen gebruikt voor het schrijven van de software om documenten binnen te halen en te doorzoeken.

De bsn's en andere persoonsgegevens die de NOS en Nieuwsuur hebben verzameld, zullen worden vernietigd.

De introductieprijs van een aandeel SpaceX was 135 dollar. Sinds enkele dagen schommelt het aandeel net boven die prijs, maar vanavond dook die er voor eerst onder, met 133 dollar.

SpaceX's belangrijkste doel is om reizen naar Mars te organiseren. Het bedrijf van Elon Musk focust zich niet alleen op de ruimte, ook het internetnetwerk Starlink, het sociale platform X en de AI-chatbot Grok zijn onderdelen van SpaceX.

Biljonair af

Tijdens de beursgang haalde het bedrijf 75 miljard dollar op en daarmee was het de grootste beursgang ooit. Elon Musk werd door het beurssucces de eerste biljonair ter wereld. Het aandeel van SpaceX schoot omhoog, naar 202 dollar. Korte tijd later ging de koers omlaag en na twaalf dagen was Musk al geen biljonair meer.

SpaceX is niet het enige technologiebedrijf op de Amerikaanse beurs dat het lastig heeft. Ook andere techbedrijven hebben het moeilijk. Onder beleggers zijn er zorgen over het Amerikaanse rentebeleid en de ontwikkelingen van AI, schrijft de Financial Times.

Vorige week werd SpaceX toegevoegd aan de techbeurs Nasdaq 100. Daarin zitten de honderd belangrijkste tech-aandelen. Normaal duurt het maanden voordat een bedrijf aan zo'n lijst wordt toegevoegd, nu gebeurde het al na enkele weken.

Een van de grootste datacenters van Nederland, bij het dorp Middenmeer, is van Microsoft. Het verbruikte vorig jaar 1,17 terawattuur (TWh) aan stroom. In totaal verbruikte Nederland vorig jaar in totaal ruim 112 TWh elektriciteit, blijkt uit voorlopige cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Twee andere giga-datacenters zijn van Google. Een daarvan staat in de buurt van die van Microsoft, het andere in de Eemshaven in Groningen. Het verbruik daarvan wil het bedrijf echter niet bekendmaken.

Overvol stroomnet

Het stroomverbruik van datacenters is onderwerp van discussie, omdat het stroomnet in veel plekken in Nederland onder druk staat. Sinds een paar jaar geldt op veel plekken in Nederland een verbod op de bouw van grote datacenters. Wel worden er nog steeds datacenters gebouwd die kleiner zijn dan de bovengrens die de overheid heeft gesteld.

Het was al bekend dat datacenters veel elektriciteit gebruiken. De meest recente cijfers komen uit 2024: in dat jaar was een kleine groep van ongeveer 45 datacenters verantwoordelijk voor 4,2 procent van het Nederlandse stroomverbruik, berekende het CBS. Dat is net zo veel als 1,9 miljoen woningen. Maar het statistiekbureau zei er niet bij welke datacenters dat precies zijn.

De RVO-gegevens geven een concreter inzicht, hoewel niet alle bedrijven zijn opgenomen in de cijfers. Bedrijven kunnen aangeven dat hun verbruik geheim is.

Een Google-woordvoerder zegt dat de cijfers van de Google-datacenters niet openbaar worden gedeeld, omdat die iets zouden kunnen zeggen over hoe Google zijn datacenters inricht en gebruikt. "We beschouwen het stroomverbruik van individuele datacenters als concurrentiegevoelige informatie die we liever voor ons houden."

Staatssecretaris Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) blokkeerde de overname van Solvinity eind mei, omdat Amerikaanse wetgeving ertoe kan leiden dat de Amerikaanse overheid gegevens van Solvinity-klanten kan opvragen. Tijdens de rechtszaak werd duidelijk dat de overheid zich zorgen maakt over gegevens van politie en justitie. Het IT-bedrijf heeft onder meer de politie en het ministerie van Justitie en Veiligheid als klant.

In de afgelopen maanden ging het in de politiek vooral over een andere klant: de overheidsorganisatie die DigiD en MijnOverheid beheert. Tegenstanders van de overname vreesden ook dat de Amerikaanse overheid op die manier persoonlijke gegevens kan opvragen - of de toegang tot de overheidsdiensten kan blokkeren.

Naar de rechter

Solvinity maakte bij de staatssecretaris bezwaar tegen het besluit om de overname te blokkeren, maar stapte tegelijkertijd ook naar de rechter. Op die manier probeerde het bedrijf het verbod ongedaan te maken. Ook wilde Solvinity dat het onderzoek naar de risico's werd heropend. Het bedrijf vond dat het onderzoek onzorgvuldig en onvolledig was.

De rechter vindt dat Solvinity het kan houden bij de lopende bezwaarprocedure. Daarom grijpt hij niet in, zoals Solvinity wilde. De staatssecretaris heeft aangegeven dat zij uiterlijk in september een beslissing neemt over het bezwaar. De rechtbank zegt dat Solvinity daar prima op kan wachten.

Solvinity zegt tegen de NOS dat het positief is dat de rechter in de uitspraak benadrukt dat de staatssecretaris heeft beloofd dat zij uiterlijk eind september met een oordeel komt. Een woordvoerder van de staatssecretaris laat weten het goed te vinden dat er nu een uitspraak ligt, omdat die voor duidelijkheid zorgt.

Met Muse Image konden Instagram-gebruikers plaatjes maken die gebaseerd zijn op foto's van anderen, zonder toestemming. Door de gebruikersnaam van iemand met een openbaar account in te voeren, verwerkte de AI-functie een foto in een andere afbeelding.

De functie kreeg veel kritiek, ook omdat Instagram-gebruikers er automatisch voor werden aangemeld. Het moederbedrijf van Instagram lanceerde Muse Image afgelopen dinsdag.

Op sociale media werd opgeroepen om de functie uit te zetten. Ook de Amerikaanse acteursvakbond SAG-AFTRA deed die oproep aan zijn leden en sprak van een "volslagen misrekening van het publieke sentiment" door Meta.

'Schiet doel voorbij'

Meta trekt het boetekleed aan en zegt in een verklaring dat het zijn intentie was om "een nuttige creatieve tool te bieden" en "mensen controle te geven over de vraag of hun openbare content op deze manier gebruikt mocht worden".

"We hebben de feedback gekregen dat deze functie zijn doel voorbijschoot, dus is deze niet langer beschikbaar", aldus Meta.

SAG-AFTRA reageert positief op het besluit van Meta. "Gezien de alom bekende gevaren van digitale replica's zonder toestemming, is een functie die dit gedrag aanmoedigt onverstandig. We waarderen het dat ze ermee stoppen."