Met Muse Image konden Instagram-gebruikers plaatjes maken die gebaseerd zijn op foto's van anderen, zonder toestemming. Door de gebruikersnaam van iemand met een openbaar account in te voeren, verwerkte de AI-functie een foto in een andere afbeelding.

De functie kreeg veel kritiek, ook omdat Instagram-gebruikers er automatisch voor werden aangemeld. Het moederbedrijf van Instagram lanceerde Muse Image afgelopen dinsdag.

Op sociale media werd opgeroepen om de functie uit te zetten. Ook de Amerikaanse acteursvakbond SAG-AFTRA deed die oproep aan zijn leden en sprak van een "volslagen misrekening van het publieke sentiment" door Meta.

'Schiet doel voorbij'

Meta trekt het boetekleed aan en zegt in een verklaring dat het zijn intentie was om "een nuttige creatieve tool te bieden" en "mensen controle te geven over de vraag of hun openbare content op deze manier gebruikt mocht worden".

"We hebben de feedback gekregen dat deze functie zijn doel voorbijschoot, dus is deze niet langer beschikbaar", aldus Meta.

SAG-AFTRA reageert positief op het besluit van Meta. "Gezien de alom bekende gevaren van digitale replica's zonder toestemming, is een functie die dit gedrag aanmoedigt onverstandig. We waarderen het dat ze ermee stoppen."

"We waren eigenlijk gewend dat apparaten steeds goedkoper worden", zegt Tomas Hochstenbach van techsite Tweakers, die de ontwikkelingen volgt. "Dus dat je na één of twee jaar een betere laptop of telefoon kan kopen voor hetzelfde geld. Dat is nu gewoon niet meer zo. Je koopt op dit moment waarschijnlijk een slechter apparaat dan een jaar geleden."

Het verschil is goed te zien in de computerwinkel van Menno Romeijn in Valkenswaard. Hij laat twee laptops zien die erg op elkaar lijken. De ene heeft een geheugenchip van 8 GB en kost 549 euro. "Die andere heeft 16 GB, maar verder heel vergelijkbare specificaties", zegt hij. Door het extra werkgeheugen betaal je veel meer: deze laptop is 200 euro duurder.

Traag door onvoldoende geheugen

Laptops en andere apparaten hebben werkgeheugen nodig om taken uit te voeren. Met onvoldoende werkgeheugen wordt een apparaat op een gegeven moment erg traag. "Als je alleen wil internetten of wil e-mailen, heb je aan 8 GB wel genoeg", zegt Romeijn. "Maar als je er iets meer mee wil doen, zoals een filmpje kijken, uitgebreid met Excel werken of heel veel tabbladen open hebben, is 16 GB wel handiger."

De stijgende geheugenprijzen hadden in het najaar al gevolgen voor mensen die zelf pc's bouwen om te gamen. Zij kopen het werkgeheugen als los onderdeel. Dat was toen al flink duurder. Toen al waarschuwden fabrikanten van Windows-laptops, zoals HP en Dell, dat de stijgende prijzen gevolgen zouden hebben voor producten met een geheugenchip.

Tientallen tot honderden euro's

"Je betaalt nu gewoon 50, 100 of 200 euro meer, afhankelijk van hoeveel geheugen erin zit", zegt Hochstenbach op basis van gegevens uit Pricewatch, een prijsvergelijker van Tweakers voor laptops, smartphones en andere elektronica.

Hetzelfde zie je bij een van de populairste smartphones van Samsung, zegt hij. "De Galaxy A-modellen van dit jaar zijn 50 euro duurder dan die van vorig jaar, terwijl het eigenlijk precies dezelfde telefoon is, met net zoveel geheugen. Dus als je een net zo goede telefoon wil als vorig jaar, betaal je gewoon meer."

Dat geldt ook voor spelcomputers: de PlayStation 5 is nu 100 euro duurder dan begin dit jaar. Microsoft heeft aangekondigd dat de Xbox vanaf augustus duurder wordt. In Nederland gaat de prijs met 50 euro omhoog, laat het bedrijf weten.

Minder laptop voor hetzelfde geld

"Het is lastig om prijsverhogingen van een specifieke Windows-laptop te zien", zegt hij. "Dat komt omdat fabrikanten elk model maar een paar maanden verkopen, voordat het nieuwe model op de markt komt." Een uitzondering daarop is Apple, die dezelfde laptops veel langer verkoopt en ze vorige maand minimaal 100 euro duurder maakte.

Fabrikanten van Windows-laptops doen ook iets anders: ze plaatsen niet 16 GB, maar 8 GB werkgeheugen in hun laptop, terwijl de prijs hetzelfde blijft. Ze willen hun laptops niet te duur maken, zegt Hochstenbach. "Ze maken dus een minder goede laptop. Als je nu in de winkel een laptop van 500 euro koopt, krijg je voor dat geld gewoon minder laptop dan vorig jaar."

Einde niet in zicht

Het lijkt er niet op dat geheugenchips de komende tijd weer goedkoper worden, integendeel. De drie grote fabrikanten verwachten dat de vraag voor AI-datacenters blijft toenemen. Xbox-maker Microsoft verwacht dat werkgeheugen tegen de herfst van 2027 nog eens twee keer zo duur is.

De Zuid-Koreaanse chipmaker SK hynix zei in oktober al genoeg bestellingen te hebben voor alle chips die het bedrijf in 2026 kan maken. Samsung, dat naast smartphones ook geheugenchips maakt, zegt dat bezorgde klanten nu al doorgeven hoeveel chips zij in 2027 nodig hebben. En de Amerikaanse chipmaker Micron verwacht nog tot zeker 2028 tekorten.

"Heel lang was het advies bij nieuwe laptops en smartphones: wacht even met kopen, want straks is die goedkoper", zegt Hochstenbach van Tweakers. "Dat is niet meer zo. De AI-bedrijven hebben een onstilbare honger naar rekenkracht. Dit hebben we niet eerder gezien. Wie nu een laptop of spelcomputer wil kopen, is daarvan de dupe."

De NOS gebruikte de Meta AI-app om plaatjes te maken van Nederlanders met een openbaar Instagram-account. Door simpelweg de @gebruikersnaam van de persoon in te voeren, verwerkt het AI-programma de profielfoto in een andere afbeelding.

Meta AI is ook beschikbaar op andere apps van Meta: Facebook, Instagram en WhatsApp. Daar lukte het niet om Meta AI een foto te laten ophalen door een gebruikersnaam in te voeren. Het Amerikaanse bedrijf zegt dat het onderliggende AI-programma daar "binnenkort" in meer landen beschikbaar is.

De optie uitschakelen

Je kunt de mogelijkheid uitschakelen door je Instagram-account op privé te zetten. Dat betekent dat alleen je vrienden je foto's kunnen bekijken.

Als je een openbaar account wil, kun je in de instellingen mogelijk een optie vinden om het gebruik van jouw foto's met Meta AI te beperken. Onder 'Hoe anderen met je communiceren' staat 'Delen' of 'Delen en opnieuw gebruiken'.

In het laatste geval kun je de digitale schuifjes uitzetten om te voorkomen dat mensen je @gebruikersnaam kunnen intypen om je foto's door Meta AI te laten ophalen. Als je alleen 'Delen' ziet staan, is de optie om dit op deze manier te blokkeren nog niet voor jouw account beschikbaar.

Jouw gezicht nog steeds te gebruiken

Hoewel iemand na deze blokkade niet meer je gezicht kan ophalen door je gebruikersnaam in te typen, voorkomt het niet dat jouw gezichtsfoto gebruikt kan worden.

Een persoon kan namelijk nog steeds handmatig jouw foto uploaden en tegen Meta AI zeggen wat daarmee moet gebeuren. Dat betekent dat elke foto die van jou op internet te vinden is, in principe gebruikt kan worden voor Meta AI of AI-programma's van andere bedrijven.

Het onderzoeksteam roept de beller met klem op om zichzelf te melden bij de politie. Gebeurt dat niet, dan wordt zijn stem op een later moment mogelijk openbaar gemaakt. Hij krijgt daar een paar weken voor, zegt de politie.

Zes miljoen gedupeerden

Begin februari maakte de hackersgroep ShinyHunters de gegevens van meer dan zes miljoen Odido-klanten buit. Toen Odido de hackers weigerde te betalen, plaatsten die de gegevens op het darkweb.

De hack was mogelijk doordat een van de daders iemand van de klantenservice van Odido telefonisch misleidde. De beller deed zich voor als iemand van de IT-afdeling en haalde de medewerker over om in te loggen in een werkomgeving die later nep bleek te zijn. Twee dagen later mailde ShinyHunters het bedrijf dat er miljoenen klantgegevens waren gestolen.

Het telefoontje van de nepmedewerker is opgenomen. De politie heeft de opname laten analyseren en op basis daarvan wordt ervan uitgegaan dat de stem echt is. "We kunnen nooit 100 procent uitsluiten dat het gaat om AI", zegt Stan Duijf, bij de politie verantwoordelijk voor de aanpak van cybercrime. "Maar alles wijst erop dat het gaat om een Nederlander."

Onderzoek duurt nog maanden

De politie vermoedt dat de daders online of in hun eigen omgeving hebben gesproken over hun betrokkenheid bij de hack. Ook binnen de cyberwereld wordt over de hack gesproken, weet de politie, bijvoorbeeld door mensen die meer weten over de daders. Die mensen worden opgeroepen om informatie met de politie te delen.

Naar verwachting duurt het politieonderzoek naar de Odido-hack nog maanden.

Solvinity stapte naar de rechter omdat het bedrijf vindt dat het onderzoek van de overheid onzorgvuldig en onvolledig was, zeiden advocaten van het bedrijf tegen de rechter. Volgens hen zijn maatregelen "die de eventuele zorgen wegnemen" niet goed onderzocht.

In de politiek ontstonden eind vorig jaar zorgen over de geplande overname, omdat Solvinity ook IT-diensten levert voor DigiD en MijnOverheid. Kamerleden vreesden dat de overname zou kunnen betekenen dat de Amerikaanse overheid gegevens kan opvragen of de toegang blokkeren. Hierdoor zouden Nederlanders geen zaken meer kunnen doen met hun eigen overheid.

Een gedeelte van de rechtszaak was achter gesloten deuren, omdat Solvinity en de Staat ook gevoelige informatie wilden bespreken zonder aanwezigheid van publiek en de media.

Overname risico voor politie en justitie

De advocaten van Solvinity zeiden dat de staatssecretaris die het besluit heeft genomen "zich heeft laten meeslepen door commotie in de media".

Onzin, zeggen de advocaten van de Staat. Zij zeggen dat er zorgvuldig onderzoek is gedaan voordat de staatssecretaris tot het besluit kwam. Zij wijzen daarbij naar nog een sector waar Solvinity aan de overheid levert: politie en justitie.

"Solvinity heeft diepgaande toegang tot veel zeer vertrouwelijke overheidsinformatie", zei een van de advocaten. Hij wees daarbij naar persoonlijke gegevens die in het strafrecht en de rechtspraak worden verwerkt. "Het risico is dat die door de VS kan worden opgevraagd."

Onder meer de politie en het ministerie van Justitie en Veiligheid zijn klant bij Solvinity. Welke risico's er precies zijn en hoe groot die zijn, werd tijdens het openbare gedeelte van de rechtszaak niet besproken.

Solvinity betwijfelt volledigheid onderzoek

Wel probeerde Solvinity in de rechtszaal duidelijk te maken dat het maatregelen kan nemen om de risico's weg te nemen. Volgens het bedrijf heeft het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) het onderzoek te vroeg afgerond.

Solvinity zei dat het een "groot aantal" maatregelen heeft voorgesteld om de zorgen weg te nemen, maar dat "die geen van alle door het BTI zorgvuldig zijn onderzocht".

De Staat verzet zich daartegen: de advocaten zeiden dat het BTI "zorgvuldig", "uitvoerig" en "grondig" onderzoek heeft gedaan. Op basis van dat onderzoek heeft staatssecretaris Aerdts geconcludeerd dat de overname een bedreiging is voor Nederland én dat maatregelen de risico's niet kunnen wegnemen.

Daarom besloot zij de overname op 25 mei te verbieden. Solvinity heeft bezwaar gemaakt tegen dit besluit. Het bedrijf wil dat het alsnog kan worden overgenomen door het Amerikaanse bedrijf.

De rechter doet binnen twee weken uitspraak.

De boete werd in 2018 opgelegd door het Gerecht van de Europese Unie in Luxemburg. De rechter achtte bewezen dat Google sinds 2011 illegale beperkingen oplegde aan fabrikanten van Android-toestellen om zijn dominante marktpositie voor internetzoekmachines vast te houden.

Fabrikanten die gebruik wilden maken van Android moesten contracten met de techgigant afsluiten waarin stond dat ze bepaalde apps en diensten moesten installeren op hun telefoons. Het ging onder meer om Google Search en de internetbrowser Chrome.

"Door deze praktijken hebben concurrenten niet de kans gekregen om te innoveren en op eigen kracht te concurreren", zei Eurocommissaris Vestager destijds. "Ook zijn Europese consumenten de voordelen van daadwerkelijke concurrentie op de belangrijke markt voor mobiel internet onthouden. Dit is in strijd met de EU-regels."

Google ging tegen het besluit in hoger beroep bij het Hof van Justitie, de hoogste rechter in de EU. Nu die het beroep heeft afgewezen, moet het techbedrijf de totale boete van 4,1 miljard euro definitief betalen.

Volgens Google gaat de uitspraak voorbij aan de "aanzienlijke investeringen" die het bedrijf doet om ervoor te zorgen dat Android open en gratis blijft. "Maar we hebben hoe dan ook ingestemd om te voldoen aan het besluit dat in 2018 werd genomen en we blijven gericht op voortdurende innovatie en openheid voor onze gebruikers, partners en ontwikkelaars."

Niet de eerste boete

Het is niet de eerste boete die de EU oplegt aan Google. In 2017 was er een boete van 2,42 miljard euro op voor machtsmisbruik via Googles zoekmachine. In 2024 werd die boete definitief toen het Amerikaanse techbedrijf in hoger beroep in het ongelijk werd gesteld.

Vorig jaar kreeg Google ook een boete van bijna 3 miljard euro omdat het concurrentieregels rond online advertenties had geschonden. Ook tegen deze uitspraak zei Google in hoger beroep te gaan.

In plaats van fysieke schijfjes zullen doosjes van spellen steeds vaker alleen downloadcodes bevatten, is de verwachting. Dat gebeurt eind dit jaar bijvoorbeeld al met de langverwachte game GTA VI, die mensen niet meer op disc kunnen kopen. Omdat die code maar één keer geldig is, is doorverkopen na het uitspelen ook geen optie meer.

Dat is goed nieuws voor de omzet van gameuitgevers, die voortaan altijd spellen voor de nieuwprijs kunnen verkopen. Aan de andere kant zullen gamers met een kleiner budget langer moeten wachten tot een spel afgeprijsd wordt naar het bedrag dat zij kunnen neerleggen. Verder hebben winkels die leven van de tweedehandsverkoop een probleem, wanneer straks hun inkomstenbron wegvalt. Zo noemt spellenwinkel Nedgame het in een verklaring een bizarre keuze en een "middelvinger naar gamers en retailers".

Kritiek op Sony

Het besluit van Sony kan op veel kritiek rekenen, al kwam het niet uit de lucht vallen. Al jaren wordt gespeculeerd, mede door de opkomst van streaming, over een eind aan fysieke games. Sony en Microsoft sorteerden in 2020 al voor op die ontwikkeling. Ze brachten twee versies van hun laatste generatie consoles uit: een waar wél een schijf in kan en een volledig digitale variant.

Sony is nu de eerste grote platformhouder die heeft besloten helemaal van schijfjes af te stappen. De kans is zeer aanwezig dat Microsoft (van de Xbox) en Nintendo (van de Switch) ook eenzelfde stap zullen zetten. "Dat zit er dik in", verwacht Marco Loos, hoogleraar privaatrecht aan de Universiteit van Amsterdam.

De devaluatie van fysieke games is al jaren aan de gang. Vroeger werd het volledige spel op een schijfje of cartridge gezet, dat je in je spelcomputer kon steken en direct kon spelen. Tegenwoordig is het gebruikelijk dat je de disc nodig hebt om het spel op je spelcomputer te installeren en daarbij ook vaak internet nodig hebt om de licentie te controleren en een update te downloaden waarna je pas kunt spelen.

De volledige overgang naar digitaal gaat nog een stap verder, zegt Loos. "Je wordt geen eigenaar van het spel, maar je krijgt een licentie en dat betekent dat je gebruiksrecht krijgt. Maar je kunt er niet over beschikken zoals over een stoel of een tafel."

Een nadeel daarvan is dat consumenten overgeleverd zijn aan de grillen van uitgevers. Als zij op een bepaald moment besluiten dat het onderhouden van een game te veel geld kost, kunnen ze die offline halen en onspeelbaar maken. Dat gebeurt aan de lopende band met oudere games, zoals de veroudere versies van het FIFA-voetbalspel, maar ook steeds vaker met nieuwe spellen waarvan de verkoop tegenvalt. Dat overkwam in 2024 nog Concord, dat een van de grootste flops ooit werd genoemd.

"En dan heb je dus niets meer aan je aankoop", zegt Loos. Veel rechten hebben consumenten daarbij niet, omdat er nog geen wetgeving voor is.

"Vaak is een software-ontwikkelaar natuurlijk degene die het product op de markt heeft gezet, maar hij verkoopt het via zelfstandige verkopers. Dan heb jij als consument het contract met die zelfstandige verkoper. Maar die heeft het niet in zijn macht om ervoor te zorgen dat de game daadwerkelijk nog kan worden gebruikt."

'Zorgwekkende ontwikkeling'

De Consumentenbond spreekt zijn zorgen uit over deze ontwikkeling. "Wat heel erg belangrijk is vooraf bij de aankoop, is dat consumenten weten of de licentie echt geldig blijft", zegt een woordvoerder. "Voor hoeveel jaar is dat? Wat zijn de voorwaarden? Daar zit wel een verschil. Want dat fysieke in de kast, dat heb je echt. Maar online kun je niet vastpakken. Wij kunnen ons die zorgen van gamers goed voorstellen."

In Europees verband is vorige maand geprobeerd daar verandering in te brengen. Het initiatief Stop Destroying Videogames haalde 1,3 miljoen handtekeningen op, waarna de oprichter zijn zaak mocht bepleiten bij de Europese Commissie. Hij wil voorkomen dat gamebedrijven spellen zomaar offline kunnen halen.

De Europese Commissie zegt op dit moment niet van plan te zijn om wetgeving op te stellen, omdat het verzoek in strijd is met de bestaande wetgeving voor auteursrecht. Wel zegt de Commissie een gesprek over een richtlijn te willen initiëren met de gamebranche en consumentenorganisaties.

Het plan van OpenAI-voorman Sam Altman zou zijn dat de VS 5 procent van de aandelen in Amerikaanse AI-bedrijven overneemt. Het is nog niet bekend wat de andere bedrijven vinden van dit idee. Het is ook niet duidelijk welke bedrijven zouden moeten meedoen. Behalve OpenAI en concurrent Anthropic, zou het ook kunnen gaan om Google en socialemediabedrijf Meta.

Het fundamentele idee is dat een deel van de eventuele winsten van de AI-bedrijven ten goede komt aan de maatschappij. Dat zou kunnen via een stichting of een fonds. In april dit jaar had OpenAI het al over een publiek vermogensfonds dat "elke burger - ook degenen die niet in financiële markten hebben geïnvesteerd - een belang geeft in de door AI aangedreven economische groei".

Trump vleien

Volgens de FT lopen er gesprekken met het Witte Huis en desbetreffende bedrijven over de plannen voor mede-eigenaarschap. OpenAI en het Witte Huis willen of kunnen daar nog geen commentaar op geven.

De krant stelt dat het plan ook een manier is voor Altman om de Amerikaanse president te vleien. Het is wel eerder gebeurd dat Trump zijn kritiek op een bedrijf matigde toen de staat mede-eigenaar mocht worden, zoals met chipmaker Intel vorig jaar.

Software van Palantir wordt door Israël ingezet in de oorlog in Gaza. In de VS gebruikt ICE diensten van Palantir bij het opsporen van immigranten. Daarbij worden volgens Amnesty International mensenrechten geschonden.

De oprichter van Palantir, de omstreden techmiljardair Peter Thiel, vindt hard geweld noodzakelijk voor het handhaven van orde.

Palantir zelf zegt binnen de grenzen van het oorlogsrecht te opereren.

Razendsnel

Europese landen gebruiken, ondanks bezwaren tegen het bedrijf, al langer andere software van Palantir. De banden verbreken is lastig: Palantirs Maven Smart System is momenteel het toonaangevende systeem als het gaat om de inzet van AI op het slagveld.

MSS kan razendsnel doelwitten selecteren. Informatie uit verschillende bronnen wordt verzameld en met behulp van AI met elkaar gecombineerd. Bij de aanvallen van de VS en Israël op Iran werd MSS door het Amerikaanse leger op grote schaal ingezet.

Met MSS verwacht de NAVO dat het als bondgenootschap sneller en efficiënter kan opereren en dat militaire onderdelen van lidstaten beter met elkaar kunnen samenwerken.

Kleine schaal

Volgens staatssecretaris Boswijk (CDA) van Defensie gebruikt Nederland sinds 2010 op kleine schaal software van Palantir. Maven Smart System van Palantir wordt momenteel door Defensie geëvalueerd.

Voor de verdere ontwikkeling van een modern leger wil Defensie data en AI een belangrijke rol laten spelen.

Nederland wil daarbij, samen met andere Europese landen, beheer van en controle over militaire data in eigen hand houden. Een toekomstig AI-platform voor Europese strijdmachten zou daarom uit Europa moeten komen.

Maar een alternatief voor Palantir als leverancier van de benodigde software is er nog niet.

Eerder maakte NOS op 3 al deze video over de werkzaamheden van het bedrijf:

Ondertussen verklaarde de NAVO onlangs MMS van Palantir als "technisch volledig operationeel", een jaar nadat het het systeem had aangeschaft.

Het militair bondgenootschap geeft MSS volledige toegang tot zijn geclassificeerde netwerk, dat verder alleen toegankelijk is voor medewerkers met speciale toestemming.

Transparantie

Zo lijken Nederland en andere Europese NAVO-leden in een spagaat te zitten. Enerzijds leeft de wens de nationale strijdmacht minder afhankelijk te laten zijn van Palantir. Frankrijk maakte onlangs bekend dat de inlichtingendienst stopt met Palantir. Anderzijds nemen Europese landen deel aan een militair bondgenootschap dat een systeem van Palantir volledige toegang geeft tot zijn informatienetwerk.

Staatssecretaris Boswijk noemt het in een brief aan de Kamer een "tweesporenbeleid".

"Maar hoe je die twee met elkaar kunt laten rijmen, dat vereist meer transparantie van de Nederlandse overheid", zegt Jessica Dorsey. Zij is universitair docent internationaal recht aan de Universiteit Utrecht en doet onderzoek naar doelwitten die zijn gekozen met hulp van AI.

Volledige controle

Palantir benadrukt dat het als leverancier van MSS geen toegang heeft tot data binnen het systeem. "Vergelijk het met een artikel dat je schrijft in Word", zegt Louis Mosley, Executive Vice President UK & Europe van Palantir. "Microsoft heeft er geen toegang toe en kan de tekst niet lezen. Precies zo is de relatie van Palantir met zijn klanten."

Ook mogelijke controle van de Amerikaanse overheid over in een cloud opgeslagen data binnen MSS wordt tegengesproken. Mosley: "Er is geen kill switch en geen achterdeur. NAVO controleert volledig de toegang tot het platform."

Bezwaren

Dorsey heeft grote bezwaren tegen de grootschalige inzet van AI op het slagveld. Die bezwaren gaan onder meer over de juistheid van informatie die het systeem gebruikt.

Ze noemt het bombardement op een lagere school in Iran, waarbij naar schatting zo'n 120 kinderen werden gedood, volgens onderzoek van persbureau Bloomberg het gevolg van het niet goed verwerken van informatie van een militair analist.

Geen doelwit

Die analist zou wel hebben doorgegeven dat het gebouw geen militair doelwit meer was, maar het systeem waarin hij die informatie verwerkte, was niet gekoppeld aan het Maven-systeem van het Amerikaanse leger.

Ook de snelheid waarmee MSS informatie aanlevert, stuit op weerstand. "In de eerste 96 uur van de operatie tegen Iran werden 5000 doelwitten geraakt. Dat is gemiddeld 70 seconden per doelwit om te beslissen of de aangeleverde informatie correct is en de legitimiteit van de doelwitten te verifiëren. In zo'n korte tijd lijkt dat bijna onmogelijk", zegt Dorsey.

Het is een stijging van ruim 70 procent ten opzichte van een jaar eerder en de snelste groei in bijna een halve eeuw. Volgens het Zuid-Koreaanse ministerie van Handel is het daarmee het vierde land ter wereld dat de grens van honderd miljard overgaat, in navolging van Duitsland, de Verenigde Staten en China.

Het land is inmiddels de grootste leverancier van geheugenchips ter wereld. Daardoor profiteert Zuid-Korea het meest van de mondiale AI-strijd tussen vooral China en de VS. De export naar China verdubbelde bijna, tot zo'n 20 miljard dollar. De groei uit de VS nam iets minder hard toe, maar kwam in totaal ook uit op 20 miljard dollar.

Niet alleen de export is flink toegenomen; Zuid-Korea importeerde de afgelopen maand ook aanzienlijk meer dan een jaar eerder.

Chips en datacenters

Dit jaar is de mondiale AI-race in een nieuwe fase terechtgekomen. Waar de afgelopen jaren vooral veel aandacht uitging naar de ontwikkeling van de beste software, is het strijdtoneel inmiddels uitgebreid naar de onderliggende infrastructuur.

Wie in de toekomst leidend wil zijn in AI, moet daar ook de chips, energie en datacenters voor hebben en dat is terug te zien in de cijfers. De Zuid-Koreaanse export van geheugenchips is bijna verdriedubbeld ten opzichte van een jaar eerder.

De Zuid-Koreaanse bedrijven Samsung, SK Hynix en in toenemende mate Micron Technology zijn inmiddels goed voor de productie van het overgrote deel van alle geheugenchips ter wereld.

Afhankelijkheidsrisico

De grote exportgroei van chips laat ook de Zuid-Koreaanse afhankelijkheid van de chipindustrie zien. Vorig jaar groeide de economie van het land met één procent. Meer dan de helft daarvan werd gedreven door de brede IT-industrie, waar de chips een belangrijk onderdeel van zijn. De Bank of Korea verwacht dat dit cijfer dit jaar verder zal oplopen.

Hoewel deze afhankelijkheid risico's met zich meebrengt, lijkt president Lee Jae-myung het vooral te zien als kans. Deze week kondigde hij aan honderden miljarden te investeren. Deze mega-investering is onderdeel van de zogenoemde 'Three Mega Projects' om onder andere nieuwe chipfabrieken en datacenters te bouwen.

Volgens Lee moet Zuid-Korea "sneller dan andere landen de belangrijkste onderdelen van kunstmatige intelligentie in handen krijgen". Chips, fysieke AI en AI-datacenters vormen volgens hem "de drie pijlers voor een grote technologische sprong voorwaarts". Het land wil zich zo ontwikkelen dat de wereld niet meer zonder Zuid-Korea kan.

Zuid-Koreaan merkt weinig

In de nieuwe plannen gaat ook veel aandacht uit naar welvaartsontwikkeling voor het hele land en niet alleen de grote steden en bedrijven. Of deze ambities worden waargemaakt, moet nog blijken.

Tot nu toe merken veel Zuid-Koreanen nog weinig van de sterke groei in de export. De inflatie is met iets meer dan 3 procent op het hoogste niveau sinds 2023 en daardoor voelt de gemiddelde inwoner in de eigen portemonnee weinig van dit economische succes.

Deze week werd het al werkelijkheid: de Trump-regering wil bepalen wie toegang krijgt tot het nieuwste programma van OpenAI. Ook de nieuwe tool van AI-bedrijf Anthropic werd kortstondig aan banden gelegd door het Witte Huis.

Het nieuws maakt duidelijk hoe de AI-kaarten zijn geschud en waar Europa staat. Experts vrezen dat als Amerika's AI-voorsprong zo groot blijft, de Europese economie ineen zal storten. Ook zou het Witte Huis met één druk op de knop al onze computers kunnen hacken.

Amerika ontwikkelt kunstmatige intelligentie als een komeet, maar andere landen blijven achter. Om Europa wakker te schudden, kwamen AI-deskundigen vorige week - nog voor het nieuws van OpenAI en Anthropic - met een alarmistisch rapport: Europe 2031. Hun oproep: bouw snel meer datacenters en Europese landen moeten meer samenwerken.

Tegelijkertijd is aan deze kant van de oceaan een voorzichtige tegenbeweging: zo haalde AI-bedrijf General Intuition van Nijmegenaar Pim de Witte 320 miljoen dollar op, werd deze week bekend.

Zijn dit soort initiatieven het begin van Europa's inhaalrace? Of zijn we al te laat?

Blijven leunen op Amerikaanse AI is zeer risicovol, zegt AI-onderzoeker Michiel Bakker. De Nederlander werkt op de Amerikaanse MIT-universiteit en bij de AI-tak van Google. Hij schreef mee aan Europe 2031 en vreest dat we "extreem afhankelijk" worden van Amerika. Niet alleen qua veiligheid en geopolitiek, ook economisch. "Uiteindelijk móéten we een inhaalsprint gaan maken."

Het grote gevaar is volgens de rapportschrijvers dat Amerika straks bepaalt wie hun AI mag gebruiken en wie niet. Om Europese innovaties mogelijk te maken, is toegang tot de beste hedendaagse (Amerikaanse) modellen essentieel. Als die toegang ontbreekt, kan een onherstelbare ongelijkheidskloof ontstaan.

Hoogleraar innovatie Deborah Nas van de TU Delft benadrukt dat AI-systemen uitzetten juridisch onderbouwd moet worden. Toch deelt ze Bakkers zorgen. "We zijn de afgelopen jaren vaker verrast door besluiten van de Amerikaanse overheid. En wat als Amerika nog verder afschuift van het zijn van een bondgenoot."

Ze kan zich vinden in de conclusie dat Europa zo snel mogelijk het gaspedaal moet indrukken. "Het is nog niet helemaal kansloos, maar we moeten heel snel wat gaan doen willen we onze toekomstige economie veiligstellen."

Anders dreigt "grote werkeloosheid" op het gebied van kenniswerk. 'Onze' banen kunnen worden geautomatiseerd door Amerikaanse techbedrijven die ook met de winsten gaan strijken. Gevolg: minder Nederlanders die loonbelasting betalen en minder bedrijven die winstbelasting betalen over hun omzet. "De vraag is dan hoe wij op de langere termijn onze welvaartsstaat gaan financieren."

Er zijn al wel hoopvolle Europese AI-initiatieven. Zie Pim de Witte's General Intuition, dat prominente investeerders als Jeff Bezos wist te strikken. De geldschieters zijn Amerikaans, toch blijft de AI-start-up in Nederlandse handen, verzekert De Witte. "We hebben een paar dj's die ervoor hebben gezorgd dat muziek een groot exportproduct is voor Nederland, dat moeten we met AI ook voor elkaar krijgen."

De Witte heeft een platform waar gebruikers beelden van games delen. Die beelden en bijbehorende data zijn een goudmijn: AI-technici kunnen er namelijk robots mee trainen.

OpenAI wilde General Intuition overnemen voor 500 miljoen dollar, maar De Witte zei nee. "Je wil niet afhankelijk zijn van andere continenten die misschien Europa's veiligheid niet zo belangrijk vinden. Het is tijd wakker te worden en serieus aan de slag te gaan."

Op een AI-top in februari maakte Europese Commissievoorzitter Von der Leyen bekend dat er een AI-fonds komt met 200 miljard euro. Een nobel plan, zegt Bakker, maar een groot deel van dat bedrag bestaat uit private investeringen die eerder al waren aangekondigd. Slechts een klein deel is "nieuw geld uit Brussel".

Minder regels

Beter zou de EU wet- en regelgeving kunnen schrappen rond bijvoorbeeld privacy, zegt VVD-Europarlementariër Bart Groothuis. Techbedrijven zouden dan meer hun gang kunnen gaan - net als in Amerika - en daardoor sneller kunnen innoveren.

Een lastig dilemma, vindt Nas. "Als burger ben heel blij dat ik in een land woon waar we democratie, mensenrechten en privacy hoog in het vaandel hebben staan. Maar als ik vanuit professioneel innovatieperspectief kijk, maak ik me ernstig zorgen over het verdienvermogen van Europa op de langere termijn."

Ook rijst de vraag of Europa niet al te laat is. Nee, denkt Bakker: "Actie ondernemen was gisteren eigenlijk beter geweest dan vandaag. Maar vandaag is ook beter dan morgen."

Dit AI-programma heeft de naam GPT-5.6. In verkeerde handen zou een hacker er een veiligheidsprobleem mee kunnen ontdekken en dat vervolgens kunnen misbruiken, bijvoorbeeld om bij een bedrijf binnen te dringen. Ook andere bedrijven bieden vergelijkbare AI-programma's aan.

De overheid zal "klant voor klant" beoordelen of die toegang mag krijgen tot het nieuwste AI-programma, schrijft de Amerikaanse nieuwssite The Information op basis van een intern bericht bij OpenAI. Het zou voor het eerst zijn dat niet OpenAI zelf, maar de overheid bepaalt wie toegang krijgt tot een AI-programma van het bedrijf.

Controle van Amerikaanse overheid

De afgelopen weken laat de Amerikaanse overheid merken meer controle te willen over de beschikbaarheid van dit soort AI-programma's. Zo publiceerde het Witte Huis begin deze maand een plan waarbij Amerikaanse AI-bedrijven hun beste AI-programma's dertig dagen voordat ze worden uitgebracht beschikbaar stellen aan de overheid.

Twee weken geleden bepaalde de Amerikaanse overheid dat het bedrijf Anthropic een vergelijkbaar AI-programma niet beschikbaar mocht maken buiten de VS en voor niet-Amerikanen binnen de VS. Omdat Anthropic de nationaliteit van klanten niet altijd weet, besloot het bedrijf om het AI-programma Fable wereldwijd ontoegankelijk te maken.

Ook schakelde het bedrijf de toegang tot AI-programma Mythos uit. Anthropic maakt dit programma niet openbaar beschikbaar, maar geeft alleen toegang aan bedrijven en organisaties die het zelf goedkeurt.

Andere AI-programma's

Het is onduidelijk waarom de Amerikaanse overheid bij OpenAI alleen inspraak wil over GPT-5.6, en bijvoorbeeld niet voorgaande versies die ook veiligheidsproblemen kunnen ontdekken. Ook OpenAI bepaalt voor sommige versies van zijn AI-programma zelf wie ze mag gebruiken.

Bedrijven die zich bezighouden met cybersecurity gebruiken dit soort AI-programma's om veiligheidsproblemen in allerlei computerprogramma's te vinden. Daarmee kunnen makers van computerprogramma's de gaten dichten voordat een aanvaller dezelfde veiligheidsproblemen vindt en misbruikt.

Nu mensen vaker via internetstreams kijken, wordt die "juichvertraging" bij sportwedstrijden steeds merkbaarder. Aanbieders doen hun best om de verschillen te verkleinen.

De tijdsverschillen ontstaan door de uiteenlopende manieren waarop een signaal bij een kijker kan terechtkomen. Simpel gezegd: wie op traditionele wijze tv kijkt, is wat de vertraging betreft het beste af.

Snelweg

Verschillen tussen traditionele tv van KPN en Ziggo zijn er wel, maar die zijn minimaal. "Voorheen was Ziggo sneller, maar nu loopt KPN een paar seconden voor", zegt Jarco Kriek, mediajournalist bij Totaal TV.

Die verschillen zijn nog relatief klein omdat de manier waarop het traditionele tv-signaal wordt verspreid, in grote lijnen hetzelfde is: het is een videosignaal dat in één keer naar alle klanten gaat. Als je verbinding een snelweg is, dan krijgt het "ouderwetse" tv-signaal er een speciale rijstrook die alleen dat verkeer mag gebruiken.

KPN en Ziggo doen daarbij hun best om er nog wat seconden vanaf te schaven. Naast de verbinding maakt ook de gebruikte apparatuur uit. "De nieuwste tv-ontvanger van KPN is weer een paar seconden sneller dan de vorige", zegt Kriek. "Het is een beetje een prestigeproject. Bij providers drinken ze champagne als je een paar seconden sneller bent dan de concurrent."

Chaotisch, onvoorspelbaar internet

De grootste vertraging ontstaat bij kijken via een internetstream, zoals de mobiele apps van de provider, NLZiet of de NOS-app. De speciale rijstrook die Ziggo en KPN voor hun eigen tv-signaal reserveren, is er niet voor reguliere internetstreams.

Als je video kijkt via een livestream of via een streamingapp, moeten alle duizenden internetpakketjes waaruit een videostream bestaat zelfstandig hun weg zien te vinden. Dat moet over het chaotische, onvoorspelbare internet, tussen allerlei ander verkeer.

Via welke route die pakketjes bij de ontvanger aankomen, is niet zeker. Welke pakketjes als eerst aankomen, en welke als laatst, is dus niet te voorspellen - als ze überhaupt al aankomen. Ze raken namelijk ook nog regelmatig zoek, waarna de pakketjes opnieuw moeten worden verzonden.

40 seconden buffertijd

Om die onzekerheid te corrigeren, bouwen streamingapps een soort reservetijd in: buffertijd. Als je een film of serie streamt, merk je dat alleen bij het starten van een stream. Pas tijdens een livestream wordt die reservetijd opeens relevant.

Die buffertijd kan flink oplopen. "Ik mat deze week bij NLZiet een vertraging van 40 seconden ten opzichte van livetelevisie", zegt Kriek. De KPN- en Ziggo-apps, die in tegenstelling tot de traditionele televisiekastjes ook over het reguliere internet gaan, deden het iets beter met 20 tot 25 seconden. Maar ook dat is nog steeds een merkbare vertraging.

Verkorten

NLZiet probeert die tijd wel te verkorten, net als veel andere streamers binnen en buiten Nederland. "We wilden het eigenlijk nog niet aan de grote klok hangen, want het zit nog in de testfase", benadrukt NLZiet-directeur Niels Baas. "Maar op nieuwere apparaten kun je in onze WK-omgeving kiezen voor een stream met minder vertraging."

Bij een test van de NOS-redactie dinsdagavond, tijdens de WK-wedstrijd tussen Portugal en Oezbekistan, liep de speciale stream zo'n 10 seconden achter op het Ziggo-signaal. Dat is een stuk minder dan de eerder gemeten 40 seconden.

Die kleinere buffertijd betekent wel sneller een haperend beeld bij een matige verbinding, waarschuwt NLZiet.

De NPO is ook bezig met een kortere buffertijd, maar kwam niet meer op tijd voor dit WK. Eind dit jaar zou dat moeten werken, op tijd voor een volgend EK, laat een woordvoerder weten.

Uit de ether

Wie 10 seconden vertraging te veel vindt maar geen geld wil uitgeven aan een traditioneel tv-abonnement, kan het signaal gratis uit de lucht plukken. Internationale tv-zenders zenden het WK gratis uit op de satelliet. Binnen Nederland zijn ook de zenders van de NPO nog altijd gratis te ontvangen via de ether. Dat signaal loopt maar een paar seconden achter.

Wie echt op geen enkele manier met juichvertraging te maken wil krijgen, moet zich wenden tot analoge technologie. Omzetten naar digitale signalen kost namelijk tijd. En hoewel televisiesignalen inmiddels overal digitaal zijn, is er nog wel die aloude analoge rots in de branding: de FM-radio. Daarmee juich je gegarandeerd eerder dan je tv-kijkende buren.

Ze komt met twee voorstellen om mensen bewust te maken van hun digitale nalatenschap. Ten eerste roept ze het kabinet op om een grootscheepse campagne te starten en daarnaast wil ze dat alle cursussen op het gebied van digitale vaardigheden, bijvoorbeeld voor ouderen, ook het onderdeel 'digitale nalatenschap' behandelen.

Kathmann, die in de Kamer vaak met tech bezig is, zegt dat ruim acht op de tien mensen niets hebben geregeld op dit gebied. "Dat levert echt bureaucratisch schrijnende situaties op."

Rompslomp

Soms worden afscheidsbrieven van mensen heel laat gevonden, omdat ze achter wachtwoorden zitten die bij nabestaanden niet bekend zijn, schetst het Kamerlid. Of nabestaanden kunnen niet bij de cryptomunten van een overledene. "Je wil niet met deze rompslomp bezig zijn als je rouwt."

Josanne Ganzevles van de Alliantie Digitaal Samenleven kent nog veel meer voorbeelden van ingewikkelde situaties. Soms moeten nabestaanden bijvoorbeeld "nadenken over het openen van een telefoon met face-id of vingerafdruk". Met het gezicht of de vinger van de overledene dus. "Dat is toch verschrikkelijk?"

Haar Alliantie Digitaal Samenleven is een campagne begonnen: 'Data na de Dood'. In acht stappen wordt daar verteld hoe je je digitale nalatenschap kan vastleggen. "Je zet je nabestaanden voor een dilemma als je niets regelt", zegt Ganzevles.

Verdergaande regels

Ze is blij met het initiatief van Kathmann, maar ziet ook ruimte voor verdergaande regels. Volgens Ganzevles zou het goed zijn om bijvoorbeeld socialemediaplatforms te verplichten om gebruikers opties te geven wat er met hun data gebeurt na overlijden. Nu doen sommige dat wel en andere niet. "Dat is verwarrend voor mensen."

Kamerlid Kathmann wil haar ideeën vandaag bespreken in een debat en volgende week een concreet voorstel indienen. Dan zal blijken wat het kabinet ervan vindt en of een meerderheid van de Tweede Kamer ervoor te porren is.

De wet zou de VS de macht geven om in de chipsector voor andere landen te bepalen wat zij naar China mogen versturen. Nederland is een belangrijke speler in de wereldwijde chipindustrie, met ASML als de grootste leverancier van chipmachines.

Het kabinet maakt zich zorgen dat de VS mag bepalen of die Nederlandse machines naar China mogen. Ook zou ASML de chipmachines die eerder al aan Chinese klanten zijn verkocht, niet meer mogen onderhouden.

Er staat veel op het spel. ASML verdient veel geld in China met de verkoop van chipmachines en onderhoudscontracten. De afgelopen drie jaar was dat 27 miljard euro, oftewel tussen de 26 en 36 procent van de totale omzet. Maar ook voor de onderhandelingspositie van Nederland en een mogelijke tegenreactie van China kan de wet grote gevolgen hebben, zeggen experts.

'Zeer ongelukkig'

Het wetsvoorstel heet de MATCH Act en is begin april ingediend in het Amerikaanse parlement. De wet is nog niet van kracht, maar het kabinet reisde al binnen twee weken naar Washington om met president Trump en Amerikaanse politici te praten.

"Wij hebben grote zorgen, omdat we al goed samenwerken met de VS om te voorkomen dat technologie terechtkomt op plekken waar die niet zou moeten komen. Alleen dat gaat nu niet uit van dwang en daar lijkt het met deze wet wel op", zegt Sjoerdsma tegen de NOS. "Het is zeer ongelukkig dat hiermee mogelijk onze nationale veiligheid in Amerikaanse handen komt te vallen."

Unieke positie

"Voor Nederland zit de pijn erin dat de VS met deze wet eenzijdig kan bepalen dat ASML-machines niet naar China mogen", zegt Rem Korteweg van Instituut Clingendael. "Nederland wil best overleggen over exportcontroles, maar wil wel zélf die besluiten nemen."

Als de MATCH Act wordt aangenomen, staat Nederland buitenspel, zegt Korteweg. "Dan is niet Nederland, maar Amerika de belangrijkste gesprekspartner voor China om toegang te krijgen tot de machines van ASML."

Dat is heel schadelijk voor de positie van Nederland, zegt hij, want ASML geeft Nederland een unieke positie: wie chips wil maken, kan bijna niet om ASML-machines heen.

Dat de Amerikanen de macht willen om te bepalen of de ASML-machines naar China mogen, laat zien hoe de VS in de wedstrijd staat, zegt Jikke Biermasz. Zij is advocaat bij Ploum en expert op het gebied van exportbeperkingen en de technologiesector. "De Amerikanen voeren de druk heel hoog op", zegt ze. "Er is een economische strijd gaande tussen de VS en China. De Verenigde Staten willen de macht in handen hebben."

ASML mag zijn meest geavanceerde machines al jarenlang niet naar China versturen na druk van de Verenigde Staten, machines met oudere technologie mogen wel. Met de MATCH Act zou de VS akkoord moeten geven op die verkopen, met het uitgangspunt dat de VS géén toestemming geeft.

Machines vallen stil

"Met deze wet kan de Verenigde Staten de hele chipindustrie van China stilleggen", zegt oud-hoofd strategie van ASML, Frits van Hout. "Je hebt ASML-medewerkers en reserveonderdelen nodig om de machines te onderhouden. Als dat niet meer mag, vallen de machines binnen weken tot maanden stil, afhankelijk van hoe oud ze zijn."

Dat betekent dat een groot deel van de wereldwijde chipproductie stilvalt, zegt hij. "Reken maar dat dat impact gaat hebben op elke koelkast, afstandsbediening of auto die besteld wordt. Want als je één chip mist, is het product niet af." Hij vergelijkt het met Nexperia: toen China de export van Nexperia-chips blokkeerde, kwamen automakers wereldwijd in de problemen.

Om dit alles te voorkomen, is Sjoerdsma nu dus in Washington. "We gaan uitleggen hoe goed de samenwerking nu al is en hopen dat daar goed naar geluisterd zal worden door de VS. Maar dat is een proces van de lange adem", zegt hij.

Anthropic zegt dat Fable goed is in het vinden van veiligheidsproblemen in computerprogramma's. Beveiligers zouden het AI-programma kunnen gebruiken om die kwetsbaarheden op te lossen. Maar in verkeerde handen kunnen aanvallers die kwetsbaarheden misbruiken, bijvoorbeeld om bij die software binnen te dringen.

De Amerikaanse overheid verbood Anthropic om Fable beschikbaar te maken buiten de VS en aan alle niet-Amerikanen. Volgens de VS is er een "onacceptabel risico" dat landen als Rusland en China de technologie gaan gebruiken, blijkt uit de brief, die openbaar is gemaakt door zakensite Bloomberg.

Conflict over mogelijk misbruik

Na de brief van vrijdag heeft Anthropic in het weekend geprobeerd de relatie met de Amerikaanse regering te herstellen, schrijft techsite The Verge. Dat begon met digitaal overleg, maar daarna zijn Anthropic-medewerkers naar Washington gevlogen, schrijft de site.

Die gesprekken in Washington hebben ook maandag niet geleid tot het opheffen van het verbod, schrijft techsite Wired. Volgens de site is de Amerikaanse regering ervan overtuigd dat het mogelijk is om de technische beperkingen van Fable te omzeilen, waardoor het AI-programma kan worden gebruikt voor zaken die niet zijn toegestaan.

Anthropic zegt dat het beschermingen heeft ingebouwd waardoor Fable niet kan worden misbruikt. Volgens Amerikaanse media is het Witte Huis zich zorgen gaan maken na onderzoek van webwinkel Amazon. Daaruit zou blijken dat deze beperkingen makkelijk omzeild kunnen worden.

Het Amazon-onderzoek is niet openbaar. Anthropic zegt vanaf het begin dat de zorgen van het Witte Huis overdreven zijn. Maar volgens Wired is het Anthropic niet gelukt om de regering daarvan te overtuigen.

Gesprekken in Europa

Op de G7-top in Frankrijk gaat het naast de oorlog in Oekraïne en Iran ook over kunstmatige intelligentie. De VS en Europa bespreken een voorstel dat bondgenoten van de VS toch weer toegang zou moeten geven tot de nieuwste AI-programma's, schrijft de Financial Times.

Anthropic-topman Dario Amodei is in Frankrijk voor de top, net als de Amerikaanse minister van Handel, die vrijdag de brief stuurde waarna Fable ontoegankelijk werd. Het is onduidelijk of de twee een-op-een met elkaar hebben gepraat of dat nog gaan doen. President Trump zei vanmiddag dat onderhandelingen met Anthropic "prima" verlopen.

Hoe verantwoord is AI-bedrijf Anthropic? Experts deelden daarover hun gedachten in dit stuk:

Hoewel de Europese Unie niet direct betrokken is bij het conflict tussen Anthropic en de regering in de VS, laat het volgens EU-commissaris Virkkunen (die over technologie gaat) zien dat Europa technisch niet afhankelijk moet zijn van andere landen.

Europa op achterstand

De beste AI-programma's die digitale veiligheidsproblemen kunnen opsporen, komen volgens deskundigen allemaal uit de Verenigde Staten of China. Er zijn geen Europese alternatieven van hetzelfde niveau. Met haar waarschuwing bedoelt Virkkunen dat Europa op achterstand staat als de VS of China de toegang tot die programma's beperkt.

Hoewel de Amerikaanse overheid zegt dat Fable toegankelijk mocht blijven voor Amerikanen in de VS, heeft Anthropic - om daaraan te voldoen - het AI-programma voor iedereen ontoegankelijk gemaakt. Dat betekent dat niemand er op dit moment toegang toe heeft. Andere AI-programma's die vergelijkbaar zijn met Fable, van zowel Anthropic als andere bedrijven, zijn wel toegankelijk.

Het is een nieuwe stap in de ontwikkeling van hersenimplantaten. Door dit apparaat kan de man weer communiceren en zelfs werken. "Ik voel me weer verbonden met mijn leven", schrijft de 45-jarige man.

Met stekker verbonden

Bij de man zijn elektroden geïmplanteerd in hersengebieden die ervoor zorgen dat we kunnen bewegen: de motorische gebieden. Die elektroden worden met een stekker op het hoofd verbonden met een computer.

Door aan het uitspreken van woorden te denken, worden de motorische gebieden actief. Via slimme algoritmen worden die hersensignalen omgezet naar woorden op de computer. Hetzelfde kan de patiënt doen met het bewegen van de muis op het scherm. De man denkt, de muis beweegt.

De gevolgen van dit implantaat op het leven van deze patiënt zijn enorm. Hij kan weer communiceren met vrienden en familie, een computer aansturen en hij is zelfs weer volledig aan het werk.

"De impact is gigantisch op iemands leven", zegt Mariska van Steensel. Zij is hoofdonderzoeker aan het UMC Utrecht Hersencentrum en doet zelf ook onderzoek naar dit soort breinimplantaten. "In eerder onderzoek zagen we dat het heel veel gevolgen heeft hoe je als mens wordt gezien als je niet goed kan communiceren."

Rolls Royce

De patiënt kan dit apparaat al bijna twee jaar lang zelfstandig gebruiken, zonder hulp van de onderzoekers. "Wij hebben eerder een patiënt zeven jaar lang zelfstandig een implantaat laten gebruiken", zegt Van Steensel. "Maar dat was een veel eenvoudiger model, daar moest de patiënt letter voor letter spellen. Dit is veel geavanceerder."

Andere patiënten moeten nog wel geduld hebben, want dit implantaat komt nog niet op de markt. "Dit werkt nu heel goed, maar wel alleen bij deze man", zegt Van Steensel. "Het is te vergelijken met een Rolls Royce, dat is niet voor veel mensen weggelegd. Maar een eenvoudiger, meer robuust systeem kan voor meer mensen werken."

Draadloos implantaat

Dan is er ook nog een praktische kant: de stekker op het hoofd en een grote computer. In het ideale geval werkt het implantaat draadloos en zonder grote computer. "Wereldwijd zijn er een aantal bedrijven bezig met draadloze implantaten, zeker in China gaan de ontwikkelingen snel. Maar ook Europa en Amerika wordt hieraan gewerkt", zegt Van Steensel.

Volgens haar gaat het nog een aantal jaren duren voordat dit soort breinimplantaten op de markt kunnen komen. Daarvoor moeten er nog flink wat stappen worden gemaakt. "We hopen dat meer mensen met spraakproblemen door verlamming baat hebben bij deze hersenimplantaten. Er is een gepassioneerd vakgebied dat hier hard aan werkt."

Het verbod zal volgend voorjaar ingaan. Techbedrijven krijgen boetes als ze niet meewerken. Starmer zegt dat hij geen concessies wil doen als het gaat om de veiligheid en het geluk van kinderen.

Het Britse verbod gaat in bepaalde opzichten verder dan dat in Australië. Dat land voerde in december als eerste land ter wereld een verbod in voor kinderen tot 15 jaar. In het VK wordt het kinderen ook verboden om te livestreamen op sociale media en gamingwebsites. Daarnaast wordt er nagedacht over een avondklok voor 16- tot 18-jarigen, zodat zij niet meer 's nachts eindeloos kunnen scrollen.

Molly

Begin dit jaar kondigde het Britse kabinet aan om te onderzoeken of het sociale media voor jongeren kon verbieden, nadat de druk op Starmer verder was toegenomen. Ruim zestig parlementsleden van Labour riepen hun leider in een open brief op om dat te regelen.

Daarnaast was er de uitkomst van een online consultatie, waarbij de overheid meer dan 116.000 reacties ontving van ouders, de techindustrie en ook van kinderen zelf. De overgrote meerderheid van de respondenten wilde een verbod voor kinderen onder de 16 jaar.

Verder kreeg de zaak van Molly veel aandacht, die op 14-jarige leeftijd een einde aan haar leven maakte. Uit onderzoek bleek dat het meisje voor haar dood duizenden schadelijke berichten bekeek op Instagram en Pinterest.

Haar vader houdt de grote techbedrijven verantwoordelijk voor haar dood en werd een belangrijke campagnevoerder in het VK om jongeren online beter te beschermen. Hij richtte daarvoor een stichting op die hij vernoemde naar zijn dochter, de Molly Rose Foundation.

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

Het verbod heeft betrekking op vrijwel alle grote socialemediaplatforms, zoals TikTok, Instagram, Facebook, X, YouTube, Snapchat, Threads, Twitch, Kick en Reddit, evenals game-apps. WhatsApp en Signal zijn uitgezonderd, onduidelijk is waarom.

Daarnaast meldt The Sunday Times dat ook chatbots aan strengere regels worden onderworpen, vooral wanneer deze worden gebruikt door jongeren voor seksuele of romantische interacties.

Vergelijking met drankverkoop

Met het verbod sluit het VK zich aan bij een groeiende wereldwijde beweging om kinderen beter online te beschermen. Australië, Canada, Brazilië, Oostenrijk, Frankrijk en Indonesië hebben eerder een socialemediavebod ingesteld of aangekondigd.

Premier Starmer zei dat de Britse maatregelen niet bedoeld zijn om kinderen volledig van sociale media uit te sluiten, maar dat ingrijpen vanuit de overheid noodzakelijk is. Hij vergeleek de situatie met het kopen van alcohol: het feit dat jongeren onder de 18 jaar toch alcohol weten te bemachtigen, is geen reden om de verkoop ervan niet te verbieden.

Onderdeel van meer maatregelen

De Britse minister van Cultuur Nandy zei gisteren tegen de BBC dat het verbod onderdeel moet zijn van andere maatregelen. "Ik denk niet dat een verbod op sociale media op zich de oplossing is, maar ik denk wel dat Australië heel duidelijk heeft laten zien dat het een belangrijke rol kan spelen."

Naast het invoeren van een leeftijdsgrens krijgen ook online platforms waar vreemden makkelijk contact kunnen leggen met kinderen, zoals gamingsites, beperkingen opgelegd.

Starmer noemt die stap wereldwijd als leidend voor andere landen, maar erkent ook de uitdagingen. "Het is lastig om hiervoor wetten te maken, om het te reguleren en te handhaven, maar we kunnen dit veranderen en zúllen dit veranderen."

De Amerikaanse ambassade in Londen heeft in reactie gezegd bezorgd te zijn dat het verbod tot meer lasten zal leiden voor Amerikaanse technologiebedrijven, zoals Meta, die de accounts van de kinderen moeten blokkeren.

De regering-Trump heeft met het besluit technologie verboden voor iedereen buiten de VS en maakt geen onderscheid tussen bondgenoten en mogendheden die het als vijand beschouwt.

Om aan de blokkade te voldoen, heeft het bedrijf naar eigen zeggen de AI-modellen niet alleen voor buitenlanders, maar voor alle gebruikers moeten afsluiten, zegt oprichter Dario Amodei van Antropic. De AI-modellen Fable 5 en Mythos 5 zijn sinds gisteravond niet meer beschikbaar. Andere AI-modellen van het bedrijf, zijn wel te gebruiken.

De Amerikaanse regering zou een tip hebben gekregen dat de voorzorgsmaatregelen van Anthropics AI-modellen te omzeilen zijn. De VS vindt het krachtige AI-model belangrijk voor de nationale veiligheid en wil niet dat het in handen komt van buitenlandse mogendheden.

Het AI-model Mythos van Anthropic wordt gezien als 'superhacker'. Het kan bijvoorbeeld worden ingezet voor massa-surveillance en zou ook grootschalige cyberaanvallen kunnen uitvoeren. Gevreesd wordt dat kwaadwillenden het model misbruiken om overheidsinstellingen te hacken.

NOS Op 3 maakte in april deze video over deze super-AI:

De blokkade van de AI-modellen is een nieuw hoofdstuk in het conflict tussen Anthropic en de Amerikaanse regering, schrijft de Amerikaanse nieuwssite Axios. Anthopic heeft al langer een stroeve relatie met de regering-Trump. Dit jaar raakten het Amerikaanse defensieministerie en Anthropic met elkaar in de clinch omdat ze het niet eens waren over hoe je AI mag inzetten voor militaire doeleinden. Het bedrijf wil bijvoorbeeld niet dat er met AI-modellen van Anthropic autonome wapensystemen gemaakt worden, maar defensieminister Hegseth wil geen beperkingen op het gebruik.

Omdat Anthropic niet aan de eisen van de regering wilde voldoen, probeerde het Amerikaanse ministerie van Defensie het bedrijf op een lijst te zetten waardoor de producten niet meer gebruikt zouden mogen worden door het leger van de VS. Een rechter oordeelde in maart dat de regering de banden voorlopig niet mocht verbreken.

Een overheidsfunctionaris zegt tegen nieuwssite Axios dat een ander bedrijf het ministerie van Handel zou hebben verteld dat de voorzorgsmaatregelen van het AI-model Mythos te omzeilen zijn, waardoor het kan worden ingezet voor doelen die niet publiek beschikbaar zouden moeten zijn. Toen Anthropic vervolgens weigerde om de lancering van nieuwe modellen uit te stellen, heeft de Amerikaanse minister van Handel Lutnick gisteren een brief gestuurd naar de CEO van Anthropic. Daarin staat dat de AI-modellen Mythos 5 en Fable 5 beperkingen krijgen opgelegd voor de export naar locaties buiten de VS en voor buitenlanders in de VS.

'Misverstand'

Anthropic reageert in een verklaring verbolgen op de beperking die het Amerikaanse handelsministerie heeft opgelegd. Volgens het bedrijf zijn de risico's van een mogelijk lek beperkt. "We zijn het er niet mee eens dat de ontdekking van een mogelijk beperkt risico de aanleiding is om een commercieel model dat door honderden miljoenen mensen wordt gebruikt, terug te roepen."

Hoelang de Amerikaanse regering vasthoudt aan de opgelegde blokkade is onbekend. Anthropic vermoedt dat het besluit van de overheid een misverstand betreft. Het werkt eraan om de toegang zo snel mogelijk weer te herstellen.

De NOS identificeerde 23 afbeeldingen met kindermisbruikmateriaal allemaal geüpload door medewerkers van de site. Daarbij kreeg de NOS ondersteuning van het meldpunt van Offlimits, dat gespecialiseerd is in het analyseren van dit soort beelden van kinderporno.

"Iedere afbeelding is er een te veel", zegt Robbert Hoving, directeur van Offlimits. "Ik hoop dat dit aanleiding is om verder onderzoek te doen naar de site." Het liefst ziet Hoving dat de site offline zou worden gehaald.

'Schokkend'

Ook de in 2023 opgerichte Autoriteit online Terroristisch en Kinderpornografisch Materiaal (ATKM) noemt het "schokkend" dat de beheerders zelf kinderporno zouden hebben geüpload.

"Er is helaas geen plicht voor dit soort websites om alles op alles te zetten om verspreiding te voorkomen", aldus directeur Arda Gerkens van die instantie. "Dan zouden daar ook sancties op staan."

De afbeeldingen waren vrijdagochtend nog steeds online. Motherless stelt in een reactie niet te weten van kindermisbruikmateriaal en zegt dergelijk materiaal te verwijderen zodra het wordt gerapporteerd. Ook worden afbeeldingen bij het uploaden op meerdere manieren gescreend, stelt de site.

Minister van Weel neemt aan dat OM onderzoek doet

Ook minister Van Weel van Justitie noemt het schokkend dat medewerkers van Motherless zelf kinderporno deelden. De minister "neemt aan dat het OM hier serieus naar kijkt." Hij wijst ook op Europese wetgeving die bedrijven achter sites verantwoordelijk maakt voor wat daarop te zien is. "Het tijdperk waarin bedrijven zeggen 'ik ben alleen maar een platform' is echt voorbij."

Het Openbaar Ministerie wil niet inhoudelijk reageren op de zaak, omdat het al onderzoek doet naar beelden op de site. "Het delen van kinderpornografische afbeeldingen is altijd strafbaar", benadrukt het OM wel.

Vorige maand haalde het Openbaar Ministerie de site tijdelijk uit de lucht. Niet veel later kwam de site weer online, nog steeds vanuit Nederland en bij dezelfde provider, Nforce uit Steenbergen. Volgens Nforce mocht de dienstverlening weer worden hervat.

Naald in hooiberg

Alle afbeeldingen die de NOS vond, waren voor de inval van het OM al aanwezig op de Motherless-servers. Het OM wil niet reageren op de vraag of het de site heeft laten onderzoeken op strafbaar materiaal.

Toen de site weer online kwam, benadrukten de beheerders dat ze regels hebben tegen misbruik en dat een "klein aantal uploaders" daar misbruik van maakte. "Met tienduizenden uploads per dag is elke overtreding een naald in een hooiberg", verklaarden ze. "Alle inhoud op deze site is honderd procent door gebruikers geüpload."

Veelvuldig

Nu blijkt dat medewerkers van de site vanaf hun eigen account veelvuldig afbeeldingen plaatsten. Zo plaatste een medewerker die nauw betrokken is bij de website in zijn eentje 110.000 afbeeldingen.

In elf gevallen ging het bij die beheerder om beelden van minderjarigen. Ook drie andere medewerkers plaatsten dergelijke afbeeldingen. Ze werden gepubliceerd tussen 2011 en 2025.

De site zegt sinds de inval van het OM de teugels wel te hebben aangehaald: zo worden gebruikers veelvuldig gewaarschuwd om geen beelden van minderjarigen te delen, om te voorkomen dat de site weer offline gaat. Ook zijn beelden van slapende vrouwen expliciet verboden en is zoeken op dat soort beelden niet mogelijk.

"Als wij Motherless vragen om afbeeldingen met kindermisbruik te verwijderen, dan volgt Motherless die op", erkent Hoving. "Maar de site staat vol met heel veel materiaal van volwassenen waar je grote vraagtekens bij kunt plaatsen."

'Moraalvrij'

De site heeft als richtlijn dat alleen illegaal materiaal wordt verwijderd. De site noemde zichzelf lange tijd een moral free file host, een moraalvrije plek om dingen te uploaden, maar de afgelopen twee weken heeft de site de omschrijving "moraalvrij" geschrapt.

Wel geeft de site nog steeds aan beperkte verantwoordelijkheid te voelen voor wat er te vinden is. "Als je iemand de inhoud van deze website kwalijk wil nemen, neem het dan de freaks van de wereld kwalijk - niet ons", is te lezen op de site.

Verscherpt

Onder druk van onder meer creditcardmaatschappijen en rechtszaken hebben de veel grotere pornosites YouPorn en PornHub de eisen voor het uploaden van video's de afgelopen jaren juist flink verscherpt. Op die sites, eigendom van een Canadees bedrijf, moeten uploaders nu bewijzen dat ze zelf op de beelden staan en moeten ze toestemming hebben van anderen die ook in beeld zijn.

De sites lagen onder meer onder vuur omdat er beelden te vinden waren van slachtoffers van verkrachting en andere beelden die zonder toestemming waren gedeeld.

Verantwoording

Voor dit onderzoek identificeerde de NOS elf beheerders achter Motherless. We classificeerden in samenwerking met het meldpunt van hulporganisatie Offlimits de 220.000 afbeeldingen die zij samen plaatsten. Dat meldpunt is de aangewezen organisatie in Nederland voor het analyseren van kindermisbruikmateriaal. Van de geanalyseerde afbeeldingen blijken er 23 kindermisbruikmateriaal te bevatten.

In communicatie met Motherless hebben we de site op de hoogte gesteld van onze bevindingen, en de bewuste gevonden links gedeeld.