Eerder vandaag werd bekend dat Nederland toch geen deelnemer stuurt naar het Eurovisie Songfestival. De NPO maakte dat bekend na overleg met de omroepen. Er zou "onvoldoende draagvlak" zijn om volgend jaar mee te doen aan het liedjesfestijn. De NPO wil alleen artiesten naar het songfestival sturen als zij de volle steun kunnen krijgen van een of meerdere omroepen.

Jurre Bosman, directeur Media bij de NPO, zegt tegen Nieuwsuur dat er "tot gisteravond constructief is meegedacht" over verschillende vormen om de songfestivaldeelname op te pakken, ook een combinatie van omroepen. "Maar de laatste stap om medewerkers te sturen en een handtekening te zetten, was net te groot door de grote gevoeligheid van de Israëlische deelname."

Bestuurlijke onhandigheid

Die gevoeligheid was echter ook bekend toen AVROTROS een maand geleden besloot om zich terug te trekken. Toch maakte de NPO kort daarop bekend dat Nederland, ondanks de deelname van Israël, weer mee zou doen aan het songfestival. De Nederlandse inzending zou een gezamenlijk project van de publieke omroep worden, gecoördineerd door de omroepenkoepel.

De NPO wordt door een aantal omroepbestuurders "bestuurlijke onhandigheid" verweten, maar mediadirecteur Jurre Bosman bestrijdt dat. "We waren niet naïef toen we vorige maand bekendmaakten dat we aan een team zouden gaan werken voor deelname", zegt hij. "We hadden hele goede gesprekken met een aantal omroepen, die ook de waarde van het songfestival inzien en wilden meewerken aan een bepaalde samenwerkingsvorm. Er waren zelfs al mensen naar voren geschoven."

'Joint effort'

Uit gesprekken van Nieuwsuur met direct betrokkenen blijkt dat onder meer de omroepen EO en WNL bereid waren om mee te denken. Arjan Lock, scheidend directeur van de EO, laat weten dat de omroep samen met de NPO op zoek was naar een constructie om een Nederlandse deelname mogelijk te maken, maar er was nooit sprake van dat het festival onder de EO-vlag zou worden uitgezonden.

Een EO-woordvoerder laat daarover weten: "We vinden wel dat het songfestival bij de publieke omroep hoort, maar vinden het niet bij de EO passen." De EO gaf medewerkers op persoonlijke titel de ruimte om met de NPO mee te denken. EO-directeur Arjan Lock zegt het jammer te vinden dat het uiteindelijk niet is gelukt de deelname van Nederland voor elkaar te krijgen.

WNL laat weten dat de omroep inderdaad bereid was om te kijken of ze een bijdrage konden leveren aan het mogelijk maken van de Nederlandse bijdrage. "Er bleek binnen de publieke omroep onvoldoende steun. Voor een journalistieke omroep als WNL is het geen optie om het alleen te doen."

De NPO wil hier niet op reageren en laat weten: "De NPO doet geen uitspraken over gesprekken die met individuele omroepen zijn gevoerd."

Brandbrief medewerkers

Dat Nederland alsnog een artiest zou sturen naar Bulgarije, als gezamenlijk project van de omroepen, kon rekenen op veel kritiek en weerstand. Zo stuurden eerder deze maand ruim vierhonderd medewerkers van de publieke omroep een brandbrief naar de omroepenkoepel. Ze hekelden het besluit om mee te doen aan het evenement vanwege de deelname van Israël.

Volgens Bosman is de keuze van de NPO om geen deelnemer te sturen niet beïnvloed door deze brief. "Wij hebben de conclusie getrokken op basis van het gebrek aan draagvlak bij de omroepen. Dat is echt nodig om de artiesten op een goede manier naar deze grote productie te sturen. Dat kan niet zonder de goede steun van één of meer omroepen. Dat is van doorslaggevend belang geweest."

De NPO zegt in gesprek te blijven met de EBU, het samenwerkingsverband van publieke omroepen dat het songfestival organiseert, over de toekomst van het liedjesfestijn. Bosman: "Dat gaat niet meer over de editie van 2027 in Bulgarije, maar voor daarna, in 2028."

"We willen dat in de discussie over massadonoren de belangen van donorkinderen meer worden vooropgesteld", zegt Tweede Kamerlid André Poortman (CDA). Met coalitiegenoten VVD en D66 diende hij de motie in die minister Hermans oproept te onderzoeken of een wettelijke grens kan worden gesteld aan massadonatie in de privésfeer.

De motie werd vandaag met brede steun aangenomen in de Tweede Kamer. Alleen de SGP stemde niet voor.

Afgelopen zomer berichtte Nieuwsuur over een Nederlandse massadonor, Simon, die naar eigen zeggen bijna tweehonderd kinderen heeft verwekt door zich in de privésfeer en via klinieken aan te bieden als donor.

Hij kwam in beeld doordat verschillende betrokken moeders elkaar vonden en er zo achterkwamen dat Simon had gelogen over hoeveel kinderen hij heeft. Hij zei tegen de vrouwen dat hij absoluut tegen massadonatie was.

Het ministerie van Volksgezondheid (VWS) wist al jaren dat Simon massadonor was, meer deed niets met die informatie. Vorige maand schreef Hermans in een Kamerbrief dat ze het betreurt dat ouders bijna tien jaar lang in onwetendheid en onzekerheid hebben verkeerd.

Privédonatie

Sinds 1 april vorig jaar zijn in het landelijk register gegevens van wensmoeders en spermadonoren van alle klinieken gekoppeld. Donoren mogen voor maximaal twaalf gezinnen worden ingezet via een kliniek. Maar wat zaaddonoren buiten de kliniek doen, bijvoorbeeld door zich via fora op internet aan te bieden als privédonor, is onbekend.

Het is niet voor het eerst dat de Kamer actie eist van de minister om massadonatie tegen te gaan. In 2023 kreeg een soortgelijke motie van toenmalig Kamerlid Corinne Ellemeet (GroenLinks) al brede steun. Maar volgens toenmalig minister Pia Dijkstra (D66) zou een maximum stellen "een vorm van geboortebeperking zijn die diep ingrijpt op de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen". Bovendien: hoe controleer je zo'n verbod, en kan de overheid dat wel handhaven?

Ook minister Hermans zag tot voor kort weinig in een wettelijk maximum voor privédonaties. Wensouders zouden vooral zelf verantwoordelijk zijn voor goede afspraken met de spermadonor. "Donaties in de privésfeer vallen buiten de reikwijdte van de wet en buiten het zicht van de overheid en klinieken", aldus Hermans eind september in een brief aan de Tweede Kamer.

Toch gaf Hermans aan opnieuw te willen zoeken naar wat er wel kan, zo zei ze twee weken geleden tijdens een debat over massadonoren. Maar ze temperde ook de verwachtingen. "Ik wil ook het eerlijke verhaal vertellen, namelijk dat het lastig is om in te grijpen in die privésfeer."

'Tijd voor actie'

Voor Kamerlid Lisa Vliegenthart (Pro) gaat de oproep tot een onderzoek door de minister niet ver genoeg. "Iedere keer als er een nieuwe massadonor aan het licht komt, zegt de Kamer: 'dit nooit meer'. In plaats van nu weer een nieuw onderzoek, is het echt tijd voor actie", aldus Vliegenthart. Zij wil dat de minister direct met een wetsvoorstel komt, dat rekening houdt met de zogeheten "reproductieve vrijheid" en privacy van wensouders.

CDA'er Poortman erkent dat ook hij liever verder zou gaan. "Onderzoek is een eerste stap. Ik wil niet het onmogelijke vragen van de minister door meteen een wet te verwachten. Maar het is duidelijk dat het niet bij onderzoek kan blijven."

Over welke mogelijkheden hij dan wel ziet, wil Poortman nog niet teveel zeggen. "Ik wil de minister niet vastpinnen op iets. Maar je kunt denken aan registratie van spermadonatie in de privésfeer. Daarmee geef je wensouders in een kwetsbare positie meer handvatten. Hun belangen en vooral die van donorkinderen moeten zwaarder wegen dan de privacy van donoren."

Vast aanspreekpunt

Er is ook een Kamermeerderheid voor een motie die oproept tot het opzetten van een "landelijke ondersteuningsroute" voor donorkinderen en ouders. Daarbij moet onder andere een vast aanspreekpunt komen voor betrokkenen en "passende psychosociale begeleiding".

In Israël vinden vandaag voor het eerst sinds de terreuraanslag van Hamas op 7 oktober 2023 parlementsverkiezingen plaats. Hoewel Israëliërs bij de verkiezing niet stemmen op personen, maar op partijen, wordt de verkiezing ook gezien als een referendum over Benjamin Netanyahu, de langstzittende premier die het land ooit gehad heeft. Zijn partij ligt volgens de laatste peilingen iets achter op de Yashar-partij, een nieuwe partij met oud-legerchef Gadi Eisenkot aan het hoofd.

In de studio schuiven aan hoogleraar Joodse studies Bart Wallet en voormalig correspondent Ties Brock.

NPO zet alsnog streep door Nederlandse deelname Eurovisie Songfestival

Er wordt toch geen Nederlandse deelnemer gestuurd naar het Eurovisie Songfestival. Dat heeft de NPO bekendgemaakt na overleg met omroepen. Volgens de NPO is er "onvoldoende draagvlak" om volgend jaar mee te doen aan het liedjesfestijn.

Jet de Ranitz, de voorzitter van de raad van bestuur, zegt dat er de afgelopen periode gesprekken zijn gevoerd met omroepen voor een Nederlandse inzending. Volgens de voorzitter had de NPO de indruk dat er voldoende draagvlak was om terug te keren.

Kabinet wil 25.000 rijksambtenaren minder

De rijksoverheid moet het ook kunnen met zo'n 25.000 ambtenaren minder. Dat staat in de plannen van staatssecretaris Van der Burg voor Slagvaardige Overheid. In 2035 moet zo'n 16 procent van de ongeveer 160.000 (voltijds)ambtenaren zijn wegbezuinigd.

Dat dit kabinet inzet op verkleinen van het ambtenarenapparaat was al bekend. Maar Van der Burg maakt nu voor het eerst een schatting van het aantal banen dat dat kost. We schakelen met politiek duider Arjan Noorlander.

In 2008 had 85 procent van de sporters er geen enkel probleem mee als een clubgenoot homoseksueel is. Dat percentage is gedaald naar 66 procent. Op de stelling 'Het maakt mij niet uit samen met een homoseksuele sporter van hetzelfde geslacht te douchen', is de acceptatie teruggelopen van 73 naar 55 procent.

Vorige maand bleek al uit onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut dat Nederlandse jongeren negatiever zijn gaan denken over homoseksualiteit. Volgens het Mulier Instituut is bij sportverenigingen dus "dezelfde maatschappelijke trend" te zien.

Sportkoepel NOC*NSF vindt de uitkomsten van het onderzoek "bijzonder spijtig" en zegt "met nog meer energie" te willen inzetten op een inclusieve sportwereld.

'Schrikbarend maar niet verrassend'

De dalende acceptatie is geen verrassing voor de John Blankenstein Foundation. Zij zetten zich in voor homo-emancipatie binnen de sport, maar zien dat de animo voor hun workshops afneemt. Sportclubs zelf hebben vaak nog wel interesse, maar het zijn veelal ouders die er bezwaar tegen maken.

"Schrikbarend", vindt Karin Blankenstein. Toen haar stichting in 2008 begon, ging de homo-acceptatie "stappen omhoog". Maar dat is anno 2026 niet meer zo. "Ik snap de gevoeligheid van transgenders in de topsport, maar dit gaat over amateursport."

Uit de kast?

Uit het Mulier-onderzoek blijkt ook dat de aandacht voor homo-acceptatie in de sport toeneemt. Waar in 2017 nog 12 procent van de verenigingssporters aangaf dat er op de club aandacht voor is, is dat 28 procent in 2026.

Mede door die aandacht zijn sporters erachter gekomen dat het misschien niet zo makkelijk is om uit de kast te komen dan eerder gehoopt, zegt Mulier-onderzoeker Rens Cremers. In 2008 dacht zo'n 75 tot 80 procent dat een coming-out geen probleem was, nu is dat 55 tot 59 procent.

Pepijn Keppel hockeyde bij nationale jeugdteams, maar stopte vanwege homofobie in de sport. Pas nu hij bij een queer-team zit, kan hij genieten van de sport:

Vooral in het voetbal is homoseksualiteit een heet hangijzer. Volgens KNVB-regelementen moeten wedstrijden worden stilgelegd bij homofobe spreekkoren. Maar er zijn de laatste jaren geen gevallen bekend van profduels waarbij dat ook daadwerkelijk gebeurde.

In 2020 introduceerde de KNVB de OneLove-armband als symbool voor verbinding en tegen racisme en discriminatie. Dat leidde tot veel gedoe: Feyenoord-speler Orkun Kökcu en Redouan el Yaakoubi van Excelsior weigerden de band te dragen. De KNVB besloot daarom vanaf 2023 te stoppen met de OneLove-band.

"Dat is een gebrek aan lef", zegt Karin Blankenstein. Al vindt ze dat niet alleen de KNVB schuld heeft. Ook wijst de met de beschuldigende vinger naar clubs, die beter zouden kunnen toezien op homofobe uitingen op de tribunes.

Sommige Nederlandse sportclubs zijn initiatieven gestart om homo-acceptatie te bevorderen. Zo is in Drenthe het project 'De veilige kleedkamer'. Verenigingen die meedoen moeten via een stappenplan aantonen dat ze inclusie hoog in het vaandel hebben staan. Vervolgens krijgen ze een certificaat dat 'bewijst' dat ze homovriendelijk zijn. Volgens de initiatiefnemers is inmiddels ook uit Gelderland en Groningen interesse om aan het project mee te doen.

Vorige maand zegde staatssecretaris Tielen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap nieuwe subsidie toe om gender- en lhbti+-gelijkheid te bevorderen. De vorige subsidieregeling zou in 2027 stoppen, maar de nieuwe regeling blijft nog zeker vijf jaar van kracht. Het gaat dan niet alleen om emancipatie binnen de sport, maar in de hele samenleving.

De Studentenlijst in Servië heeft de meeste stemmen behaald in de parlementsverkiezingen. De partij is ontsproten uit de massale protesten tegen de regering. De vraag is hoe de partij wil gaan regeren en met welke mensen. De studentenbeweging houdt oud-premier Vucic, die tot zijn aftreden eind september ruim twaalf jaar aan de macht was, verantwoordelijk voor corruptie en vriendjespolitiek. De Studentenlijst wil dus ook vooral de corruptie aanpakken, maar een concreet plan ligt er nog niet.

Europacorrespondent Saskia Dekkers schuift aan in de studio.

Kabinet praat met BBB en JA21

Het kabinet nodigt deze week zeven oppositiepartijen uit om verder te onderhandelen over het belastingplan. Vandaag zijn BBB en JA21 aan de beurt, later deze week volgen Pro, SGP, ChristenUnie, 50PLU en Volt. Het kabinet zet dus nog altijd in op een breed akkoord met links en rechts, in plaats van één kant uit te kijken.

Lhbti-acceptatie in de sport

Uit het nationaal sportonderzoek van het Mulier Instituut blijkt dat de acceptatie van homoseksualiteit binnen sportverenigingen de laatste jaren verder is afgenomen. Bij verenigingssporters had in 2008 nog 85 procent van de ondervraagden er geen enkel probleem mee wanneer een medesporter homoseksueel zou zijn. Dat percentage is nu gedaald naar 66 procent.

Dit weekend waren de laatste screentests in Londen, melden de gerenommeerde filmsites Deadline, Variety en The Hollywood Reporter. De voornaamste kanshebbers: Jack Lowden, Josh O'Connor en Callum Turner. Alle drie zijn 36 jaar.

Filmstudio MGM, die na de overname door Amazon voor het eerst een Bond-film maakt, houdt de kaken stijf op elkaar. Dat er een nieuwe acteur komt, is zeker: Craig zwaaide in 2021 af na No Time to Die.

Fans zijn ongeduldig

Voor het vervolg staan veel seinen op groen: het script is af en met Denis Villeneuve is een prominente regisseur gestrikt. Hij maakte eerder succesvolle films als Dune, Sicario en Arrival. Fans hopen dat de nieuwe Bond-film in 2028 uitkomt.

Maar zolang de naam van de nieuwe Bond-acteur uitblijft, groeit de vrees dat de film dat jaar nog niet uitkomt. En een gat van zeven jaar zonder James Bond-film is al relatief lang, verzucht Jorrit van der Valk van de James Bond Club Nederland: "Dus nu de geruchtenmachine op gang komt, begint het echt te kriebelen bij ons."

Jack Lowden is topfavoriet

Van de drie kandidaten die nu worden genoemd, ziet hij het meest in Jack Lowden. De Schot speelt namelijk een "James Bond-achtige rol" als geheim agent in de tv-serie Slow Horses. "Daar komt hij goed over, in smoking en met nette baard." Ook wedkantoren bestempelen Lowden als favoriet nummer 1.

Josh O'Connor is vooral bekend van zijn rol als prins Charles in The Crown. Hij is een "ongewone" filmster, schreef de Volkskrant eerder dit jaar, "die zijn rollen bij uitstek vormgeeft in gebaren en lichaamshouding".

De laatste topkandidaat Callum Turner heeft ook een glansrijke filmcarrière, maar nog bekender is hij als echtgenoot van de Britse popster Dua Lipa. Ze trouwden deze zomer in Palermo, wat leidde tot boosheid bij de plaatselijke bevolking omdat grote delen van de Italiaanse stad op slot gingen.

Deze acteurs zijn genoemd als mogelijke kanshebbers:

Als het inderdaad Lowden, O'Connor of Turner wordt, maakt filmstudio MGM een 'veilige' keuze. Het wordt dan niet een acteur van kleur - Damson Idris werd genoemd in het geruchtencircuit - of een vrouw. De naam van Sydney Sweeney viel her en der. Ze raakte vorige maand in opspraak na een reclamefilmpje waarin ze naakt poseerde. De ophef die vervolgens ontstond, maakt de eventuele keuze voor haar nog minder 'veilig'.

Bond-fan Van der Valk snapt de roep om diversiteit, maar benadrukt dat geestelijk vader Ian Fleming zijn personage omschreef als een witte, Britse, ongeveer 30-jarige man met zwart haar. "Een vrouw? Dat kan natuurlijk, maar ik denk dat het meer iets is voor een spin-off. Jane Bond misschien?"

Toch is nog niet helemaal uit te sluiten dat het een verrassende naam wordt. Zo zagen weinig filmkenners in 2005 aankomen dat de keuze op Daniel Craig zou vallen. Bovendien schrijven Amerikaanse showbizzmedia dat er nog een vierde topkandidaat van wie de identiteit onbekend is.

Bookmakers denken daarom ook nog aan Jacob Elordi, die na George Lazenby de tweede Australische Bond zou zijn. Ook valt soms de naam van Harris Dickinson. Hij speelde in filmhuisklassiekers als Triangle of Sadness en Babygirl, de internationaal geprezen film van de Nederlandse regisseur Halina Reijn.

Meer dan een mooiboy

Wie denkt dat de Bond-acteur alleen wordt geselecteerd op zijn looks, heeft het volgens Van der Valk mis. "Hij moet verschillende emoties kunnen spelen. Die van de 'killer', de verleider en de man die altijd een oplossing heeft."

De Bond-acteur moet een eigen stempel op de rol kunnen drukken, zegt Mark Wooldridge. Hij is voorzitter van de Engelse James Bond-fanclub. "De acteur moet voldoen aan de fysieke eisen van de rol: de actie en de stunts. Maar ook het charmante en verfijnde dat Bond heeft."

Als een acteur van kleur of een vrouw dat het beste kan, vindt Wooldridge het prima als die persoon de rol krijgt. Toch is Lowden op dit moment zijn favoriet. "Uiteindelijk gaat het om het vermogen van de acteur om James Bond overtuigend neer te zetten."

Brazilianen gaan vandaag naar de stembus voor de presidentsverkiezingen. Blijft de zittende linkse president Lula da Silva (80) aan de macht of kiest het volk voor de radicaal-rechtse kandidaat en Trump-bondgenoot Flávio Bolsonaro (45)?

Rond de start van onze uitzending wordt de eerste voorlopige uitslag verwacht. We volgen het laatste nieuws met correspondent Nina Jurna en Patricio Silva, emeritus hoogleraar geschiedenis van Latijns-Amerika.

Zoektocht naar James Bond

Het filmscript wordt al geschreven, de regisseur is geboekt en de film moet over twee jaar uitkomen. Alleen de hoofdrolspeler ontbreekt nog: wie wordt de nieuwe James Bond? Maar volgens ingevoerde bronnen zijn dit weekend de laatste screentests in Londen.

Naar verluidt zijn Jack Lowden, Callum Turner en Josh O'Connor in de race. Of gaat de rol naar iemand die nog niet op de radars van de filmkenners staat?

De strijd om satellieten en de ruimte

Afgelopen week ging het veel over satellieten in tijden van oorlog. Oekraïne had problemen met de satelliet-internetvoorziening Starlink, wat leidde tot problemen in de oorlog met Rusland. Onder meer de snelheid van aanvals-, verdedigings- en bevoorradingsdrones werd verminderd.

Grootmachten als China, Rusland en de VS zien de ruimte allang niet meer als een militaire bijzaak. Europa loopt ver achter en dat maakt ons kwetsbaar. Defensiedeskundige Patrick Bolder geeft antwoord op de vraag of, en zo ja hoe we die achterstand kunnen inlopen.

Europa- en Oekraïnegezinde geopolitieke analisten houden hun hart vast. Want een vredesdeal zonder Oekraïense handtekening eronder zal hoogstwaarschijnlijk slecht uitpakken voor Oekraïne, en vooral goed voor Rusland.

Bij de EU moeten daarom "alle alarmbellen afgaan", zegt hoogleraar Europese Studies Paul Scheffer. "Europa heeft hier heel veel te verliezen."

Als de leiders van de VS, China en Rusland inderdaad samenkomen om gedrieën de geopolitieke kaarten te schudden, bewijst dat volgens Scheffer eens te meer dat de traditionele naoorlogse wereldorde voorbij is. "Macht prevaleert nu over recht."

Terwijl de relatie tussen Trump en de Oekraïense president Zelensky een nieuw dieptepunt bereikte, vloog de Amerikaanse gezant Steve Witkoff deze week naar Sint-Petersburg voor een ontmoeting met Poetin. Hij sprak lovende woorden over de Russische president: "U zegt vaak dat mijn president Trump zo menslievend is. Maar dat bent u ook."

Historicus Anne Applebaum kon haar oren bijna niet geloven, ondanks haar tientallen jaren ervaring als geopolitiek expert. "Witkoff lijkt niet te begrijpen wat voor oorlog dit is. Door Poetin te vleien, denkt hij de oorlog te kunnen beëindigen. Maar hij lijkt niet te beseffen dat het hier gaat om een van de meest bloeddorstige en wrede dictators."

Applebaum wijst erop dat Witkoff in beginsel geen diplomaat is, maar een zakenman die belangen heeft bij oliehandel met Rusland. Daarover berichtte The New York Times eerder deze maand al. Ook Trumps schoonzoon Jared Kushner zou belangen hebben bij oliedeals met Rusland. Hij was deze week ziek en reisde daarom niet naar Sint-Petersburg. Wel was hij erbij via een videoverbinding.

Door Witkoff en Kushner naar voren te schuiven, spot Trump volgens Applebaum met alle ongeschreven diplomatieke regels. "Ik heb nog nooit gezien dat mensen over vrede onderhandelen en tegelijkertijd zakelijke deals sluiten waarbij ze zelf belang hebben. In plaats van de oorlog te stoppen of een wapenstilstand te sluiten, stellen ze Poetin in staat tijd te rekken. Witkoff en Kushner verlengen de oorlog."

Nieuwsuur maakt onlangs deze video over de schimmige belangen van Trump-vertrouweling Kushner:

Het voorgestelde trilaterale Oekraïne-overleg zou volgende maand moeten plaatsvinden tijdens een top van de Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) in China. Trump en Poetin hebben zoals gezegd interesse, maar dat is van Xi Jinping allerminst zeker. De Chinese leider heeft (nog) niet ingestemd met het plan.

Of de vredesonderhandelingen er gaan komen of niet, de nieuwe ontwikkelingen sterken de geopolitieke experts in de gedachte dat Europa pal achter Oekraïne moet gaan staan. Concreet betekent dat volgens Scheffer: EU-lidmaatschap toezeggen.

"De reden dat Europa niet aan de onderhandelingstafel zit, is dat we weinig ideeën hebben over welke politieke gevolgen onze financiële en militaire steun aan Oekraïne moeten krijgen. We moeten ons veel duidelijker aan hen committeren."

Dat vindt ook Applebaum. Ze wijst erop dat Oekraïne niet alleen Europa nodig heeft, maar ook andersom. "Oekraïne is het Europese land met de meest geavanceerde militaire technologie. Dus door met hen samen te werken, verdedigt Europa zichzelf. Volgens mij zijn er genoeg Europese leiders die dat beseffen."

Toch klinken ook binnen Europa Kyiv-kritische geluiden. Rechts-populistische partijen als Forum voor Democratie, AfD (in Duitsland) en Rassemblement National (Frankrijk) pleiten er al langer voor te stoppen met financiële hulp aan Oekraïne. Hun ideeën vinden in toenemende mate weerklank.

Maar het is een slecht idee, betoogt Scheffer. Alleen als Europa samenwerkt, kan het zich economisch en militair wapenen tegen grootmachten als China, Rusland en de VS. Hij hoopt dat het 'politieke midden' dat verhaal overtuigender kan overbrengen zodat Europese kiezers zich niet wenden tot uiterst links of rechts.

"We worden gemangeld tussen China, Rusland en Amerika en dat maakt dat het een cruciaal moment is. Ik kan me niet herinneren dat er eerder een moment was dat we geen antwoord konden geven op de vraag: waar staat Europa over vijf of tien jaar? Die onzekerheid moeten we onder ogen zien."

Een week na de hevige rellen in Frankrijk waren opnieuw tienduizenden demonstranten op de been. Ook in Italië en Spanje waren vandaag protesten, net als eerder in Servië en Albanië. Gemene deler van al die demonstraties: ze zijn begonnen door jongeren die zorgen hebben over hun toekomst en zich niet gehoord voelen door de politiek.

De jongeren hebben de cijfers aan hun kant: ruim 15 procent van de Europese jongeren zit zonder werk, terwijl zo'n 5 procent van de 25-plussers werkloos is. Ook zijn jongeren bezorgd over thema's als economie, klimaat, woningmarkt en geopolitieke spanningen. We spreken erover met de Britse econoom Tim Vlandas.

De uitdagers van Netanyahu

In Israël zijn vanavond demonstraties tegen de regering-Netanyahu. Komende dinsdag zijn er verkiezingen en de grote vraag is: blijft het controversiële kabinet van Netanyahu aan de macht?

We zoomen in op Netanyahu's belangrijkste uitdager: Gadi Eisenkot. De oud-legerleider geeft leiding aan een coalitie van centrumrechtse partijen. En dan zijn er 'op links' ook nog enkele oud-generaals die zagen aan Netanyahu's stoelpoten.

Paul Scheffer over de nieuwe wereldorde

De geopolitieke onrust blijft maar aanhouden: Trump zoekt toenadering tot Poetin en ondertussen staan Oekraïne en Europa steeds meer aan de zijlijn. De westerse wereldorde die lange tijd zo vanzelfsprekend was, staat op losse schroeven. Dat concludeert politicoloog Paul Scheffer in zijn nieuwste boek. Hij is de gast in onze studio en deelt zijn visie op de geopolitiek anno 2026.

Deze manier van opsporen doet denken aan de Game-Over?!-campagne, waarbij de politie eerder dit jaar herkenbare beelden online zette van 79 verdachten van babbeltrucs. Eerst werden ze onherkenbaar getoond, zodat ze de kans kregen zich te melden. Vervolgens maakte de politie de gezichten van de mensen die zich niet meldden herkenbaar.

Net als in Ede leverde het bruikbare tips op: volgens de laatste berichtgeving werden 74 van de 100 verdachten geïdentificeerd. Maar de opsporingsmethode levert ook problemen op, zien critici. Niet alleen wordt de privacy van de verdachten geschonden, ook kan de methode ertoe leiden dat burgers zelf (gewelddadig) in actie komen tegen verdachten.

"Eigenlijk is het afwachten totdat dit een keer echt fout gaat", zegt hoogleraar strafrecht Sven Brinkhoff. Hoewel hij begrijpt dat het publiceren van foto's effectief kan zijn om de verdachten te vinden, vreest hij dat de gevolgen niet te overzien zijn.

"Je slingert een foto de wereld in en daarmee is het ook oncontroleerbaar wat er daarna mee gebeurt", aldus Brinkhoff. "Bovendien is het risico dat burgers zelf met de informatie aan de haal gaan, wat totaal kan escaleren." Brinkhoff doelt hiermee op burgers die verdachten opzoeken en mogelijk mishandelen.

Kopschopzaak

De zorgen over eigenrichting zijn reëel. In de 'Eindhovense kopschopzaak' in 2013 werd een 22-jarige man door een groep van acht jongens geschopt en geslagen. In een poging de daders te vinden, publiceerde het Openbaar Ministerie de beelden online.

Dit leidde tot een digitale klopjacht op de daders. Volgens de rechter werden de verdachten "door bekende en onbekende personen benaderd" en stonden "hun namen, telefoonnummers en adressen" op het internet. Ze werden tot in hun woning achtervolgd en zijn hun opleiding of werk kwijtgeraakt.

Zelfs een onschuldige naamgenoot van een verdachte kreeg tientallen dreigmails en telefoontjes. Ook probeerde iemand onder valse voorwendselen langs te komen bij hem thuis.

Vanwege de gevolgen van de openbaarmaking en de grote hoeveelheid media-aandacht voor de kopschopzaak kregen de verdachten uiteindelijk strafvermindering; de 'publieke berechting' was al een straf. De politie en het OM hadden volgens de rechter minder ingrijpende middelen kunnen gebruiken.

'Onherstelbare schade voor onschuldige'

Brinkhoff ziet nog een risico van het publiceren van foto's van verdachten. Want wat gebeurt er als de verdachte tóch onschuldig blijkt? "Dan heb je onherstelbare schade."

Die zorg deelt Lotte Houwing van privacyorganisatie Bits of Freedom. "Je komt moeilijk van die beelden af. Dat kan iemand heel lang achtervolgen." Daarom moet de politie volgens Brinkhoff volledig zeker weten dat de foto's echt de daders tonen, "al weet je dat nooit 100 procent zeker".

In de laatste vijf jaar zijn tussen de 6000 en 7000 beelden van mogelijke verdachten verspreid. In "een tiental gevallen" zijn volgens het Openbaar Ministerie "helaas de verkeerde beelden getoond".

Volgens Houwing doet het publiceren van foto's van verdachten ook geen recht aan de context. Door een verdachte "al te beschadigen, vóór beoordeling van de rechter" gaat de context van de volledige zaak verloren, zegt ze.

Vlucht naar voren

Brinkhoff verwacht, ondanks alle gevaren, dat de politie de 'Game Over?!-methode vaker zal gaan inzetten. "Omdat mediakanalen steeds sneller worden ingezet, maar ook omdat de bereidheid bij mensen om zelf in actie te komen lijkt te groeien."

Hij ziet dat de politie steeds sneller "de vlucht naar voren" neemt en al in de vroege fase van opsporing stevige maatregelen inzet. "De politie treedt in het prille begin al naar buiten. Ik zie het ook als een soort PR-campagne om de publieke opinie op jouw hand te krijgen."

Op 2 juli 2026 nam de Tweede Kamer een motie aan van de PVV om de Game Over?!-campagne uit te breiden. De motie kreeg steun van 143 Kamerleden.

Degene die het namens Europa opneemt tegen Amerikaanse techbedrijven van miljardairs als Elon Musk, Mark Zuckerberg en Jeff Bezos is de Nederlandse topambtenaar Rita Wezenbeek. En dat is geen makkelijke opgave. Wie is zij en wat is haar strategie om de techbedrijven aan te pakken?

Flinke boetes

Wezenbeek stort zich dagelijks met een team van zo'n 350 mensen uit allerlei landen op de handhaving van wetgeving. Mede onder haar leiding deelde de Europese Commissie al flinke boetes uit: 200 miljoen aan Meta, 550 miljoen voor AliExpress en twee boetes voor Google van in totaal 890 miljoen euro.

Die boetes zijn opgelegd wegens overtreding van twee belangrijke Europese wetten: de Digital Markets Act en de Digital Sevices Act. Die eerste wet, de DMA, moet de macht van grote techbedrijven beperken en zorgen voor eerlijke concurrentie. En de DSA moet gebruikers beschermen tegen terrorismeverheerlijking, haatzaaiing en desinformatie, bijvoorbeeld rond verkiezingen.

En nu is dus ook Booking.com aan de beurt. "We verdenken het bedrijf ervan dat ze onvoldoende maatregelen nemen om online oplichting en fraude te adresseren", legt Wezenbeek uit. De Europese wetten verplichten online platforms om dergelijke illegale inhoud te bestrijden.

Phishing grootste probleem

Eerder bracht Nieuwsuur naar buiten dat het aantal vakantiegangers dat wordt opgelicht bij het boeken van een accommodatie via Booking.com sterk is toegenomen. Het gaat om verschillende vormen van oplichting, maar vooral phishing lijkt een groot probleem op de boekingssite. Volgens de Europese Commissie wordt 66 procent van alle online hotelreserveringen in Europa gedaan via het platform.

Wezenbeek legt uit hoe ze het onderzoek tegen Booking.com aanpakt. "Wat we nu gaan doen, is meer informatie uitvragen bij het bedrijf over hoe bepaalde processen werken. En dan gaan we testen om te kijken of het klopt wat het platform tegen ons zegt. Daarvoor creëren we nep-accounts, bijvoorbeeld een frauduleus account, en dan kijken we hoe snel zo'n account wordt verwijderd."

Booking.com laat aan Nieuwsuur weten volledig mee te werken met de Europese Commissie.

Zijn boetes afschrikwekkend genoeg?

Wezenbeek en haar team hebben ook veel andere dossiers onder zich, van mogelijke verkiezingbeïnvloeding in Roemenië tot aan verslavende algoritmes op Instagram en TikTok. Veel zaken lopen nog, maar de wetgeving leidt al tot concrete resultaten, bijvoorbeeld dat je als gebruiker het algoritme moet kunnen uitzetten. Nederland loopt hierin voorop, dankzij een door Bits of Freedom aangespannen zaak.

Ook stelde het team van Wezenbeek voorlopig vast dat de algoritmes van Facebook en Instagram verslavend zijn en dat Meta het design van beide apps moet aanpassen. Maar die verslaving, is ook onderdeel van hun verdienmodel. "Als dat zo is, dan moeten ze het desondanks aanpassen", meent Wezenbeek. "Er zijn een heleboel activiteiten die wij maatschappelijk niet goedkeuren, die verdienmodellen zijn."

Nieuwsuur ging langs op Wezenbeeks kantoor:

Wanneer technologiebedrijven zich niet aan de regels van de Europese wetten houden, kan een boete volgen van maximaal 6 procent van de wereldomzet. Maar door de enorme jaarcijfers van techbedrijven is het maar de vraag of de boetes iets teweegbrengen.

"Over het algemeen zijn die boetes niet snel hoog genoeg om echt afschrikwekkend te zijn", zegt Joris van Hoboken, hoogleraar informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam. Ook vallen de boetes in de praktijk nog altijd lager uit.

Wezenbeek geeft aan dat de Europese Commissie wel een extra drukmiddel heeft als een platform de regels alsnog overtreedt. "Onder de DSA kunnen we ook 'penalty payments' opleggen. Dan zeggen we: je moet er nu aan voldoen, anders gaan we periodieke boetes opleggen, dus net zo lang tot je er eindelijk aan voldoet."

Dreigende woorden Trump

De boetes aan big tech stuiten op verzet in de Verenigde Staten. Zo liet president Trump eerder weten over de boete aan Google van bijna 900 miljoen euro dat de Europese Unie "een zeer hoge prijs [zal] betalen voor dit illegale en uiterst onethische gedrag" en dat er "zo snel mogelijk aanzienlijke importheffingen tegen de EU zullen worden ingesteld".

Wezenbeek schrikt niet direct van die woorden. "Wij hebben recht op onze eigen regels in Europa. Dit is deel van de geopolitieke discussie die ook over andere onderwerpen gaat", zegt ze. "Wij hebben in Europa vaak meer gebruikers op die platforms dan de Verenigde Staten. Daarmee dragen wij dus meer bij aan hun omzet dan de gebruikers in de VS."

Israël heeft opdracht gegeven voor een volledige afsluiting van de Westelijke Jordaanoever, nadat twee vermoedelijk Palestijnse mannen een aanval zouden hebben uitgevoerd op Israëliërs nabij de stad Hebron. Hoelang die afsluiting gaat duren, is niet duidelijk. Wat betekent deze afsluiting en wat zijn de gevolgen?

Netanyahu's populariteit in Israël

Komende dinsdag zijn de Israëlische parlementsverkiezingen. Peilingen zeggen dat er niet één grote favoriet is voor de zege. Tegelijkertijd is er een aanzienlijke kans dat de zittende premier Netanyahu een nieuwe termijn mag toevoegen aan zijn politieke carrière.

De leider van de rechtse Likoed-partij wordt beschuldigd van corruptie en fraude. Daarnaast is er internationaal felle kritiek op zijn Gaza-beleid: het Internationaal Strafhof vaardigde zelfs een arrestatiebevel uit tegen Netanyahu omdat hij zich schuldig zou hebben gemaakt aan oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Hoe kan het dat Netanyahu ondanks dit alles zo populair is in Israël?

Hoe verder tussen de VS en Oekraïne?

Hoe moet het verder tussen de Verenigde Staten en Oekraïne? De relatie tussen presidenten Trump en Zelensky is de afgelopen weken ernstig bekoeld. Zo sloot Trump een dieseldeal met Rusland, stelt hij dat Oekraïne een nieuwe president moet krijgen en pauzeert hij sancties tegen Rusland. Daar komt nog bij dat er gedoe is over Starlink, het satellietbedrijf van Elon Musk dat Oekraïne gebruikt in de oorlog tegen Rusland. Hoe moeten Oekraïne en Europa reageren op al deze ontwikkelingen? We vragen het de Amerikaanse journalist en historicus Anne Applebaum.

De macht van Kushner

Jared Kushner, de schoonzoon van de Amerikaanse president Trump, onderhandelt namens de VS over vrede in Oekraïne, Gaza en Iran. En dat terwijl hij óók zakelijke belangen heeft in die gebieden.

Recent was Kushner betrokken bij de deal die Trump sloot met de Russische president Poetin over de aankoop van Russische diesel. Onderhandelt Kushner voor vrede of voor zijn eigen financiële belangen?

De zaak roept herinneringen op aan de dood van Lisa, die vorig jaar werd vermoord toen ze 's nachts naar huis fietste. De vermoedelijke dader verbleef in een azc in Amsterdam. Politieke partijen als de PVV en FVD grepen de moord aan om immigranten aan te wijzen als zondebok voor vrouwengeweld. "Lisa werd het slachtoffer van massa-immigratie", aldus FVD-Kamerlid Gideon van Meijeren.

En ook na de dood van Hajar wijzen rechtse politici op de afkomst van de verdachte. PVV-leider Geert Wilders schreef deze week op X over de verdachte: "Flikker al dat tuig het land uit."

Tijdens een persconferentie over de zaak waarschuwde de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema dat de feiten "voeding kunnen geven aan een lopend debat over de achtergrond van daders". "Daarvoor is dit niet de plek en niet het moment."

Hoogleraar veiligheid en interventies Marieke Liem, verbonden aan de Universiteit Leiden, doet onderzoek naar femicide. Ze leidt het onderzoeksproject Femicide Monitor, waarmee ze alle gevallen van vrouwenmoord in Nederland sinds 2014 in kaart brengt. Het is het eerste onderzoek in zijn soort in Europa.

Het onderzoek wordt gefinancierd door het ministerie van Justitie en de eindresultaten worden pas over twee jaar gepresenteerd. Maar aan Nieuwsuur geeft Liem een tussenstand.

De eerste resultaten van de Femicide Monitor werpen licht op de achtergrond van daders. Daaruit blijkt namelijk dat ongeveer de helft van de daders een migratieachtergrond heeft. "Dat varieert van België tot Brazilië en van Nigeria tot Bangladesh", zegt Liem.

De onderzoekers hebben ook gekeken hoeveel verdachten in een asielzoekerscentrum verbleven. Dat aantal blijkt erg klein. "Sinds 2014 is het aantal femicideverdachten dat in een azc verbleef op één hand te tellen."

Migratieachtergrond geen voorspeller

Hoewel een aanzienlijk deel van de daders dus een migratieachtergrond heeft, speelt dit geen doorslaggevende rol bij plegers van femicide. Wat wél voorspellende factoren zijn, zijn een achtergrond met ggz-problematiek en een eerdere arrestatie, zegt Liem. "Onder alle daders die we hebben bestudeerd, zien we dat er een iets verhoogde kans is wanneer daders in aanraking zijn geweest met politie en justitie, maar ook met de geestelijke gezondheidszorg."

Dat kan betekenen dat een dader in behandeling is geweest bij een psycholoog of psychiater of dat hij medicatie kreeg voorgeschreven voor psychische klachten. "Als je alle factoren meeneemt - inkomen, opleiding, migratieachtergrond, algehele gezondheid - valt de voorspellende waarde van migratie weg."

Dat het aandeel femicideplegers met een migratieachtergrond toch relatief hoog is - ongeveer een derde van de Nederlandse bevolking heeft een migratieachtergrond - is volgens Liem te verklaren door de verhoogde kwetsbaarheid van mensen met een migratieachtergrond. "We weten uit eerder onderzoek dat met name mensen met een niet-westerse migratieachtergrond een verhoogde kwetsbaarheid hebben voor psychische problematiek."

De hoogleraar legt uit dat dat kan komen door opgelopen trauma's in het land van herkomst of tijdens de vlucht naar Nederland. "Eenmaal in Nederland aangekomen kan men slachtoffer worden van racisme en discriminatie, wat psychische problemen in de hand kan werken."

Eerwraak

Overigens geldt ook voor slachtoffers dat ongeveer de helft een migratieachtergrond heeft. Het aandeel dat slachtoffer werd van eerwraak is erg laag, volgens het onderzoek van Liem. "In de jaren 90 zagen we dat met enige regelmaat, maar zeker in recentere jaren veel minder."

Met de Femicide Monitor hoopt Liem meer inzicht te krijgen in hoe we femicide kunnen voorspellen en hopelijk voorkomen. "We willen met name verder ingaan op die rol van de ggz: in hoeverre waren mensen onder behandeling? Waren ze medicatietrouw?"

Liem vindt dat de politiek zich in het debat over femicide minder op migratie moet richten en meer op "de geestelijke gezondheidszorg en de implicaties van verstrekkende bezuinigingen daarop".

De Verenigde Staten en Israël hebben plannen klaarliggen voor een nieuwe aanval op Iran, die de landen willen uitvoeren na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen. Dat schrijft The New York Times onder meer op basis van gesprekken met Amerikaanse functionarissen.

Wat weten we over de geplande aanvallen van de VS, en wat zal de tegenreactie van Iran zijn?

Slachtoffers femicide

Mondjesmaat wordt meer bekend over de verdachte in de zaak rond Hajar, de 29-jarige vrouw van wie het lichaam vorige week in een koffer werd gevonden in de Amstel in Amsterdam.

Femicide-expert Marieke Liem zit vanavond bij ons in de studio. Zij komt vertellen over nieuwe inzichten in profielen van daders en slachtoffers van femicide in Nederland.

Griffier ICC over sancties VS

Het Europees Parlement heeft vandaag het Internationale Strafhof in Den Haag gekozen als winnaar van de Sacharovprijs, de belangrijkste EU-mensenrechtenprijs. En dat terwijl het ICC onder zware druk staat van de Amerikaanse president Trump die met sancties het Hof wil platleggen.

We spraken Osvaldo Zavala Giler, de griffier van het ICC, die het strafhof grotendeels draaiende houdt.

Tientallen oud-cliënten hebben tegenover Nieuwsuur verklaard over extreme straffen die in het gezinshuis zijn toegepast. Jongeren met complexe gedragsproblemen kregen er ook te maken met verboden vrijheidsbeperkende maatregelen die indruisen tegen kinderrechten. Het gaat om permanent cameratoezicht, het niet vrijuit kunnen communiceren of het ontnemen van onderwijs.

Die maatregelen stonden beschreven in de methodiek van het gezinshuis. Gemeenten en jeugdbeschermers waren daarmee bekend, maar plaatsten er toch jongeren. Dat maakt deze instanties óók verantwoordelijk. "Huize Soria is de primaire dader", zegt hoogleraar Privaatrecht Elbert de Jong. Maar ook de plaatsende instanties zijn medeverantwoordelijk. "Van belang is dat hier concrete aanwijzingen waren van misstanden. Zo was het omstreden behandelplan van Huize Soria in handen van jeugdbeschermingsorganisaties."

Rol van inspectie

"De plaatsende instanties zoals gemeenten en jeugdbeschermers moeten waarborgen dat kinderen veilig zijn. Dat is hier echt fout gegaan", zegt universitair onderzoeker gezondheidsrecht (Universiteit van Amsterdam), advocaat en plaatsvervangend rechter Bastiaan Wallage. Hij is gespecialiseerd in jeugdzorg.

Jeugdbeschermers en hulpverleners kunnen ook individueel tuchtrechtelijk worden vervolgd door de sector. De betrokken gedragswetenschapper die vanuit Nederland verbonden is aan Huize Soria reageert niet op vragen van Nieuwsuur.

Bijzonder hoogleraar pedagogische wetenschappen Frank van der Horst van de Universiteit Leiden is sinds 2024 adviseur van het gezinshuis. Hij zegt in een reactie bekend te zijn met de behandelvisie, maar niet met misstanden. "Mij was vóór de berichtgeving niet bekend dat binnen Huize Soria maatregelen werden toegepast waarvan wordt gezegd dat deze juridisch niet waren toegestaan."

De Nederlandse inspectie had meer kunnen doen, vindt Wallage. Zij kregen vanaf 2016 signalen over misstanden in het gezinshuis, maar hebben die niet doorgegeven aan de Spaanse inspectie. "Een van de waarborgen die is ingebouwd in afspraken over buitenlandplaatsingen is dat de Nederlandse inspectie de buitenlandse inspectie informeert bij meldingen. Dat lijkt niet gedaan."

Jongeren kregen in Huize Soria te maken met fysieke en psychische mishandeling:

Meerdere jongeren hebben Nieuwsuur laten weten aangifte te willen doen tegen de gezinsouders. Voor sommige jongeren zijn de ervaringen al van vijftien jaar geleden. Een civiel rechter zal per geval kijken of er sprake is van verjaring, omdat jongeren zich soms door opgelopen trauma's pas later realiseerden wat hen is overkomen.

Hoewel de misstanden plaatsvonden in Spanje, kan het Nederlandse Openbaar Ministerie de gezinsouders en betrokken medewerkers ook strafrechtelijk vervolgen. De Spaanse politie kan een deel van het onderzoek ter plaatse verrichten in het gezinshuis. Dat onderzoek kan dan weer worden overgedragen aan de Nederlandse justitie, zoals eerder gebeurde in de zaak rond de dodelijke mishandeling van Carlo Heuvelman op het Spaanse eiland Mallorca.

Verschillende getuigenverklaringen

In 2019 is door een jongere al eens aangifte gedaan van mishandeling door de gezinsvader. Er was onvoldoende bewijs. Jongeren hadden in Huize Soria geen telefoon om verwondingen of incidenten vast te leggen. Maar toch hoeft dat bij meerdere verklaringen niet tot een probleem te leiden. "Het kan zo zijn dat het dossier geen beeldmateriaal bevat, maar wel verschillende getuigenverklaringen die elkaar ook ondersteunen", zegt universitair hoofddocent strafrecht Sanne Buisman.

Buisman ziet in de inzet van verboden vrijheidsbeperkende maatregelen ook een grond voor een strafbaar feit. Zo mochten jongeren niet vrij communiceren met elkaar en konden ze niet vrij over het terrein bewegen. Een speciaal getrainde politiehond kon ze aanvallen wanneer ze de woning verlieten. "We noemen dat in Nederland wederrechtelijke vrijheidsberoving, het is strafbaar wanneer je iemand in zijn vrijheid beperkt."

Een rechter zal ook kijken naar de hulpverlenersrol van de gezinsouders. "Dat zij zijn overgeleverd aan de zorg van zo'n zorginstelling, zal voor een rechter zwaar meewegen. Juist omdat er dan sprake is van een kwetsbaar slachtoffer. Dat kan strafverzwarend werken."

Wel of geen onderzoek?

Minister Mirjam Sterk van Jeugd (CDA) blijft erbij geen onderzoek te gaan doen naar de gebeurtenissen. "Dat is kwalijk. Deze casus toont aan dat de staat minderjarigen bij plaatsingen onvoldoende heeft beschermd", zegt Wallage. "Hoe dat kon gebeuren, moet je onderzoeken."

Een meerderheid van de Tweede Kamer wil wel een onderzoek. Sterk heeft gemeenten wel 'dringend' opgeroepen om voorlopig geen jongeren in het buitenland te plaatsen.

Huize Soria ontkent de beschuldigingen. De gezinsouders zeggen aangifte te doen van smaad en laster tegen Nieuwsuur en tegen de cliënten die door de redactie zijn gesproken.

De Koninklijke Marechaussee onderschepte recent twee ladingen, waarvan één via de lucht aankwam. Een andere zending kwam over land. Ook de Britse Douane onderschepte twee weken geleden een zending met 25 rubberboten. De lading was onderweg vanuit Turkije en moest via een Brits vliegveld naar Nederland gaan.

"Dat is voor ons nieuw en dat geeft aan dat wij hier ook op in moeten spelen", zegt Erwin, een inlichtingenofficier van de Koninklijke Marechaussee.

Smokkelpakketten op bestelling

Volgens het Openbaar Ministerie (OM) zijn criminele netwerken in Nederland actief die zogenoemde 'smokkelpakketten' op bestelling samenstellen. "Het kopen van de boten, het regelen van benzine en reddingsvesten: daar worden pakketten van gemaakt en die worden geleverd aan mensen in Frankrijk of België", zegt Petra Hoekstra, landelijk officier van justitie migratiecriminaliteit, tegen Nieuwsuur.

Hoekstra wijst nadrukkelijk naar Nederland als plek waar de pakketten, met een waarde van tussen de 10.000 en 20.000 euro per stuk, worden samengesteld.

Een voorbeeld is een zaak in Almere, waar de Marechaussee vorig jaar na intensief onderzoek vijf mannen arresteerde. Twee van hen werden op heterdaad betrapt op een carpoolplaats langs de A1. In hun auto lagen onopgeblazen rubberboten, reddingsvesten en motoren. Daarnaast stond op een telefoon het adres van een camping in het Franse Duinkerke, een bekende plaats waar migranten de oversteek wagen.

Tijdens de overtocht vanuit Frankrijk of België naar Engeland, zitten vaak zestig tot zeventig mensen op de rubberboten. Die kunnen daardoor makkelijk zinken. Franse autoriteiten wijzen erop dat de boten steeds voller worden. De boten zijn volgens Hoekstra "volledig ongeschikt". "Zelfs op het IJsselmeer zou ik er nog niet in gaan zitten."

Ook al is het aantal oversteken over het Kanaal in 2026 tot nu toe ongeveer 42 procent lager dan vorig jaar, toch is het aantal doden ongeveer gelijk gebleven. In 2025 bereikten 670 boten de Britse kust, met in totaal ongeveer 41.500 migranten aan boord. Het voorlopige aantal migranten dit jaar bedraagt iets minder dan de helft. In 2025 vonden minstens 29 mensen de dood in het Kanaal, volgens een telling van persbureau AFP op basis van officiële Franse en Britse bronnen. In 2026 zijn al minstens 22 doden te betreuren.

Waarom Nederland?

De boten zijn volgens justitie afkomstig uit China. Ze worden in zijn geheel of in onderdelen naar Turkije gestuurd en gaan dan naar West-Europa. Deze zomer nog werd een lading boten onderschept in Bulgarije.

De boten werden voorheen vooral in Duitsland opgeslagen, omdat het daar lange tijd niet strafbaar was om betrokken te zijn bij mensensmokkel vanuit Europa naar bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk. Inmiddels is dat wel het geval. Het OM in Nederland denkt dat criminelen daarom ook naar ons land uitwijken.

Op dit moment controleert de Douane nog niet specifiek op dit soort boten uit China. Maar daar komt verandering in. "De inzet is dat de Douane nog dit jaar risicogerichte controles kan uitvoeren op deze vaartuigen", aldus een woordvoerder van het ministerie na vragen van Nieuwsuur. De Inspectie Leefomgeving & Transport (ILT) laat in aanvulling daarop weten: "We zijn op dit moment in gesprek met de Douane om importdata te ontvangen, zodat we ons een beeld kunnen vormen van de handelsstromen van deze rubberboten. Vervolgens zal de ILT samen met de Douane daadwerkelijk controles aan de grens gaan opzetten."

Tientallen miljoenen euro's

Europol heeft berekend dat smokkelaars vorig jaar per boot zo'n 100.000 euro verdienden, na aftrek van het betalen van het smokkelpakket en andere kosten. Alleen al vorig jaar komt dat neer op tientallen miljoenen euro's die criminele netwerken aan deze mensensmokkel verdienen.

Het OM erkent dat veel geld niet wordt teruggevonden. "Nee, we vinden weleens wat geld", stelt Hoekstra. "Maar die hele grote bedragen, dat zit bij mensen die op plekken zitten op deze wereld waar we op dit moment nog niet heel goed bij kunnen."

De laatste weken komen rubberboten ineens vaker in Nederland aan met vrachtvliegtuigen vanuit Turkije. Zulke grote rubberboten kunnen worden ingezet bij mensensmokkel over Het Kanaal. Vandaar dat de douane nu strengere controles wil gaan uitvoeren.

De boten zijn volgens justitie afkomstig uit China. Ze worden in zijn geheel of in onderdelen naar Turkije gestuurd en gaan dan naar West-Europa. Maar waarom is Nederland nu ineens de bestemming?

Websites op zwart door lek in programmeertaal

Meerdere websites gingen vandaag op zwart - onder andere die van RTL Nieuws, DigiD.nl en MijnOverheid. Aanleiding is dat in de programmeertaal, genaamd PHP (Hypertext Preprocessor), lekken ontdekt zijn.

In de studio: cybersecuritydeskundige Pim Takkenberg.

Megaboetes techgiganten

Europa probeert Amerikaanse techgiganten als Google, Meta en Amazon al jaren te dwingen zich aan de wet te houden. Rita Wezenbeek is degene die het namens Europa opneemt tegen de bedrijven van miljardairs als Elon Musk, Mark Zuckerberg en Jeff Bezos. Onder haar leiding deelde de Europese Commissie al flinke boetes uit.

Wij volgden haar in Brussel. Wie is deze vrouw en wat beweegt haar?

Mishandeling Spaanse jeugdzorginstelling

Nederlandse organisaties stuurden jarenlang jongeren met gedragsproblemen naar een Nederlands 'gezinshuis' in Spanje. Daar kregen ze te maken met extreme behandelmethodes. Experts spreken van "structurele mishandeling en kindermarteling".

De vraag rijst: wat kunnen deze jongeren juridisch doen tegen hun verzorgers?

Het verhaal is er een van de vele over misstanden in Huize Soria. Het eerste dateert van 2015 toen jongeren er zijn weggehaald door een zorgorganisatie. Maar ook drie jaar later, in 2018, waren er aanwijzingen dat jongeren er te maken kregen met zeer extreme behandelmethoden.

Sem wordt in 2018 door het Leger des Heils Jeugdbescherming in Huize Soria ondergebracht nadat hij eerder uit huis is geplaatst. Beeldbellen met zijn ouders mag af en toe, maar die merken dat er altijd een van de gezinsouders bij is. Vrijuit spreken kan niet.

Jongeren kregen in Huize Soria te maken met fysieke en psychische mishandeling:

Hoe langer Sem er zit, hoe meer zijn ouders het gevoel krijgen dat hun zoon niet op zijn plek is. Ze bespreken het met de jeugdbeschermer en met de gemeente. Maar dat leidt tot niets.

Als zijn moeder Sem in Spanje bezoekt, zegt haar zoon dat hij er weg wil. Het leidt tot woede bij de gezinsvader. Voor de vader van Sem is de maat dan vol. Hij kondigt bij de jeugdbeschermer aan dat hij zijn zoon gaat ophalen, wetende dat dit een strafbaar feit is.

"Hij is echt niet over één nacht ijs gegaan. Hij is niet boos in zijn auto gestapt om hem op te halen", zegt zijn advocaat Achmed Baaijens. "Hij heeft alle stappen doorlopen om zijn zoon terug te laten halen. Omdat het niet goed ging met hem."

Strafzaak

Sem en zijn vader rijden naar Nederland. Bij een politiebureau vertelt de vader wat hij heeft gedaan. Hij wordt aangehouden en belandt in een cel. Ondertussen wil het Leger des Heils Jeugdbescherming dat Sem terugkeert naar de instelling in Spanje. Dat gebeurt niet.

De jeugdbeschermer van Sem doet aangifte tegen de vader: hij heeft zijn zoon met zijn actie onttrokken aan het wettelijk gezag. Het leidt tot een strafzaak waarin de rechtbank de vader veroordeelt. Die gaat in beroep tegen de uitspraak. Er zou sprake zijn geweest van 'psychische overmacht'.

"Dat is een situatie waarvan je eigenlijk zegt: wat je doet is tegen de wet, maar er zijn zoveel omstandigheden die invoelbaar zijn. Je hebt een onjuiste keuze gemaakt, maar die keuze is wel begrijpelijk gezien - in dit geval - de onveilige situatie van zijn zoon", zegt advocaat Baaijens. Het Gerechtshof gaat mee in die redenering en legt geen straf op.

Mishandeld

Sem doet begin 2019 aangifte van mishandeling door de gezinsvader. Maar het ontbreekt aan bewijs. "Dat is voor deze jongeren een probleem. Hoe kan ik nou bewijzen dat mijn cliënt daar is mishandeld? Ze hadden geen telefoon, konden geen foto's nemen, ze konden daar in Spanje geen aangifte doen", zegt Baaijens.

Jaren later blijken de zorgen die de ouders van Sem hadden veel breder te leven. Meer jongeren doen hun verhaal in Nieuwsuur. Daaruit blijkt dat ze te maken kregen met extreme onveiligheid. Experts spreken van "structurele mishandeling en kindermarteling".

De gemeente Woerden laat weten niet inhoudelijk betrokken te zijn geweest bij de plaatsing van Sem in Spanje. "Toen wij signalen kregen, hebben wij deze overgebracht aan het Leger des Heils. We weten dat dit signaal is opgepakt en dat er vervolgens gesprekken zijn geweest tussen de gecertifieerde instelling en de zorgleverancier", laat een woordvoerder weten.

Sem kreeg in 2023 vijfduizend euro van het schadefonds dat in het leven is geroepen voor geweld in de jeugdzorg. Zijn vader kreeg een schadevergoeding voor de dagen dat hij in voorarrest heeft gezeten.

Met Sem gaat het nu af en toe goed en af en toe weer minder. Zijn ervaringen in Soria hebben volgens zijn vader "duidelijk sporen nagelaten".

*Sem is een gefingeerde naam. Zijn echte naam is bekend bij de redactie.

Reactie Leger des Heils Jeugdbescherming & Reclassering

"Wanneer er concrete aanwijzingen zijn dat de veiligheid van een jeugdige in het geding is, worden deze onderzocht en besproken binnen de geldende professionele en wettelijke kaders. Voor zover uit onze dossierinformatie blijkt, waren er destijds geen objectief bevestigde signalen waaruit bleek dat sprake was van een structureel onveilige situatie bij de betreffende instelling.

Om die reden heeft er vanuit LJ&R geen specifiek vervolgonderzoek naar de instelling plaatsgevonden en zijn er geen signalen gedeeld met andere gecertificeerde instellingen. Vanwege de herleidbaarheid naar een individuele casus kunnen wij hierover geen verdere inhoudelijke informatie verstrekken."

Verschillende partijen in de Tweede Kamer reageren verbaasd op de beslissing van de minister, die gemeenten en jeugdhulpaanbieders overigens wel "dringend" oproept om voorlopig geen jongeren meer in het buitenland te plaatsen.

Aan Nieuwsuur vertellen zestien oud-cliënten van Huize Soria over misstanden in het gezinshuis. Ze verklaren dat ze te maken kregen met fysieke en psychische mishandeling. Een deskundige noemt de beschreven mishandeling "kindermarteling". Het stel dat het huis runde, ontving tientallen miljoenen aan Nederlands jeugdzorggeld.

Kinderen en jongeren met gedragsproblemen kregen te maken met extreme behandelmethodes:

"Als we ingrijpende maatregelen laten nemen door de overheid en daarop toezicht moeten houden, falen we keer op keer", zegt onderzoeker jeugdrecht Bart Tromp, tevens kinderrechter. "Het is uitermate zorgelijk hoe wij omgaan met onze jeugdzorgjongeren."

Huize Soria bleek geen vergunning te hebben voor het leveren van jeugdzorg in Spanje. Geen van de organisaties die er jongeren plaatsten, controleerde dat. In antwoord op vragen van Nieuwsuur wijzen gemeenten naar jeugdbeschermers en jeugdbeschermers wijzen naar gemeenten, die de zorg inkochten.

Strafrechtelijke vervolging

De rol van SAVE Jeugdbescherming in de regio Utrecht en Flevoland is ook bijzonder: die plaatste jongeren in Huize Soria terwijl de onorthodoxe behandelmethoden bekend waren. Ook bekend waren de gevoelens van extreme onveiligheid van jongeren die er eerder zaten. SAVE lapte gerechtelijke uitspraken aan de laars en bracht gemeenten, die SAVE betaalden voor zorg, niet op de hoogte. Die wisten niet dat jongeren er illegaal verbleven.

De rol van één specifieke jeugdbeschermer van SAVE valt op; die stuurde zes jongeren uit Veenendaal naar Huize Soria. Een opvallend groot aantal, want plaatsingen in het buitenland zijn onwenselijk en daarom zeldzaam. De medewerker handelde buiten een expertgroep om die in zulke gevallen adviseert.

Medewerkers van de instanties en zorgorganisaties hangt tuchtrechtelijke of strafrechtelijke vervolging boven het hoofd. Het is aan het OM om strafbare feiten te onderzoeken.

Patroon

"Onbegrijpelijk", reageren verschillende Kamerleden op het besluit van minister Sterk om geen onafhankelijk onderzoek te doen. "Signalen werden genegeerd en toezicht ontbrak", zegt Kamerlid Nicole Moinat van Groep Markuszower. "Gemeenten, jeugdbeschermers en zorgaanbieders wijzen nu naar elkaar. Juist daarom is onafhankelijk onderzoek nodig."

Pro-Kamerlid Lisa Westerveld ziet een patroon: instanties die naar elkaar wijzen. Ze gaat aandringen op onderzoek. "Bij jeugdhulp hoort veiligheid en goede hulp voorop te staan. De protocollen werken niet. Deze jongeren verdienen erkenning van hun leed."

"Als iedereen ervan wist en kinderen toch op deze diep onveilige plek zijn geplaatst, dan heeft het zorgsysteem zeer zwaar gefaald", vindt SP-Kamerlid Sarah Dobbe.

Ook JA21-Kamerlid Ingrid Coenradie begrijpt niet dat de misstanden bekend waren, maar de inspectie niet ingreep. "De minister wil geen onafhankelijk onderzoek. Dat is weglopen van je verantwoordelijkheden. Zij is verantwoordelijk voor goed toezicht via de inspecties. De minister moet haar verantwoordelijkheid nemen."

D66 en VVD willen ook een onderzoek. "Er is iets goed misgegaan. Deze kinderen zijn blootgesteld aan fysieke en mentale mishandeling, je maag draait ervan om", zegt VVD- Kamerlid Ruud Verkuijlen. Of dat een onafhankelijk onderzoek moet zijn, laten de partijen in het midden.

De politie heeft een verdachte aangehouden in verband met de dood van de 29-jarige Hajar. Zij werd vorige week dood gevonden in Amsterdam, na bijna twee weken vermist te zijn geweest. De verdachte is vandaag aangehouden en zit in beperkingen.

Het gaat om een 23-jarige man met de Somalische nationaliteit, zonder vaste woon- of verblijfplaats, die vanaf zijn zesde in Nederland woont en een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd heeft.

Misdaadverslaggever bij het Parool Wouter Laumans schuift aan in de studio.

Twintig jaar lang extreme behandelmethoden in Spanje

Nederlandse organisaties stuurden jarenlang jongeren met gedragsproblemen naar een Nederlands 'gezinshuis' in Spanje. Daar kregen ze te maken met extreme behandelmethodes. Experts spreken van "structurele mishandeling en kindermarteling".

Grote jeugdhulpaanbieders, gemeenten én jeugdbeschermingsorganisaties wisten van de aanpak in het huis, dat in een periode van twintig jaar tientallen miljoenen euro's aan Nederlands zorggeld ontving. Dat blijkt uit maandenlang onderzoek van verslaggevers Lune van der Meulen en Yoeri Vugts. Lune van der Meulen is te gast.