Wil je tóch naar Nieuwsuur kijken, bezoek dan onze YouTube-pagina waar we regelmatig (onderzoeks)verhalen publiceren en updates over het laatste nieuws. Het verhaal van dit weekend is hieronder te bekijken.

Nieuwsuur is er maandag uiteraard weer. Zoals altijd om 22.00 uur op NPO 2.

In het zuidwesten van Frankrijk zijn bijna 200.000 mensen geëvacueerd. Volgens de Franse autoriteiten is het de grootste evacuatie-operatie ooit in Frankrijk. Ook in Spanje zijn tienduizenden mensen geëvacueerd. In de studio schuift aan Bertram de Rooij, onderzoeker bij de Wageningen Universiteit en lid van de vrijwillige brandweer. Hoe kunnen dit soort grote branden worden voorkomen?

World Pride

Vandaag is in Amsterdam de World Pride begonnen. De komende weken staat de hoofdstad in het teken van activiteiten rondom de lhbti-gemeenschap. Dit jaar neemt Nederland het stokje over van de Verenigde Staten, dat vorig jaar de World Pride organiseerde.

In dat land staan de rechten van lhbti'ers onder druk. Met name die van transpersonen. Direct aan het begin van zijn tweede termijn vaardigde Trump een aantal decreten uit die hun direct raken. Voor een groeiend aantal van hen een reden om te vertrekken/te vluchten en asiel aan te vragen in Nederland.

Oekraïens jeugdorkest in Nederland

Jonge musici die regelmatig met hun instrument de schuilkelder in moeten, of die het land uit zijn gevlucht omdat hun muziekscholen en concertzalen vernietigd zijn. De muzikanten van het Nationale Jeugdorkest van Oekraïne maken het allemaal mee: ongeveer de helft van de muzikanten woont nog in Oekraïne, de andere helft is het land ontvlucht.

Het orkest speelt morgen voor het eerst in Nederland, in het Concertgebouw in Amsterdam. Wij zochten ze deze week alvast op tijdens hun repetitieweek in Duitsland.

Mensen die zich alsnog melden bij registratiekampen worden vaak niet toegelaten, en soms zelfs gearresteerd en vervolgd wegens "illegaal verblijf", aldus Lefteris Papagiannakis, voorzitter van de Griekse Vluchtelingenraad. Hij toont Nieuwsuur detentiekamp Amygdaleza, ten noorden van Athene. "Ze zitten opgesloten in een soort gevangenis, beheerd door de politie. Ook vrouwen en kinderen." Het is volgens hem "een tactiek" om mensen af te schrikken.

Nieuwsuurverslaggever Saskia Dekkers bezocht de omgeving van zo'n detentiekamp met Papagiannakis:

Asieladvocaat Minos Mouzourakis, van Refugee Support Aegean (RSA) bevestigt de beelden. Mensen die door de Griekse autoriteiten naar kampen worden gebracht voor screening, identificatie en asielregistratie, worden daar al wekenlang vastgehouden onder erbarmelijke omstandigheden. Detentie mag volgens Europese regels geen automatisme zijn, benadrukt hij: "Het gaat om het ontnemen van iemands vrijheid. Dat is een inbreuk op de mensenrechten."

Volgens de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR kwamen in de eerste vijf weken na de invoering van het pact 4200 migranten aan in Griekenland. Papagiannakis en Mouzourakis zeggen dat vrijwel niemand van hen is geregistreerd.

Onderzoeker migratiebeleid Angeliki Dimitriadi noemt de gang van zaken opvallend: "Griekenland heeft bijna twee jaar de tijd gehad om zich op de invoering van het pact voor te bereiden. Ik denk dat het een indirecte manier is om een boodschap af te geven: dat Griekenland zijn afschrikkingspolitiek versterkt."

Brandbrief

Dertien juridische hulporganisaties stuurden vorige week een brandbrief naar de Griekse regering en naar een afgevaardigde van de Europese Commissie. Een reactie bleef nog uit.

Het Griekse ministerie van Migratie en de vertegenwoordiging van de Europese Commissie in Athene reageerden niet op vragen van Nieuwsuur.

Opvallend: de Europese Commissie oordeelde vorige week, in een eerste tussenevaluatie, positief over de eerste maatregelen die Griekenland nam bij de invoering van het pact.

Asieladvocaat Mouzourakis weerspreekt dat de Commissie niet op de hoogte is: "Er zitten functionarissen van de Europese Commissie in Griekenland, wij hebben regelmatig contact met hen. De Commissie weet dus heel goed dat het systeem is vastgelopen, en heeft Griekenland al langer aangespoord de misstanden in de kampen op te lossen. Zonder resultaat. Dat de tussenevaluatie dan een ander beeld schetst, geeft te denken."

De Europese Commissie zegt tegen Nieuwsuur dat het registreren van asielzoekers onder de bevoegdheid valt van lidstaten zelf.

Het migratiepact in Nederland

De IND zegt tegen Nieuwsuur dat de eerste maand van de inwerkingtreding van het migratiepact in Nederland "goed en rustig" is verlopen. "Het lukt ons om verreweg het grootste gedeelte van alle aanvragers in één dag het gehele proces te laten doorlopen, van aanmelden tot indienen van de asielaanvraag. Het grootste deel van de aanvragers kan dit zelfstandig met een tablet."

De IND levert nog geen cijfers over de werking van het pact binnen Nederland en Europa. "Als het pact zo'n 100 dagen in werking is verwachten wij cijfers te kunnen delen die inzicht geven in de werking ervan.

Onderzoeker Dimitriadi: "De harde Griekse aanpak is niet nieuw en past in een bredere Europese lijn: strenger beleid, meer terugkeer, minder asiel. Voor de Commissie is het een politieke keuze om deze Griekse regering te steunen."

Papagiannakis en Mouzourakis zeggen dat de situatie op korte termijn onhoudbaar wordt. De detentiecentra raken vol met mensen in juridisch niemandsland: het is onduidelijk wie asiel krijgt en wie niet, terugkeer is daardoor onmogelijk, en onbeperkte opsluiting zonder duidelijke procedure kan evenmin standhouden.

Asieladvocaat Mouzourakis verwacht dat migranten die via het vasteland Griekenland binnenkomen, zich straks niet meer melden bij de autoriteiten. "Als registratie niet alleen inefficiënt is, maar ook gevaarlijk, als je er je vrijheid mee riskeert en zelfs strafrechtelijke vervolging, dan gaan mensen op zoek naar andere routes, naar andere landen."

Ook Italië loopt vast: gebrek aan detentiecentra voor afgewezen asielzoekers

Niet alleen Griekenland worstelt met het migratiepact. "Het Italiaanse systeem is niet ontworpen om afgewezen asielzoekers vast te houden", zegt Eleonora Celoria van ASGI, een vereniging van juristen en migratie-experts in Italië.

Italië heeft wel plannen om nieuwe detentiecentra te bouwen, maar de kans is groot dat mensen alsnog worden vrijgelaten. Celoria: "Het systeem is niet bedoeld om asielzoekers vast te zetten wiens aanvraag is afgewezen. In Italië geldt een detentielimiet van 18 maanden, veel mensen komen weer vrij vanwege die limiet. Die kunnen dan vrij doorreizen."

De Europese Commissie tikte Italië deze maand op de vingers omdat het land weigerde twaalf geregistreerde asielzoekers terug te nemen die naar West-Europa waren doorgereisd, terwijl Italië daar onder het Europese pact verantwoordelijk voor is. Volgens Celoria doet Italië bewust zo min mogelijk: nieuwe regels invoeren van het pact betekent ook verantwoordelijkheid nemen.

Het protest was georganiseerd uit solidariteit met de 42-jarige Abderrahim Fakir, een Italiaan van Marokkaanse afkomst die zondag overleed tijdens een arrestatie. Tegelijkertijd houdt een andere geruchtmakende zaak de Italiaanse politiek in zijn greep: de zaak-Roggero waarin een juwelier terechtstaat voor het doden van twee overvallers.

Het zijn twee op zichzelf staande geweldsincidenten. Maar rechts en links grijpen de calamiteiten aan voor een felle politieke discussie over geweld, die al vaker oplaaide in Italië.

Eerst terug naar Bologna. De demonstratie vond daar maandag op twee pleinen plaats. Op de ene locatie verliep alles vreedzaam. Maar op het andere plein sloegen de demonstranten winkelruiten in, staken auto's in brand en vernielden geldautomaten.

Onderwerp van het protest was Abderrahim Fakir. Hij overleed zondag toen hij door twee Italiaanse agenten werd gearresteerd. De politieagenten waren afgekomen op een melding over "een man met een psychose". Online circuleren beelden van het incident, dat doet denken aan de dood van de Amerikaanse George Floyd: terwijl Fakir roept om hulp, laten de agenten hem niet los. Enkele momenten later ligt hij levenloos op de grond.

De doodsoorzaak is op dit moment nog niet definitief. La Repubblica Bologna meldt op basis van de eerste autopsieresultaten dat zijn luchtwegen geblokkeerd waren.

De andere geruchtmakende zaak gaat over de juwelier Mario Roggero (72). Hij werd op 15 juli door het hooggerechtshof veroordeeld tot een gevangenisstraf van ruim 14 jaar. Na een overval op zijn zaak schoot hij buiten op de drie wegrennende overvallers; twee van hen kwamen om het leven en de andere raakte gewond.

Rechtse partijen in Italië scharen zich nu achter Roggero. Zo hekelt de partij van premier Giorgia Meloni de rechters die Roggero deze straf hebben opgelegd - hij zou simpelweg het recht op zelfverdediging hebben toegepast. De Lega van vicepremier Matteo Salvini gaat nog verder: de partij wil de regels voor noodweer verruimen, zodat slachtoffers van een gewapende overval minder snel strafrechtelijk vervolgd kunnen worden. Tegelijkertijd scharen ze zich wel achter de politie in de zaak van Fakir.

Van geweld naar politiek

"Eigenlijk staan beide geweldsincidenten los van elkaar", aldus universitair docent en Italiëkenner Arthur Weststeijn. "De ene zaak gaat over politiegeweld. De andere gaat juist over geweld van een individu."

Dat deze zaken nu in dezelfde context worden besproken, heeft volgens Weststeijn voornamelijk een politieke drijfveer: "Juist het thema 'veiligheid' kan bij de parlementaire verkiezingen volgend jaar een belangrijke rol gaan spelen."

Dat zit zo: in Italië is een extreemrechtse partij in opkomst. Futuro Nazionale van oud-generaal Roberto Vannacci. "Hij wil zich profileren als extremere variant van radicaal-rechts", aldus Weststeijn. Volgens hem is de zaak van juwelier Roggero daarom aantrekkelijk: "De Italiaanse burger moet zich kunnen verdedigen", is de gedachte.

Over Roggero heeft Vannacci gezegd: ik sta aan zijn kant. Over de rellen zei hij: "Het echte geweld komt van links."

Italië-correspondent Angelo van Schaik:

'Vannacci is een voormalig generaal die onder meer in Rusland heeft gezeten. Toen hij terugkwam in Italië, bleek hij er behoorlijke controversiële ideeën op na te houden. Vicepremier Salvini dacht: die haal ik bij mijn Lega-partij, want hij is populair en trekt stemmen. Op een gegeven moment kreeg Vannacci door dat hij ook op eigen benen kon staan. Toen begon hij zijn eigen extreemrechtse partij.

Vanwege Vannacci's populariteit voelt Salvini zich gedwongen om nog nadrukkelijker op de rechterflank te profileren, terwijl hij natuurlijk al rechts was. Dit zie je terug in de manier waarop Salvini zich in de Roggero-zaak achter de juwelier schaart. Salvini vindt dat hij moet worden vrijgelaten en zegt zelfs dat hij hem kandidaat zou kunnen maken voor zijn partij.

Deze ruk naar rechts zou bij de volgende verkiezingen problemen kunnen opleveren. Hoewel Meloni deze waarschijnlijk zal winnen, rijst de vraag hoeveel kiezers bij de partij van Salvini vertrekken, en naar Vannacci gaan. Als Vannacci voldoende gewicht in de schaal legt, kan de hele rechterflank opschuiven."

Weststeijn: "De juwelier, die zijn overvallers achterna rende, is een oudere man die past in het plaatje van wat mensen als een 'echte Italiaan' zien." Fakir echter, was een Italiaan met een Marokkaanse achtergrond. "Dat speelt een grote rol in de rechtse beeldvorming."

Italië linksom of rechtsom?

Premier Meloni voelt de druk groeien door de opkomst van Vannacci. Hij staat in de peilingen op zo'n 7 procent en "snoept direct stemmen af van Meloni", zegt Weststeijn.

Dat brengt de premier in een lastige positie bij de parlementsverkiezingen volgend jaar. Weststeijn: "Als Meloni Vannacci's partij niet tot de coalitie laat toetreden, loopt ze het risico dat juist een linkse coalitie gevormd moet worden. Dat wil ze niet."

Als Meloni hem alsnog laat toetreden, moet ze Vannacci ook wat thema's geven. "Dit thema van geweld en veiligheid kan daar een van zijn."

Politiegeweld in Italië

Discussies over (politie)geweld zijn niet nieuw in Italië. Regelmatig zijn er incidenten met agenten, ziet Weststeijn. "Wij zijn gewend dat de politie je vriend is. Maar als je in Italië iets verkeerd doet, loop je de kans meteen bont en blauw geslagen te worden."

In 2005 stierf de 18-jarige Federico Aldrovandi bij een controle van de politie. Hetzelfde lot trof vier jaar later Stefano Cucchi, die na een verhoor overleed in zijn cel.

De lidstaten van het Internationaal Strafhof stemmen vandaag over het ontslag van hoofdaanklager Karim Khan, die is geschorst om vermeend seksueel wangedrag. Nederland steunt dit vertrek, maar wat zijn de overwegingen en verwachtingen? In de studio spreken we met hoogleraar internationaal strafrecht Marieke de Hoon.

Chaos in asielketen Griekenland

Het Europese asiel- en migratiepact is sinds 12 juni van kracht. Dat de invoering gepaard zou gaan met enkele hobbels, werd al verwacht. Maar in Griekenland is de situatie ernstiger: dertien juridische hulporganisaties luiden de noodklok. En niet alleen in Griekenland zijn er problemen.

Problemen met de das in Nederland

In onze nieuwe zomerserie 'Ondergronds' kijken we naar ondergrondse oplossingen voor bovengrondse problemen. Vandaag: dassen. De das begint met graven zodra hij zijn neus stoot, zeggen ecologen weleens. En dat doet hij ook op plekken waar hij voor problemen zorgt voor de mens, zoals onder spoordijken. De afgelopen jaren lag het treinverkeer op verschillende plekken voor langere tijd plat omdat er een dassenburcht onder het spoor zat.

Oekraïne voert de afgelopen dagen meerdere aanvallen uit op distributiecentra van het Russische Wildberries, de grootste online marktplaats van Rusland. Oekraïne stelt dat in de magazijnen van de webwinkel onderdelen voor militaire drones en navigatieapparatuur liggen opgeslagen.

Deze aantijging roept de vraag op of Wildberries meer is dan een simpele webwinkel. Maar ook: mag Oekraïne deze magazijnen wel aanvallen?

Wat als behandelingen niet aanslaan?

Bij een groeiende groep jonge vrouwen met ernstige psychische klachten kiezen ggz-instellingen ervoor om de behandelingen juist af te bouwen. Bestaande behandelingen slaan niet goed aan bij deze patiënten.

Het zou inmiddels gaan om honderden vrouwen in de leeftijd van 15 t/m 30 jaar. Ze kampen vaak met ernstige problemen zoals chronische suïcidaliteit, zelfbeschadiging en eetstoornissen.

Bij sommigen lijkt de aanpak te werken, maar er is ook veel kritiek. We spreken patiënten en experts. Te gast is Dienke Bos, directeur van MIND, de belangenvereniging voor cliënten in de ggz.

Verbouwing van het riool

In onze nieuwe zomerserie 'Ondergronds' kijken we naar ondergrondse oplossingen voor bovengrondse problemen. Vandaag: het riool.

Na de Tweede Wereldoorlog werd zo'n 160.000 kilometer aan rioolbuizen aangelegd. De komende decennia moeten die allemaal vervangen worden, beginnend bij de oudste. En naar die operatie moet veel meer geld en mankracht, waarschuwen gemeenten, provincies en rioolbedrijven.

Het gaat om een groep jonge vrouwen die vaak kampt met ernstige problematiek zoals chronische suïcidaliteit, zelfbeschadiging en eetstoornissen. Patiëntenorganisatie MIND zegt dat de groep groeit. Het zou inmiddels gaan om naar schatting honderden vrouwen in de leeftijd van 15 t/m 30 jaar. Voor hen werken behandelingen in de geestelijke gezondheidszorg onvoldoende. "Er is vaak sprake van een gemiddelde tot bovengemiddelde intelligentie, perfectionisme, angst om te falen of voldoen aan sociale verwachtingen", vertelt Daan Creemers, bijzonder hoogleraar suïcidaliteit bij adolescenten.

Daarnaast maakt een deel van deze vrouwen bovengemiddeld veel gebruik van sociale media. Op TikTok maken zij video's over hun ziekte met hashtags als #ggzstrijder. Op de video's zijn vrouwen te zien met zelfbeschadigingen op hun lichaam of met sondevoeding vanwege hun eetstoornis. Psychologen maken zich grote zorgen om dit soort filmpjes, omdat die vrouwen onderling negatief zouden kunnen beïnvloeden.

Minder behandeling

Als niet één behandeling helpt, kiezen meerdere ggz-instellingen ervoor om juist minder te behandelen. Deze aanpak staat bekend als het Autonomie Bevorderend Beleid. Ook wel hoogrisicobeleid genoemd. De hoop is dat vrouwen zo zelf de regie over hun leven terugnemen. Dit betekent dat vrouwen die om hulp vragen, die niet altijd krijgen. Ook niet als ze zelf opgenomen willen worden.

De gedachte is dat méér zorg niet altijd beter is, zegt Creemers. Bij deze groep vrouwen is aanhoudende suïcidaliteit een groot probleem. "Het risico ontstaat dat deze vrouwen van crisis naar crisis gaan en van opname naar opname." Hulpverleners zijn dan vooral bezig zijn met het waarborgen van de veiligheid van de vrouwen.

"Op een gegeven moment kom je in een patroon terecht waarin wij, behandelaars, ons gegijzeld voelen. Omdat het veel meer gaat over crisiszorg om de suïcidaliteit af te wenden. Dat patroon wil je met elkaar doorbreken en de verantwoordelijkheid voor de veiligheid van de jongeren proberen terug te leggen. Het Autonomie Bevorderend Beleid heeft dat streven."

Bij sommige vrouwen lijkt de aanpak te werken, maar er is ook veel kritiek. Een richtlijn voor het beleid is er niet en wetenschappelijk bewijs ontbreekt.

Julia (22) zit in een kliniek vanwege haar psychisch lijden. Ze is chronisch suïcidaal en doet aan zelfbeschadiging. "Elke dag staat in het teken van overleven."

Patiëntenorganisatie MIND trok anderhalf jaar geleden aan de bel over het Autonomie Bevorderend Beleid. Ze kregen ruim honderd negatieve ervaringen binnen van cliënten, die zich onder andere verwaarloosd voelden. Uit veel meldingen bleek dat het beleid de suïcidaliteit niet verminderde en deze soms zelfs heeft versterkt.

Ook sommige naasten zijn kritisch, zoals de ouders van Marcelle uit Eindhoven. Zij maakte in 2024, op 24-jarige leeftijd, een einde aan haar leven. Marcelle bracht 600 dagen door in een ggz-kliniek in Eindhoven. Een paar uur voor haar dood klopte ze aan bij de kliniek in voor hulp, maar die kreeg ze niet vanwege het Autonomie Bevorderende Beleid.

Haar ouders zijn een tuchtzaak tegen de ggz-instelling GGZE waar hun dochter onder behandeling was. "Iemand met persoonlijkheidsstoornissen heeft zichzelf niet altijd onder controle", zegt Marc Fransen, de vader van Marcelle. "Dan moet je dus hulp en veiligheid bieden. En dat gebeurt dan juist niet omdat daar afspraken over zijn gemaakt. Dat is voor mij onverklaarbaar."

De instelling wil vanwege het beroepsgeheim niet op deze zaak ingaan. Het tuchtcollege deed in mei uitspraak en ging mee in de opvatting van de hulpverleners dat een ambulante behandeling, dus zonder opname, beter zal werken. De ouders zijn in hoger beroep gegaan.

Brandbrief

MIND maakt zich grote zorgen om deze groep en het ontbreken van passende zorg. Toch zegt de organisatie niet tegen het beleid te zijn, mits het goed wordt uitgevoerd. "Maar zolang dat niet gebeurt, moet deze aanpak niet worden toegepast. We zien het te vaak misgaan."

Volgens hoogleraar Creemers spelen stabiele zorgteams een sleutelrol. "Om het beleid goed te kunnen uitvoeren heb je een stabiel vast team nodig en vaste behandelaren over een langere periode. Door de wisselingen in personeel en soms ook instabiliteit in teams is dat lastig om waar te maken."

MIND heeft een brandbrief naar het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gestuurd. Volgens de organisatie moet er dringend onderzoek worden gedaan naar deze doelgroep en hoe het Autonomie Bevorderend Beleid moet worden ingezet.

113

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten erover helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

De onderhandelingen over het nieuwe sanctiepakket gaan morgenochtend verder. Het nieuwe pakket richt zich op 215 mensen en organisaties, waaronder banken, cryptoplatforms, oliehandelaren, dronefabrikanten en andere onderdelen van de Russische defensie-industrie.

De Europese Commissie wil juist nu extra druk zetten op de Russische bankensector. Een Europees inlichtingenrapport, dat door persbureau Reuters is ingezien, waarschuwt dat Rusland risico loopt op een "explosieve" bankencrisis en dat nieuwe sancties een economische schok kunnen veroorzaken. Russische autoriteiten hebben die waarschuwingen van de hand gewezen.

EU-redacteur Roemer Ockhuijsen:

"Dat er vandaag geen akkoord is bereikt over een nieuw sanctiepakket is pijnlijk voor de EU, die juist als het over maatregelen tegen Rusland gaat eenheid wil uitstralen. Dat de lidstaten er na weken onderhandelen nog niet uit zijn, laat zien dat nationale belangen een grotere rol gaan spelen bij het invoeren van nieuwe sancties.

Want niet alleen de Grieken hadden iets aan te merken op dit sanctiepakket. Ook de Oostenrijkers, de Fransen, de Duitsers, de Portugezen en de Italianen klaagden, omdat zij vreesden dat onderdelen van het sanctiepakket hun eigen economie te hard zouden raken.

Die problemen zijn inmiddels opgelost. Maar de Grieken zijn na enkele tegemoetkomingen nog niet tevreden. Ze eisen een vrijstelling voor het vervoeren van Russische lng. Daarmee lijken er nu nog maar twee opties over: de Grieken krijgen hun zin of een nieuw sanctiepakket is voorlopig van de baan. Morgenochtend proberen de landen er alsnog uit te komen."

Het grootste struikelblok is niet de bankensector, maar lng. Vanaf 1 januari wil de EU onder meer de import van Russisch lng verbieden en Europese bedrijven verbieden diensten te leveren aan Russische lng-terminals die grotendeels in Russische handen zijn.

Vooral een verbod op het doorvoeren van Russisch lng naar landen buiten de EU stuit op verzet van Griekenland. Het land beschikt over een van de grootste lng-scheepvaartvloten van Europa en vreest dat de maatregel vooral Europese reders treft, terwijl concurrenten uit andere delen van de wereld de werkzaamheden overnemen.

Griekse miljardair

Een van de bedrijven die door de nieuwe regels worden geraakt, is het Griekse scheepvaartbedrijf Dynagas. Achter dat bedrijf staat miljardair George J. Prokopiou, een van de invloedrijkste reders ter wereld. Hij richtte het lng-scheepvaartbedrijf op en bouwde daarnaast met Dynacom Tankers en Sea Traders een omvangrijk maritiem imperium op. Dynagas beschikt over gespecialiseerde ijsklasse-lng-tankers die onder meer zijn ingezet voor het Russische Yamal LNG-project, dat centraal staat in de discussie over de nieuwe Europese sancties.

De Griekse regering laat de scheepvaartsector grotendeels met rust en dat wil Prokopiou graag zo houden. Hij gelooft dat overheidsbemoeienis slecht is voor de zelfstandigheid en concurrentie van zijn sector. "Mijn advies aan ministers is altijd: bemoei je niet met je eigen sector", zei hij in 2024 op de Griekse televisie. In de grondwet staat verankerd dat rederijen nauwelijks belasting betalen. Door de macht die reders hebben, neemt de Griekse regering het nu in Brussel op voor Prokopiou.

Correspondent Zuidoost-Europa Thijs Kettenis:

"Prokopiou is een van de grootste scheepmagnaten van Griekenland. Hij is ook heel rijk. Naar schatting is zijn vermogen zo'n 4 miljard euro. Zijn eerste vrachtschip kocht hij zo'n 55 jaar geleden. Inmiddels heeft hij er tegen de honderd en daarmee is hij een belangrijke speler in de wereldwijde koopvaardij. Prokopiou is bepaald niet onomstreden.

Hij verdiende bijvoorbeeld meer dan 800 miljoen euro met zijn bedrijf Dynacom dankzij het vervoeren van Russische olie, nadat Rusland Oekraïne was binnengevallen in 2022.

Hij staat ook bekend als iemand die graag risico's neemt. Bijvoorbeeld in maart nog in de Straat van Hormuz, die was toen net gesloten en lag onder vuur van Iran. Prokopiou was de eerste die zijn schepen daar weer doorheen liet varen. Natuurlijk liet hij zijn klanten daar grof voor betalen. Hij moest ook zijn bemanning naar verluidt extra loon geven om die gevaarlijke doortocht te maken."

Naast de nieuwe sancties wil de Europese Commissie ook het prijsplafond voor Russische olie de komende zes maanden handhaven op 44,10 dollar per vat. Daarmee moet worden voorkomen dat het prijsplafond stijgt als gevolg van de hogere olieprijzen. Of het volledige sanctiepakket wordt aangenomen, hangt af van de uitkomst van de onderhandelingen met Griekenland.

Een deel van de discussie draait om Yamal LNG, een groot gasproject in het noordpoolgebied van Rusland. Het project is grotendeels in handen van het Russische Novatek, terwijl het Franse TotalEnergies een belang van 20 procent in Yamal LNG heeft en daarnaast bijna een vijfde van de aandelen in Novatek bezit.

Volgens Reuters importeerde de Europese Unie in de eerste helft van 2026 vrijwel al het lng dat afkomstig was van Yamal LNG.

Daarop eiste de inspectie in 2023 van de bagagebedrijven dat de kelder binnen twee jaar, of een andere onderbouwde redelijke termijn, volledig geautomatiseerd zou zijn, zodat medewerkers niet meer hoefden te tillen. Alleen: de bagagebedrijven gáán niet over de gebouwen op de luchthaven. Schiphol zelf is de beheerder. De luchthaven kreeg géén eis, volgens de inspectie omdat Schiphol niet de werkgever is.

De rechter zegt nu dat de wet wél ruimte biedt om ook andere partijen dan werkgevers, zoals een beheerder, verantwoordelijk te stellen. De minister van Sociale Zaken, verantwoordelijk voor de inspectie, heeft dat nagelaten. Hij moet binnen zes weken een nieuw besluit nemen.

Arbeidsrechtjurist Max Keulaerds noemt de uitspraak "pijnlijk" voor de minister. "Eigenlijk staat er dat hij er al voor had moeten zorgen dat ook Schiphol als werkgever zou kunnen worden aangesproken om de automatisering te realiseren."

Vakbond FNV roept de minister op Schiphol alsnog aan te spreken. "Zo niet, dan stappen wij zelf naar de rechter om dat af te dwingen", zegt FNV-bestuurder luchtvaart Stijn Jansen tegen Nieuwsuur. Volgens hem zijn door "het handelen van de inspectie drie jaar verloren gegaan". Ook Keulaerds denkt dat als Schiphol eerder juridisch aansprakelijk was gehouden, de luchthaven "harder was gaan rennen".

Twaalf jaar geen controle

De bagagebedrijven wisten dat de medewerkers te zwaar werk deden, toonde de onderzoeksredactie van de NOS en Nieuwsuur in 2022 aan. Die bedrijven en Schiphol deden te weinig om het werk te verlichten.

De arbeidsinspectie bleek twaalf jaar lang niet op het zware werk te hebben gecontroleerd. Volgens de inspectie hadden medewerkers ook nooit meldingen gedaan, maar uit stukken die de NOS en Nieuwsuur opvroegen, bleek dat dat wél het geval was. De toezichthouder beloofde haar meldingssysteem aan te passen.

Na de publicaties ging de inspectie weer controleren, en constateerde in 2023 bij alle bagagebedrijven overtredingen van de arbeidsomstandighedenwet. De inspectie eiste vervolgens dat het bagagewerk geautomatiseerd zou worden. Tot die tijd moesten tilhulpmiddelen het werk als noodoplossing verlichten.

Kijk hier ons onderzoek uit 2022 terug:

De bagagebedrijven zeiden meteen al dat zij de kelder niet konden automatiseren, omdat Schiphol over de gebouwen gaat. Schiphol noemde de automatisering een "grote opgave" en zei dat een dergelijk systeem op geen enkele luchthaven bestaat. Het vliegveld wilde pas in 2026 beginnen met de bouw van een nieuwe kelder.

De reactie van de inspectie was dat het wél binnen twee jaar moest kunnen, en dat Schiphol "alleen maar zei 'het kan niet' maar geen enkel inhoudelijk steekhoudend argument" leverde. Maar de toezichthouder bleef de eis voor automatisering alléén aan de bagagebedrijven richten, en niet aan Schiphol. De luchthaven werd wel gevraagd "verantwoordelijkheid" te nemen.

Onderzoeksbureau wees er al op

Kort na de eis bracht een adviesbureau, door de inspectie zelf ingeschakeld, in mei 2023 een rapport uit. Daarin wees het bureau op de beperking waar de zaak nu op afketst: de bagagebedrijven gaan zelf maar beperkt over het invoeren van nieuwe technologie. Zij hebben contractueel geen andere mogelijkheid dan te werken in de gebouwen, en met de voorzieningen van Schiphol.

Toch wijzigde de Arbeidsinspectie haar strategie op dit onderdeel niet.

Volgens Schiphol hangen er inmiddels op alle werkplekken tilhulpen. De inspectie beschouwt dit als tussenoplossing en heeft meerdere dwangsommen uitgedeeld om af te dwingen dat de hulpen daadwerkelijk worden gebruikt.

Medewerkers vertellen Nieuwsuur deze week dat de machines het werk verlichten, maar dat door tijdsdruk, defect of slecht functionerend materiaal en afwijkende bagage zoals kinderwagens nog steeds regelmatig handmatig getild wordt.

'Juridisch complex'

Drie jaar geleden schreef Schiphol in een persbericht eind 2024 met een concrete datum te komen waarop de kelder volledig geautomatiseerd zou zijn. Daarna bleef zo'n concreet moment echter uit. Schiphol laat Nieuwsuur vandaag weten dat het noemen van zo'n datum "voorbarig" is.

Het ministerie van Sociale Zaken en de Arbeidsinspectie laten in een gezamenlijke reactie weten "de uitspraak van de rechter te bestuderen" en noemen het "een juridisch complexe zaak".

Drie bagageafhandelaars waren niet bereikbaar voor commentaar. Viggo en Dnata gingen niet in op specifieke vragen. KLM zegt dat "tijdsdruk geen reden mag zijn" om tilhulpen niet te gebruiken. "Dit signaal bereikt ons soms wel, en dat is voor ons reden om hier steeds opnieuw aandacht voor te vragen."

Staat als aandeelhouder

Na de publicaties van NOS en Nieuwsuur in 2022 bracht toenmalig minister van Infrastructuur en Milieu Mark Harbers een werkbezoek aan Schiphol, samen met toenmalig minister van Sociale Zaken Karien van Gennip. Harbers zei tijdens dit bezoek dat het kabinet Schiphol op zijn verantwoordelijkheid zou "blijven wijzen".

De Nederlandse staat is voor bijna 70 procent aandeelhouder van Schiphol. Volgens het ministerie van Financiën kan de staat haar deelnemingen aanspreken op maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Nieuwsuur vroeg het ministerie van Financiën of de staat Schiphol de eis gesteld heeft om de kelder binnen twee jaar of een redelijke termijn te automatiseren. Daarop komt geen duidelijk antwoord. Het ministerie zegt dat de staat "doorlopend met Schiphol spreekt over relevante onderwerpen". "Destijds heeft de staat aangegeven waarde te hechten aan de arbeidsomstandigheden in de bagagehallen."

De Europese Commissie staat op het punt een nieuw sanctiepakket voor Rusland goed te keuren, maar heeft te maken met een opvallende dwarsligger: Griekenland. Dat land wil dat de EU eerder afgesproken beperkingen op de invoer van Russisch vloeibaar aardgas (LNG) afzwakt. Deze maatregel raakt namelijk het Griekse scheepvaartbedrijf Dynagas, eigendom van miljardair George Prokopiou. Wat is de invloed van deze miljardair en wat zegt dit Griekse verzet over de slagkracht van de EU tegen Rusland?

Bagagesjouwers Schiphol

In 2022 uit onderzoek van de NOS en Nieuwsuur dat bagagesjouwers op Schiphol zwaarder werk deden dan toegestaan. Vier jaar later zijn de problemen nog altijd niet opgelost. Want wie is eigenlijk verantwoordelijk voor de arbeidsomstandigheden van de bagagemedewerkers?

15 jaar na massamoord is Breivik nog steeds inspiratiebron

Het is vandaag vijftien jaar geleden dat de extreemrechtse terrorist Anders Breivik 77 mensen in Noorwegen vermoordde bij een bomaanslag in Oslo en een schietpartij op het eiland Utøya. Hij publiceerde daarbij een 1500 pagina's tellend document waarin hij zijn daden verklaarde. Dat manifest dient nog steeds als inspiratiebron voor nieuwe aanslagplegers, zeggen experts.

In mei dit jaar openden twee jongens (17 en 18 jaar oud) het vuur op een moskee in San Diego, in de Verenigde Staten. Daarbij doodden ze drie mensen. De aanslagplegers lieten beiden een manifest na met een lange lijst van namen van terroristen die hen inspireerden tot hun daad. Onder wie Anders Breivik.

Breivik was niet de eerste aanslagpleger die een manifest schreef. In zijn manifest verwijst Breivik naar Ted Kaczynski, die tussen 1978 en 1995 tientallen bomaanslagen pleegde in de VS. Kaczynski omschreef het doel van zijn daden in 1995 in een essay dat door The New York Times en Washington Post werd gepubliceerd. Toen de echtgenote van Kaczynski's broer daarin zijn schrijfstijl herkende, kon de zogenoemde 'Unabomber' worden opgepakt.

"Maar het manifest van Breivik was wel de start van een keten aan manifesten", zegt Elanie Rodermond, terrorisme-onderzoeker aan de VU. "Aanslagplegers laten tegenwoordig steeds documenten, oftewel manifesten, na waarin ze teksten uit eerdere manifesten kopiëren."

The New York Times becijferde in 2019 nog dat een op de drie extreemrechtse aanslagplegers werd geïnspireerd door een eerdere aanslagpleger, waarbij informatie online aan elkaar wordt doorgegeven.

Het manifest van Breivik

Breivik mailde zijn manifest 90 minuten voor zijn bomaanslag op een overheidsgebouw in Oslo naar 1003 geadresseerden die hij aanschreef met "westerse Europese patriotten". Hij vroeg ze het document te verspreiden. Ook zette hij het document op een extreemrechts online platform.

In de tekst schreef Breivik dat hij zich verzet tegen de "islamisering van de wereld" waar hij "de linkse elite" voor verantwoordelijk houdt. Zijn aanslag was dan ook gericht op een overheidsgebouw en sociaaldemocratische jongeren. "Het is een aanval op allerlei soorten minderheden die onze wereld zouden overnemen. Hij noemt dat de Great Replacement", aldus Rodermond.

Daarnaast gaf Breivik in het manifest uitgebreid advies aan rechtsextremisten voor de aanschaf van wapens en hoe ze bommen en nucleaire wapens kunnen maken. Ook schreef hij over Nederland als "een totalitaire samenleving als een direct gevolg van de massa-immigratie en in het bijzonder de instroom van moslims". En hij noemde Pim Fortuyn, Geert Wilders en Ayaan Hirsi Ali.

"Je zag dat het document al heel snel in tientallen talen vertaald werd", zegt terrorisme-onderzoeker Liesbeth van der Heide van Universiteit Leiden, die de eerste rechtszaak tegen Breivik bijwoonde. "De eerste vertaling was in het Nederlands, daar was toen nog veel ophef over. Het zegt veel over zijn directe invloed."

Breivik schreef in zijn manifest de rechtszaak te willen gebruiken om zijn gedachtegoed verder te verspreiden. Van der Heide: "En dat deed hij ook. Normaal gesproken beroepen verdachten zich op het feit dat ze ontoerekeningsvatbaar zijn, maar Breivik zei juist dat hij het met zijn volle verstand had gedaan." Bij de rechtszaken bracht hij regelmatig de Hitlergroet, en droeg hij verschillende extremistische boodschappen op zijn tas en jasje.

Aanslagplegers die Breivik als inspiratie noemen

Het bekendste voorbeeld is Brenton Tarrant, die in 2019 51 mensen doodschoot bij twee moskeeën in Nieuw-Zeeland. Hij liet een document achter waarin hij schreef dat hij de teksten van veel terroristen las, maar de enige echte inspiratie uit Breiviks manifest haalde.

Sindsdien is Tarrant de meest genoemde terrorist in manifesten van aanslagplegers, zegt Rodermond. Hij was de eerste terrorist die zijn daden online livestreamde, wat inmiddels een veelgebruikte strategie is bij extreemrechtse aanslagplegers. "Via zijn manifest komen jongeren vaak ook weer in aanraking met Breivik, die uit een tijd stamt dat internet nog minder groot was."

Breivik kwam ook terug in het manifest van de 18-jarige Payton Gendron die in 2022 tien zwarte Amerikanen doodschoot bij een supermarkt in de stad Buffalo. Hij schreef Breiviks naam en een verwijzing naar zijn manifest op zijn geweren.

In Europa werd Breivik onder meer genoemd in het manifest van Tobias Rathjen die in 2020 negen mensen met een migratieachtergrond doodschoot in Hanau, Duitsland. En die van neonazi Arda Küçükyetim die in 2024 vijf mensen neerstak in de stad Eskisehir in Turkije.

Vele andere aanslagplegers refereerden weer naar aanslagplegers die na Breivik kwamen en zich soms op Breivik baseerden.

Het is Breivik gelukt om z'n gedachtegoed te verspreiden "in ieder geval onder rechtsextremisten", zegt onderzoeker Rodermond. "Tot op de dag van vandaag circuleren elementen uit zijn manifest op internet. Ze worden breed gedeeld op rechtsextremistische fora."

Daarbuiten worden manifesten onder meer besproken in zogeheten Com-groepen, waarin jongeren geweld verheerlijken, ziet Rodermond. "Ook de aanslag van Brenton Tarrant is daar heel erg vaak genoemd, waarbij zeker het idee van het livestreamen heel erg aansprekend is voor deze groepen."

Eerder maakte Nieuwsuur daar deze video over:

Ondanks verschillende wetten en detectiemethoden slagen autoriteiten er vooralsnog niet in de verspreiding van manifesten volledig te stoppen. "In de huidige tijd met internet zijn die natuurlijk overal snel gedownload, dus het blijft steeds terugkomen", zegt Rodermond.

Wat is de aanleiding voor dit dreigement?

Bab el-Mandeb is de zeestraat tussen Jemen en de Hoorn van Afrika. Die verbindt de Rode Zee met de Golf van Aden en de Indische Oceaan. Ook deze zeestraat is belangrijk voor de toevoer van olie.

Aanleiding voor het dreigement van de Houthi's zou een Saudisch bombardement op de luchthaven van de Jemenitische hoofdstad Sanaa zijn. Een Houthi-delegatie die naar Iran was afgereisd voor de begrafenis van ayatollah Ali Khamenei kon daardoor niet meer landen in Sanaa.

Vier jaar geleden sloten de Houthi's en Saudi-Arabië een informeel bestand. De rebellengroep beschuldigt Saudi-Arabië er nu van dat te hebben geschonden.

De Lia, een olietanker van de Nederlandse rederij Marwave, is gestopt en keert om in de Rode Zee, bevestigt de rederij aan Nieuwsuur. Volgens Marwave kan de veiligheid van de bemanning bij doorvaren niet worden gegarandeerd. Naast de Lia hebben vijf andere olie- en vrachtschepen hun koers gewijzigd.

Waarom doen de Houthi's dit juist nu?

Volgens Midden-Oostenkenner Abdou Bouzerda handelen de Houthi's uit eigen belang. "De groep voelt zich sinds de oorlog met Saudi-Arabië voortdurend belegerd en ziet het bombardement op de luchthaven van Sanaa als een nieuwe escalatie."

Tegelijkertijd valt hun belang samen met dat van Iran. "De twee zijn in twaalf jaar hechter geworden."

Hoewel de Houthi's volgens Bouzerda autonoom opereren, zijn ze voor wapens en training afhankelijker geworden van Iran. "Dat is een extra stimulans om deze blokkade in te voeren; de Houthi's kunnen iets doen om Iran sterker te maken én daar zelf de vruchten van plukken." Door zich bij het conflict in het Midden-Oosten aan te sluiten, hopen ze sterker te staan bij onderhandelingen met Saudi-Arabië.

Wat betekent dit voor de oorlog in het Midden-Oosten?

"Het is bijna een wetmatigheid: aan iedere onderhandeling gaat een escalatie vooraf", zegt Bouzerda. "Verschillende scenario's zijn denkbaar."

Een mogelijkheid is dat Saudi-Arabië niet alleen terugslaat tegen de Houthi's, maar ook Iran aanvalt. Bouzerda acht dat niet erg aannemelijk, omdat Saudi-Arabië zich de afgelopen maanden juist terughoudend heeft opgesteld. "Wat de Saudi's echter niet zullen accepteren, is dat hun schepen worden aangevallen." Nieuwe Saudische bombardementen op Houthi-doelen zijn daarom goed mogelijk.

Tegelijkertijd kan de blokkade druk zetten op de Verenigde Staten om terug te keren naar de onderhandelingstafel. "President Donald Trump kan zich in aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen moeilijk nog hogere olieprijzen veroorloven", zegt Bouzerda. Ook Amerikaanse bondgenoten in de Golf hebben belang bij stabiliteit.

De Houthi's hopen ondertussen hun eigen onderhandelingspositie te versterken. Door zich bij de oorlog aan te sluiten, kunnen ze volgens Bouzerda proberen onderdeel te worden van onderhandelingen over een nieuw staakt-het-vuren. "Dat lijkt op de manier waarop Hezbollah zich bij de oorlog voegde door Israël aan te vallen."

Wat zijn de economische gevolgen van de blokkade?

De gevolgen zijn kleiner dan bij een volledige sluiting van de Straat van Hormuz, zegt Michel Don Michaloliákos van het Haagsch Instituut GeopolitiekNu. "Via Bab el-Mandeb loopt ongeveer 5 miljoen vaten olie per dag; via Hormuz normaal ongeveer 20 miljoen."

Toch is het een ernstige situatie en kan een sluiting hard aankomen. "De strategische reserves hebben de olieprijzen de afgelopen maanden nog gedempt, maar die lopen nu ten einde." Omvaren kan weken extra kosten en leiden tot schaarste, vertragingen en hogere prijzen.

Bovendien is Bab el-Mandeb een van de weinige alternatieven nu de export via de Straat van Hormuz al sterk is beperkt. Voor Saudi-Arabië levert dat een dilemma op: het wil olie blijven exporteren, maar wil voorkomen dat de Houthi's sterker uit het conflict komen. "Het is echt een balanceeract voor alle betrokken partijen", zegt Bouzerda.

Het gebouw lijkt zo uit een film te komen. Het futuristische ontwerp, dat doet denken aan een paar met mos begroeide stenen, moet nog worden gebouwd. Toch is er nu al veel om te doen. Kan zo'n complex gebouw eigenlijk wel duurzaam zijn?

Houthi's blokkeren zeestraat

Problemen bij de ene zeestraat zijn nog niet voorbij, of de volgende dienen zich alweer aan. De Houthi-rebellen in Jemen hebben gisteren namelijk een maritieme blokkade tegen Saudi-Arabië afgekondigd. Wat zijn de economische gevolgen daarvan, zeker nu ook de Straat van Hormuz onder druk staat?

Online zelfmedicatie

Het Trimbos-instituut gaat nieuw onderzoek doen naar zelfmedicatie. Het gaat hierbij om mensen die online medicatie kopen, zonder toezicht van een arts. Hoe groot is deze groep en waarom zoeken mensen hun heil bij online medicatie?

Het Trimbos deed eerder al onderzoek naar het online aanbod van deze middelen, maar er is volgens het instituut nog geen helder beeld van wie de mensen zijn die hiervan gebruikmaken en waarom ze dit doen. "Het kan zijn dat deze mensen wel zorg hebben gehad van een arts, maar uit beeld zijn verdwenen", zegt Laura Smit-Rigter. Zij is landelijk coördinator van het Drugs Informatie en Monitoring Systeem van het Trimbos-instituut.

Het Trimbos wil kijken hoe deze gebruikers weer terug naar de reguliere zorg kunnen worden begeleid. "Maar het kan ook zijn dat het om mensen gaat die geen vertrouwen hebben in de zorg."

Sterfgevallen

Het Trimbos voert dit onderzoek uit in opdracht van minister van Volksgezondheid Sophie Hermans. "De afgelopen periode is Nederland opgeschrikt door diverse berichten over de verkoop van (designer)drugs en (namaak)geneesmiddelen en mogelijke sterfgevallen die daarmee verband houden", schrijft de minister in een Kamerbrief.

Afgelopen najaar werd bekend dat tientallen sterfgevallen mogelijk verband hielden met medicatie van de website Funcaps. Die site en tientallen andere zijn inmiddels offline gehaald, maar vaak gaan de sites weer verder onder een andere naam.

Corine Bethlehem, toxicoloog in het Erasmus MC, ziet steeds meer patiënten die kiezen voor zelfmedicatie via dit soort sites. Zij bestellen bijvoorbeeld benzodiazepinen, ook wel 'benzo's' genoemd. Die hebben een sterk kalmerende en spierverslappende werking.

"Verder zien we een toename in zelfmedicatie van oxycodon. Dit is een zeer sterke, morfineachtige pijnstiller die wordt voorgeschreven bij hevige pijn."

Namaakmedicatie

De risico's hiervan zijn groot, zegt Smit-Rigter van het Trimbos. Niet alleen omdat er geen arts bij betrokken is, maar ook omdat de online middelen niet altijd uit een apotheek komen. "Het kan om namaakmedicatie gaan. En dan kan de dosering of samenstelling van het middel totaal anders zijn. En dat kan levensgevaarlijk zijn."

Het bestaan van designerdrugs is niet nieuw. "Wat wel nieuw is, is dat je op een heel laagdrempelige manier aan deze medicatie kan komen," zegt Smit-Rigter. "Niet lang geleden verliepen bestellingen via het dark web en moest je betalen met crypto. Tegenwoordig zijn er websites waar je met iDEAL kan betalen. De pakketjes worden gewoon thuisbezorgd."

Regina Hobé verloor twee jaar geleden haar zoon Joshua (24). Een combinatie van chemische pillen die hij online had besteld, werd hem fataal. Zij schreef een boek over deze zware periode:

Toxicoloog Bethlehem voorspelt dat deze zelfmedicatie een serieus probleem gaat worden in de zorg. Zorgprofessionals moeten in actie komen, vindt ze. "We moeten meer gaan waarschuwen voor de gevolgen en het gesprek aangaan met deze groep. Waarom gebruiken ze deze medicatie en waarom gaan ze niet naar de huisarts?"

Volgens haar zouden artsen ook alerter moeten worden op het gebruik van deze stoffen. "De focus moet op herkenning komen te liggen." Smit-Rigter is het daarmee eens. Naast het aanpakken van de websites, moeten artsen en apothekers meer prioriteit geven aan dit onderwerp, vindt ze.

De resultaten voor het Trimbos-onderzoek worden in de loop van volgend jaar verwacht.

Deze aantijging roept de vraag op of Wildberries meer is dan een simpele webwinkel. Maar ook: mag Oekraïne deze magazijnen wel aanvallen?

Wat is er gebeurd?

Bij de aanvallen op de distributiecentra van afgelopen weekend zijn volgens Russische autoriteiten acht mensen om het leven gekomen. Zestig mensen raakten gewond. Vannacht raakten acht mensen gewond. De slachtoffers waren medewerkers die tijdens de nachtdienst pakketten verwerkten.

Niet alleen Wildberries zelf is getroffen door de aanvallen. Het bedrijf slaat in zijn magazijnen ook producten op van externe verkopers. Zij verkopen die producten via het online platform van Wildberries. Verschillende ondernemers schrijven op Telegram dat zij een groot deel van hun voorraad zijn kwijtgeraakt.

Waarom valt Oekraïne juist dit bedrijf aan?

Wildberries speelt een belangrijke rol in het dagelijks leven van miljoenen Russen. Het bedrijf is te vergelijken met Amazon en Bol en verkoopt vrijwel alles: van kleding en cosmetica tot elektronica en communicatieapparatuur.

Volgens de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zijn de locaties onderdeel van de Russische militaire logistiek. Openbaar bewijs dat deze magazijnen het leger rechtstreeks bevoorraadden, is er vooralsnog niet.

Beelden van de aanval:

Volgens Ruslandkenner Hubert Smeets speelt naast het militaire doel ook een bredere strategie mee. "Oekraïne probeert de oorlog naar de Russische burger te brengen."

Smeets legt uit dat het Kremlin vooral soldaten rekruteert in arme regio's van Rusland en dat Moskovieten worden gespaard. "De sneuvelratio in Moskou ligt zeven keer lager dan onder de Russische bevolking als geheel." Omdat vooral Moskovieten klant zijn bij online webshops als Wildberries, hoopt Oekraïne de oorlog naar de hoofdstad te brengen, zegt Smeets.

Distributiecentra aanvallen is bovendien slim, volgens Smeets, omdat het aantal burgerslachtoffers gering is. "Het is voor Oekraïne belangrijk om uit te dragen dat ze zich bekommeren om burgerslachtoffers."

Mocht Oekraïne deze magazijnen aanvallen?

"In beginsel is een magazijn een burgerobject en mag het dus niet worden aangevallen", zegt hoogleraar militair recht Marten Zwanenburg. Maar een magazijn kan wel een militair doelwit worden, legt hij uit. Het is volgens Zwanenburg lastig te bepalen of daar in dit geval sprake van was.

Wel stelt Zwanenburg dat Zelensky's uitleg - "navigatieapparatuur, componenten voor de productie van drones, andere voorraden voor het Russische leger" - te algemeen is.

Om te beoordelen of de aanvallen waren toegestaan binnen het oorlogsrecht, moet worden vastgesteld wat Oekraïne vooraf wist over de activiteiten bij Wildberries, legt Zwanenburg uit. Waren er daadwerkelijk militaire goederen aanwezig? Hoe belangrijk waren die voor het Russische leger? En wist Oekraïne hoeveel medewerkers tijdens de nachtdienst in het gebouw waren? "Zonder die informatie is niet vast te stellen of de aanvallen rechtmatig waren."

Wat zeggen de aanvallen over deze fase van de oorlog?

"Het is steeds meer hard tegen hard", zegt Ruslandkenner Hubert Smeets. "De Oekraïners voeren de druk op en van alle kanten hoor je signalen over een algehele mobilisatie in Rusland."

Volgens Smeets is zo'n mobilisatie vóór de Russische verkiezingen in september niet waarschijnlijk. Daarom acht hij het denkbaar dat Oekraïne juist vóór die tijd "de definitieve slag zal willen leveren".

Wie is CEO Tatjana Kim en welke rol speelt zij in de oorlog?

Tatjana Kim is oprichter en topvrouw van Wildberries. De voormalige lerares begon het bedrijf in 2004 vanuit haar appartement en bouwde het uit tot een miljardenbedrijf. Volgens zakenblad Forbes is Kim de rijkste vrouw van Rusland.

Ze staat bovendien dicht bij de politieke macht. Ze is bestuurslid van het door president Poetin opgerichte PanRussische Volksfront. Dat is een politieke en maatschappelijke coalitie. Smeets: "Ze heeft vanaf het begin van de oorlog geholpen met het opzetten van de zogenoemde parallelimport." Via die parallelimport konden Russische consumenten en bedrijven buitenlandse producten blijven kopen, ondanks sancties.

Nadat scheepsbouwer Damen onlangs al een flinke tegenvaller moest incasseren toen het een Duitse order verloor, dreigt nu opnieuw een tegenvaller. De Belgische minister van Defensie, Theo Francken, onderzoekt alternatieven voor de Nederlandse scheepsbouwer bij de aanschaf van nieuwe fregatten. België bestelde eerder twee fregatten bij Damen, maar de kosten lopen op en de oplevering loopt vertraging op. Wat betekent dit voor de toekomst van de Nederlandse scheepsbouwer?

Medische crowdfunding onethisch?

Wat als je een medische behandeling nodig hebt die niet wordt vergoed? Steeds meer mensen starten dan een medische crowdfunding. Volgens deskundigen hebben crowdfundingplatforms én de overheid een verantwoordelijkheid. Maar hoe ziet die plicht er in de praktijk uit en wie bepaalt welke inzamelingsacties verantwoord zijn?

Ondergrondse hyperloop

In onze nieuwe zomerserie 'Ondergronds' kijken we naar ondergrondse oplossing voor bovengrondse problemen. In aflevering 2: de hyperloop.

Capsules die door vacuümbuizen reizen met snelheden die bijna die van een vliegtuig evenaren: dat is het idee achter de hyperloop. In Veendam wordt al jaren aan deze technologie gewerkt. Hoe ver is de ontwikkeling? En is de hyperloop een realistisch alternatief voor reizen in de toekomst?

De overheid moet ingrijpen, vinden zorgverzekeraars. "Het moet voor donateurs en patiënten duidelijk zijn of een behandeling bewezen zorg is, of experimenteel, en wat in Nederland de reguliere behandelopties zijn", zegt bestuurder Cas Ceulen van zorgverzekeraar VGZ.

In Nederland zijn vijf platforms actief waar geld ingezameld wordt voor medische doeleinden. Die acties lopen uiteen van de aanschaf van een rolstoelbus tot het ondergaan van een experimentele operatie over de grens.

Artsen bevestigen dat er misinformatie over behandelingen rondgaat bij inzamelingsacties. Zo berichtte Nieuwsuur eerder dit jaar over onbewezen en gevaarlijke buikoperaties in het Spaanse Málaga, die op crowdfundingswebsites als "levensreddend" worden gepresenteerd. Volgens Nederlandse artsen zijn ze dat niet.

Kurkumabehandeling tegen kanker

Op het grootste donatieplatform GoFundMe loopt een Nederlandse inzamelingsactie voor een levertransplantatie in het buitenland. Artsen zeggen dat het hoogst onwaarschijnlijk is dat een patiënt naar het buitenland moet voor deze ingreep omdat er geen medisch voordeel is om de transplantatie buiten Nederland te laten doen.

Artsen plaatsen ook vraagtekens bij inzamelingen voor nek- en rugstabilisatie-operaties uitgevoerd door een arts in Barcelona. Ook wordt geld ingezameld voor kankerbehandelingen in een Duitse kliniek waar het toedienen van een kurkuma-extract onderdeel van is. Dat zou volgens de kliniek 'anti-kanker'-eigenschappen bevatten. Daar is geen bewijs voor.

De platforms GoFundMe, Geef, WhyDonate en Steunactie zeggen in een reactie dat ze optreden bij misleiding. Doneeractie.nl reageerde niet op vragen. Geef.nl zegt dat het niet diens verantwoordelijkheid is om medische claims te verifiëren. Ook Steunactie laat weten niet de expertise hiervoor te hebben. "Wij vertrouwen op de transparantie van de organisator en de kritische blik van de 'crowd'."

Vader Walter en zijn zoon Nick Hazeleger hebben MS. Ze zamelen geld in voor een behandeling in Mexico, al ontbreekt wetenschappelijk bewijs dat die daadwerkelijk zal aanslaan:

Aan de rand van de vijver staat een groepje vrouwen de algen aan te aanmoedigen. "Voorwaarts, antifascistische algen", scanderen ze. "Groeien maar."

Opmerkelijke taferelen zijn het, op de plek waar Martin Luther King begin jaren 60 zijn fameuze 'I have a dream'-speech hield. "Geen betaalbare woningen, geen goede gezondheidszorg", zegt demonstrant Nadine Seiler. "Is blauw verven op kosten van de belastingbetaler waar we ons dan mee bezig moeten houden?"

"Laat die mensen een baan zoeken", zegt een toerist uit Californië die de demonstranten gadeslaat. "Het is schoner dan het hier ooit is geweest. Ik voelde me hier altijd onveilig, nu niet meer," zegt hij, wijzende op de talloze agenten en soldaten van de Nationale Garde.

Met een soort van zwembadstofzuigers proberen medewerkers de pas vernieuwde bodem te ontdoen van de wildgroei aan algen. Blauw is de bodem niet meer, verf drijft op het water en op meerdere plekken komen losgelaten verfplakken omhoog.

Niet bepaald zoals Trump het voor zich zag toen hij aankondigde de vijver te zullen oplappen. Het moest zo blauw worden als het blauw in de Amerikaanse vlag.

Anderhalf miljoen dollar zou het kosten, zei Trump. Een aanbesteding vond hij niet nodig. De eigenaar achter het bedrijf dat de renovaties uitvoert, geldt als grote donor van Trump. Inmiddels staat de teller al op 16 miljoen dollar.

De waterpartij wordt voor de tweede keer leeggepompt om plaats te maken voor een nieuwe ronde renovaties. Wat blauw moest worden kleurt nu grijs. Trump, die eerder zelf nog met een colonne over de leeggepompte vijver reed, claimt dat vandalen de bodem beschadigd hebben. Bewijs daarvoor ontbreekt. Meerdere mensen die losgekomen stukken verf hebben meegenomen, zijn gearresteerd.

"Trump zegt eigenlijk: vertrouw me maar, ik weet hoe dit moet", zegt Philip Kennicott. Hij is kunst- en architectuurcriticus van de Washington Post. "Wanneer zoiets vervolgens zó spectaculair misgaat, kan dat vertrouwen beschadigd raken."

Meer metamorfoses

De renovatie van de Reflecting Pool maakt onderdeel uit van een serie aan veranderingen waarmee Trump zijn stempel op de hoofdstad wil drukken. Washington ondergaat een ware metamorfose.

De sloop van de volledige oostvleugel van het Witte Huis die plaats moet maken voor een balzaal en een potentiële 'Arc de Trump': het zijn slechts enkele voorbeelden waar de Amerikaanse president zijn voetafdrukken wil achterlaten. Wat het kost en wie betaalt is niet helemaal duidelijk: de New York Times schat de totale kosten van Trumps projecten in de stad op 1,2 miljard dollar.

De meest ingrijpende veranderingen sinds de Britten de stad tijdens de oorlog van 1812 in brand staken, noemt Kennicott het. "Hij is 80 jaar oud en ziet projecten als makkelijke overwinningen." Makkelijker dan het winnen van een oorlog met Iran of het beteugelen van inflatie. "En volgens Trump zelf zijn dit ook precies de projecten waar hij goed in is."

"We komen er nu achter dat veel van wat de Amerikaanse democratie draaiende hield, berustte op ongeschreven regels en onderlinge afspraken", zegt Neil Flanagan. Hij is historicus en architect. "Trumps juristen hebben mazen in de wet gevonden die het de president mogelijk zelfs toestaan het Witte Huis af te breken."

Op de oprijlanen van het Witte Huis zijn vaker bouwvakkers met helmen en hesjes te zien dan hoogwaardigheidsbekleders. Maandenlang al staan er meerdere hijskranen rond het Witte Huis. Flanagan ziet parallellen met hoe Trump te werk ging in Mar-a-Lago, zijn privéresort in Florida.

"Een van de eerste dingen die Trump besloot toen hij het kocht, was dat het een grotere balzaal nodig had. Hij organiseert graag grote evenementen. Ik denk dan ook niet dat het toeval is dat hij nu precies hetzelfde doet bij het Witte Huis, alsof het zijn privélandgoed is."

Vernieuwde National Mall

Een privélandgoed op een plek waar geschiedenis en stedenbouwkunde samenkomen. "Een landschap gewijd aan het culturele geheugen en, tot op zekere hoogte, de culturele propaganda van de Verenigde Staten", noemt Flanagan de National Mall: de monumentale as die het Lincoln Memorial via de Reflecting Pool en het Washington Monument met het Capitool verbindt.

Ze staan voor George Washington als eerste president en Abraham Lincoln die het land na een burgeroorlog weer bij elkaar bracht. "De Reflecting Pool is bedoeld om die monumenten te weerspiegelen en om bezoekers aan te zetten tot reflectie", zegt de historicus over de plek.

De bezoekers van het waterbekken zien wat ze zelf willen zien. "Voor mij staat het symbool voor het feit dat ons land als het ware wordt overgeschilderd", zegt een bezoeker bij de vijver. "Alsof er een laagje goudverf overheen is aangebracht, of in dit geval die neppe, lelijke blauwe kleur. Het ziet er misschien even mooi uit, maar ondertussen valt alles uit elkaar."

Anderen zien het als achterstallig onderhoud dat eindelijk wordt aangepakt. "Ik denk dat het prachtig wordt", zegt een oudere man. "En als je hoogwaardigheidsbekleders op bezoek hebt, wil je toch een mooie balzaal?"

De Oekraïense hoofdstad Kyiv was vannacht doelwit van een grootschalige luchtaanval van het Russische leger. Er zijn zeker één dode en zestien gewonden. Onze verslaggever is bij een gezin dat slachtoffer is van de ballistische raketten.

Ondertussen blijven de demonstraties in Oekraïne tegen president Zelensky aanhouden. Oekraïners zijn ontevreden over het ontslag van de populaire defensieminister Mychajlo Fedorov.

We bespreken alle ontwikkelingen met Oekraïne-verslaggever Gert-Jan Dennekamp.

Einde Zomergasten nabij

Veel simpeler kan het niet: twee mensen die met elkaar praten en naar filmpjes kijken. En dat de hele avond lang. Het bestaat sinds de jaren 80 en werd een iconisch programma op de Nederlandse televisie: Zomergasten.

Maar aan het programma komt een einde vanwege de bezuinigingen op de publieke omroep. Komende week begint de laatste serie.

Wat hebben we aan schuilkelders?

In onze nieuwe zomerserie 'Ondergronds' kijken we naar ondergrondse oplossing voor bovengrondse problemen. In aflevering 1: schuilkelders.

De angst voor oorlog is in Nederland door onder meer de oorlog in Oekraïne toegenomen. Maar waar kun je eigenlijk schuilen als hier oorlog uitbreekt? Openbare schuilkelders zijn er niet of nauwelijks en daarom nemen sommigen het heft in eigen hand.

Is het politieke onkunde of zijn de problemen echt zo moeilijk op te lossen?

"Het voornaamste probleem is dat niemand zich verantwoordelijk lijkt te voelen", is de analyse van hoogleraar openbare-orderecht Michel Vols (Rijksuniversiteit Groningen). "Het COA zegt: het is aan de burgemeester en aan de politie. De politie zegt: het is aan het COA."

De NOS sprak enkele 'veiligelanders' in Ter Apel. Lees hier hun verhalen:

En dan is er nog het kabinet. Nadat het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk vorige week besloten de hulp op het buitenterrein van Ter Apel te staken omdat het te onveilig zou zijn, kwam asielminister Bart van den Brink in actie.

In een Kamerbrief kondigde hij maandag een aantal 'nieuwe afspraken' aan. De eerste luidde: "Het gebied rond het aanmeldcentrum, waaronder het voorterrein, is aangemerkt als veiligheidsrisicogebied. Verder zijn er tijdelijk twee boa's extra beschikbaar. Daarnaast worden extra beveiligingscamera's ingezet en is preventief fouilleren mogelijk."

Over dat veiligheidsrisicogebied ontstond vervolgens verwarring. Want hoewel het in de brief werd gepresenteerd als nieuwe maatregel, geldt het gebied rond het aanmeldcentrum al zeker anderhalf jaar als veiligheidsrisicogebied. In die tijd heeft de burgemeester van Westerwolde dat besluit meerdere keren verlengd en afgelopen februari deed hij dat opnieuw tot eind deze zomer.

Nieuwsuur vroeg minister Van den Brink hiernaar tijdens een tv-interview, afgelopen maandag. Hij leek niet precies te weten hoe de vork in de steel zat. "Volgens mij is dit gebied in het verleden al vaker aangewezen tot veiligheidsrisicogebied. Ik weet niet of dat permanent was, of dat dat telkens opnieuw tot een besluit heeft geleid. Mijn informatie is volgens mij dat het al langer zo was."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"Er kwam druk op de minister om snel met een lapmiddel te komen. Maar dat Van den Brink niet leek te weten dat het gebied rondom het aanmeldcentrum al langer geldt als veiligheidsrisicogebied, is wel heel opmerkelijk. De problemen met overlastgevers spelen al jaren en hij is de verantwoordelijk minister. Dit toont wel de onmacht van de politiek om goed met Ter Apel om te gaan."

De verwarring rond deze maatregel roept vragen op over de communicatie tussen het ministerie en het lokale bestuur in Westerwolde. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid wist de minister wel degelijk dat het terrein al langer geldt als veiligheidsrisicogebied, maar stond het onhandig geformuleerd in de Kamerbrief. "De bedoeling was dat de focus lag op het nieuwe gebouw dat wordt geopend, het preventief fouilleren en de extra camera's."

Maar ook het preventief fouilleren was al eerder mogelijk, juist omdát het terrein rond het aanmeldcentrum al gold als veiligheidsrisicogebied. Alleen werd dat niet gedaan, zegt de woordvoerder. "Daar zijn nu afspraken over gemaakt met de gemeente en de politie.

"Het is oude wijn in nieuwe zakken", zegt hoogleraar Vols. Het ministerie wilde hiermee waarschijnlijk daadkracht laten zien, maar ze verkopen iets wat allang van kracht is."

'Zorgelijk dat ministerie dit niet wist'

Kortom: vóór afgelopen week waren er al legio mogelijkheden om effectiever op te treden tegen de overlast op het terrein rondom het aanmeldcentrum. Vols: "Het probleem is dat niemand weet van wie dit stukje land is, waardoor er geen gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden die er zijn. En dat het ministerie überhaupt niet leek te weten dat ze dit al konden doen, is zorgelijk."

Vols wijst er bovendien op dat sommige overlastgevers worden verdacht van serieuze vergrijpen en dat harder ingrijpen daarom niet ingewikkeld hoeft te zijn. "Het gaat om intimidatie, bedreiging, diefstal, openlijke geweldpleging, drugshandel. Daar staan jaren gevangenisstraf op. Maar iedereen trekt zijn handen ervan af."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"Eigenlijk is Ter Apel de schande van het Nederlandse asielbeleid geworden. Niet door de mensen daar, maar door de onmacht van de politiek om de problemen op te lossen. Elk kabinet belooft het, maar ook dit kabinet - ook al zitten ze er nog maar kort - is daar nog niet toe in staat. En dan lijkt het langzamerhand een zomertraditie te worden dat er problemen zijn op dat grasveld."