Dat probleem wordt groter nu gezinnen door het woningtekort vaak langer dan bedoeld in die opvanglocaties verblijven. Scholen merken hiervan de gevolgen.

De vrouwenopvang is bedoeld als tijdelijke plek, bijvoorbeeld om weg te komen van huiselijk geweld. Bij ongeveer de helft van de vrouwen in de opvang zijn ook kinderen aanwezig. Na enkele maanden zouden gezinnen moeten doorstromen naar een eigen woning. "Maar in de praktijk zien we dat vrouwen vaak veel langer in de opvang verblijven", zegt Maarten Hijink, directeur van Valente.

Een moeder die Nieuwsuur sprak zit inmiddels acht maanden met haar drie kinderen in een opvanglocatie omdat ze geen geschikte woning kan vinden. Ze delen met z'n vieren één slaapkamer. "Voor mij is het onzeker, maar voor mijn kinderen nog veel meer. Ze hebben rust en ruimte nodig om te verwerken wat er is gebeurd, maar die kans krijgen ze niet."

Geen professionals

Gezinnen die in een vrouwenopvang verblijven krijgen in principe voorrang op een sociale huurwoning, maar omdat het aanbod schaars is, moeten vrouwen vaak lang wachten. En dat heeft een grote impact op hun kinderen. Voor hen blijft passende psychische hulp vaak uit, zegt Hijink. "Voor lichte ondersteuning zijn er soms hulpverleners aanwezig op de opvang. Maar voor traumaverwerking of specialistische hulp zijn professionals nodig."

Het gevolg: het probleem verschuift naar de scholen waar de kinderen naartoe gaan. Het Jeugdeducatiefonds, dat basisscholen financieel ondersteunt om extra hulp te kunnen bieden aan kinderen met een moeilijke thuissituatie, ziet het aantal hulpvragen voor dak- en thuisloze kinderen stijgen: van 25 in 2023 naar 75 vorig jaar. Het merendeel van die hulpvragen gaat over kinderen van alleenstaande moeders in een opvangsituatie.

Soms wordt er gevraagd om schoolspullen of kleding, maar regelmatig ook om psychische ondersteuning. "Als een kind verstijfd van de stress onder een bankje kruipt, of juist ontploft van boosheid, kun je dat op school niet negeren. Dan is hulp nodig", zegt Hans Spekman, directeur van het Jeugdeducatiefonds.

Lizzy Gerritsma is zorgcoördinator op de Maria Basisschool in Rotterdam en ziet wat een verblijf in de noodopvang doet met kinderen. "Ze hebben vaak te maken met meerdere problemen tegelijk: onveiligheid, psychisch lijden, trauma, hechtingsproblemen. Hun brein staat dan niet open voor leren of voor het opbouwen van nieuwe sociale relaties."

Volgens Gerritsma gaat er veel mis in de communicatie tussen gemeenten, opvanglocaties, stichting Veilig Thuis, de jeugdbescherming en scholen. "Het is onduidelijk wie verantwoordelijk is en iedereen wijst naar elkaar. Er is geen regie, waardoor gezinnen niet weten waar ze aan toe zijn en wij ook niet."

'Dagelijks lijden vrouwen en kinderen'

Wat hierbij ook meespeelt, is dat de gemeente waar het gezin staat ingeschreven verantwoordelijk is voor de kosten van jeugdhulp. Maar de kinderen verblijven vaak in een opvang in een andere gemeente. Dat leidt tot vertraging, discussies tussen gemeenten en soms tot het volledig uitblijven van hulp.

Spekman van het Jeugdeducatiefonds vindt dat gemeenten van herkomst hierin hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Of, als dat niet werkt, moet het Rijk de ontvangende gemeente verantwoordelijk maken, maar wel met financiële steun. "Dagelijks lijden vrouwen en kinderen doordat gemeenten naar elkaar wijzen. Iemand moet de verantwoordelijkheid nemen."

Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zeggen tegen Nieuwsuur dat de problemen bij hen bekend zijn. Een VNG-woordvoerder zegt dat met betrokken partijen wordt gesproken over een oplossing. "Het streven is om hier uiterlijk in de zomer van 2026 afspraken over gemaakt te hebben."

Voor de moeder die Nieuwsuur sprak is een eigen woning de enige oplossing, zegt ze. "Het maakt me niet uit waar in het land ik terechtkom, als mijn kinderen maar voldoende ruimte hebben om te herstellen."

Dat betekent dat Radev in z'n eentje kan regeren, zonder coalitiepartners die hem dwingen water bij de wijn te doen. De grote vraag is wat hij gaat doen met die machtige positie.

Zijn kiezers hopen vooral dat hij hervormingen doorvoert en afrekent met corruptie. Maar in het buitenland is de grote vraag: hoe Kremlin-minded is Radev precies?

Bulgarije is lid van zowel de EU als de NAVO. Bij die organisaties leeft de angst dat Radev de 'nieuwe Orbán' wordt: een vriend van Poetin die dwarsligt binnen westerse samenwerkingsverbanden.

Die angst is te verklaren, zegt Spasimir Domaradzki, een Bulgaarse politicoloog aan de Universiteit van Warschau. Hij vertelt dat de Russische geheime diensten in 2016 overlegden met Bulgaarse politieke partijen over de vraag wie de beste presidentskandidaat zou zijn. De keuze viel op Radev.

Hij was vervolgens bijna tien jaar president, een functie die in principe vooral ceremonieel is. In die periode suggereerde hij dat Oekraïne er goed aan zou doen grondgebied op te geven aan Rusland.

Schimmige TikTok-accounts

Ook in aanloop naar de verkiezingen van gisteren zou Rusland weer hebben geprobeerd team-Radev te helpen, vooral online. Todor Galev van het Bulgaarse Centre for the Study of Democracy onderzocht sociale media. Vooral TikTok viel hem op.

"Er verscheen veel uit het Russisch vertaalde content. We zagen een groot aantal accounts dat Radev steunde, terwijl die accounts voorheen niet aan hem waren gelieerd. Veel van die kanalen verspreidden nepnieuws. Vaak neigde het sterk naar haatzaaien."

Of toch pro-Europa?

Toch zijn er ook andere geluiden: Radev zou slechts een 'Orbán-light' zijn, oftewel niet zo'n hardliner als de afzwaaiende Hongaarse premier. Zelf zegt Radev dat hij zich binnen de EU constructief wil opstellen en geen tweede Orbán zal worden.

Sommigen hebben zelfs hoop dat hij pro-Europa zal zijn om de pragmatische reden dat Bulgarije het armste land van de EU is en geld uit Brussel goed kan gebruiken. Bovendien wil meer dan de helft van de Bulgaren dat hun land een "Europees gerichte oriëntatie" heeft, vertelde onderzoeks- en peilingbureau Alpha Research eerder aan de NOS.

Kiest Radev voor Moskou of Brussel? Domaradzki durft het niet te voorspellen. Al is het maar omdat Radev tijdens de campagne weinig zei over buitenlandbeleid. Toch verwacht de politicoloog snel duidelijkheid. Zo kijkt hij met bovengemiddelde belangstelling naar de verdeling van de ministersposten en of die in handen komen van Ruslandgezinde politici.

Wat kan EU doen?

In Brussel zal de spanning groot zijn als de nieuwe Bulgaarse leider voor het eerst zijn opwachting maakt bij een EU-vergadering. Maar volgens onderzoeker Galev moeten andere lidstaten dat moment niet passief afwachten en ligt er een opdracht voor hen. Europa zou proactief moeten helpen met het verwezenlijken van Radevs belangrijkste verkiezingsbelofte: corruptie aanpakken.

"Als de EU dat steunt, kan het corruptiemodel echt worden ontmanteld. Op lange termijn zal dat de buitenlandse invloed verminderen, inclusief die van Rusland."

Corruptie en Russische inmenging gaan hand in hand: volgens Galevs onderzoeksbureau zijn er veel bewijzen dat het Kremlin in het verleden Bulgaarse politici probeerde te beïnvloeden. "Helaas is geen van deze zaken officieel onderzocht."

Galev denkt dat als de overheid weer transparanter en eerlijker is, Bulgarije weer buitenlandse investeerders kan aantrekken. "En ik geloof dat dat Bulgarije op de lange termijn uit de greep van het Kremlin zal houden."

Minister van Financiën Eelco Heinen schuift aan in de studio om de energiemaatregelen van het kabinet toe te lichten. Vandaag presenteerde het kabinet een pakket aan steunmaatregelen om de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verzachten voor bedrijven en burgers. We kijken naar de impact die deze oorlog de afgelopen maanden heeft gehad op onze samenleving en vragen een deskundige hoe afhankelijk Nederland is van olie uit het Midden-Oosten.

Verkiezingen Bulgarije

Bij de parlementsverkiezingen in Bulgarije is de centrumlinkse partij van de pro-Russische oud-president Roemen Radev uitgekomen op een absolute meerderheid van de zetels in het parlement. De oud-militair Radev wil de banden met Rusland aanhalen om de oorlog in Oekraïne te stoppen. Ook heeft hij beloofd de corruptie in Bulgarije aan te pakken. Wie is Radev en wat betekent zijn winst voor Europa?

Vooralsnog gaat het om fase 1 van het crisisplan en dat heeft geen directe gevolgen voor burgers. Maar volgende fases brengen opvallende mogelijke maatregelen met zich mee: autoloze zondagen, 80 rijden op de snelweg en een verbod op thuisbezorgdiensten.

De eerste fase houdt in dat de overheid zich voorbereidt op het scenario dat de olieproblemen verergeren. Ambtenaren moeten meer in gesprek met sectoren die veel brandstof verbruiken, zoals de transportbranche en de landbouw. Ook wordt extra gemonitord hoe groot de (internationale) brandstofvoorraad is.

Dat klinkt als open deuren, toch is het volgens ING-econoom Rico Luman goed dat het kabinet dit doet. "De voorraad loopt terug en het Midden-Oosten levert niet meer. Dan moet je alternatieven vinden. Dat is niet makkelijk want de hele wereld is op zoek."

Het landelijk crisisplan olie stamt uit 2023, toen er een energiecrisis was als gevolg van de Oekraïne-oorlog en de afbouw van Russische olie. "Toen hebben ambtenaren een hele lijst maatregelen opgesomd waar de politiek in principe gewoon uit kan kiezen", zegt econoom Mathijs Bouman.

Thuiswerken serieuze optie

Veel van die maatregelen gaan over benzine- en dieselgebruik beperken. Denk aan openbaar vervoer stimuleren of thuiswerken aanmoedigen. Dat laatste ziet ook de Europese Commissie als serieuze optie: zij adviseert bedrijven nu al minimaal één vaste thuiswerkdag in te stellen.

Een andere opvallende optie: bezorgdiensten verbieden die op diesel rijden. "Dat je dus gewoon zelf naar je restaurant moet fietsen", zegt Bouman. "In plaats van dat je een brommertje naar je huis laat komen."

Dit soort maatregelen zijn een druppel op een gloeiende plaat, denkt Luman. Wat volgens hem veel meer helpt is de maximumsnelheid op snelwegen verlagen naar 100 of zelfs 80 kilometer per uur. "Dat scheelt heel veel brandstof."

Net als autoloze zondag. De laatste dateert uit 1974. Maar Luman denkt niet dat Nederlanders daar opnieuw voor te porren zijn. "De wereld is wel wat veranderd sinds de jaren 70."

De kans lijkt vooralsnog niet groot dat dit soort verregaande maatregelen op korte termijn nodig zijn. Toch is het volgens de economen goed dat alle opties op papier staan.

Het crisisplan biedt ook de mogelijkheid een exportverbod voor fossiele brandstoffen in te stellen. Verder kunnen fabrieken die veel brandstof verbruiken een productieverbod krijgen. Dat kan volgens Bouman op basis van de Wet beschikbaarheid goederen uit 1952. Vorig jaar werd die wet voor het eerst gebruikt toen het kabinet ingreep bij chipfabrikant Nexperia.

De oorlog in Iran leidt tot de "grootste ontwrichting van de oliemarkt in de geschiedenis", aldus het International Energieagentschap. Vooralsnog is het einde van de crisis niet in zicht. Daarom komt het kabinet-Jetten vandaag met maatregelen om de pijn van prijsstijgingen aan de pomp te verzachten.

Haagse bronnen meldden eerder al dat het gaat om een hogere onbelaste reiskostenvergoeding voor werknemers, korting op wegenbelasting voor bestelbusjes van ondernemers en heropening van een noodfonds dat arme huishoudens helpt energierekeningen te betalen.

'Accijns verlagen beetje populistisch'

De verwachting is dat het kabinet er tot teleurstelling van enkele oppositiepartijen opnieuw niet voor kiest brandstofaccijnzen te verlagen. Duitsland doet dat wel - met 17 cent per liter - net als Spanje, Italië, Zweden en Griekenland.

Maar zo'n maatregel is een beetje populistisch, vindt Luman. "Het doet het goed bij het publiek. Maar het is een ongericht plan: uit onderzoek weten we dat de hoogste inkomens de meeste kilometers maken. En het kost al snel miljarden."

Het Nederlandse beleid kan hem juist bekoren. Niet alleen heeft hij vertrouwen in het crisisplan, ook kan hij zich vinden in de maatregelen die het kabinet vandaag voorstelt. "Er is veel commentaar dat het allemaal te lang duurt. Maar als econoom ben ik tevreden dat ze even hebben gewacht. Dit is goed doordacht."

In het verleden werden Republikeinen vaak beschuldigd van deze ondemocratische tactiek. Nu doen ook Democraten het. Openlijk zelfs. "Wij wilden dit niet, maar zijn ertoe gedwongen", zegt Don Scott, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden in de staat Virginia. "Trump is hiermee begonnen."

Wat is gerrymandering?

Amerika kent een districtenstelsel. Wie in een district de meeste stemmen krijgt, mag zich afgevaardigde noemen namens dat gebied. Gerrymandering houdt in dat grenzen van districten zo worden veranderd dat een bepaalde partij of politicus meer kans maakt op verkiezingswinst. Vriend en vijand zijn het eens dat de tactiek zeer controversieel is.

Democraten deden recent aan gerrymandering in Californië, waar enkele districtsgrenzen werden veranderd. Datzelfde moet nu gebeuren in Virginia. "Wij zijn hier niet mee begonnen, maar gaan het wel proberen af te maken", zegt een strijdbare Louise Lucas. Als Senaatsvoorzitter is ze een belangrijke aanjager van het plan. "We kunnen het ons niet veroorloven achterover te leunen en niets te doen, terwijl Trump een machtsgreep aan het plegen is."

Tegelijkertijd benadrukken de Democraten dat 'hun' gerrymandering anders is dan die van de Republikeinen. Want in Virginia mogen kiezers zich - anders dan in Texas - in een referendum uitspreken over de voorgenomen herindeling van de kiesdistricten. Die volksraadpleging is komende dinsdag.

Toch waarschuwt politicoloog en 'gerrymanderexpert' Alex Keena dat de Democraten hiermee juist doen waar ze Trump van beschuldigen: het systeem minder eerlijk maken. "Normaalgesproken worden kiesdistricten elke tien jaar opnieuw vormgegeven, op basis van de volkstelling. Dit is hoogst ongebruikelijk." Volgens Keena worden democratische normen en waarden uitgehold.

De grenswijzigingen die de Democraten voorstellen maken dat de Democratisch georiënteerde buitenwijken van Washington D.C. worden verbonden met de gebieden in de buurt van het Appalachen-gebergte, ver weg van de stad. "Dat is geen gemeenschap", zegt Keena. "Dit straft kiezers die helemaal niets te maken hebben met wat bijvoorbeeld in Texas is gebeurd."

Woedende Republikeinen

Republikeinen in Virginia zijn woest. Het maakt hen niet uit dat 'hun' president geregeld desinformatie verspreidt en er alles aan doet om het vertrouwen van Amerikanen in verkiezingen te ondergraven. Bewezen onjuiste claims over fraude in 2020, toen Trump de presidentsverkiezingen verloor van Biden, gelden voor velen nog altijd als waarheid.

Aijalon Carlton Cordoza is voorzitter van de Republikeinse Partij in Hampton en zat eerder in het Congres in Virginia. Hij houdt zich op de vlakte over de claims van verkiezingsfraude zes jaar terug. "Maar ik weet wel wat er nú gebeurt. Ze proberen de boel te belazeren, en moeten zich schamen. Zeker omdat ze zichzelf de 'Democratische' Partij noemen."

Als het Democratische gerrymandering doorgaat, vrezen Republikeinen dat hun stem verwatert. "Dan houden we precies één Republikeinse afgevaardigde over in een staat waar bijna 50 procent van de mensen op de Republikeinen stemt", verzucht Bob Ackerman. Hij is met een MAGA-petje naar de maandelijkse partijbijeenkomst in een pizzatent in Hampton gekomen.

Recente peilingen over het referendum over de districtsgrenswijziging laten een gemengd beeld zien, al hebben de voorstanders een lichte voorsprong. Maar wat de uitkomst ook wordt: echte winnaars zullen er niet zijn, zegt professor Keena. "De kiezer verliest, zoveel staat wel vast."

"Iedereen zal in staat zijn naar de stembus te gaan in november, maar het is de vraag wat ze te kiezen hebben. Partijen zetten dat proces nu naar hun hand. Dat is de ontmanteling van normen die de democratische waarden dienden."

Pahlavi is voorstander van de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran. Hij woont in Amerika en zegt dat hij ooit terug wil naar zijn geboorteland om daar de democratie in te voeren. Dat voornemen leverde hem een aanzienlijke achterban op.

Tegelijkertijd worden zijn critici op grote schaal lastiggevallen, zowel online als fysiek. Op een Telegram-kanaal genaamd 'De Huurlingen' worden andersdenkende Iraniërs uitgemaakt voor 'handlangers van het regime'. Op dit kanaal staan inmiddels de namen van meer dan 170 Iraniërs in Nederland en België. Onder hen advocaten, universiteitsdocenten en journalisten.

Hun foto's en persoonsgegevens worden gedeeld. Volgens hoogleraar strafprocesrecht Joep Lindeman (Universiteit Utrecht) wijst alles erop dat hier sprake is van doxing: het delen van persoonsgegevens met als doel mensen te intimideren. Dat is in Nederland verboden, er staat een gevangenisstraf op van maximaal twee jaar.

Inmiddels hebben zeker twintig Iraniërs aangifte gedaan bij de politie. Volgens advocaat Amin Roozdar (die zelf ook wordt bedreigd), worden zijn cliënten niet alleen online lastiggevallen. Bij één van hen is de woning beklad met leuzen waarin zij voor verrader wordt uitgemaakt. De bekladding van de woning is door de daders zelf gefilmd en online gezet. Het slachtoffer moest volgens haar advocaat wekenlang onderduiken en durfde niet terug naar huis.

Journalist Javad Montazeri en activist Asefeh Eskandari, die allebei in Nederland wonen, worden vaak online bedreigd:

Hoewel veel van de bedreigingen anoniem zijn, is het voor advocaat Roozdar duidelijk dat ze uit het Pahlavi-kamp komen. Veel van de anonieme accounts dragen Pahlavi's beeltenis of de vlag van de Iraanse monarchie.

Ook voor de Iraanse mensenrechtenactivist en voormalig BBC-journalist Negin Shiraghaei is duidelijk uit welke hoek de bedreigingen komen: "Iedereen die geen aanhanger van Pahlavi is, of zelfs maar weigert 'lang leve de koning' te roepen, wordt lastiggevallen. Overal in Europa worden Iraniërs geïntimideerd." Op filmpjes die online circuleren is te zien hoe winkeliers en restauranthouders worden gedwongen om portretten van de kroonprins op te hangen, onder dreiging van geweld.

De familie Pahlavi

Kroonprins Pahlavi (65) is de zoon van de voormalige sjah Mohammad Reza Pahlavi, die de absolute macht in Iran naar zich toetrok na een door Amerika gesteunde coup in 1953. Onder zijn heerschappij was Iran een seculiere staat met nauwe banden met het Westen.

Mohammad was een dictator. Politieke tegenstanders werden gemarteld en geëxecuteerd. In 1979 brak een revolutie uit en werd hij verdreven uit Iran.

Pahlavi junior ging als kind met hem mee naar Amerika. Hij werd straaljagerpiloot en hield zich aanvankelijk op de achtergrond, maar de laatste jaren werpt hij zich op als oppositieleider.

De kroonprins zelf reageerde eerder dit jaar op de aantijgingen in een interview met Christiane Amanpour van CNN: "Ik kan niet bepalen wat miljoenen mensen zeggen op social media, we weten niet eens of het echte mensen zijn die dit doen. Maar natuurlijk ben ik het er niet mee eens en heb ik het veroordeeld."

Een paar dagen na die uitspraken wordt interviewer Amanpour belaagd door Pahlavi-aanhangers. Ze schelden haar uit en noemen haar "spreekbuis van de Iraanse ayatollahs" omdat ze kritische vragen stelde aan de kroonprins.

Moord in Canada

De angst onder Iraniërs wereldwijd wordt gevoed door de moord op Masood Masjoody. De geboren Iraniër werkte als wiskundedocent in Canada en uitte regelmatig kritiek op Pahlavi. Hoewel veel nog onduidelijk is in deze moordzaak, lijkt het erop dat de verdachten Pahlavi-aanhangers zouden zijn.

Advocaat Roozdar zegt dat hij nog niets van de Nederlandse politie heeft gehoord over de aangiften die zijn cliënten al in januari deden. Hij vreest dat de justitie de ernst van de dreiging onderschat.

Een woordvoerder van de politie laat aan Nieuwsuur weten dat ze niet willen reageren om het lopende onderzoek niet te schaden.

Veel Iraniërs die in het buitenland wonen, worden geïntimideerd en bedreigd. Ook in Nederland. Anders dan veel mensen denken gebeurt dat niet alleen door de lange arm van Teheran: ook aanhangers van de prominentste leider van de Iraanse oppositie, Reza Pahlavi, maken zich er schuldig aan.

Pahlavi is voorstander van de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran. Hij woont in Amerika en zegt dat hij ooit terug wil naar zijn geboorteland om daar de democratie in te voeren. Dat voornemen leverde hem een aanzienlijke achterban op. Tegelijkertijd worden zijn critici op grote schaal lastiggevallen, zowel online als fysiek.

Toeleven naar tussentijdse verkiezingen in Amerika

In november mogen de Amerikanen zich uitspreken over de vraag wie het voor het zeggen krijgt in het Congres. Een derde van de zetels in de Senaat komt dan vrij. En alle 435 stoeltjes in het Huis van Afgevaardigden zullen opnieuw worden ingevuld.

Het duurt nog even, toch is het gevecht om al die zetels nu al in volle gang. Democraten hopen de macht terug te winnen op Trump, die zich schuldig zou maken aan gerrymandering. Hoe spannend en hoe (on)eerlijk wordt de strijd?

Via zogenoemde schaduwbondjes proberen Europese lidstaten verbinding te zoeken. Dat gebeurt bijvoorbeeld via WhatsApp-groepjes en bij informele diners buiten de Amerikaanse president Trump om.

Saamhorig in het openbaar

Sinds de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran eind februari staan de verhoudingen binnen de NAVO op scherp. Dat er weinig eensgezindheid spreekt uit Europese reacties op de aanval, vooral in het begin, helpt niet mee.

Zo wilde Duitsland het niet te veel hebben over mogelijke schendingen van internationaal recht, terwijl Spanje daar juist meteen een duidelijk standpunt over innam. De Spaanse houding leidde in eerste instantie ook bij andere NAVO-landen tot gemopper.

Inmiddels is er in het openbaar iets meer saamhorigheid. Maar achter de schermen ziet Hekster nog verdeeldheid. Dat heeft er vooral mee te maken dat de oorlog in Oekraïne voor Europa zo belangrijk is. "Grofweg kun je zeggen dat de landen die dichter bij Rusland liggen, de dreiging natuurlijk meer voelen en ook meer belang hechten aan Amerikaanse betrokkenheid, omdat ze zien dat die nog nodig is."

Tegelijkertijd trekken vooral de landen die hardop zeggen dat ze niet mee willen doen veel aandacht. "Maar de meerderheid van de Europese landen werkt toch op een of andere manier mee aan die oorlog", zegt Hekster.

Amerikaanse bases in Europa

De Amerikaanse president Trump uit regelmatig frustraties over NAVO-bondgenoten die in zijn ogen te weinig over hebben voor de VS. Hij wil de Europese lidstaten dwingen hun militaire bases en luchtruimen open te stellen voor Amerikaanse gevechtsvliegtuigen.

Maar ook daarover zijn de Europeanen verdeeld: Spanje is het enige land dat alle Amerikaanse vliegtuigen die betrokken zijn bij Iran-operaties verbiedt in zijn luchtruim. Andere Europese NAVO-lidstaten twijfelen over die opstelling.

Italië, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk stellen voorwaarden aan het gebruik van hun militaire bases:

Onderzoeker Van Rij ziet dat Trump zaken binnen een NAVO-context probeert te forceren, terwijl het geen NAVO-zaken zijn. "Dat geldt ook voor de bases: dat zijn geen NAVO-bases maar Amerikaanse bases in onderlinge afstemming met die landen. Daarom kunnen die landen ook zelf beslissen of ze wel of niet toestemming geven aan de VS ze te gebruiken."

NAVO-hoofdkwartieren in handen van Europa

De NAVO heeft drie operationeel militaire hoofdkwartieren. Die staan in de Amerikaanse stad Norfolk, het Italiaanse Napels en het Limburgse Brunssum. Tot voor kort had Amerika de leiding over die twee eerste locaties, maar die leiding is overgedragen aan Europeanen.

Amerikaanse bevelhebbers zijn nog wel de baas over drie NAVO-commando's in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Turkije, die gaan over land-, zee- en luchtstrijdkrachten. Maar die locaties staan lager in rang dan de hoofdkwartieren in Norfolk, Napels en Brunssum.

"Dus er is inderdaad een steeds grotere rol voor Europa binnen de NAVO", zegt Van Rij. "Dat bericht is wel duidelijk doorgedrongen."

Hekster benadrukt dat dit niet vrijwillig is. "Dat komt door druk van de Amerikanen. Die schreven in hun veiligheidsstrategie dat Europeanen zo snel mogelijk verantwoordelijk worden voor hun eigen conventionele verdediging."

Kleine samenwerkingsverbanden opgeschaald

Onafhankelijkheid van de VS is inmiddels ook zichtbaar in de kleinere verbanden waarin Europese landen steeds vaker samenwerken. Niet in grote NAVO-vergaderingen, maar in kleinere en snellere overleggen. Nederland is ook onderdeel van zo'n coalitie: het door de Britten geleide militaire samenwerkingsverband de Joint Expeditionary Force (JEF).

"Die verschillende samenwerkingsverbanden waren er al, maar zijn nu enorm opgeschaald. Ook een teken dat er momenteel binnen de NAVO iets niet werkt", zegt Van Rij.

Dat is echt van de laatste tijd, zegt Hekster. Niet dat er al precieze plannen zijn voor een NAVO zonder de VS. "Maar wel concreet in de zin dat erover gepraat wordt. Het gevoel van urgentie is heel groot."

Ook vandaag weer zijn er veel spanningen rond de Straat van Hormuz, de belangrijke zeestraat bij Iran. De vaarroute zou open zijn voor handelsschepen, maar vanmiddag kwam toch weer het bericht dat zeker twee schepen zouden zijn beschoten door Iran.

De vrees blijft bestaan dat de situatie escaleert en het staakt-het-vuren tussen Iran enerzijds en Amerika en Israël anderzijds voorbij is. We bespreken de laatste ontwikkelingen met defensiespecialist Peter Wijninga en Midden-Oosten-deskundige Erwin van Veen.

Trump clasht met paus

Donald Trump botste afgelopen week met paus Leo XIV. De Amerikaanse president beledigde hem meerdere keren op zijn platform Truth Social. Dat gebeurde nadat de paus zich uitsprak tegen de oorlog in Iran en had opgeroepen tot vrede.

In de pastorie van de Sint-Jacobus de Meerderekerk in Den Haag kijken we met experts en een Nederlandse Vaticaan-insider naar de oplopende spanningen tussen het Vaticaan en Washington.

Internetproblemen in Rusland

Veel Russen hebben last van internetstoringen. Het Kremlin zorgt er regelmatig voor dat mobiel internet niet werkt. Dat zou zijn om Oekraïense aanvalsdrones te bestrijden, maar critici denken dat er een andere reden is. Door het internet aan banden te leggen zou Poetin media willen beteugelen en zijn volk monddood willen maken.

Nederland kampt met aardappeloverschot

Aardappeltelers zitten na een overvloedige oogst met een overschot aan piepers. Naar schatting ligt in ons land zo'n 500.000 kilo aan aardappels die verloren dreigen te gaan. Hoe kan het dat er zo'n overschot is? En welke problemen brengt dit overschot met zich mee voor boeren?

Een sterke kaaklijn, weinig lichaamsvet, duidelijke wenkbrauwen, in de wereld van 'looksmaxxing' - letterlijk: het maximaliseren van je looks - krijgen jongeren tips om dit schoonheidsideaal te bereiken. Door te sporten en gezond te eten, maar in sommige gevallen ook met anabolen en plastische chirurgie. Maar ook je gezicht slaan met een pan of hamer, in de hoop op een strakkere kaaklijn. En sommigen gaan zelfs zo ver dat ze hun botten breken en hun benen laten verlengen voor de ideale lengte: minstens 1 meter 80.

Het is een trend die viraal gaat en die ouders, artsen en sociale-mediaexperts tot wanhoop drijft. "Dit is heel zorgelijk", zegt arts Edin Hajder van de Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie (NVPC). "Sommigen gaan zo ver dat ze schade toebrengen aan het eigen lichaam om er op een bepaalde manier uit te zien."

Toch zijn volgens experts de fysieke gevolgen vaak nog niet eens het grootste probleem. Mediapedagoog Jacqueline Kleijer: "Jongens hopen dat ze zelfverzekerder worden als ze er beter uitzien. Maar het gevolg is dat ze eigenlijk alleen maar onzekerder worden, omdat ze steeds iets anders zien wat niet perfect is. Hartverscheurend."

De 15-jarige Jay was op z'n 12e niet blij met zijn uiterlijk. "Mensen zeiden altijd wel iets over mijn uiterlijk. Dat heeft mij heel hard geraakt. Ik dacht: als ik er beter uitzie, dan wordt mijn leven misschien beter."

Jay kwam op een forum terecht voor looksmaxxing. "Hij begon met het smeren van zonnebrand, veel water drinken, op tijd naar bed en minder zout. Eigenlijk allemaal dingen waarvan je denkt: best heel oké", vertelt zijn moeder Simone. "Maar op een gegeven moment ging hij veel meer rauwe dingen eten. Toen dacht ik, waar haalt hij dat allemaal vandaan?"

Jay schreef op z'n veertiende een bericht op het forum:

Op het looksmaxxing-forum zijn ook tips waar zelfs een hamer voor nodig is. Het heet bone smashing. "Met een hamer sla je op je jukbeenderen, die dan groter zouden moeten worden", vertelt Jay. "Je geeft je bot een microtrauma waardoor ze groter terug groeien. Ze zwellen ook op, waardoor dat gedeelte van je gezicht groter lijkt."

Er bestaat een heel schema voor, ook voor de kin en de kaak. Waarbij jongens minutenlang met een lage intensiteit moeten slaan. "Een heel concreet stappenplan met schema's en voedingssupplementen. Extreem schadelijk en niet effectief. En het staat gewoon overal online", zegt plastisch chirurg Edin Hajder. Ook kaakchirurgen noemen de aangeprezen technieken niet medisch onderbouwd.

Vrouwenhaat

Veel van de ideeën van looksmaxxers komen uit de wereld van de manosphere: sites, blogs en sociale media-accounts van mannen die machogedrag, antifeministische, vrouwonvriendelijke en seksistische opvattingen promoten. "In die wereld krijgen vrouwen de schuld van allerlei problemen in de samenleving", zegt mediapedagoog Kleijer: "Net als op de forums van looksmaxxers."

Jay: "Er zit zeker een heel stuk vrouwenhaat bij. Ze haten vrouwen omdat ze bijvoorbeeld nog nooit iets met een vrouw hebben gehad. En dan geloven ze dat dat komt omdat ze er niet goed uitzien. En vrouwen alleen maar afgaan op uiterlijk."

Er is zelfs een bepaald woord voor vrouwen, vertelt Jay. "Een feminoid, ofwel female humanoid. Daarmee zeggen ze eigenlijk dat vrouwen minder waard zijn dan een mens. Dat ze niet menselijk zijn."

Perfecte wereld

Toen zijn moeder las wat er allemaal voorbij kwam op het looksmaxxing-forum, schrok ze. "De eerste berichten die ik vond, dat iemand reageert met 'je kunt jezelf beter ophangen'. Hoe denk je dat dat voor mij was?" Zijn moeder verbood Jay nog langer op het forum te komen.

Roy Vathorst is oprichter van Digiwijzer Nederland en geeft advies over sociale media op scholen. Hij ziet de grote invloed van looksmaxxing op jongeren en hoe ze via sociale media een zogenaamde perfecte wereld krijgen voorgeschoteld. Dat beeld wil hij bijstellen. "Dat begint niet op school, het begint al thuis. Blijf in verbinding met je kinderen en bespreek hun onzekerheden."

Dat is ook wat moeder Simone doet met Jay, proberen in gesprek te blijven. Al is bij haar de grens soms echt bereikt. Tegen haar zoon zegt ze: "Ik hoop dat je hier over tien jaar op terugkijkt en dat je trots bent op wie je dan bent, maar ook op wie je nu al bent."

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

Het gaat om een medisch hulpmiddel dat artsen gebruiken bij het katheteriseren. Daarbij brengen ze een flexibel slangetje in, bijvoorbeeld bij het plaatsen van een stent of om met contrastvloeistof vernauwingen in de kransslagaders op te sporen.

Maar de draaibare adapter tussen het spuitje en de slang werkt niet naar behoren. Die kan tijdens gebruik lucht toelaten en er kunnen zelfs plastic deeltjes losschieten. Dat kan ernstig letsel, zoals een embolie, of zelfs de dood veroorzaken.

Vervangend materiaal

Verschillende ziekenhuizen in het land hebben hun hartkatheterisatiekamers voorlopig gesloten voor onderzoeken en niet spoedeisende behandelingen. Voor de acute zorg die in dertig ziekenhuizen plaatsvindt, zoals bij hartinfarcten, komt vervangend materiaal beschikbaar, zegt de Nederlandse Vereniging van Cardiologie (NVVC). Ruim 25 zorgorganisaties hebben zich al gemeld bij Zorg Inkoop Netwerk Nederland. Die monitort tekorten aan medisch materiaal.

"Een groot deel van de ziekenhuizen heeft hier mee te maken", zegt Lodewijk Wagenaar van de NVVC. "Het gaat om de verbinding met het kranenblok dat we gebruiken bij hartkatheterisatie en dotteren. Een essentieel onderdeel om te kiezen welke vloeistof we gebruiken. Daar kan een hartkatheterisatie niet zonder. We hebben helaas weinig alternatieven. Elk ziekenhuis heeft systemen die op elkaar moeten passen."

Spoedeisende patiënten krijgen nu als eersten een behandeling met de weinig beschikbare alternatieven. "Niet spoedeisende hulp zal helaas moeten wachten", zegt Wagenaar. "Maar als deze mensen meer klachten krijgen, zullen ze contact moeten opnemen met hun cardioloog. We overleggen nu hoe we zo snel mogelijk de veilige producten naar Nederland kunnen krijgen."

De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) had de fabrikant, het Amerikaanse Medline, opgedragen naar alle klanten een brief te sturen met de instructie om de betreffende producten te vernietigen. Dat volgde op eerdere waarschuwingen aan het bedrijf om fouten in de productie aan te passen.

Volgens de FDA zijn er tussen juni 2023 en februari 2026 ruim tweehonderd klachten geweest over producten van het bedrijf. Ook waren er klachten over vreemde voorwerpen of haren in de spuiten van Medline, fabrikant en distributeur van medische benodigdheden. De schoonmaakpraktijken in de fabriek zouden door Medline slecht zijn uitgevoerd en er was volgens de FDA ook wat mis met de veiligheidstests. Maar het bedrijf zelf schatte de risico's niet hoog in.

Waakzaamheid

Ook de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd vond het plan van aanpak van Medline in eerste instantie goed genoeg. "Daarbij hebben wij meegewogen dat de continuïteit van zorg in het geding zou komen als deze producten niet beschikbaar zouden zijn. Daarnaast was het aantal klachten vanuit de zorg beperkt."

Nadat de veiligheidsrisico's toch ernstiger bleken te zijn, werd voor de terugroepactie gekozen. De Inspectie overlegt met alle betrokken partijen om ervoor te zorgen dat de hartingrepen zo spoedig mogelijk weer kunnen doorgaan.

In zeldzame gevallen waarin behandeling dringend nodig is en er geen alternatief beschikbaar is, mogen artsen de adapter van Namic "met uiterste voorzichtigheid en waakzaamheid" nog gebruiken, aldus de FDA. Dat betekent dat de arts de verbindingen tussen de spuit en het verdeelstuk visueel moet controleren en handmatig lang moet spoelen.

Een terugroepactie in ziekenhuizen van een speciale spuitadapter heeft grote gevolgen: een groot aantal ziekenhuizen heeft de geplande zorg voor hartkatheterisatie voorlopig uitgesteld. Spoedeisende zorg blijft wel gegarandeerd.

Het gaat om een medisch hulpmiddel dat artsen gebruiken bij het katheteriseren. Daarbij brengen ze een flexibel slangetje in, bijvoorbeeld bij het plaatsen van een stent of om met contrastvloeistof vernauwingen in de kransslagaders op te sporen.

Straat van Hormuz open voor commerciële scheepvaart

Iran zegt dat de Straat van Hormuz opengaat voor commerciële scheepvaart. Iran heeft het besluit genomen omdat er een tijdelijk bestand is afgesproken tussen Libanon en Israël. "In lijn met het staakt-het-vuren in Libanon, is de doorvaart voor commerciële schepen volledig open voor de resterende periode van het bestand", schrijft de minister van Buitenlandse Zaken. Nadat de buitenlandminister zijn bericht had geplaatst, daalde de olieprijs met 10 procent.

Impact van AI op de arbeidsmarkt

Het wordt als reden genoemd voor reorganisaties bij onder meer grote banken. En ook bij de koffieautomaten is het het gesprek van de dag: gaan we massaal onze banen verliezen als gevolg van kunstmatige intelligentie, afgekort AI? We zijn bij bedrijven waar de impact van AI op de werkvloer al duidelijk zichtbaar is. In de studio praten we erover met huiseconoom Mathijs Bouman.

Zeer zorgwekkende trend: looksmaxxing

Op zoek naar het perfecte uiterlijk komen onzekere jongens online in een fuik van steeds extremere content terecht. In de wereld van 'looksmaxxing'. Letterlijk is dat het maximaliseren van je looks. Maar dan ook met middelen als peptides, anabolen, plastische chirurgie en zelfs het breken van hun eigen botten. Het is een trend die ouders en artsen tot waanzin drijft. De bekendste looksmaxxer heeft bijna 900.000 volgers. We spreken een moeder en haar 15-jarige zoon die onder invloed kwam van looksmaxxing.

Wie meer dan twee jaar nog maar deels of helemaal niet meer kan werken door ziekte, heeft recht op een WIA-uitkering. Voor deze uitkering moet een verzekeringsarts de aanvrager beoordelen.

Als er niets verandert, loopt het aantal mensen dat zestien weken of langer moet wachten op zo'n beoordeling volgend jaar op tot 100.000. In 2030 zal dat zelfs 200.000 zijn. Ter vergelijking: eind vorig jaar stonden 26.700 mensen te lang op de wachtlijst.

Maarten Camps, bestuursvoorzitter van het UWV, baalt enorm van de wachtlijsten. Daarom wil meer inzetten op re-integratie en omscholing vóórdat de beoordeling plaatsvindt. "Veel mensen die in de rij staan te wachten kunnen werken en willen dat ook heel graag."

Beoordelingen verlaten heeft volgens Camps meer voordelen. "Later beoordelen betekent ook dat we ze al beter kennen. En als mensen al werk hebben, hoeven we die beoordeling ook niet meer te doen."

Eén van de verklaringen van de lange wachtlijsten is het toegenomen aantal aanvragen. Het gaat dan met name om mensen met psychische problemen en longcovidpatiënten. Een andere verklaring is het tekort aan verzekeringsartsen.

Beroep op verpleegkundigen

Dat tekort komt niet als een verrassing. Veel artsen zijn met pensioen gegaan. Anderen werkten als zzp'er, maar dat mag niet meer nu de flexwet is gewijzigd. Het UWV bood die zzp'ers een contract aan, maar slechts een derde zei daar ja tegen. Daarom hoopt de UWV-baas dat de politiek toestaat dat voortaan ook verpleegkundigen beoordelingen mogen doen. "Wij hebben er vertrouwen in dat zij dat kunnen."

Het kabinet is van plan enkele hervormingen door te voeren om de WIA-wachtlijsten te verkorten. Een daarvan is het afschaffen van de IVA, de uitkering voor volledig arbeidsongeschikten. Dat zou betekenen dat zij niet langer 75 maar 70 procent van hun laatstverdiende loon krijgen. Ook wordt de maximale uitkering verlaagd.

Tot slot is er nog een plan om te stoppen met herbeoordelingen, alleen in uitzonderlijke gevallen zouden die nog worden uitgevoerd. "Het is heel erg pijnlijk dat we deze groep in de kou moeten laten staan", zegt Camps.

Steun vanuit kabinet

Toch zijn deze ingrepen hard nodig, vindt minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken. Vorige maand omschreef hij de situatie rond de WIA als "alarmerend". Als het kabinet niet snel maatregelen neemt om de arbeidsongeschiktheidsuitkering uitvoerbaar en betaalbaar te houden, zijn op termijn veel hardere maatregelen nodig in de sociale zekerheid, waarschuwde hij in een Kamerdebat.

De stelselhervormingen stuiten op verzet omdat het onder de streep betekent dat sommige uitkeringsgerechtigden minder geld gaan krijgen. Camps erkent dat. "Maar we moeten kiezen tussen kwaden. Het alternatief is dat we naar die 200.000 gaan."

Er speelden nog meer problemen met de WIA: in september 2024 werd bekend dat tienduizenden mensen jarenlang een te hoge of te lage uitkering kregen. Om nieuwe fouten te voorkomen is er nu een speciaal team dat de berekeningen controleert. De hersteloperatie ligt volgens het UWV op schema en moet eind 2027 klaar zijn.

Van de drie jaar zijn twaalf maanden voorwaardelijk. Verder krijgt Arno K. een 5-jarig contactverbod met zijn slachtoffers en een beroepsverbod van vijf jaar.

Tijdens zijn carrière werd K. al eerder ontslagen wegens grensoverschrijdend gedrag. Bij een andere ggz-instelling was hij op staande voet ontslagen vanwege grensoverschrijdende opmerkingen en het versturen van dickpics aan collega's. De werkgever van de man, de Zeeuwse zorginstelling Emergis, wist van dat ontslag.

Daarvoor werkte K. als wijkagent bij de politie. Ook daar werd hij ontslagen, omdat hij in de wijk waarvoor hij verantwoordelijk was met verschillende vrouwen seksueel contact had. Daarvan werd geen aangifte gedaan. Zolang iemand niet is veroordeeld, krijgen zorgverleners die in de fout zijn gegaan nog steeds een verklaring van goed gedrag.

De veroordeelde begeleider werkte bij Emergis op een afdeling waar mensen met langdurige mentale of psychosociale problemen verblijven. Meerdere cliënten met psychische problemen werden slachtoffer. Omdat het gaat om een strafzaak wilde Emergis er eerder inhoudelijk niet op ingaan. Ook de eerdere ggz-instelling waar de man werd ontslagen, wilde niet reageren.

'Robin', een vrouw met een trauma op het gebied van seksueel misbruik, werd slachtoffer van Arno K.. Hij dreigde dat ze niks mocht doorvertellen. "Een psychiatrisch patiëntje geloven ze toch niet", zei hij dan:

Seksueel grensoverschrijdend gedrag komt volgens de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) in de zorg veel vaker voor dan wordt gemeld. Elfduizend patiënten kregen in 2024 te maken met seksueel grensoverschrijdend gedrag door zorgverleners. Variërend van seksuele opmerkingen tot aanranding en verkrachting. Dat blijkt uit cijfers van het kennisinstituut WODC, dat valt onder het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Maar de Inspectie kreeg maar 340 meldingen. Patiëntenvereniging Mind, voor cliënten in de ggz, zegt dat het gaat om het topje van de ijsberg. "Er zijn nog veel meer mensen van wie meldingen niet serieus worden genomen, of die überhaupt niet durven te melden. Zeker mensen die onder behandeling zijn voor psychische problemen. Misschien ben je wel opgenomen. Mensen zijn soms helemaal niet in staat om zo'n melding te doen", zegt Mind-directeur Dienke Bos.

'Proefkonijnen'

Dat zorgverleners herhaaldelijk over de grens kunnen gaan, komt ook omdat ze zonder veroordeling nog steeds een VOG krijgen. Een verklaring van goed gedrag. Die is in de zorg verplicht om er te kunnen werken.

In de aanstellingsbrief van Arno K, schreef de zorginstelling zelfs: "Hierin wil ik benadrukken dat Emergis op de hoogte is van jouw uitdiensttreding met ontslag op staande voet bij de vorige werkgever. (...) De reden van jouw uitdiensttreding blijft strikt vertrouwelijk en is alleen bekend op managementniveau. (...) Hierbij heb je zelf ook aangegeven dat je het thuis met je vrouw hebt besproken en dat je er alles aan doet om herhaling te voorkomen."

Slachtoffer Robin, die uiteindelijk wel aangifte deed, vindt het onbegrijpelijk. "Eigenlijk waren wij gewoon proefkonijnen. Het was niet de vraag óf, maar wannéér het mis zou gaan. Iedereen in het team weet het en dan staat hij maanden op onze groep. Urenlang met mij alleen, of met een andere vrouwelijke patiënten. Daar ben ik heel kwaad over." Ze start samen met andere cliënten een klachtenprocedure tegen Emergis vanwege schending van hun zorgplicht.

Politiemeldingen

De Inspectie Gezondheidszorg moet toezien op de veiligheid in instellingen. Bij zorgverleners met een zogeheten BIG-registratie, het register voor zorgverleners met een beschermde beroepstitel, kan deze worden ingetrokken. Maar twee derde van alle zorgverleners over wie een melding van seksueel overschrijdend gedrag is gedaan, heeft zo'n registratie niet.

De Inspectie zegt dat er daarom voor zowel zorgaanbieders als de Inspectie lastige situaties kunnen ontstaan. "Risicovolle situaties kunnen soms voortduren."

De Inspectie wijst daarbij op de verantwoordelijkheid van zorgaanbieders. "Die moeten zich vergewissen van de achtergrond van iemand die ze in dienst nemen of inhuren. Dat is veel breder dan alleen een VOG-controle." Ook roept de Inspectie zorgaanbieders op om waar mogelijk aangifte te doen.

Strengere VOG?

Dat mensen op een andere plek weer aan de slag kunnen, vindt patiëntenvereniging Mind zeer zorgelijk. Een strengere VOG, waarin ook politiemeldingen staan, is een optie. zegt Bos. "Dat kan natuurlijk betekenen dat je iemand niet aanneemt, terwijl er geen veroordeling komt. Maar tegelijkertijd staat voor ons de veiligheid van cliënten in een heel kwetsbare positie voorop. Als het gaat om seksueel grensoverschrijdend gedrag en misbruik, moet alle risico daarop minimaal zijn."

Kennisinstituut WODC onderzoekt nu of zorgverleners die met kwetsbare mensen werken een strengere VOG moeten krijgen, de zogeheten VOG P. Daarbij staat de P voor politiegegevens. Dan worden ook meldingen en aangiften in de verklaring meegenomen. Vooral omdat het bewijs in zedenzaken voor een veroordeling vaak lastig is.

Volgens de Amerikaanse president Donald Trump hebben Israël en Libanon ingestemd met een staakt-het-vuren van tien dagen. Het gaat vanavond om 23.00 uur Nederlandse tijd in, kondigde hij aan via zijn platform Truth Social. Israël en Libanon hebben zelf nog niets laten weten over een eventueel staakt-het-vuren. We schakelen met correspondent Nasrah Habiballah en in de studio is verslaggever Zainab Hammoud.

Het UWV loopt vast

De wachttijden bij het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen, het UWV, lopen steeds verder op. In het UWV-jaarverslag staat dat eind 2025 er 7900 dossiers al langer dan een half jaar liggen te wachten op behandeling. De instroom is veel hoger en het tekort aan verzekeringsartsen is alleen maar groter geworden. UWV-baas Maarten Camps is te gast.

Crisis bij integriteitsbureau gevangenissen

Het is crisis bij het interne onderzoeksbureau van de Dienst Justitiële Inrichtingen. Door een onveilige werksfeer, hoog ziekteverzuim en veel personeelsverloop blijven meldingen van misstanden in het gevangeniswezen liggen of lopen onderzoeken vertraging op. Dat blijkt uit onderzoek van Nieuwsuur. De directeur van het bureau stapte vorige week plotseling op. Verslaggever Jan Kleinnijenhuis is in de studio.

Het zogeheten Bureau Integriteit van de Dienst Justitiële Inrichtingen onderzoekt meldingen van corruptie, fraude of ander niet-integer gedrag door gevangenispersoneel. Dat doet het bureau ook voor andere justitieorganisaties zoals de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de Raad voor de Kinderbescherming.

Het gaat om tientallen onderzoeken per jaar. Het bureau onderzocht bijvoorbeeld signalen van vermeende omkoping van een gevangenismedewerker door voormalig advocaat Khalid Kasem. Ook komt het bureau in beeld wanneer medewerkers wapens of drugs een gevangenis binnensmokkelen voor gedetineerden.

Vorige week stapte de directeur van Bureau Integriteit plotseling op, binnen 24 uur nadat Nieuwsuur vragen stelde over het hoge personeelsverloop en ziekteverzuim op zijn afdeling. Andere leidinggevenden zijn er ook niet meer: de plaatsvervangend directeur, tevens hoofd onderzoek, zit ziek thuis.

Verbale agressie en bedreiging

De organisatie heeft zo'n twintig medewerkers. De afgelopen drie jaar vertrokken meer dan tien personeelsleden, zo vertellen meerdere huidige en oud-medewerkers aan Nieuwsuur. Die wijten het hoge verloop aan de sociale onveiligheid die mensen ervaren onder de leiding, zeggen zij.

Daarnaast liep het ziekteverzuim vorig jaar op tot meer dan 20 procent, zo blijkt uit een interne rapportage. Daarin wordt erkend dat de uitval in elk geval deels komt doordat mensen ziek worden van hun werk.

In het meest recente onderzoek naar de medewerkerstevredenheid komt naar voren dat het Bureau Integriteit zeer slecht scoort op de categorieën 'leiderschap' en 'sociale veiligheid'. Een derde van de ondervraagden geeft aan te maken te hebben met verbale agressie, bedreiging of intimidatie. Sinds dat onderzoek is de situatie eerder verslechterd dan verbeterd, aldus de (oud-)medewerkers.

Integriteitsmeldingen blijven liggen

Omdat het verloop bij het onderzoeksbureau zo hoog is, werden de afgelopen maanden zelfs medewerkers ingehuurd van een commercieel bureau. Die inhuur is echter per 1 april acuut gestopt vanwege de inkoopregels.

In een interne notitie, ingezien door Nieuwsuur, staat dat vanwege de "hoge werkdruk" onderzoeksverzoeken van andere organisaties dan de DJI, IND en de Raad voor de Kinderbescherming "momenteel worden afgewezen".

Maar volgens betrokkenen blijven ook meldingen van mogelijke integriteitsschendingen van de DJI zelf langer liggen. En de doorlooptijden van onderzoeken die wel worden gestart, lopen op. Hierdoor zitten beschuldigden langer geschorst thuis en blijven ze langer in onzekerheid over de afloop van een zaak. Medewerkers vrezen dat dit gevangenisdirecteuren ontmoedigt om onderzoek te laten doen naar integriteitsmeldingen.

Een woordvoerder van de DJI gaat niet in op vragen over het personeelsverloop, het ziekteverzuim of dat integriteitsmeldingen blijven liggen. Wel laat zij weten dat "van gebrek aan capaciteit geen sprake was" en dat "doorlooptijden van onderzoeken kunnen variëren".

Volgens de woordvoerder kreeg de inmiddels vertrokken directeur kort na zijn aanstelling drie jaar geleden de opdracht tot een "veranderopgave" bij Bureau Integriteit. "Veranderingen in een organisatie brengen altijd beweging met zich mee. Ook binnen Bureau Integriteit heeft deze veranderopgave impact op medewerkers en tot verschillende reacties geleid."

Hoogste leidinggevende niet op de hoogte

De (oud-)medewerkers die Nieuwsuur sprak, reageren verbolgen op deze lezing. Volgens hen staan de problemen met de leiding los van de genoemde "veranderopgave".

Ook zetten zij vraagtekens bij het handelen van de hoogste leidinggevende van de DJI, directeur-generaal Wim Saris. Hij is door meerdere werknemers persoonlijk op de hoogte gesteld van de problemen, maar greep niet in, zo blijkt uit een interne mail die Nieuwsuur inzag.

De problemen zijn door de DJI niet gemeld aan de Ondernemingsraad (OR) en ook het ministerie van Justitie en Veiligheid is hierover niet geïnformeerd.

Lees hier de volledige reactie van de DJI.

Het Hoogheemraadschap van Delfland, het waterschap in en rond Delft, Den Haag en Rotterdam, is dat beu en is daarom deze week zelf begonnen met de grootschalige vangst van de kreeftjes. De kosten, ruim 7 miljoen euro, wil de organisatie verhalen op de overheid. Maar de verantwoordelijk minister is niet van plan die rekening te betalen.

Tientallen miljoenen beestjes

De Amerikaanse rivierkreeft kwam in de jaren 80 onbedoeld naar Nederland, mogelijk door een ontsnapping uit een aquarium of doordat iemand het beestje vrijliet in de natuur. Vanaf 2005 begon het dier zich pas echt in rap tempo te verspreiden. "Het is maar een klein beestje, maar het zijn er tientallen miljoenen. En dat is precies het probleem", zegt ecoloog Wilco de Bruijne.

Inmiddels komt de kreeft voor in bijna alle binnenwateren in Nederland. Vooral in het westen van het land zorgt dit voor problemen:

De Amerikaanse rivierkreeft is een alleseter. Het dier doet zich tegoed aan waterplanten, waterinsecten en eitjes van amfibieën en vissen. "Dit heeft een enorme impact op de waterkwaliteit", zegt De Bruijne. "En als de rivierkreeft een hoge populatie bereikt, zie je dat die als enige nog overblijft."

Tientallen miljoenen

Alleen al in het gebied van Delfland gaat het om tientallen miljoenen kreeften. Maar ondanks de grote problemen die de kreeft veroorzaakt, is er volgens Stijn van Boxmeer van het hoogheemraadschap nauwelijks werk gemaakt van bestrijding. "Op onderzoek en enkele pilots na - die wel werden gefinancierd door het ministerie - gebeurde er niets op grote schaal."

Delfland is het eerste waterschap dat nu met een grootschalig project begint. Dit jaar op tien locaties, volgend jaar op 170.

Wilkin de Boer en Remko Anker zijn beroepsvissers, die normaal op paling vissen. Sinds vorige maand vangen ze rivierkreeften voor het Hoogheemraadschap van Delfland. De beestjes belanden uiteindelijk bij restaurants en groothandels:

De rekening voor het project gaat naar het Rijk, want volgens de Unie van Waterschappen ligt daar de verantwoordelijkheid voor de bestrijding van de kreeft. De Unie beroept zich op een Europese wet die voorschrijft dat lidstaten een eliminatieplicht hebben bij schadelijke uitheemse planten en dieren.

Minister betaalt de rekening niet

Maar volgens landbouwminister Jaimi van Essen is het volledig uitroeien van de kreeft allang een gepasseerd station. "En op het moment dat je het niet meer kunt bestrijden, maar moet overgaan op beheersen, hebben we in Nederland de verantwoordelijkheden verdeeld."

Volgens de minister ligt de taak om de opmars van de kreeft een halt toe te roepen ook bij de waterschappen en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. "Ik ben met hen in overleg om dat gezamenlijk te doen, maar wel ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid." Dat zijn ministerie opdraait voor de rekening van het project van het Hoogheemraadschap van Delfland, ziet de minister "vooralsnog" niet gebeuren.

Van Essen zegt ook dat zijn ministerie alleen verantwoordelijk is voor kwetsbare natuurgebieden, en de waterschappen voor de kwaliteit van het water in alle andere gebieden. Maar de waterschappen bestrijden dat.

Volgens Boxmeer van het Hoogheemraadschap van Delfland is de tijd van oeverloos overleg voorbij. "Als we met elkaar geen duidelijk beeld krijgen wie waarvoor verantwoordelijk is, blijven we praten, terwijl de rivierkreeft zich blijft voortplanten. Dat kan niet."

"Dit kabinet rijdt keihard op een muur af", reageert Tweede Kamerlid Julian Bushoff (GroenLinks-PvdA). Zijn partij is hoogstwaarschijnlijk nodig om het kabinet aan een meerderheid te helpen. "Wij gaan een verhoging van het eigen risico niet steunen."

Bezuiniging van 5 miljard

Ook BBB, dat elf zetels heeft in de senaat, is fel tegen een hoger eigen risico. "Je moet geen drempels opwerpen voor mensen om zorg te gebruiken", laat Tweede Kamerlid Femke Wiersma (BBB) weten. "Dat leidt juist tot het uitstellen van belangrijke zorg, waardoor de kosten toenemen."

Naast coalitiepartijen D66, VVD en CDA is alleen JA21 voorstander van de verhoging van het eigen risico. In de Tweede Kamer hebben die vier partijen samen 75 van de 150 zetels. In de Eerste Kamer gaat het om slechts 24 van de 75 zetels.

Daarmee dreigt opnieuw een belangrijk coalitieplan vast te lopen. Eerder sprak de Eerste Kamer zich al uit tegen het kabinetsplan om de AOW-leeftijd te verhogen. Op de verhoging van het eigen risico staat veel tijdsdruk: om die per 1 januari 2027 in te kunnen laten gaan, moet het parlement er rond de zomer mee instemmen.

"Het is belangrijk dat we dit voor elkaar krijgen, want anders is er een gat in de begroting", waarschuwt CDA-leider Henri Bontenbal. Het vorige kabinet wilde het eigen risico nog verlagen naar 165 euro. Door het nu te verhogen, bezuinigt het kabinet de komende tijd zo'n vijf miljard euro per jaar.

Minister: verhoging nodig voor betaalbaarheid zorg

VVD-minister Sophie Hermans (Volksgezondheid) liet vorige maand al doorschemeren dat zij niet van plan is af te zien van de verhoging van het eigen risico. "Het is nodig om de zorg toegankelijk, van goede kwaliteit en betaalbaar te houden", meldde zij aan de Tweede Kamer.

Het kabinet wil ook een maximumbedrag van 150 euro per behandeling invoeren, waardoor een patiënt niet in één keer het volledige eigen risico kwijt is. Voor die keuze is meer steun in het parlement. "Maar ik wil niet dat die maatregel wordt verbonden met de verhoging van het eigen risico, daar zijn we tegen", zegt Tweede Kamerlid Mirjam Bikker (ChristenUnie).

Kamerlid Bushoff (GroenLinks-PvdA) heeft al meerdere keren met zorgminister Hermans om tafel gezeten. Hij zegt bezorgd te zijn: "Voor mijn gevoel heeft het kabinet nog geen keuze gemaakt over hoe ze hun voorstellen aan een meerderheid willen helpen."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"Het verhogen van het eigen risico is geen vrijblijvende ambitie van dit kabinet. Er is namelijk heel veel geld mee gemoeid. De verhoging moet volgend jaar al bijna vijf miljard euro extra opleveren. Geld dat onder meer nodig is om de hogere defensie-uitgaven te kunnen betalen. Daarom is dit een vuurproef voor dit minderheidskabinet. Zijn ze in staat om meerderheden te vinden voor moeilijke besluiten? Als we de eerste reacties op dit plan voor het eigen risico horen, is die sleutel nog niet gevonden."

Het aantal meldingen van psychisch en fysiek geweld steeg de afgelopen twee jaar met een kwart, staat in het jaarlijkse rapport van de Onderwijsinspectie. Het aantal leerlingen dat werd geschorst vanwege fysiek geweld nam toe met 14 procent, naar 6248.

Het grootste deel van die schorsingen gebeurde omdat kinderen geweld gebruikten tegen medeleerlingen of erbij betrokken waren (2754 keer), of daarmee dreigden (1099 keer). Ook zijn er scholieren die gewelddadig zijn tegenover schoolpersoneel, vernielingen plegen, wapens bezitten of proberen brand te stichten.

'Onzichtbaar voor docenten'

Een groot deel van de schoolruzies heeft een link met sociale media en is daardoor "onzichtbaar voor docenten", zegt Rogier Oet, directeur Toezicht bij de Onderwijsinspectie. "Je ziet het vaak pas als het echt zwaar escaleert."

Die vermenging van de online wereld en het klaslokaal ziet ook Marijke van der Zalm van School en Veiligheid. "Het loopt allemaal in elkaar over." De stichting wordt vaak gebeld over ruzies die online plaatsvinden en vervolgens doorgaan in de klas, of andersom. "We zien dat zowel kinderen als volwassenen zich online ongeremder gedragen. Een vervelende opmerking of een doodsbedreiging is online makkelijker geuit".

Meer landen socialmediaverbod

De rol van sociale media is volgens de Onderwijsinspectie zo problematisch dat Oet pleit voor een socialemediaverbod tot 15 jaar. "Dat gaat echt helpen de veiligheid van kinderen beter te kunnen garanderen."

Deze leerlingen hebben zo hun bedenkingen bij een eventueel verbod:

Australië stelde vorig jaar als eerste land zo'n verbod in. Spanje, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Oostenrijk en Griekenland kwamen sindsdien met soortgelijke plannen. Nederland ziet ook voordelen in een minimumleeftijd voor sociale media, maar wil wachten op een Europees verbod. Staatssecretaris Willemijn Aerdts wil voorkomen "dat er een soort lappendeken van wet- en regelgeving ontstaat die onduidelijk is voor bedrijven, toezichthouders, maar juist ook ouders en kinderen".

In onder meer Australië bleek het lastig om het socialemediaverbod goed te regelen, vooral door privacyregels. Vandaag nog presenteerde de Europese Commissie een leeftijdsverificatie-app, die aan het einde van dit jaar nog in werking kan treden. Aerdts zegt goed te gaan kijken of deze app ook in Nederland gebruikt gaat worden.

'Online pesten gaat door na school'

Op twee derde van de Nederlandse middelbare scholen geldt op dit moment al een smartphoneverbod. Op de andere scholen mogen leerlingen hun telefoon alleen in de pauze gebruiken. In het vandaag verschenen rapport geven scholen met een totaalverbod aan dat er minder pestgedrag en problemen met sociale media zijn.

Maar er is meer nodig dan alleen telefoons in kluisjes opbergen, vindt Oet. "Na de schooldag gaat die online wereld gewoon 24 uur per dag door. Datzelfde geldt voor online pesten."

Daar ligt een taak voor ouders én leraren, zegt oud-lerares Lucelle Comvalius, die in 2019 Docent van het Jaar werd. "Je verantwoordelijkheid als docent stopt niet bij de poort. Als school zeggen we vaak dat we dingen samen moeten doen: met leraren, ouders én leerlingen. Dat geldt voor dit thema net zo goed."

Volwassenen moeten beter begrijpen wat kinderen doen op platforms als Instagram en TikTok, vindt ze. "Als wij als leraren ons er niet in verdiepen, omdat er een generatiekloof is of omdat we alleen naar de nadelen kijken, dan zie je ook niet wat het de leerlingen brengt."

De PVV in de Eerste Kamer stemt tegen het deel van de nieuwe asielwetten waarin staat dat hulp aan illegalen niet strafbaar is. Daarmee staat de invoering van de hele wetgeving op losse schroeven. De PVV zegt wel te zullen stemmen voor de asielnoodmaatregelenwet en de Wet tweestatusstelsel. Maar daarmee is voldoende steun niet zeker.

Ondertussen wankelt ook het coalitieplan voor een hoger eigen risico. Volgend jaar wil het kabinet dat eigen risico in de zorg met 70 euro verhogen, naar 455 euro. Dat besluit valt binnenkort in de ministerraad, melden Haagse bronnen aan Nieuwsuur, maar voor de verhoging is bij lange na geen meerderheid in de Eerste Kamer.

We bespreken deze tegenslagen voor de coalitie met politiek duider Arjan Noorlander.

Online geweld op school

De Onderwijsinspectie maakt zich zorgen over de toename van geweld en intimidatie op scholen. Vaak spelen sociale media een rol bij ruzies, daarom pleit de instantie voor een socialemediaverbod voor kinderen tot 15 jaar. Het aantal meldingen van (psychisch) geweld steeg de afgelopen twee jaar met een kwart, staat in het jaarlijkse rapport van de Onderwijsinspectie. In diezelfde periode nam het aantal leerlingen dat is geschorst vanwege geweld toe met 14 procent.

Bestrijding rivierkreeft

Al jaren worden de Nederlandse rivieren geteisterd door een beestje van nog geen 20 centimeter lang: de Amerikaanse rivierkreeft. De exoot richt veel schade aan aan oevers en dijken en vormt een bedreiging voor inheemse diersoorten. De waterschappen en het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) wijzen al jaren naar elkaar als het gaat om de verantwoordelijkheid voor de bestrijding.

Het Hoogheemraadschap Delfland is dat nu beu en is daarom deze week zelf begonnen met de grootschalige vangst van de kreeftjes. De kosten, ruim 7 miljoen euro, wil de organisatie verhalen op de overheid. Maar de verantwoordelijk minister ziet dit niet gebeuren.