Het IMF denkt dat de Nederlandse economie volgend jaar met 1,3 procent groeit. Nederland lijkt ervan te profiteren dat het weer beter gaat met de Duitse economie. Het IMF verwacht in Duitsland dit jaar een groei van 1,3 procent, waar eerder 0,7 procent werd verwacht.

Het IMF denkt dat de wereldeconomie dit jaar groeit met 3,1 procent en volgend jaar met 3,4 procent. Volgens IMF-hoofdeconomoom Silvana Tenreyro is het gelukt om de effecten van de Iran-oorlog voor de olie- en gasleveringen beperkt te houden. Daarnaast wordt de groei aangejaagd door de grote hoeveelheid investeringen van grote techbedrijven, stelt zij.

Eerst het weer: vandaag is het bewolkt met af en toe wat lichte regen of motregen. Bij een soms stevige zuiden- tot zuidwestenwind wordt zachte lucht aangevoerd. Het wordt 17 tot 20 graden, dat is warm voor de tijd van het jaar.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

Een melding van huiselijk geweld of kindermishandeling belandt vaak op een grote stapel. Al jaren duurt het te lang voordat er actie wordt ondernomen. Kritiek van buitenaf was er al, maar nu trekt Veilig Thuis zelf aan de bel.

Het komt doordat het aantal adviezen en meldingen maar blijft stijgen, de situaties complexer worden en er overal in de zorg tekorten zijn. Per jaar worden tienduizenden situaties waarin mensen mogelijk worden mishandeld te laat opgepakt. De enige oplossing is volgens de organisatie dat er meer geld komt vanuit de overheid.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

Bij Albert Heijn wordt bij meerdere distributiecentra niet gewerkt vanwege een "cybersecurity incident", zoals de supermarktketen dat zelf noemt. Deskundigen denken dat er meer aan de hand is. Het heeft in ieder geval gevolgen voor de bevoorrading van de winkels.

Klanten grijpen soms mis, vooral bij de versafdeling:

Fijne dag!

Het komt doordat het aantal adviezen en meldingen maar blijft stijgen, de situaties complexer worden en er overal in de zorg tekorten zijn. Per jaar worden tienduizenden situaties waarin mensen mogelijk worden mishandeld, te laat opgepakt. De enige oplossing is volgens de organisatie dat er meer geld komt vanuit de overheid.

Meer en meer meldingen

Veilig Thuis is de poortwachter bij het aanpakken van huiselijk geweld en kindermishandeling. Het geeft advies en doet onderzoek naar meldingen. Vooral de meldingen kosten veel tijd, door mensen moeten worden gesproken of informatie worden opgevraagd bij huisarts of school.

Jaar na jaar groeit het aantal meldingen. Veilig Thuis is daar blij mee, omdat er meer aandacht is voor signalen van mogelijke mishandeling. Tegelijkertijd worden het er te veel om ze allemaal aan te pakken.

Vorig jaar ging het om 136.000 meldingen. Bij ruim 90.000 van die meldingen was de organisatie nog niet bij het gezin betrokken, bij de andere was dat wel het geval.

Een melding moet binnen vijf dagen worden opgepakt, staat in de wet. Dat gebeurt vaak niet. In de afgelopen jaren zijn ongeveer de helft van de meldingen later opgepakt. Mensen moeten nu gemiddeld zo'n twee maanden wachten. In sommige gevallen gaat het om langer dan een half jaar.

"En het vooruitzicht voor dit jaar geeft geen hoop", zegt Ida Ouweneel van het bestuur van het Landelijk Netwerk Veilig Thuis. "Normaal wordt de wachtlijst in de zomer iets kleiner, dat is nu niet gebeurd. In het najaar komen er meestal alleen maar meer meldingen. We komen er niet doorheen, het gaat zo niet meer."

"Wel screenen we alle meldingen die bij ons binnenkomen", vervolgt Ouweneel. "Als er acuut onveiligheid is, dan geldt er geen wachtlijst en pakken we de melding gelijk op."

Mishandeling in Stadskanaal

De inspectie trekt al jaren aan de bel over de wachttijden. Ook advocaten waarschuwden nadat bekend werd dat in Stadskanaal een 6-jarig meisje ernstig was mishandeld. Ondanks meerdere meldingen bij Veilig Thuis, kon de mishandeling doorgaan.

"Op dit moment kunnen we niet garanderen dat we alle signalen van onveiligheid tijdig kunnen oppakken", zegt Ouweneel. "Dat baart ons grote zorgen."

Complexe situaties

Colinda Guiljam, medewerker bij Veilig Thuis in Zeeland, ziet ook dat de stapel met meldingen toeneemt. "Iedere dag als ik de computer opstart, zie ik het aantal meldingen groter worden. Begin dit jaar ging het om ruim 30 meldingen op de wachtlijst in Zeeland, nu om bijna 400 meldingen."

"Een voorbeeld van zo'n situatie op de wachtlijst is iemand die bij de buren een hoop geschreeuw en gegil van een kind hoort", legt Guiljam uit. "Er is mogelijk een vermoeden van kindermishandeling, maar meer weet je op dat moment niet. Door de grote toename van andere crisissituaties, duurt het langer dan je wil om duidelijkheid te krijgen over de situatie van zo'n kind."

Niet stijgt aantal meldingen, ook het soort situaties verandert, ziet Guiljam. "Als huiselijk geweld of kindermishandeling niet meer vroegtijdig wordt opgespoord, wordt zo'n situatie moeilijker. Als bijvoorbeeld iemand zijn kind regelmatig een tik geeft en er is niemand die dat signaleert, loopt het uit de hand."

Vastgelopen jeugdzorg

Niet alleen bij Veilig Thuis loopt het vast. In de jeugdzorg zijn overal tekorten en wachtlijsten. Kinderen en jongeren die in een kwetsbare situatie zitten, krijgen niet op tijd de hulp die nodig is. Dat zorgt dan weer voor meer meldingen bij Veilig Thuis.

"We zijn meldingen aan het rondpompen", zegt Ouweneel. "De wachtlijst bij ons is een gevolg van het vastlopen van de jeugdzorg. Er moet een omslag komen, waar hulp veel sneller wordt ingeschakeld."

Omslag

Vijf jaar geleden is er zo'n plan gekomen, vanuit de sector, het Rijk en gemeenten. Het is gericht op meer samenwerking en moet een antwoord geven op de vele verschillende jeugdzorgorganisaties.

"We zijn bezig met die omslag, maar er is nu helemaal geen geld voor vrijgemaakt", aldus Ouweneel. "We hebben dat echt nodig om te investeren. Daarbij hebben we geld nodig om op korte termijn extra mensen aan te nemen. Er is 70 miljoen euro voor de komende jaren nodig vanuit het kabinet."

Minister Sterk, die gaat over de zorg, zegt in een reactie dat het belangrijk is om in kaart te brengen waar de knelpunten bij Veilig Thuis vandaan komen. Ze gaat binnenkort in gesprek met wethouders, de Vereniging Nederlandse Gemeenten en Veilig Thuis om te kijken wat er nodig is. Of er ook echt extra geld gaat komen, zegt ze niet.

Morgen en overmorgen is er in de Tweede Kamer een debat over de zorgbegroting, waar Veilig Thuis onder valt.

De politie maakte geen doodsoorzaak bekend; de afdeling Ernstige Misdrijven van het lokale politiecorps heeft de zaak in onderzoek. Ooggetuigen zeggen tegen de lokale tv-zender WXIA dat er een man uit het treintje werd geslingerd die hoorde bij de Goliath-achtbaan. Hij zou enkele keren geraakt zijn door de kar, waarna hij viel. Hoe de man uit de kar kon raken, is niet bekend.

"We zijn zeer bedroefd door het incident met onze gast", aldus een woordvoerder van Six Flags.

Mensen moesten op grote hoogte uit de achtbaan worden gehaald:

Afgelopen maand maakte een andere Six Flags-vestiging, die in Zuid-Californië, bekend dat het zijn beroemde X2-achtbaan gaat stopzetten. Dat gebeurde nadat het bedrijf door meerdere personen was aangeklaagd voor serieuze hersenschade als gevolg van de attractie.

Het bedrijf trof recentelijk een schikking met de nabestaanden van een 22-jarige man, die in 2022 overleed na een ritje met de X2.

Lang Yue werd in 2024 geboren in Ouwehands. Het is de afspraak met de China Wildlife Conservation Association dat panda's die buiten China worden geboren daarheen verhuizen voor ze vier jaar oud zijn. China is het land waar de dieren oorspronkelijk vandaan komen.

Aangezien Lang Yue na ruim twee jaar haar moeder niet meer nodig heeft, is nu de tijd gekomen om zelfstandig in China te leven, aldus het park. Panda's zijn van nature behoorlijk solitaire dieren.

Papa en mama blijven

Lang Yue's ouders Wu Wen en Xing Ya blijven gewoon wonen in het dierenpark. Ze kunnen nog steeds kinderen krijgen, dus een nieuwe pandawelp is niet uitgesloten. Het park neemt eind deze maand met een 'passende ceremonie' afscheid van Lang Yue.

Het uitlenen van panda's doen de Chinezen vaker om de diplomatieke betrekkingen met landen te versterken. Dit wordt ook wel 'pandadiplomatie' genoemd. Ouwehands Dierenpark in Rhenen is de enige Nederlandse dierentuin met reuzenpanda's: Wu Wen en Xing Ya kwamen in 2017 onder grote belangstelling aan op Schiphol.

Mitte speelde in Breaking Bad de rol van Junior, de tienerzoon van hoofdpersoon Walter White, een scheikundedocent op een middelbare school die crystal meth gaat maken om uit de financiële problemen te komen. In de serie lijdt die zoon aan cerebrale parese, een bewegingsstoornis die het gevolg is van een hersenbeschadiging op jonge leeftijd. Dat personage was gebaseerd op iemand die Vince Gilligan, de bedenker van de serie, zelf had gekend als student.

De rol van Junior "was precies zoals mijn eigen leven", aldus Mitte in een interview. "Behalve dan de meth."

Een scene uit Breaking Bad met Junior en Walter White:

Mitte leed in het echte leven ook aan die ziekte, en dat betekende voor hem zijn doorbraak als acteur - voor Breaking Bad had hij nauwelijks acteerervaring. "Voor iedereen is er wel een perfecte rol", zo zei hij tegen de krant The Oregonian in 2010.

Naast Breaking Bad (2008-2013) speelde Mitte in minder bekende series als Switched at Birth (2011) en The Guardians of Justice (2022). Ook was hij actief als vertegenwoordiger van organisaties als United Cerebral Palsy en Shriners Children's, die als doel hebben mensen met een beperking zoals de zijne te helpen in zorg en carrière.

De prijzen worden uitgereikt door de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD). Smulders won de prijs in de categorie Entertainment. Het was de eerste keer dat hij de prijs won.

Ostermann won in de categorie Engagement. Het was haar tweede Poelifinario. De jury prees haar combinatie van "pure openhartigheid en heerlijk onzinnige gekkigheid".

Beren op de weg

Het duo Yentl en de Boer kreeg ook voor de tweede keer een Poelifinario overhandigd. Ze wonnen in de categorie Kleinkunst. "Hun kenmerkende humor krijgt ruim baan in gekke liedjes over beren op de weg, beloofde cadeautjes die je nooit hebt gehad en de bizarre ervaring van een man toezingen aan zijn sterfbed", aldus de jury.

Bij het gala was er ook aandacht voor de recent overleden cabaretier en schrijfster Paulien Cornelisse. Voor de prijsuitreiking droeg het duo Yentl en de Boer een lied aan haar op.

"Zo'n grote organisatie neemt niet zomaar dit soort grote maatregelen", zegt cybersecuritydeskundige Joey Fennis. "Als kwaadwillenden de sleutel van het slot van de voordeur hebben omgedraaid, hebben ze wellicht ook binnengekeken en data ingezien of buitgemaakt." Fennis zegt dat er soortgelijke maatregelen worden genomen als dat gebeurt.

Als gevolg van de storing zijn systemen van Albert Heijn niet beschikbaar, online bestelde boodschappen kunnen niet worden bezorgd en sommige distributiecentra liggen stil, waardoor winkels kampen met lege schappen.

Volgens Fennis moet de top van het bedrijf toestemming geven om over te gaan op zulk soort maatregelen. "Blijkbaar is de zorg dermate groot, dat doet me denken aan het Openbaar Ministerie vorig jaar." Het OM werd toen gehackt via een kwetsbaarheid in een programma dat medewerkers gebruiken om vanuit huis te werken.

'Storing duurt meestal niet zo lang'

Dat er drastisch is ingegrepen doet ook cybersecuritydeskundige Pim Takkenberg vermoeden dat er meer aan de hand is. "Het lijkt me vrij duidelijk dat een kwaadwillende in het systeem heeft gezeten. Albert Heijn heeft een aantal systemen preventief uitgezet, dat is heel gebruikelijk om verdere schade te voorkomen als iemand in je systemen zit", zegt hij bij Nieuwsuur. "Een storing duurt meestal niet zo lang."

Klanten bij een vestiging van Albert Heijn in Zaandam zagen veel lege schappen in de winkel:

Als er een criminele groep achter de storing zit, is die volgens Takkenberg meestal uit op geld. "Die proberen systemen te hacken, data te stelen en dan te dreigen dat het gepubliceerd wordt als je niet betaalt. Misschien is er straks een groep die zich meldt."

Volgens hem kan het gaan om een statelijke actor zoals Rusland, of zogenaamde 'hacktivisten', die een soort ideologisch doel hebben. Maar het lijkt Takkenberg het meest aannemelijk dat een criminele groep verantwoordelijk is.

"Ik denk dat er in Nederland geen sprake is van een Russische statelijke actor, omdat alle signalen die ik nu zie van een andere orde van grootte zijn, al kan ik het niet uitsluiten. Het lijkt mij het onwaarschijnlijk dat dit bij een Russische statelijke actor hoort, dit incident past veel meer in het patroon van criminele groeperingen", aldus de cybersecuritydeskundige.

Fennis vreest voor de gegevens van klanten, omdat ook die systemen offline zijn gegaan. "Net zoals bij Flink kunnen ze uit zijn op persoonlijke gegevens." Bij die boodschappenbezorgdienst brak een onbekende groep hackers in. Klanten werden digitaal afgeperst.

Uit voorzorg?

Volgens cybersecuritydeskundige Eward Driehuis kan het ook zo zijn dat Albert Heijn zelf een kwetsbaarheid heeft gevonden in hun systeem. "Als die niet eenvoudig is op te lossen, kan het zijn dat ze uit voorzorg de digitale deuren sluiten."

"Wat wel duidelijk wordt is hoe afhankelijk we van IT en het cyberdomein zijn, ook voor mensen die er niet dagelijks mee werken", zegt Driehuis. "Dat wordt heel concreet nu je geen boodschappen kan doen. Het is wel een goede eye opener voor mensen."

Door de storing kampen filialen van Albert Heijn toenemend met lege schappen. Gedurende de dag druppelden er foto's binnen van onbevoorrade winkels; vooral verse producten missen. Ondertussen zien andere supermarktketens een toename van de bestellingen.

Aantal dagen?

Volgens Fennis valt niet te zeggen hoelang de problemen zullen duren. "Dat ligt eraan of ze er tijdig bij waren. Het is de vraag hoe ver eventuele criminelen zijn gekomen en hoelang ze hun gang hebben kunnen gaan, maar dat blijft nu nog speculeren. Dat moet het onderzoek uitwijzen."

"Albert Heijn communiceerde vanochtend pas over de storing terwijl het al langer aan de gang was. In het gunstigste geval duurt het denk ik een aantal dagen."

"Heino stemt zondag op Felix", had kandidaat Felix Teichner uit de deelstaat Brandenburg op sociale media gezet. Hij voegde eraan toe dat de regio Uckermark "blauw, blauw, blauw" zou kleuren, een verwijzing naar zowel de AfD-partijkleur als Heino's hit Blau blüht der Enzian.

Heino liet onmiddellijk weten nooit een stemadvies te hebben uitgebracht. "Schandalig dat ik zonder toestemming het gezicht van een politieke partij word", reageerde hij. "Deze actie gaat voor mij absoluut te ver." Hij voegde eraan toe dat iedereen van elke politieke voorkeur welkom is op zijn concerten.

Imagoschade

Vanwege imagoschade eiste Heino ook een vergoeding van aanvankelijk 250.000 euro. Hoewel dat later al werd bijgesteld naar 30.000 euro, ging hij uiteindelijk akkoord met een schikking van 7500 euro.

Teichner had eerder al het bericht verwijderd en ook excuses aangeboden. Daarmee is voor Heino en zijn management de zaak afgesloten.

De verkiezing verloor Teichner overigens van een CDU-kandidaat.

Directe aanleiding voor de aankondiging is het wegvallen van financiële steun waarop was gerekend. Het centrum zegt dat over die steun gesprekken werden gevoerd met de gemeente Het Hogeland, waar Lauwersoog onder valt, en de provincie Groningen. Donderdag lieten die weten geen rol voor zichzelf te zien, staat in een verklaring van het centrum. "We zijn geschokt en verdrietig."

Als het centrum inderdaad failliet gaat, verliezen veertig mensen hun baan. Ook stopt dan de opvang van zieke en verweesde zeehonden.

Zeehondencentrum en Werelderfgoedcentrum Waddenzee

Het Zeehondencentrum Pieterburen is vorig jaar opgegaan in het nieuwe Werelderfgoedcentrum Waddenzee in Lauwersoog. Behalve het Zeehondencentrum zijn daar een interactieve tentoonstelling en onderzoeksfaciliteiten gevestigd.

Het Zeehondencentrum verhuisde begin vorig jaar naar de nieuwe locatie. De nieuwbouw pakte duurder uit dan verwacht en er waren meerdere tegenvallers. Nog steeds zijn niet alle rekeningen betaald.

Tegelijkertijd vallen de inkomsten tegen. Die bestaan uit donaties en entreekaartjes. Reserves zijn op en dus loopt het tekort steeds verder op. Dat is nu bijna 3 miljoen euro.

"Er is nog steeds kleine hoop op een wonder om dit bedrag te overbruggen", zegt het centrum. Het bestuur steekt ook hand in eigen boezem: "Achteraf zijn we mogelijk te optimistisch geweest over de bezoekersontwikkeling en het tijdig opvangen van tegenvallers".

Begonnen als crèche

Het Zeehondencentrum Pieterburen werd opgericht in 1971. Het werd bekend onder de naam Zeehondencrèche; de meeste dieren die er werden opgevangen waren verweesde jonge zeehonden.

Het centrum droeg van 2006 tot 2014 de naam van oprichtster Lenie 't Hart. Zij stopte in 2012 als directeur. Twee jaar later vertrok ze helemaal bij het centrum na een ruzie over het beleid.

Jumbo ziet nu al een toename van online bestellingen. Het bedrijf kan nog niet zeggen of er ook in de winkels meer mensen komen omdat de schappen bij sommige Albert Heijns leger zijn. "We moeten anticiperen op een hogere vraag. Als dit langer gaat duren bij Albert Heijn, dan valt er best wel een gat natuurlijk. Dat proberen we als Jumbo zo goed mogelijk op te vullen."

Jumbo zegt over de situatie ook in contact te staan met het CBL, de brancheorganisatie van supermarkten. De keten wenst Albert Heijn veel sterkte toe. "Het is echt heftig voor ze", aldus de woordvoerder.

Bijspringen

Ook bij online supermarkt Picnic wordt er meer besteld. "We zien sinds vanmorgen een toename van het aantal bestellingen voor morgen", zegt een woordvoerder. "Als het doorgaat zoals nu, komen we uit op enkele duizenden extra bestellingen, reden waarom we momenteel de bezorgcapaciteit opschalen."

Picnic zegt te hopen voor Albert Heijn dat de problemen snel worden opgelost. "Maar als het nodig is, kunnen we de komende dagen bijspringen."

Brancheorganisatie CBL zegt dat er zeker wordt nagedacht over wat te doen als Albert Heijn-filialen langere tijd niet bevoorraad kunnen worden. "We houden het in de gaten en denken daar natuurlijk over na, maar het is nog een beetje vroeg", zegt een woordvoerder. "Nederland heeft een supermarktlandschap dat wel wat kan opvangen. Onze oproep is: doe gewoon boodschappen zoals je dat normaal doet, er is geen reden tot paniek."

Klanten bij een vestiging van Albert Heijn in Zaandam zagen veel lege schappen in de winkel:

Albert Heijn is veruit de grootste supermarktketen van Nederland met vorig jaar een marktaandeel van zo'n 38 procent, volgens onderzoeksbureau NielsenIQ. Daarna volgt Jumbo met zo'n 20 procent. Het aandeel van Albert Heijn-moederbedrijf Ahold Delhaize daalde vandaag op de Amsterdamse beurs met 2,8 procent, terwijl de AEX-index juist steeg met zo'n 0,4 procent.

Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur zegt dat de situatie zorgen baart. "De problemen onderstrepen het belang van een sterker en weerbaarder voedselsysteem. Goed dat de winkels van Ahold wel open zijn en dat er hard wordt gewerkt aan een oplossing. Het ministerie houdt de situatie nauwlettend in de gaten en staat in contact."

Incident

Albert Heijn haalde gistermiddag zelf allerlei IT-systemen offline vanwege een 'cybersecurity-incident'. Sindsdien werkt de site niet, kun je niet online bestellen en liggen meerdere distributiecentra van de keten stil. Daardoor kunnen winkels minder goed bevoorraad worden en ontstaan er hier en daar lege schappen.

Wat er precies aan de hand is en of kwaadwillenden zijn binnengedrongen in de systemen van Albert Heijn is nog onduidelijk.

The New York Times kreeg inzage in de donaties die Musk dit jaar aan politieke kandidaten heeft gedaan. Het leeuwendeel van 158 miljoen ging naar het Senate Leadership Fund, het fonds dat Republikeinse senaatskandidaten ondersteunt. Nog eens 76 miljoen gaf hij aan zijn eigen America PAC, een politieke organisatie die zelf campagne voert voor de partij voor zo'n veertig cruciale Congreszetels.

Ook stak hij 10 miljoen dollar in een campagneorganisatie die in Musks thuisstaat Texas de Republikein Ken Paxton ondersteunt. Die staat in de peilingen achter op de Democraat Talarico, opvallend voor een rechtse kandidaat in de conservatieve staat. Daarnaast doneerde Musk een onbekend geldbedrag van zeven cijfers aan verschillende kandidaten. Dat deed hij op een manier die van de wet niet gemeld hoeft te worden.

Geen cheques uitdelen

Musk gaf bij de presidentsverkiezingen van 2024 ook al 290 miljoen aan de campagne van Trump. Zijn strategie is dit keer anders, merkt The New York Times op. Koos hij eerder nog voor grote campagnebijeenkomsten waar hij in een omstreden zet cheques van een miljoen weggaf aan kiezers in swingsstates, nu blijft hij voornamelijk op de achtergrond.

Het viel de krant ook op dat in tegenstelling tot het vorige verkiezingsjaar, hij op zijn bezige X-account grotendeels zwijgt over de midterms. Dit jaar gingen er slecht vier berichten over kandidaten in belangrijke races.

Onder de loep

De uitgaven van Musk zijn welkom in een jaar waarin Republikeinse kandidaten onder vuur liggen door het impopulaire beleid van president Trump, zoals de hoge brandstofprijzen door de oorlog met Iran. Het geld wordt niet alleen ingezet om flink reclame te maken voor kandidaten, maar ook voor het persoonlijk werven van stemmen onder conservatieve kiezers: dit weekend waren er 3000 wervers betaald door Musk op pad.

Musks miljoenen geven de Republikeinen daarmee een flinke voorsprong in de fondsenwerving: zijn bijdrage alleen is al meer dan alle donateurs van de Democraten bij elkaar. Een woordvoerder van die partij zegt dan ook dat Musk de verkiezingen wil kopen voor de Republikeinen ondanks "impopulaire kandidaten, een impopulaire president en een impopulaire economie".

Musk is de rijkste man op aarde, met een vermogen dat rond een biljoen dollar schommelt. Als de Republikeinen hun meerderheid in het Congres kwijtraken, kan Musk erop rekenen dat de Democraten zijn activiteiten onder de loep zullen nemen. Zo heeft hij voor zijn bedrijven als SpaceX lucratieve contracten lopen bij de Amerikaanse overheid en had hij een omstreden rol in het radicaal terugsnoeien van de Amerikaanse overheid.

Donderdag ging een centrum in de regio Rjazan volledig offline. Een dag later raakte de lokatie van de techgigant in Kaloega deels onbruikbaar. Gisteren wist Oekraïne het datacentrum in Vladimir te raken, op 175 kilometer ten oosten van Moskou.

De aanvallen hebben gevolgen voor gebruikers in tientallen Russische steden, maar ook in buurlanden Kazachstan, Belarus en Armenië. Inwoners van Moskou die gebruik willen maken van taxi's, deelscooters, deelfietsen en maaltijdbezorgingen hebben te maken met foutmeldingen. Ook kunnen mensen niet bij hun bankrekeningen, is routes plannen via de app onmogelijk of hebben ze last van traag internet.

Pavel Beljavski, chauffeur bij Yandex Taxi, vertelt dat het onduidelijk was of er ritaanvragen binnenkwamen. Hij moest diverse ritten annuleren na lang wachten, omdat hij geen contact kon krijgen met de passagier. "Ik drukte op de belknop om contact op te nemen, maar er gebeurde niets", laat hij weten aan persbureau AP. "Ik kon niets doen, dus ik was gedwongen om te annuleren."

Igor Mann slaagde er niet in om de status van een bestelling op het winkelplatform Yandex Market bekijken. De pagina was onbereikbaar, zelfs via een VPN-verbinding. "Niets werkte", zegt hij.

Trollenleger

Volgens president Zelensky zijn ook in de rest van de wereld de gevolgen van de aanvallen op de datacenters te merken. Online zijn er veel minder anti-Oekraïense bots actief, claimt hij. Hij doelt op computerprogramma's die via nep-accounts op sociale media proberen de publieke opinie te beïnvloeden.

Het is volgens Zelensky veel mensen opgevallen dat er op sociale media "minder haat, minder verdeeldheid en minder provocaties" te zien is. In een video-verbinding op een veiligheidsconferentie in Warschau zei hij dat "het vrij duidelijk is waar die bots vandaan komen". Westerse overheden beschuldigen Rusland al langer van het verspreiden van nepnieuws en propaganda via talloze profielen van nepgebruikers.

Yandex stelt dat het de diensten van het bedrijf stapsgewijs aan het herstellen is. Voor welke onderdelen dat zouden gelden, is onduidelijk.

Dat is de uitkomst van een overleg van de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-landen in Luxemburg. "Het belangrijkste is de dialoog aangaan en alles doen om het hof te beschermen," aldus minister Berendsen van Buitenlandse Zaken na afloop van het overleg. België had liever harder opgetreden tegen de Amerikaanse sancties, maar krijgt onvoldoende steun.

Afgelopen vrijdag kondigde de Amerikaanse regering sancties aan tegen het Strafhof. De VS is een tegenstander van het ICC. Het erkent het hof niet en eist dat het ICC geen Amerikaanse staatsburgers vervolgt. Ook het arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu leidde tot grote woede bij de Amerikanen.

Na de invoering van de sancties april volgend jaar zal het voor Amerikaanse burgers, bedrijven en organisaties verboden zijn om nog zaken te doen met het ICC. Ook organisaties buiten de VS hangen sancties boven het hoofd als ze samenwerken met het hof. Eerder werden al sancties ingevoerd tegen individuele rechters en aanklagers bij het Internationaal Strafhof.

Onacceptabel

De EU-landen noemden de sancties vrijdag onacceptabel. Wel benadrukten ze dat de periode van zes maanden voordat de sancties ingaan nog de kans biedt om in gesprek te gaan met de Verenigde Staten.

België riep vandaag op om meer te doen dan alleen praten door nu al bedrijven op te dragen de Amerikaanse sancties te negeren. Europese regels bieden die mogelijkheid.

Nederland wil die optie net als de meerderheid van de EU-landen achter de hand houden, mede uit angst dat het conflict met de Amerikanen over het Strafhof anders escaleert, met mogelijk grote financiële gevolgen voor bedrijven.

Volgens de Belgische minister Prevot is een stevig signaal juist nodig omdat sommige bedrijven die nu met het Hof werken hun steun al "preventief intrekken." Minister Berendsen kon niet bevestigen dat dit daadwerkelijk gebeurt. Wel ziet hij dat er zorgen zijn bij bedrijven. Daarom vindt hij het belangrijk het gesprek aan te gaan met bedrijven, en te laten zien "dat ze volle steun hebben om hun werkzaamheden voor het hof te blijven uitvoeren".

Rode lijn?

De komende maanden moet blijken wat onderhandelingen zullen opleveren. De Amerikanen willen dat het hof geen Amerikaanse staatsburgers meer kan vervolgen. Deskundigen benadrukken dat zo'n toezegging het functioneren van het hof in gevaar brengt.

"Als je inwoners van één land immuniteit geeft voor de ernstigste internationale misdrijven, dan ondermijn je niet alleen het functioneren van het hof, maar de hele internationale rechtsorde," zei hoogleraar Internationaal strafrecht Marieke de Hoon vrijdag tegen Nieuwsuur.

Volgens minister Berendsen is de onafhankelijke werking van het hof van cruciaal belang. Of de eis van de Amerikanen daarom een rode lijn is wil hij echter niet zeggen: "Het is niet aan Nederland om te bepalen wat we wel en niet kunnen inwilligen. Dat is aan de meer dan 120 landen die aangesloten zijn bij het Strafhof".

Groenlanddeal

De hoop is de Amerikanen komende maanden toch te kunnen overtuigen de sancties in te trekken, zonder dat het functioneren van het hof daaronder lijdt. In Brussel wordt de Groenlanddeal genoemd als voorbeeld van hoe de Amerikanen toch overstag kunnen gaan.

Ondertussen gaan ook de voorbereidingen door voor het geval de Amerikanen de sancties wel echt gaan invoeren. De komende maanden gaan de landen die deelnemen aan het Internationaal Strafhof gebruiken om het ICC zoveel mogelijk tegen de sancties te beschermen. Dat willen ze onder meer doen door met bedrijven en banken samen te gaan werken die helemaal geen banden met de VS hebben.

Op een EU-top, later deze week in Brussel, zullen de regeringsleiders van de lidstaten de Amerikaanse sancties ook nog met elkaar bespreken.

Machinisten, conducteurs en medewerkers van ProRail treden nu naar buiten met hun verhalen in een campagne van 113 en de spoorbedrijven. Op deze manier hopen ze bij te dragen aan het terugdringen van het aantal zelfdodingen.

NS-hoofdconducteur Glenda (41)

"Ik ben nu 8,5 jaar hoofdconducteur. Ik heb in die periode één suïcide meegemaakt en misschien wel twintig suïcidale mensen aangetroffen. Op het spoor, rondom het station, op het perron. Soms gebeurt het heel vaak achter elkaar, soms een jaar helemaal niet.

De eerste keer dat ik het meemaakte, kregen we een alarmoproep 'suïcidaal persoon'. Nadat we twintig minuten hadden stilgestaan, kregen we toestemming om weer te gaan rijden. We waren zo'n twee kilometer onderweg toen ik werd opgepiept door de machinist: 'Er staat iemand voor mijn trein, wil je naar voren komen?'

De machinist zei: 'Het is een heel jonge meid, misschien is het fijner als jij naar buiten gaat.' Ik ben toen uit de trein geklommen. Ze stond precies voor de trein, met haar armen wijd, en schreeuwde heel hard: 'Zorg dat hij gaat rijden, zorg dat hij gaat rijden.'

Ik heb zo'n anderhalf uur op haar in staan praten. Uiteindelijk is ze in de trein geklommen, zijn we doorgereden en hebben we haar overgedragen aan de politie.

Ik heb geleerd om onbegrepen gedrag te herkennen, bijvoorbeeld als het buiten heel koud is en iemand in een T-shirt staat. Ook weet ik nu hoe ermee om te gaan. Stel wél die directe vraag over zelfdoding. Zit je ernaast, dan snapt iemand ook wel dat het met de beste bedoelingen gevraagd is.

Tijdens de spits zag ik ooit een persoon die helemaal stilstond. Iedereen liep om diegene heen. Iets in mij zei: dit klopt niet. Ik ben naar haar toe gegaan en heb haar meegenomen uit de drukte. Ik kwam niet bij haar binnen, tot ik vroeg: 'Ben je hier omdat je voor de trein wilde springen?' Toen haalde ik haar uit die roes en zei ze: 'Ja, dat kwam ik hier doen.'"

Incidentenbestrijder bij ProRail Dennis Heijne (34)

"Wij worden gealarmeerd bij dieren op het spoor, maar ook bij mensen met onbegrepen bedrag. Bij een aanrijding krijgen wij een alarmering. Als ploegleider selecteer ik dan de mannen en vrouwen die ervoor zorgen dat de reizigers van NS of Arriva zo snel mogelijk door kunnen.

Het aantal aanrijdingen dat ik heb meegemaakt, gaat al wel richting de 190. Ik vind het getal altijd een beetje confronterend om te noemen. Dan hebben we het nog niet eens over bijna-aanrijdingen of mensen rondom het spoor.

Je moet daarmee kunnen omgaan, gesprekken kunnen voeren. Anders kan je dit vak niet uitvoeren. We worden meerdere keren per jaar bijgeschoold. Hoe kan je dingen delen? Hoe praat je over 'ik'?

Het gebeurt ook meerdere keren per dag dat we zelfdodingen voorkomen. Dan kunnen we zorgen dat mensen de juiste hulp krijgen, als die nog niet is opgestart.

Het kan zijn dat iemand met onbegrepen gedrag wordt gezien op camera's van ProRail, of door omstanders. We gaan dan meteen op zoek, samen met de politie.

Om een gesprek te starten, zeg ik eerst wie ik ben: Dennis van ProRail. Vervolgens zoek ik naar iets om over te praten, dat kan iets simpels zijn: 'Ik zie dat je een iPhone hebt.' Ik wil verbinding maken, om iemand uit de gevarenzone te halen. Naar een bankje, van die overweg af."

113

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten erover helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

Burnham benadrukt dat het VK verdere sancties zal opleggen aan Iran. Ook de VS en andere bondgenoten hebben de aanvallen van Iran veroordeeld en zeggen op te treden tegen iedereen die namens Teheran handelt.

Vorige maand werd groot alarm geslagen vanwege een veiligheidsincident op de luchtmachtbasis in Fairford, nadat er witte bestelbusjes in de buurt waren gezien. De contraterrorisme-afdeling van de Britse politie deed onderzoek, omdat er werd gevreesd dat er explosieven in de busjes zaten. Tientallen woningen in de omgeving werden ontruimd. De explosievendienst vond uiteindelijk enkel blikken benzine in de busjes.

Er werden diezelfde dag vijf mannen gearresteerd op verdenking van het voorbereiden van een terroristische aanslag. Later werden nog eens twee personen aangehouden. Alle verdachten zijn onder voorwaarden weer vrijgelaten.

Op de basis is een groot aantal Amerikaanse militairen gelegerd. De basis is door de Amerikanen gebruikt voor bombardementsvluchten op Iran. De IRG zei in juli dat elke basis die betrokken is bij de oorlog als een legitiem doel wordt beschouwd.

Ambassadeur ontboden

De Britse minister van Buitenlandse Zaken, Miliband, heeft de Iraanse ambassadeur ontboden om duidelijk te maken dat "Groot-Brittannië geen bedreigingen op eigen bodem zal tolereren", schrijft de BBC. Hij noemt de "aanhoudende pogingen van Iran" om de veiligheid van het VK te ondermijnen "onacceptabel".

De minister heeft ook twee Iraniërs sancties opgelegd, onder wie het hoofd van de contraspionage-operaties van het land. De mannen hebben een inreisverbod en hun tegoeden zijn bevroren.

Iran ontkent betrokkenheid.

Grynkewich gebruikte de speech ter geruststelling van de 1 miljard inwoners van NAVO-landen: er is geen oorlog ophanden en als er toch een aanval komt, dan is er een plan. De generaal zei te hopen dat het nooit zover komt, maar hij wilde ook dat iedereen weet: "We got this".

Toch is na afloop weinig te merken van grote opluchting. Grynkewich mag dan de hoogste militair van de NAVO zijn, hij moet zich ook verhouden tot zijn president, Donald Trump. Die sloot vrijdag een akkoord over de aanvoer van diesel met de Russische president Poetin. Die was in het verhaal van Grynkewich juist de vijand. Sowieso is Trump een recidivist als het gaat om twijfel zaaien over de Amerikaanse betrokkenheid bij de NAVO.

Twijfel niet weggenomen

"De twijfel die er heerst bij het bondgenootschap - zullen de Amerikanen er wel echt voor ons zijn? - die is hiermee niet weggenomen", reageert veiligheidsexpert Bob Deen, directeur van Insitituut Clingendael. "Deze generaal is een militair vakman, maar uiteindelijk moet hij de politieke orders volgen van met name de Amerikaanse regering. Daar zag je de twijfel natuurlijk wel in de zaal."

Grynkewich zelf werd later in een podiumgesprek gevraagd naar de ogenschijnlijke tegenstelling tussen zijn woorden en de dieseldeal. Ook toen klonk hij geruststellend: ik sta hier met toestemming van Trump en niemand hoeft te twijfelen aan de betrokkenheid van de VS bij NAVO, was zijn antwoord.

Gaan er ook Amerikaanse militairen meevechten als Rusland aanvalt, wilde de gespreksleider weten. "Uiteindelijk is dat een politiek besluit", maar twijfel is echt niet nodig, bezwoer Grynkewich. "Ik bedoel: ik zit hier."

De toespraak was tegelijk hard. Grynkewich zei dat hij geen aanwijzingen heeft dat een aanval ophanden is, maar legde alvast in duidelijke taal uit wat de NAVO in zo'n geval doet: de vijand blokkeren, verzwakken en uiteindelijk breken. Niemand moet denken dat de NAVO militaire acties schuwt, zei hij. "En wij gaan winnen."

"Deze Amerikaanse viersterrengeneraal, die is benoemd door Trump, zei eigenlijk: we staan voor artikel 5 ('een aanval op één is een aanval op allen')", reageert oud-topmilitair Rob Bauer in Warschau. "We gaan all the way als het nodig is, was de boodschap."

'Krachtig en duidelijk'

Dat is ook de afdronk bij minister Yesilgöz van Defensie, die er eveneens bij was. Zij noemt de speech krachtig en duidelijk. Een tegenstrijdigheid tussen de woorden van de Amerikaanse president en die van de Amerikaanse NAVO-opperbevelhebber ziet ze niet, al erkent ze dat "er soms dingen gebeuren die met elkaar lijken te botsen".

"President Zelensky van Oekraïne stond hier vanochtend ook", zegt Yesilgöz. "Die benadrukte: zorg alsjeblieft dat de deal tussen de VS en Rusland ervoor zorgt dat onze energievoorzieningen met rust worden gelaten. Ik denk dat we ons beter daar op kunnen richten."

Ook Bauer wil niet te lang stilstaan bij de vraag wat de woorden van Grynkewich waard zijn. "Wie helpen we eigenlijk met het stellen van die vraag?", vroeg hij retorisch. Het antwoord gaf hij zelf: Poetin.

En Rusland?

Grynkewich gebruikte zijn speech dus om de bevolking in de NAVO-landen gerust te stellen. Volgens hem ziet het inlichtingenapparaat het direct als Rusland zich op een aanval zou voorbereiden. Het belangrijkste is volgens hem het afschrikken van de vijand. Hij noemde Rusland niet bij naam, maar iedereen weet over wie hij het had.

In Moskou is ongetwijfeld met belangstelling meegekeken. "Dit zal in Rusland uitgelegd worden als een agressieve toespraak", verwacht Bauer. Hij denkt dat daar vooral gefocust wordt op de aankondiging dat vijanden hard worden aangepakt. "Dat zullen ze intern gebruiken om te kunnen mobiliseren voor de oorlog in Oekraïne." Rusland heeft moeite daar voldoende militairen voor bijeen te brengen.

Ook Clingendael-directeur Deen denkt dat Poetin goed heeft opgelet. "Het doel was vooral duidelijk maken aan Rusland dat het geen zin heeft om de NAVO aan te vallen. Dat elke aanval wordt tegengehouden en uiteindelijk gebroken."

Echt ongerust zal de Russische president niet zijn geworden, zegt Deen. "De voornaamste vraag die hij zal hebben is: klopt het allemaal wel? Is die eenheid in het bondgenootschap wel zo sterk? Dat zal hij de komende maanden blijven testen."

Vorige maand adviseerde de Gezondheidsraad om de 13-wekenecho niet in te voeren als vast onderdeel van de geboortezorg. De uitslagen van de echo bleken niet altijd te kloppen; soms werden vrouwen onnodig doorverwezen, terwijl er ook relatief veel afwijkingen werden gemist. De Gezondheidsraad concludeerde dat de voordelen op dit moment niet opwegen tegen de nadelen.

Hermans volgt dat advies grotendeels, maar gaat een stap verder dan de Gezondheidsraad. Die pleitte nog voor nader onderzoek om de echo zo in te zetten dat de voordelen groter worden dan de nadelen. Maar de minister voelt daar niet voor.

Onnodige ongerustheid

"Hoewel het kabinet de verbetermogelijkheden rondom het protocol serieus neemt, blijken er op dit moment ook veel nadelen te zitten aan het opnieuw in onderzoeksverband aanbieden van de 13-wekenecho", schrijft Hermans. Ze wil zwangeren vooral niet opnieuw blootstellen aan onnodige ongerustheid als de uitslag vals alarm blijkt te zijn.

Daarmee verdwijnt de 13-wekenecho per 1 januari 2028. Het onderzoek werd sinds 2021 aangeboden in het kader van een wetenschappelijke studie, naast de gebruikelijke 20-wekenecho. Het idee erachter was dat ouders met een echo in de dertiende week van de zwangerschap meer tijd hebben om zich voor te bereiden op een kind dat veel zorg nodig heeft of op een mogelijke abortus.

In haar brief aan de Kamer schrijft Hermans dat ze wel de hele keten van prenatale screening onder de loep wil nemen. Daarbij wil ze kijken hoe het huidige systeem, met echo's en het NIPT-bloedonderzoek om genetische afwijkingen op te sporen, verbeterd kan worden.

Als de wetenschappelijke ontwikkelingen daar aanleiding toe geven, zou het kunnen dat ze de Gezondheidsraad opnieuw om een advies vraagt over de 13-wekenecho.

Het vliegveld blijft zeker dicht tot en met zaterdagavond 23.00 uur Nederlandse tijd. De luchthaven werd gesloten na de zwaarste aanval in Saudi-Arabië in tien jaar tijd. Afgelopen zaterdag kwamen daarbij dertien mensen om het leven en raakten er meer dan driehonderd gewond. Ook gisteren was de luchthaven doelwit van een aanval, waarbij opnieuw een dode viel.

De Saudische burgerluchtvaartautoriteit meldt dat het vliegveld gesloten blijft om "procedures af te ronden die de veiligheid en operationele gereedheid van de luchthavenfaciliteiten moeten waarborgen".

De aanvallen door de Houthi's zorgen voor extra spanning in het Midden-Oosten. Vijf vragen en antwoorden hierover:

De vliegsector wordt al langer geraakt door conflicten in het Midden-Oosten. Door aanvallen tussen de Verenigde Staten, Iran en Israël werden een paar maanden geleden verschillende luchthavens gesloten. Daarnaast stijgen de brandstofprijzen voor de luchtvaart.

KLM

KLM maakte vandaag bekend vluchten naar Saudi-Arabië langer op te schorten. De luchtvaartmaatschappij vliegt in ieder geval tot en met 31 oktober niet naar Riyad en Dammam. Naast de aanvallen op de internationale luchthaven in Riyad was er ook een aanval op Dammam, een belangrijke havenstad.

Het was de bedoeling om de vluchten vanaf 25 oktober te hervatten, maar die datum is verplaatst.

KLM meldt dat getroffen passagiers zijn geïnformeerd. Zij kunnen hun vlucht omboeken of een terugbetaling aanvragen.

Als progressief politicus uit de staat Minnesota staat Omar bekend als een uitgesproken criticus van Trump. Hij heeft haar in het verleden beticht van fraude en verspreidde internetgeruchten dat ze ooit haar broer trouwde.

Omar sprak van intimidatie nadat agenten van de Binnenlandse Veiligheid haar huis in de hoofdstad Washington hadden doorzocht, maar zei ook dat ze zich "niet het zwijgen laat opleggen" door Trump. In het verleden zei ze al dat de president "een ongezonde en ranzige obsessie" met haar heeft.

'Machtsmisbruik'

De inval komt drie weken voor belangrijke tussentijdse verkiezingen in de VS, waarin ook Omar weer verkiesbaar is. Trumps Republikeinen dreigen daarbij een flinke afstraffing te krijgen, door de onpopulaire oorlog die hij in het Midden-Oosten is gestart en de hoge brandstofprijzen die daaruit voortkomen.

Democratische partijgenoten veroordelen de inval bij Omar en spreken van machtsmisbruik. "De overheid wordt ingezet tegen Donald Trumps tegenstanders", zegt fractievoorzitter Jeffries. "Zijn gewelddadige massadeportatiemachine wordt nu ingezet tegen een wettig gekozen Congreslid en haar gezin."

The Squad

Ilhan Omar werd in 1982 geboren in Somalië en kreeg in 1995 asiel in de VS met haar gezin. Toen ze in 2019 in het Congres werd gekozen was ze samen met Rashida Tlaib de eerste moslimvrouw in de volksvertegenwoordiging. Samen maakten ze naam als leden van The Squad, een groep nieuwgekozen vrouwen die samen optrokken in hun strijd voor progressief beleid.

Het leidde ertoe dat Donald Trump hen geregeld aanviel. Zo noemde hij Omar en Tlaib "vullis" dat maar beter "terug kon gaan naar waar ze vandaan komen" omdat ze "alleen maar klagen". Tlaib is in Michigan geboren.

In het algemeen zei Trump dit jaar dat Somaliërs, die een belangrijke minderheid vormen in Minnesota, "verdomd oneerlijk zijn". Daarbij noemde hij Ilhan Omar bij naam.

'Jihadistische gek'

Trump liet zich recent ook in harde bewoordingen uit over Omars partijgenoot Abdul El-Sayed, die senator voor Michigan hoopt te worden. Trump noemde hem een radicale extremist, terreursympathisant en "jihadistische gek die ons land haat".

Een woordvoerder van Omar noemde de aanvallen op haar eerder belachelijke leugens, "bedoeld om af te leiden van een impopulaire oorlog waar een partij die pedofielen beschermt voor gekozen heeft".

Trump heeft in het verleden justitie afgestuurd op individuen die hij als tegenstanders beschouwt. Zo vroeg hij zich ooit in een publiek bericht aan zijn justitieminister af waarom er nog geen zaken liepen tegen oud-FBI-directeur Comey, Congreslid Schiff en aanklager James, die hem vervolgde voor fraude. Volgens The Wall Street Journal was dat bericht per ongeluk openbaar verstuurd en had het een privébericht moeten zijn.