De wetenschappers onderzochten data over ruim 850 stedelijke gebieden in 30 Europese landen, waar bij elkaar zo'n 40 procent van de bevolking woont. Met behulp van modellen schatten ze dat er in die regio's afgelopen zomer zo'n 50.000 extra sterfgevallen waren.

Ter vergelijking: voor de hete zomers van 2022 en 2003 kwamen ze op respectievelijk 29.000 en 28.000 extra doden. Dit jaar gaat dus ruim over die recordjaren heen.

"De afgelopen zomer bestond uit extreme hittegolven op het hele continent. Sinds mei waren er maandelijks zware hittegolven", blikt klimaatwetenschapper Clair Barnes van Imperial College terug. Vooral in West-Europa werd het ongewoon heet: gemiddeld was de zomer zo'n 2,9 graden Celsius warmer dan het gemiddelde in de periode 1991-2020.

Het verschil met eerdere jaren is groot:

Zeker de hittegolf eind juni, toen in Nederland code rood werd afgekondigd, was erg dodelijk. De Britse wetenschappers schatten dat een derde van alle sterfgevallen tussen 17 juni en 1 juli viel. De temperatuur was toen zo'n 5 graden boven het gemiddelde van de periode 1991-2020. Het gezondheidseffect was des te groter doordat weinig mensen zo vroeg in het seizoen al gewend waren aan de hitte.

De meeste hittedoden zijn ouderen. Toch overleden er ook zo'n 6000 mensen onder de 65 jaar. "Het was zeker niet beperkt tot de ouderen", licht wetenschapper Garyfallos Konstantinoudis van Imperial College toe. "Ook in de groep tussen de 20 en 44 jaar overleden meer dan 800 mensen." In de regel hebben jonge hittedoden vaak chronische aandoeningen.

"Het is schokkend, maar het is een belangrijk punt", vertelt hitte-expert Carolina Pereira Marghidan van het KNMI, die niet betrokken was bij het onderzoek. "Ik denk dat niet iedereen zich realiseert dat het ook jongeren raakt, en niet alleen ouderen. Dat is de afgelopen 20 jaar wel het beeld geweest van veel mensen, dat vooral kwetsbare ouderen worden geraakt. We zien gewoon dat dat niet het geval is."

In Italië, Spanje en Frankrijk overleden de meeste mensen, maar ook in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk ging het hard:

Hoewel het gaat om een schatting, liggen de getallen van de onderzoekers opvallend dicht bij de officiële sterftecijfers. Dat was goed zichtbaar, omdat Europese overheden in verband met de uitzonderlijke omstandigheden regelmatig sterftecijfers meldden.

Uit die gegevens viel direct al af te leiden dat de extra sterfgevallen in de tienduizenden liepen. Barnes: "De cijfers werden soms real-time gepubliceerd, om maar aan te geven hoe heftig het was."

Het RIVM in Nederland meldde bijvoorbeeld dat er tijdens de hittegolf van eind juni en begin juli ruim 900 meer sterfgevallen waren dan normaal. Pereira Marghidan: "Op zich komt dat goed overeen met wat uit dit onderzoek blijkt." De Britten schatten voor de hele zomer zo'n 1300 extra sterfgevallen in Nederland. "Het was een andere methode en een andere tijdspanne, maar die cijfers komen heel goed overeen."

Klimaatverandering

Van de 50.000 doden zouden er 32.000 toegeschreven kunnen worden aan klimaatverandering. Dat stellen de wetenschappers vast door de gemeten temperaturen te vergelijken met de temperaturen die te verwachten waren geweest zónder de uitstoot van broeikasgassen. Die kennis, in combinatie met medische modellen over hittesterfte, leveren een idee op van de impact van klimaatverandering.

"Het is goed dat ze de klimaatgerelateerde sterfte zo schatten", vindt Pereira Marghidan. "Zo zie je de sterfte én laten ze zien welk deel van de sterfte je kunt koppelen aan klimaatverandering. Dat verband is goed onderbouwd. Bij andere weerfenomenen is dat lastiger, maar juist bij temperatuurgerelateerde sterfte kun je die link goed maken."

Sluipmoordenaar

De daadwerkelijke sterfte is waarschijnlijk nog hoger dan de 50.000 in het onderzoek. "De dodentallen door hitte worden wereldwijd ondergerapporteerd", licht onderzoeker Malcom Mistry van de London School of Hygiene & Tropical Medicine toe. "Hitte wordt ook wel een sluipmoordenaar genoemd." Mensen merken niet hoe zwaar hun organen lijden onder de hitte en sterfte door hitte blijft ook vaak onder de radar.

Deze zomer laat zien dat Europa zich tegen die sluipmoordenaar moet wapenen, waarschuwen de wetenschappers. "Het wordt steeds duidelijker dat onze steden niet goed zijn aangepast aan de toenemende hitte", aldus onderzoeker Pierre Masselot.

Verschillende organisatoren, zoals DGTL en Awakenings, zetten 's nachts fietsbuddy's in. Zo hoeft niemand alleen te fietsen.

"Dit zijn twee mensen die continu heen en weer fietsen tussen de evenementenlocatie op NDSM en de pont", schrijft de gemeente Amsterdam. "Er is bewust gekozen voor een koppel, zodat ook zij samen onderweg zijn en zich tijdens de nacht niet alleen op straat bevinden."

Op het NDSM-terrein is ook een fysieke hulppost gecreëerd voor bezoekers die zich 's nachts kwetsbaar of onveilig voelen, genaamd The Safe Check-In. De locatie is dagelijks geopend met ADE, tussen 19.00 uur en 07.00 uur. Ook mensen wiens reis naar huis anders loopt dan gepland, bijvoorbeeld door een gemiste nachtbus of een lege telefoonbatterij, kunnen terecht bij de locatie.

Bij Awakenings is een zogenoemde goodbye host. Die staat bij de uitgang en let vooral op mensen die alleen vertrekken. Verder kan de host bijvoorbeeld helpen met de route en kun je bij de host je telefoon opladen. "Handig als je nog een Uber moet bestellen of je telefoon nodig hebt om je locatie met iemand te delen."

Hajar

Ook vorig jaar nam ADE extra maatregelen. Toen leidde de moord op Lisa, in augustus vlak bij Amsterdam, tot afgrijzen en onrust. Nu is dat het geval bij de dood van Hajar. Het lichaam van de 29-jarige vrouw werd vorige week in een koffer gevonden in de Amstel in Amsterdam.

De gemeente Amsterdam meldt dat er samen met ADE maatregelen zijn genomen. Organisatoren krijgen ook presentaties over veiligheid. En met een speciale campagne leren omstanders hoe ze kunnen ingrijpen in een onveilige situatie.

Lisa

Vorig jaar werd niet lang voor de start van ADE Lisa vermoord in Duivendrecht. Het meisje van 17 werd met veel geweld om het leven gebracht, wat een golf van afschuw veroorzaakte. Ook de actie 'Wij eisen de nacht op' werd toen in het leven geroepen.

Vrijdagochtend regent het flink. In de loop van de ochtend wordt het korte tijd droger, maar blijft het wel bewolkt. In de middag volgt de kern van 'storm' Austen, die zorgt voor wolken, regen en een aantrekkende wind.

Vanaf de namiddag maakt het zuidwesten van het land, maar ook de heuvels van Limburg, kans op zware windstoten van minimaal 75 km per uur. In de loop van de avond en nacht wordt het ook elders in het land behoorlijk winderig.

Of het echt tot een storm komt, is nog onzeker. Het hangt af van de koers van Austen. Als de storm zo'n 100 kilometer anders trekt dan nu het meest waarschijnlijk is, kan dat nog tot meer wind leiden. Dan is er kans op een officiële storm met windkracht 9.

Depressietrein

Zaterdag nemen de buien tijdelijk af, is er wat zon en neemt de wind ook wat af. In de avond gaat het weer hard regenen en zwelt de wind weer aan. Het heeft er alle schijn van dat we ook dan weer kans maken op zware windstoten, mogelijk zelfs zeer zwaar in de kustgebieden. Ook dan is een officiële storm niet uitgesloten.

Zondag waait het flink door, vooral in het noorden van het land. Daar vallen ook buien, terwijl in het zuiden de zon wat vaker schijnt.

De komende dagen wordt het maximaal 13 graden. Het is dus volop herfst: de depressietrein is behoorlijk op stoom gekomen.

Wat ze precies heeft gestuurd, wil de politie niet zeggen. De Telegraaf zegt WhatsApp-berichten te hebben ingezien waarin Hajar "Help me. Now. He is killing me" stuurde aan een familielid.

De politie zegt dat Hajar vaker langere tijd weg was, maar altijd weer terugkwam. Ook dat weekend vertrok ze met een koffer, alleen keerde ze niet meer terug. De politie zegt dat Hajar de appjes in de ochtend verstuurde. Daarna kregen familieleden geen contact meer met haar, waarna ze 's avonds contact opnamen met agenten, aldus de politie. Het is niet duidelijk waarom dat niet meteen gebeurd is.

Dag later toch urgent

"Op basis van alle op dat moment bekende feiten en omstandigheden is de vermissing op dat moment beoordeeld als niet urgent", zegt de politie. Vanwege privacyredenen wordt daar verder niets over gezegd. Maandagavond, een dag later, werd de vermissing alsnog urgent gemaakt, omdat er nog altijd geen contact was met Hajar.

"Die inschatting wordt gemaakt door een hulpofficier van justitie", zegt de politie. "Dat gebeurt op basis van feiten en omstandigheden rondom de vermissing, zoals het gedrag en de persoonlijke omstandigheden van de vermiste, de mededelingen van de melder en andere relevante informatie."

Familieleden gaven volgens de politie die dag geen toestemming om haar foto te publiceren. Wel hebben rechercheurs op meerdere manieren haar proberen te vinden, aldus de politie, bijvoorbeeld door haar telefoon te lokaliseren. Een pand in de Amsterdamse wijk Buitenveldert werd die nacht doorzocht, maar daar werden de vrouw en haar telefoon niet gevonden.

Verdachte aangehouden

Uiteindelijk werd haar lichaam op 16 oktober alsnog gevonden, in een koffer in het water aan de Amsteldijk. In verband met haar dood is een man van 23 jaar aangehouden. Hij heeft de Somalische nationaliteit en woont sinds zijn zesde in Nederland. Deze Abdi A. heeft een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd en had op het moment van zijn arrestatie geen vaste woon- of verblijfplaats.

De man werd dinsdag in het Noord-Hollandse dorp Spierdijk opgepakt nadat hij zijn pleegvader had mishandeld met een hamer. Hij wordt morgen voorgeleid aan de rechter-commissaris, die besluit of hij langer blijft vastzitten.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Volgens techjournalist van de NOS Joost Schellevis kan je PHP vergelijken met een onderbroek. Iedereen gebruikt het, het is belangrijk, maar normaal blijft het onzichtbaar. Met behulp van AI is het lek in die onderbroek nu gevonden.

Kunstmatige intelligentie is een vloek en zegen voor de kwetsbaarheid van het internet. Aan de ene kant worden meer lekken gedicht die een mens moeilijk kan vinden. Aan de andere kant kunnen hackers die kwaad in de zin hebben, makkelijker toeslaan.

Ook techsite Tweakers ging offline. Dat was jammer, want juist daar wilden ze over dit lek schrijven. Normaal gesproken wordt er pas over geschreven als de oplossing, een patch, voorhanden is. Maar nu ging die volgorde overhoop, waardoor het halve internet op zwart ging. Tweakers-hoofdredacteur Wout Funnekotter vreest dat dit niet de laatste keer zal zijn.

Reageren: Mail naar dedag@nos.nl
Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek
Redactie: Wouter Sloekers

De Verenigde Staten en Israël hebben plannen klaarliggen voor een nieuwe aanval op Iran, die de landen willen uitvoeren na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen. Dat schrijft The New York Times onder meer op basis van gesprekken met Amerikaanse functionarissen.

Wat weten we over de geplande aanvallen van de VS, en wat zal de tegenreactie van Iran zijn?

Slachtoffers femicide

Mondjesmaat wordt meer bekend over de verdachte in de zaak rond Hajar, de 29-jarige vrouw van wie het lichaam vorige week in een koffer werd gevonden in de Amstel in Amsterdam.

Femicide-expert Marieke Liem zit vanavond bij ons in de studio. Zij komt vertellen over nieuwe inzichten in profielen van daders en slachtoffers van femicide in Nederland.

Griffier ICC over sancties VS

Het Europees Parlement heeft vandaag het Internationale Strafhof in Den Haag gekozen als winnaar van de Sacharovprijs, de belangrijkste EU-mensenrechtenprijs. En dat terwijl het ICC onder zware druk staat van de Amerikaanse president Trump die met sancties het Hof wil platleggen.

We spraken Osvaldo Zavala Giler, de griffier van het ICC, die het strafhof grotendeels draaiende houdt.

Tientallen oud-cliënten hebben tegenover Nieuwsuur verklaard over extreme straffen die in het gezinshuis zijn toegepast. Jongeren met complexe gedragsproblemen kregen er ook te maken met verboden vrijheidsbeperkende maatregelen die indruisen tegen kinderrechten. Het gaat om permanent cameratoezicht, het niet vrijuit kunnen communiceren of het ontnemen van onderwijs.

Die maatregelen stonden beschreven in de methodiek van het gezinshuis. Gemeenten en jeugdbeschermers waren daarmee bekend, maar plaatsten er toch jongeren. Dat maakt deze instanties óók verantwoordelijk. "Huize Soria is de primaire dader", zegt hoogleraar Privaatrecht Elbert de Jong. Maar ook de plaatsende instanties zijn medeverantwoordelijk. "Van belang is dat hier concrete aanwijzingen waren van misstanden. Zo was het omstreden behandelplan van Huize Soria in handen van jeugdbeschermingsorganisaties."

Rol van inspectie

"De plaatsende instanties zoals gemeenten en jeugdbeschermers moeten waarborgen dat kinderen veilig zijn. Dat is hier echt fout gegaan", zegt universitair onderzoeker gezondheidsrecht (Universiteit van Amsterdam), advocaat en plaatsvervangend rechter Bastiaan Wallage. Hij is gespecialiseerd in jeugdzorg.

Jeugdbeschermers en hulpverleners kunnen ook individueel tuchtrechtelijk worden vervolgd door de sector. De betrokken gedragswetenschapper die vanuit Nederland verbonden is aan Huize Soria reageert niet op vragen van Nieuwsuur.

Bijzonder hoogleraar pedagogische wetenschappen Frank van der Horst van de Universiteit Leiden is sinds 2024 adviseur van het gezinshuis. Hij zegt in een reactie bekend te zijn met de behandelvisie, maar niet met misstanden. "Mij was vóór de berichtgeving niet bekend dat binnen Huize Soria maatregelen werden toegepast waarvan wordt gezegd dat deze juridisch niet waren toegestaan."

De Nederlandse inspectie had meer kunnen doen, vindt Wallage. Zij kregen vanaf 2016 signalen over misstanden in het gezinshuis, maar hebben die niet doorgegeven aan de Spaanse inspectie. "Een van de waarborgen die is ingebouwd in afspraken over buitenlandplaatsingen is dat de Nederlandse inspectie de buitenlandse inspectie informeert bij meldingen. Dat lijkt niet gedaan."

Jongeren kregen in Huize Soria te maken met fysieke en psychische mishandeling:

Meerdere jongeren hebben Nieuwsuur laten weten aangifte te willen doen tegen de gezinsouders. Voor sommige jongeren zijn de ervaringen al van vijftien jaar geleden. Een civiel rechter zal per geval kijken of er sprake is van verjaring, omdat jongeren zich soms door opgelopen trauma's pas later realiseerden wat hen is overkomen.

Hoewel de misstanden plaatsvonden in Spanje, kan het Nederlandse Openbaar Ministerie de gezinsouders en betrokken medewerkers ook strafrechtelijk vervolgen. De Spaanse politie kan een deel van het onderzoek ter plaatse verrichten in het gezinshuis. Dat onderzoek kan dan weer worden overgedragen aan de Nederlandse justitie, zoals eerder gebeurde in de zaak rond de dodelijke mishandeling van Carlo Heuvelman op het Spaanse eiland Mallorca.

Verschillende getuigenverklaringen

In 2019 is door een jongere al eens aangifte gedaan van mishandeling door de gezinsvader. Er was onvoldoende bewijs. Jongeren hadden in Huize Soria geen telefoon om verwondingen of incidenten vast te leggen. Maar toch hoeft dat bij meerdere verklaringen niet tot een probleem te leiden. "Het kan zo zijn dat het dossier geen beeldmateriaal bevat, maar wel verschillende getuigenverklaringen die elkaar ook ondersteunen", zegt universitair hoofddocent strafrecht Sanne Buisman.

Buisman ziet in de inzet van verboden vrijheidsbeperkende maatregelen ook een grond voor een strafbaar feit. Zo mochten jongeren niet vrij communiceren met elkaar en konden ze niet vrij over het terrein bewegen. Een speciaal getrainde politiehond kon ze aanvallen wanneer ze de woning verlieten. "We noemen dat in Nederland wederrechtelijke vrijheidsberoving, het is strafbaar wanneer je iemand in zijn vrijheid beperkt."

Een rechter zal ook kijken naar de hulpverlenersrol van de gezinsouders. "Dat zij zijn overgeleverd aan de zorg van zo'n zorginstelling, zal voor een rechter zwaar meewegen. Juist omdat er dan sprake is van een kwetsbaar slachtoffer. Dat kan strafverzwarend werken."

Wel of geen onderzoek?

Minister Mirjam Sterk van Jeugd (CDA) blijft erbij geen onderzoek te gaan doen naar de gebeurtenissen. "Dat is kwalijk. Deze casus toont aan dat de staat minderjarigen bij plaatsingen onvoldoende heeft beschermd", zegt Wallage. "Hoe dat kon gebeuren, moet je onderzoeken."

Een meerderheid van de Tweede Kamer wil wel een onderzoek. Sterk heeft gemeenten wel 'dringend' opgeroepen om voorlopig geen jongeren in het buitenland te plaatsen.

Huize Soria ontkent de beschuldigingen. De gezinsouders zeggen aangifte te doen van smaad en laster tegen Nieuwsuur en tegen de cliënten die door de redactie zijn gesproken.

De politie vermoedt dat de verdachten gewoon doorgingen met de verkoop van bijvoorbeeld kalmeringsmiddelen, slaapmiddelen en pijnstillers, nadat vorig jaar Slaappillen.net was opgedoekt.

Dat gebeurde nadat een vrouw uit Voorburg overleed die daar de zware pijnstiller oxycodon had besteld. In de namaakpillen zaten nitazenen, een gevaarlijke synthetische stof die een groot risico geeft op een overdosis.

Nieuwe webshops

De nu aangehouden verdachten zorgden er volgens de politie voor dat de verkoop van illegale medicijnen onverminderd doorging via andere sites. Klanten van Slaapmiddelen.net kregen daarvoor soms zelfs een rechtstreekse uitnodiging. Steeds als de overheid websites offline liet halen, verschenen er nieuwe varianten.

De drie verdachten hadden volgens de politie een essentiële rol in het opzetten en beheren van steeds weer nieuwe webshops. Ook daar werden gevaarlijke namaakmedicijnen verkocht, waaronder mogelijk vervuilde oxycodon.

Servers

Dit keer heeft de politie niet alleen de webshops offline gehaald, maar ook de servers in beslag genomen waarop de sites draaiden. Zo hoopt de politie te voorkomen dat er snel weer nieuwe verkooppunten kunnen worden opgezet.

"We hebben de hele techniek achter de websites neergehaald", zegt Ron van Brussel, bij de Landelijke Eenheid Opsporing en Interventies verantwoordelijk voor de aanpak van zware georganiseerde criminaliteit. "Het wordt hiermee moeilijker gemaakt om een doorstart te maken."

Recept

De verdachten zijn een 35-jarige man uit Kwintsheul, een 39-jarige man uit Rotterdam en een 66-jarige man uit Den Haag. Zij worden verdacht van het aanbieden, verkopen en leveren van illegale medicijnen, wat heeft geleid tot de dood van drie mensen.

De medicatie die zij zouden hebben verkocht, is in Nederland alleen op doktersrecept en via een apotheek verkrijgbaar. De offline gehaalde webshops richtten zich op de Nederlandse markt, maar soms ook op Duitse of Franse klanten.

"De klanten zijn vaak kwetsbare mensen die behoefte hebben aan slaap- of kalmeringsmiddelen, die ze in het reguliere circuit niet kunnen krijgen", vertelt Van Brussel. "Zij gaan vervolgens online op zoek. Dan weet je eigenlijk niet wat je koopt."

De precieze samenstelling van de medicijnen is vaak onbekend, waardoor gebruikers grote gezondheidsrisico's lopen. De politie roept mensen op om zich te melden, als zij iemand kennen die ernstig ziek is geworden of zelfs is overleden na het gebruik van online bestelde pillen.

Nabestaanden verheugd

Behalve de arrestaties waren er deze week ook meerdere doorzoekingen. De politie heeft onder meer cryptowallets van de verdachten in beslag genomen. Ook zijn de afgelopen tijd al verschillende opslagplaatsen van illegale medicijnen gevonden.

Volgende week staan twee mannen voor de rechter die een ondergeschikte rol zouden hebben gespeeld in de organisatie achter Slaappillen.net. Inmiddels is de politie dus een stap verder in het onderzoek naar de hoofdverantwoordelijken. Meer aanhoudingen worden niet uitgesloten.

Nabestaanden van een van de slachtoffers van de nep-oxycodonpillen van Slaappillen.net reageren verheugd. "Complimenten aan de politie dat er eindelijk voortgang is in de zoektocht naar de organisatie achter de website die onze dochter fataal is geworden", zeggen zij.

Handel niet voorbij

Naast het onderzoek naar de groep achter Slaapmiddelen.net en de vervangende sites, loopt nog de zaak tegen de webshop Funcaps. Ook die verkocht op grote schaal namaakmedicijnen en designerdrugs. Het Openbaar Ministerie koppelt ruim twintig sterfgevallen aan middelen die via Funcaps zijn verkocht. De eigenaren zitten nog vast.

Hoewel de politie denkt dat er nu ook cruciale spelers uit de groep rond Slaapmiddelen.net zijn opgepakt, is de handel in illegale medicijnen daarmee zeker niet voorbij. "Er zijn meerdere criminele groepen die dit soort sites in de lucht houden", aldus Van Brussel.

Eerst het weer: in de ochtend is er veel bewolking en regen, en waait het flink vanuit het zuidwesten. In de middag gaat de wind liggen en wordt het zonniger. Het wordt 11 tot 14 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

Er zijn nog altijd websites onbereikbaar nadat die uit voorzorg offline zijn gehaald. Dat gebeurde na een lek in de programmeertaal PHP. Zo is de website overheid.nl nog niet bereikbaar, evenals de site van Meld Misdaad Anoniem.

Een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken laat weten dat het nog niet duidelijk is wanneer overheid.nl weer beschikbaar komt. Sommige sites nemen langer de tijd om hun systemen te updaten en zijn daarom nog niet online.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

Het jaarlijkse clubfestival Amsterdam Dance Event is weer begonnen. In dit verzorgingshuis vieren ze het met een ravebingo, met als hoofdprijs een nieuwe rollator.

Onze verslaggever Henrik-Willem Hofs peilde er de feestsfeer:

Fijne dag!

Een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken laat weten dat het nog niet duidelijk is wanneer overheid.nl weer beschikbaar komt. Sommige sites nemen langer de tijd om hun systemen te updaten en zijn daarom nog niet online.

Ruim honderd gemeenten, provincies en waterschappen maken voor de verspreiding van officiële brieven gebruik van het raadssysteem Notubiz. De website van die organisatie is online, maar niet elk onderdeel is voor gemeenten of provincies te gebruiken.

Officiële documenten van onder meer de gemeenten Den Haag, Almere, Breda, Haarlem, Den Bosch en Delft en van de provincies Overijssel, Gelderland en Friesland, kunnen niet worden ingezien. NotuBiz wil vanavond eerst testen of de updates goed zijn doorgevoerd en gaat ervan uit dat alle pagina's morgenochtend weer beschikbaar zijn.

Update

Een programmeertaal is een taal waarmee programmeurs websites, apps en software kunnen bouwen. Ongeveer 70 procent van alle websites wereldwijd gebruikt de programmeertaal PHP of een variatie daarop. Daarom gingen er vandaag zoveel websites offline, ook internationaal.

Om 16.00 uur gistermiddag voerde de organisatie achter de programmeertaal PHP een beveiligingsupdate door die gebruikers konden installeren. Daardoor konden websites weer veilig opstarten. Veel sites zijn weer in de lucht, maar voor een aantal andere geldt dat dus niet.

Ook internationaal gingen websites uit voorzorg offline. Naast Nederland konden overheidswebsites van België, Finland, Duitsland en Frankrijk niet worden gebruikt. Voor België en Frankrijk is dat nog steeds het geval.

Nadat de Amerikaanse organisatie achter de programmeertaal PHP, PHP Foundation, gisteren communiceerde dat het vandaag een beveiligingsupdate zou doorvoeren, grepen hackers de aankondiging aan om het lek te lokaliseren en informatie erover te verspreiden. De informatie had misbruikt kunnen worden; kwaadwillenden hadden websites die gebruikmaken van de programmeertaal binnen kunnen dringen om daar klantdata te stelen.

In 2024 waren er al aanwijzingen dat er iets mis was aan de programmeertaal PHP. Maar door andere, concretere problemen werden de aanwijzingen overschaduwd, schrijft PHP Foundation op zijn eigen site.

Daarna werd het eerste lek gevonden op 11 augustus door onderzoekers van het beveiligingsbedrijf Calif in samenwerking met OpenAI. Daarvoor werd een speciaal AI-model gebruikt. Het tweede lek werd op 24 augustus ontdekt door beveiligingsbedrijf Wiz, dat eigendom is van Google.

Geen indicatie van misbruik

Volgens de PHP Foundation, zijn er vooralsnog geen signalen dat de kwetsbaarheden in de programmeertaal hebben geleid tot misbruik van bedrijven via hun websites. Dat beamen het Nederlandse NCSC en het Amerikaanse CISA, beide gespecialiseerd in cybersecurity. Zij zeggen geen actief misbruik van het lek te hebben gezien.

Eigenlijk had de trein in 2016 al afscheid genomen van het spoor. Toen haalde de NS de laatste treinstellen uit de dienstregeling. Vorig jaar keerde de Apekop onverwachts terug op het traject tussen Amersfoort en Ede-Barneveld Zuid.

Vervoerder Keolis kampte met een tekort aan treinen, omdat een deel van het bestaande materieel werd opgeknapt. Daarom huurde het bedrijf een Mat '64 van Stichting 2454CRW, een groep vrijwilligers die oude treinen beheert en onderhoudt.

Toen de treinen terug in de dienstregeling kwamen, leverde dat enthousiaste reacties op:

Vandaag vertrok de Apekop om 12.25 uur voor zijn laatste reguliere rit uit Barneveld Zuid. Eind dit jaar krijgt de stichting de museumtrein weer in eigen beheer.

De Mat '64 (Materieel '64) was het laatste treintype dat in Nederland werd gebouwd. De eerste exemplaren reden in 1961 op het spoor. Op het hoogtepunt reden er honderden van rond, voornamelijk als stoptrein.

De treinen kregen vanwege hun opvallende neus de bijnaam 'Apekop'. Het ontwerp met een bolle neus lijkt wat op de Hondekop, die tien jaar ouder is.

De trein was nog maar nauwelijks vertrokken of de getuige hoorde een vrouw kermen. "Toen twee oerschreeuwen en een soort 'klonk', het geluid van een tas met twee flessen die valt", citeert de krant haar.

"Iemand schreeuwde: 'Er ligt een baby op de grond!'. En dat was zo, er lag een baby'tje op de grond."

Medereizigers belden de hulpdiensten en informeerden of er een arts in de trein zat. Iemand zei: "De baby is oké, dat was denk ik om de moeder gerust te stellen", aldus de getuige. De trein werd op het hoofdstation van Groningen opgewacht door hulpdiensten die moeder en kind meenamen.

Vervoerder Arriva wil in verband met de privacy van de betrokkenen niet zeggen hoe ze eraan toe zijn. Dagblad van het Noorden hoorde van een tweede getuige dat ze het goed maken.

De Koninklijke Marechaussee onderschepte recent twee ladingen, waarvan één via de lucht aankwam. Een andere zending kwam over land. Ook de Britse Douane onderschepte twee weken geleden een zending met 25 rubberboten. De lading was onderweg vanuit Turkije en moest via een Brits vliegveld naar Nederland gaan.

"Dat is voor ons nieuw en dat geeft aan dat wij hier ook op in moeten spelen", zegt Erwin, een inlichtingenofficier van de Koninklijke Marechaussee.

Smokkelpakketten op bestelling

Volgens het Openbaar Ministerie (OM) zijn criminele netwerken in Nederland actief die zogenoemde 'smokkelpakketten' op bestelling samenstellen. "Het kopen van de boten, het regelen van benzine en reddingsvesten: daar worden pakketten van gemaakt en die worden geleverd aan mensen in Frankrijk of België", zegt Petra Hoekstra, landelijk officier van justitie migratiecriminaliteit, tegen Nieuwsuur.

Hoekstra wijst nadrukkelijk naar Nederland als plek waar de pakketten, met een waarde van tussen de 10.000 en 20.000 euro per stuk, worden samengesteld.

Een voorbeeld is een zaak in Almere, waar de Marechaussee vorig jaar na intensief onderzoek vijf mannen arresteerde. Twee van hen werden op heterdaad betrapt op een carpoolplaats langs de A1. In hun auto lagen onopgeblazen rubberboten, reddingsvesten en motoren. Daarnaast stond op een telefoon het adres van een camping in het Franse Duinkerke, een bekende plaats waar migranten de oversteek wagen.

Tijdens de overtocht vanuit Frankrijk of België naar Engeland, zitten vaak zestig tot zeventig mensen op de rubberboten. Die kunnen daardoor makkelijk zinken. Franse autoriteiten wijzen erop dat de boten steeds voller worden. De boten zijn volgens Hoekstra "volledig ongeschikt". "Zelfs op het IJsselmeer zou ik er nog niet in gaan zitten."

Ook al is het aantal oversteken over het Kanaal in 2026 tot nu toe ongeveer 42 procent lager dan vorig jaar, toch is het aantal doden ongeveer gelijk gebleven. In 2025 bereikten 670 boten de Britse kust, met in totaal ongeveer 41.500 migranten aan boord. Het voorlopige aantal migranten dit jaar bedraagt iets minder dan de helft. In 2025 vonden minstens 29 mensen de dood in het Kanaal, volgens een telling van persbureau AFP op basis van officiële Franse en Britse bronnen. In 2026 zijn al minstens 22 doden te betreuren.

Waarom Nederland?

De boten zijn volgens justitie afkomstig uit China. Ze worden in zijn geheel of in onderdelen naar Turkije gestuurd en gaan dan naar West-Europa. Deze zomer nog werd een lading boten onderschept in Bulgarije.

De boten werden voorheen vooral in Duitsland opgeslagen, omdat het daar lange tijd niet strafbaar was om betrokken te zijn bij mensensmokkel vanuit Europa naar bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk. Inmiddels is dat wel het geval. Het OM in Nederland denkt dat criminelen daarom ook naar ons land uitwijken.

Op dit moment controleert de Douane nog niet specifiek op dit soort boten uit China. Maar daar komt verandering in. "De inzet is dat de Douane nog dit jaar risicogerichte controles kan uitvoeren op deze vaartuigen", aldus een woordvoerder van het ministerie na vragen van Nieuwsuur. De Inspectie Leefomgeving & Transport (ILT) laat in aanvulling daarop weten: "We zijn op dit moment in gesprek met de Douane om importdata te ontvangen, zodat we ons een beeld kunnen vormen van de handelsstromen van deze rubberboten. Vervolgens zal de ILT samen met de Douane daadwerkelijk controles aan de grens gaan opzetten."

Tientallen miljoenen euro's

Europol heeft berekend dat smokkelaars vorig jaar per boot zo'n 100.000 euro verdienden, na aftrek van het betalen van het smokkelpakket en andere kosten. Alleen al vorig jaar komt dat neer op tientallen miljoenen euro's die criminele netwerken aan deze mensensmokkel verdienen.

Het OM erkent dat veel geld niet wordt teruggevonden. "Nee, we vinden weleens wat geld", stelt Hoekstra. "Maar die hele grote bedragen, dat zit bij mensen die op plekken zitten op deze wereld waar we op dit moment nog niet heel goed bij kunnen."

De 29-jarige vrouw werd vorige week vrijdag dood gevonden in het water aan de Amsteldijk in Amsterdam, na bijna twee weken vermist te zijn geweest. Kort na de vermissing zeiden de politie en haar familie al dat ze zich ernstig zorgen maakten over haar welzijn.

Gisteren werd er een verdachte opgepakt. Het gaat om een 23-jarige man met de Somalische nationaliteit zonder vaste woon- of verblijfplaats. Hij kwam op zijn zesde naar Nederland en heeft een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd. Volgens Het Parool gaat het om Abdi A.

Agenten troffen A. gisterochtend aan bij zijn ouderlijk huis in de Noord-Hollandse gemeente Koggenland, waar ze waren afgegaan op een melding van mishandeling. De pleegvader van de verdachte bleek daar te zijn mishandeld. Een agent herkende A. van het opsporingsbevel in de zaak-Hajar dat diezelfde ochtend onder alle politiekorpsen was verspreid.

Buurtbewoners

Volgens een buurman met wie de NOS in het dorp Spierdijk sprak kwam A. al in de nacht van maandag op dinsdag naar de huizen toe waarin zijn pleegouders inmiddels gescheiden van elkaar wonen. De vriend van de pleegmoeder bevestigt dat de verdachte 's nachts op de stoep stond. Daarna is hij weggegaan, zeggen hij en een buurman.

In de ochtend was A. weer terug, met een hamer. Hij kwam "verhaal halen" bij zijn pleegouders, zegt de buurtbewoner. De sporen daarvan zijn nog te zien vanaf de weg. De ingeslagen ramen van de beide huizen zijn afgedekt met houten platen. Ook de voorruiten van auto's op het terrein zijn vernield.

Na die vernielingen was de pleegvader van de verdachte aan de beurt. Volgens de buurtbewoner werd de man door zijn pleegzoon aangevallen met diezelfde hamer. Het jongere broertje van de verdachte was ook thuis, vertelt de buurman.

Buiten levensgevaar

Niet alleen de kapotte ramen herinneren aan wat zich hier gisteren heeft afgespeeld. De buurman ging na het politieonderzoek naar binnen in het huis van de pleegvader, vertelt hij. "Dat had ik beter niet kunnen doen. Overal was bloed."

Toen de politie gisterochtend arriveerde om de verdachte op te pakken, werd de pleegvader gewond naar het ziekenhuis gebracht. Daar kreeg hij volgens de buurman veertien hechtingen in zijn hoofd.

De man ligt nog steeds in het ziekenhuis, maar is inmiddels buiten levensgevaar, zegt de burgemeester die vanmorgen bij de pleegmoeder langsging om haar een hart onder de riem te steken. De vrouw is erg geschrokken, zegt de burgemeester.

Huiszoeking in Amsterdam

Zij en haar ex namen de verdachte, zijn zusje en broertje lang geleden in huis, blijkt uit gesprekken met buurtbewoners. "Het was nog een klein jochie", zegt een buurtbewoonster. De verdachte werd geboren in Somalië en kwam op zijn zesde naar Nederland.

Waarom de verdachte in het pleeggezin werd geplaatst met zijn jongere broertje en zusje wordt niet duidelijk uit de gesprekken met buurtbewoners. Uiteindelijk ging hij op zijn zestiende weg bij het gezin. Of dat gedwongen was of niet, wordt niet duidelijk.

"Daarna heeft hij nog ergens anders gewoond en toen is hij uit beeld geraakt", zegt een buurman. Volgens de politie heeft de verdachte geen vaste woon- of verblijfplaats.

De verdachte zit vast en mag alleen contact hebben met zijn advocaat. Deze week wordt hij voorgeleid.

De gemeentepolis is een basisverzekering met een aanvullende verzekering die gemeenten samen met een zorgverzekeraar aanbieden aan mensen met een laag inkomen. De gemeente betaalt een deel van de kosten.

Onder meer Utrecht, Breda en Groningen schaften de gemeentepolis al af vanwege de hoge kosten. Mensen die gebruik maakten van die regeling, moeten zich nu 'gewoon' verzekeren. Als ze dezelfde zorg willen moeten ze een hogere premie betalen. Meestal kunnen of willen ze dat niet. Het gevolg is dat ze niet verzekerd zijn voor zorgkosten buiten de basisverzekering, zoals mondzorg en fysiotherapie. Ze gaan dan dat soort zorg mijden. Zo gaan mensen soms niet naar de tandarts, ondanks problemen met hun gebit.

Dat kan uiteindelijk juist tot hogere kosten leiden. Het Instituut voor Publieke Economie (IPE) pleitte daarom onlangs in een rapport voor een landelijke regeling om mensen met een laag inkomen te beschermen tegen hoge zorgkosten.

Het instituut adviseert de meer dan driehonderd lokale regelingen te vervangen door één landelijke aanpak. Daarmee moet zorgmijding worden voorkomen en moeten alle lage inkomens bescherming krijgen.

In Nederland maken 580.000 mensen gebruik van een gemeentepolis. 90.000 mensen zouden er ook baat bij hebben, maar wonen in een gemeente die de polis niet aanbiedt. Nog eens 70.000 anderen kunnen de polis wél aanvragen in hun gemeente, maar doen dat niet omdat de gemeente te weinig bijdraagt aan de premie.

VGZ wil gemeentepolis behouden

VGZ ziet meer in het behoud van de gemeentepolis dan in een landelijke regeling. Daarom roept de zorgverzekeraar gemeenten die de polis niet aanbieden op om opnieuw naar de mogelijkheden te kijken.

"We willen voorkomen dat de overheid een hele eigen regeling in het leven gaat roepen", zegt een VGZ-woordvoerder. "Dat kost heel veel werk, terwijl nog steeds veel gemeenten een gemeentepolis hebben die zijn werk goed doet."

Volgens VGZ zouden gemeenten meerdere pakketten moeten aanbieden. Niet iedereen gebruikt even veel zorg, en als er maar één pakket in een gemeente wordt aangeboden, dan sluit dat vaak niet aan op alle doelgroepen. Daardoor zijn veel inwoners die gebruikmaken van de gemeentepolis oververzekerd.

De regeling valt onder de Participatiewet en gemeenten bepalen zelf of ze eraan meedoen. Doordat veel gemeenten moeten bezuinigen, kiezen ze voor uitgaven waar ze vanaf kunnen, zoals de gemeentepolis. Dat levert op korte termijn winst op.

Maar uit een kosten-batenanalyse van onderzoeksbureau Rebel blijkt dat een fatsoenlijke bijdrage aan de gemeentepolis op termijn goedkoper is voor gemeenten dan het opvangen van de schulden die ontstaan door bijvoorbeeld langdurige zorgmijding.

Tandartsbus

Preventieacties zijn geen onderdeel van de gemeentepolis, maar VGZ zegt de gemeentepolis wel te zien als een manier om meer aan preventie te doen. "We willen juist meer inzetten op preventie, zodat we uiteindelijk de druk op de zorg kunnen verlichten." De zorgverzekeraar noemt als voorbeelden speciale preventieacties voor mensen met overgewicht in Brabant en een tandartsbus in Den Haag, waar mensen gratis hun gebit kunnen laten controleren.

Ook zorgverzekeraars CZ en Menzis zijn voorstander van de gemeentepolis. "We zien binnen gemeenten die gestopt zijn met de regeling dat schulden toenemen en er sprake is van zorgmijding uit angst voor onverwachte extra kosten", zegt een woordvoerder van Menzis. Zorgverzekeraar CZ laat weten dat het ook een brief gaat versturen aan alle gemeenten zonder gemeentepolis.

Zilveren Kruis ziet juist meer in een landelijke regeling. De gemeentepolis biedt volgens de verzekeraar onvoldoende zekerheid, omdat niet iedere gemeente de regeling heeft en de inhoud per gemeente verschilt. Wel zegt Zilveren Kruis de gemeentepolis te blijven aanbieden zolang er geen landelijke wettelijke regeling is.

Postcodediscriminatie

De verschillen in bijdrage tussen gemeenten zijn aanzienlijk. Hoeveel inwoners zelf betalen voor hun zorgverzekering hangt mede af van hun postcode.

Zo was in een uitzending van Pointer te zien dat een inwoner van de gemeente Diemen 64 euro per maand betaalt voor een gemeentepolis. In de naastgelegen gemeente Ouder-Amstel kost dezelfde polis maar 33 euro per maand. Daar draagt de gemeente dus meer bij.

84 gemeenten dragen minstens 40 euro per maand bij, terwijl 53 gemeenten minder dan 20 euro bijdragen. De overige 167 gemeenten zitten daartussenin.

Het is nog niet duidelijk of de 34 gemeenten die geen gemeentepolis aanbieden ingaan op de oproep van VGZ.

De afgelopen uren haalden veel organisaties hun websites uit de lucht vanwege twee grote lekken in de programmeertaal PHP, die wereldwijd voor veel websites wordt gebruikt. Een programmeertaal is een taal waarmee je een computer vertelt wat hij moet doen. Programmeurs gebruiken de talen om websites, apps en software te bouwen.

Waar komt dit beveiligingslek opeens vandaan, en zijn je gegevens veilig? Lees meer in onderstaand artikel door onze techredacteur:

Iets voor 17.00 uur was de website van RTL, waarop onder meer RTL Nieuws publiceert, weer online. Ook techwebsite Tweakers was rond die tijd weer bereikbaar. Websites van verschillende ziekenhuizen en gemeenten waren eveneens uit de lucht en komen gaandeweg weer online.

Overheden

De belangrijke Nederlandse overheidswebsite mijn.overheid.nl was iets na 18.00 uur weer bereikbaar. De site van DigiD was rond 20.30 weer online. DigiD kon op andere sites wel worden gebruikt om in te loggen, ondanks dat de website offline was.

Internationaal werden verschillende overheidswebsites tijdelijk offline gehaald, zoals in België, Finland, Frankrijk en Duitsland. Iets voor 17.00 uur was de website van de Finse overheid weer bereikbaar.

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen over het lek in ons liveblog.

Ondanks de beveiligingsupdate kunnen er nog nieuwe problemen optreden. Zo zou het kunnen dat veel meer mensen dan normaal opeens een PHP-update willen downloaden, waardoor de servers overbelast raken. Ook kunnen software-updates altijd misgaan. De kans dat de bewuste websites later vanavond of zelfs morgen nog offline zijn, lijkt echter klein.

Volgens de Amerikaanse organisatie achter de programmeertaal PHP, PHP Foundation, zijn er vooralsnog geen signalen dat de kwetsbaarheden in de programmeertaal hebben geleid tot misbruik van bedrijven via hun websites. Dat beamen het Nederlandse NCSC en het Amerikaanse CISA, beide gespecialiseerd in cybersecurity. Zij zeggen geen actief misbruik van het lek te hebben gezien.

PHP

PHP Foundation communiceerde gisteren dat het vandaag een beveiligingsupdate zou doorvoeren. Hackers grepen de aankondiging aan om het lek te lokaliseren en informatie erover te verspreiden. Die informatie kunnen kwaadwilligen misbruiken, bijvoorbeeld door websites die gebruikmaken van de programmeertaal binnen te dringen en klantdata te stelen.

De laatste weken komen rubberboten ineens vaker in Nederland aan met vrachtvliegtuigen vanuit Turkije. Zulke grote rubberboten kunnen worden ingezet bij mensensmokkel over Het Kanaal. Vandaar dat de douane nu strengere controles wil gaan uitvoeren.

De boten zijn volgens justitie afkomstig uit China. Ze worden in zijn geheel of in onderdelen naar Turkije gestuurd en gaan dan naar West-Europa. Maar waarom is Nederland nu ineens de bestemming?

Websites op zwart door lek in programmeertaal

Meerdere websites gingen vandaag op zwart - onder andere die van RTL Nieuws, DigiD.nl en MijnOverheid. Aanleiding is dat in de programmeertaal, genaamd PHP (Hypertext Preprocessor), lekken ontdekt zijn.

In de studio: cybersecuritydeskundige Pim Takkenberg.

Megaboetes techgiganten

Europa probeert Amerikaanse techgiganten als Google, Meta en Amazon al jaren te dwingen zich aan de wet te houden. Rita Wezenbeek is degene die het namens Europa opneemt tegen de bedrijven van miljardairs als Elon Musk, Mark Zuckerberg en Jeff Bezos. Onder haar leiding deelde de Europese Commissie al flinke boetes uit.

Wij volgden haar in Brussel. Wie is deze vrouw en wat beweegt haar?

Mishandeling Spaanse jeugdzorginstelling

Nederlandse organisaties stuurden jarenlang jongeren met gedragsproblemen naar een Nederlands 'gezinshuis' in Spanje. Daar kregen ze te maken met extreme behandelmethodes. Experts spreken van "structurele mishandeling en kindermarteling".

De vraag rijst: wat kunnen deze jongeren juridisch doen tegen hun verzorgers?

Wat ooit begon als een conferentie over dancemuziek voor een paar honderd kenners in debatcentrum De Balie, is uitgegroeid tot een cultureel evenement met onder meer panels, festivals en feesten door de hele stad. Meer dan 300 locaties doen mee, van grote festivallocaties als de Johan Cruijff Arena tot kleine clubs, vinylzaken, theaterzalen, cafés, hockeyclubs en zelfs verzorgingshuizen.

De spreiding van locaties is door de jaren heen toegenomen. ADE speelde zich dertig jaar geleden enkel af in clubs en op locaties in de binnenstad, zoals Paradiso, de Melkweg en Escape. Nu gebeurt er in elk stadsdeel van Amsterdam wel iets, en zelfs daarbuiten.

Zo organiseert de organisatie achter Awakenings voor het tweede jaar op rij al zijn feesten in de SugarFactory, de voormalige suikerfabriek in Halfweg.

72 locaties

Die verbreding is ook terug te zien in het kunst- en cultuurprogramma. Zo treden het Nationale Ballet en het Concertgebouworkest op en zijn er dansvoorstellingen, kunstprojecten en audiovisuele installaties te zien, bijvoorbeeld in de Oude Kerk.

Anne van der Weijden is curator van dit onderdeel van ADE. "Toen ik in 2023 begon, deden zo'n twintig locaties verspreid over de stad mee en was ik in mijn eentje verantwoordelijk voor het programma. Dit jaar zijn er 72 locaties, vaak met dagelijks voorstellingen of optredens, en heb ik een team achter me. Daardoor kunnen we niet alleen meer programmeren, maar ook met een breder en diverser aanbod komen."

Waar fondsen de nachtcultuur voorheen links lieten liggen, ziet Van der Weijden steeds meer bereidheid om te investeren in het kunst- en cultuurprogramma van ADE, dat een stichting is. "Dat heeft ervoor gezorgd dat het programma zo heeft kunnen groeien."

Volgens Wiecher Troost, verantwoordelijk voor de programmering van het evenement, worden elektronische muziek en nachtcultuur met name door beleidsmakers steeds serieuzer genomen.

De coronaperiode is daarin een belangrijk kantelpunt geweest, zegt hij. "Sindsdien hebben fondsen veel beter in de gaten wat er leeft onder jongeren in het nachtleven. Jonge en diverse beleidsmakers zijn daarin belangrijke aanjagers geweest."

Niet de hele nacht doorhalen

Elektronische dancemuziek waaide ruim dertig jaar geleden vanuit de VS over naar Europa en vond zijn oorsprong in clubs. Maar daaromheen bestaat een veel bredere cultuur, aldus Troost. "Denk aan dans, videokunst, lichtkunst, decorbouw en andere kunstvormen. Nachtcultuur is veel meer dan raven."

Langzaam maar zeker verdwijnt het beeld dat ADE enkel draait om drugs en feesten die tot diep in de nacht doorgaan. De zwart-gele ADE-vlaggen die tegenwoordig door heel Amsterdam hangen, waren in de beginjaren nog ondenkbaar. Dat was vooral weggelegd voor andere culturele evenementen.

Veel mensen die met dance zijn opgegroeid, willen bovendien niet meer de hele nacht doorhalen in een club, maar wel verbonden blijven met het nachtleven en de cultuur daaromheen, ziet Troost. "Dat is een ontwikkeling die we ook bij andere doelgroepen zien."

Twee woonzorglocaties in de Jordaan doen dit jaar voor het eerst mee aan ADE. "We wilden een keer iets anders doen dan normaal", zegt activiteitenbegeleider Chiara Cherillo van De Rietvinck. Daar vindt vanmiddag een 'ravebingo' plaats.

"We hebben een dj geregeld die een milde vorm van techno draait, afgewisseld met Jordaanse klassiekers", vertelt Cherillo. "Daar hebben we een bingo aan gekoppeld. De winnaar krijgt een nieuwe rollator en een festivalticket." Op een andere locatie, bij de Makroon, staat er morgen een Rollator Rave op de planning.

Zo zag die Rollator Rave eruit:

Met flyers bij cafés in de Jordaan wierf Cherillo vrijwilligers voor de twee evenementen. Het idee erachter was om de jongere en oudere generatie met elkaar in contact te brengen. "We willen dat onze bewoners onderdeel blijven van de maatschappij en betrokken blijven bij wat er speelt in Amsterdam."

De leefwereld van bewoners van een woonzorglocatie is vaak klein, zegt Cherillo. "Als mensen van buiten langskomen, zorgt dat voor extra aandacht. Dat betekent veel voor onze bewoners. We willen ook een bepaald beeld uitdragen: een woonzorglocatie kán meedoen aan ADE."

Grens bereikt

Steeds vaker sluiten Amsterdamse plekken met een eigen achterban aan bij ADE, van een yogastudio die een speciale technosessie organiseert tot een family rave voor ouders en kinderen of een net opgeleverd, toonaangevend pand dat zijn deuren opent voor het publiek.

Troost begrijpt die trend wel. "Je bent onderdeel van iets groters dat in de stad gebeurt." Die verbreding moet volgens hem ook de komende dertig jaar centraal blijven staan." We zitten al op onze grens van 600.000 bezoeker per jaar. Ons doel is niet om nog groter te worden, maar juist om meer gemeenschappen bij ADE te betrekken."

Doordat de de bonden en de werkgevers opnieuw met elkaar om tafel gaan, zijn de geplande stakingen voorlopig van de baan, melden FNV en CNV in een persbericht. Dat geldt ook voor de staking die morgen zou plaatsvinden.

Begin oktober kondigden de vakbonden aan iedere week een dag te staken vanwege mislukte cao-onderhandelingen. Vorige week was het voor het eerst zover. Toen legden onder anderen medewerkers van vervoerders als Arriva, Keolis en Qbuzz het werk neer. Daardoor reden in verschillende regio's veel bussen en regionale treinen niet.

'Belangrijke toezeggingen'

Gisteren stuurde de werkgeversvereniging voor het openbaar vervoer (VWOV) al een brief met een uitnodiging om opnieuw te onderhandelen. Volgens de bonden was de brief nog te vaag.

Vanochtend kregen FNV en CNV een nieuwe brief, waarin volgens een CNV-onderhandelaar "alle voorstellen om de cao te verslechteren van tafel zijn gehaald". Volgens de vakbonden staan in de brief "belangrijke concrete toezeggingen", die voldoende basis bieden om de onderhandelingen opnieuw op te starten.

De vakbonden eisen onder meer 9,5 procent extra salaris over een periode van twee jaar en betere arbeidsvoorwaarden voor ouder personeel.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Klimaatwetenschapper Leo Meyer was bij de klimaattop in Parijs in 2015 en vertelt in podcast De Dag hoe toentertijd werd afgesproken dat de aarde maximaal 2 graden mag opwarmen, maar dat landen streven naar maximaal 1,5 graad. Maar ook toen al was duidelijk dat dat grote stappen zou vergen.

Klimaatredacteur Rob Ramaker ziet dat die stappen de afgelopen jaren niet zijn gezet en dat de VS uit vrijwel elk klimaatberaad stapte na het aantreden van president Trump.

De VN schetst nu een plan om opnieuw terug te keren onder de 1,5 graad. Maar om dat te bereiken zijn enorme stappen nodig. Voor nu stevenen we op andere cijfers en daarmee andere gevolgen van klimaatverandering af.

Reageren: mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Wouter Sloekers & Judith van de Hulsbeek