Het rijhulpsysteem werd anderhalf jaar onderzocht en getest. Als het systeem goed wordt gebruikt, levert het een positieve bijdrage aan de verkeersveiligheid, concludeert de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW). Hierbij benadrukt de dienst dat de bestuurder altijd verantwoordelijk blijft en de controle moet houden.

Op je telefoon kijken of een boek lezen achter het stuur, mag dus niet. Een automobilist moet altijd de ogen op de weg houden en in staat blijven om het stuur over te nemen. De RDW stelt daarom dat de auto's met het FSD-systeem niet zelfrijdend zijn, maar dat ze de bestuurder ondersteunen.

Het systeem checkt tijdens het rijden of de bestuurder voldoende oplet. Als dat niet zo is, gaat er een melding af en moet de bestuurder bewijzen dat hij wel alert is. In het uiterste geval kan het systeem tijdelijk niet meer worden ingeschakeld.

Aanvraag Europese Commissie

Mogelijk mogen de zelfrijdende Tesla's straks in de hele Europese Unie de weg op. De RDW gaat hiervoor een aanvraag indienen bij de Europese Commissie. De EU-lidstaten zullen hier vervolgens over stemmen.

In de Verenigde Staten zijn Tesla's met het FSD-systeem al langer toegestaan. De voertuigen in de VS zijn volgens de RDW niet één op één te vergelijken met de zelfrijdende Tesla's die straks in Nederland rondrijden. In de Verenigde Staten gebruiken de auto's andere softwareversies.

"Dan loopt onze gemeentelijke dienstverlening vast", zegt de Amsterdamse wethouder Alexander Scholtes. "Dan kunnen onze ambtenaren mogelijk niet meer mailen, geen vergunningen afgeven en kan het zijn dat we gegevens van onze burgers kwijtraken."

Dit scenario is hypothetisch, maar er wordt door de grillige geopolitieke tijden toch rekening mee gehouden. Een groot deel van de Europese internetdata staat nu nog op servers van Amerikaanse opslagdiensten. "Dat maakt ons kwetsbaar", zegt Scholtes.

Die zorg wordt gedeeld door experts en de landelijke politiek, die digitaal onafhankelijker wil worden. Scholtes spreekt er vandaag over met de bedrijven die de komende jaren zes datacentra in Amsterdam bouwen. De gemeente wil "meer regie" over die centra.

'Reserveer serverruimte voor Europese partijen'

De bouw van nieuwe datacentra is inmiddels verboden in de hoofdstad, maar deze zes hadden al een vergunning. Het bedrijf Equinix bouwt er twee. Omdat de gemeente zich jarenlang verzette tegen de komst van datacentra, zag directeur Michiel Eielts de gespreksuitnodiging niet aankomen. "Maar vanwege de geopolitieke en economische noodzaak is de atmosfeer rond datacentra aan het draaien."

Hij pleit ervoor om weer nieuwe datacentra toe te staan in Amsterdam. "Anders worden we meer afhankelijk van het buitenland."

Voorlopig is de gemeente dat niet van plan, vooral vanwege de beperkte ruimte op het stroomnet. Datacentra zijn stroomslurpers. Wethouder Scholtes hoopt de bedrijven ertoe te bewegen een deel van hun "schaarse" serverruimte voor Amsterdamse, Nederlandse en Europese bedrijven en overheden te reserveren.

Daarvoor zal hij flink wat overtuigingskracht nodig hebben. Equinix wil geen klanten voorrang geven. "Wij gaan ons businessmodel niet veranderen", zegt Eielts. "Zo zit de IT-wereld niet in elkaar. Het zou ook raar zijn als datacentra buiten Europa zeggen: we willen geen Philips."

Scholtes erkent dat de datacentra "niks verplicht zijn" aan de gemeente. "Ze bepalen zelf aan wie ze de capaciteit verhuren. Maar het zou al een enorme beweging zijn als ze überhaupt ruimte reserveren voor een Europese partij."

Maar zou de gemeente daarmee überhaupt digitale autonomie kunnen bereiken? Equinix is een Amerikaans bedrijf. Via de zogenoemde Cloud Act kan de Amerikaanse overheid gegevens opeisen die op Equinix-servers staan. "Daar zit nog wat kwetsbaarheid", erkent Scholtes.

Volgens Eielts is dat opeisen van gegevens door de Amerikaanse overheid bij zijn bedrijf echter technisch onmogelijk. "We kunnen niet in de servers van onze klanten komen. We zouden zo'n verzoek ook nooit honoreren."

'Volledige autonomie is utopie'

Hoe dan ook: volledige onafhankelijkheid zou inhouden dat alle appjes die we sturen, de foto's die we digitaal opslaan en de belastingaangiftes die we doen, opgeslagen en verwerkt worden in Nederlandse of Europese datacentra op Nederlandse of Europese bodem.

Voordat Europa daarvoor genoeg eigen datacentra heeft, zullen er jaren verstreken zijn. En zelfs dan is de vraag hoe waterdicht die dataverwerking is. Eielts: "Een datacentrum bestaat nooit volledig uit Europese software en hardware. Volledige digitale autonomie is dus een utopie."

Dat melden bronnen van binnen en buiten Chipsoft, die van de details op de hoogte zijn. Ze benadrukken dat het onderzoek nog loopt en nog niet alle informatie boven tafel is.

De hack kwam gisteravond aan het licht. Aanvallers wisten toegang te krijgen tot systemen van Chipsoft, dat software voor patiëntendossiers maakt. Daarbij wisten ze ook toegang te krijgen tot servers met data van huisartsen. Of ze gegevens hebben buitgemaakt, is onbekend. Huisartsen moeten er wel rekening mee houden dat dat is gebeurd, zeggen betrokkenen.

Hoe ver de hackers hebben weten door te dringen in de data van huisartsenpraktijken, is ook nog onbekend. Het gaat sowieso om een relatief klein aantal: waar Chipsoft de marktleider is onder ziekenhuizen, met een marktaandeel van zeventig procent, is dat onder huisartsen veel minder, laat branchevereniging LHV weten.

Chipsoft maakt software waarmee ziekenhuizen en huisartsen patiëntendossiers kunnen opslaan. Ook levert het systemen waarmee die dossiers op afstand toegankelijk kunnen worden gemaakt, zodat patiënten hun dossier kunnen inzien of kunnen communiceren met hun zorgverlener.

De vrees bestond dat ook ziekenhuizen via de systemen van Chipsoft zouden kunnen zijn gehackt. Dat lijkt dus niet te zijn gebeurd, hoewel bronnen benadrukken dat het onderzoek nog niet is afgerond.

Overigens laat de Autoriteit Persoonsgegevens weten dat "een aantal" ziekenhuizen wel melding heeft gemaakt van een "vermoedelijk datalek". Ook een onbekend aantal huisartsen heeft dat gedaan. Organisaties moeten een datalek binnen 72 uur melden. Als het toch geen datalek blijkt, kunnen ze de melding weer intrekken.

Onderzoek

De NOS doet onderzoek naar deze en andere ransomware-aanvallen. Wil je vertrouwelijk praten met onze journalisten? Dat kan via mail, maar beter nog via de versleutelde chat-app Signal.

Vijftien ziekenhuizen hebben sinds gistermiddag, toen de ransomware-aanval aan het licht kwam, zelf preventief de webtoegang tot hun patiëntendossiers geblokkeerd. Daarvan zijn er op dit moment nog twaalf offline. In de meeste gevallen ging het daarbij om ziekenhuizen die hun patiëntendossiers meer dan gemiddeld aan de Chipsoft-systemen hadden gekoppeld.

Ziekenhuizen laten weten aan de NOS dat de patiëntenzorg niet in het geding is geweest en dat het ging om voorzorgsmaatregelen.

Andere informatie

Het is nog niet duidelijk of de aanvallers wel andere informatie van de Chipsoft-systemen hebben buitgemaakt. Ook is nog niet bekend of daarbij ook bijvoorbeeld gegevens van Chipsoft-medewerkers in het geding zijn.

Ransomware-aanvallers vallen bedrijven en andere organisaties aan en stelen daarbij doorgaans gevoelige informatie, zoals persoonsgegevens van medewerkers of klanten en bedrijfsgeheimen. Als organisaties niet betalen, worden de gegevens gepubliceerd.

Onlangs gebeurde dat bij Odido. Het bedrijf betaalde niet, waarna gegevens van miljoenen klanten werden gepubliceerd. Het ging daarbij ook om gevoelige gegevens, bleek uit onderzoek van de NOS.

Ook een laboratorium dat voor Bevolkingsonderzoek Nederland uitstrijkjes verwerkte, werd afgelopen jaar gehackt. Het ging daarbij om het onderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarbij lijkt een betaling te hebben voorkomen dat alle gegevens zijn gepubliceerd, al heeft het bewuste laboratorium dat nooit bevestigd.

Het maakt deel uit van de 'AI-sprong' die Estland wil maken in het onderwijs. De Baltische staat behoort wereldwijd tot de koplopers als het gaat om de inzet van kunstmatige intelligentie op school. "Een nieuw hoofdstuk in de ontwikkeling van ons onderwijs en onze digitale samenleving", kondigde president Karis bij de lancering vorig jaar aan.

Waar in veel landen met de nodige zorg wordt gekeken naar de impact die AI heeft op de ontwikkeling, hebben ze in Estland een methode ontwikkeld om het juist op te nemen in het curriculum.

In samenwerking met Open AI - het bedrijf achter ChatGPT - werd een AI-variant ontwikkeld die niet zomaar antwoorden geeft, maar kinderen probeert te begeleiden om zelf tot een antwoord te komen. Het lijkt op de reguliere versie, maar is anders ingesteld.

Tientallen scholen zijn er de afgelopen maanden in de bovenbouw mee begonnen. "We dachten dat AI het werk voor ons zou doen", zegt de 16-jarige Richard enigszins verbaasd van achter zijn laptop. "Maar hij stelt juist vragen en dan moeten wij de antwoorden vinden. Het maakt de opdracht makkelijker, maar hij doet het werk niet voor ons."

De opdracht voor deze scheikundeles is om een mindmap te maken van verschillende elementen. Ook Grete (16) merkt dat ze geen makkelijk antwoord krijgt. "Het laat je harder nadenken, en ik ben er meer mee aan het samenwerken."

Goede prompt

Kinderen vinden het spannend om mee te werken, ziet tech-expert Emma Sinitamm, verantwoordelijk voor de begeleiding van het programma op het Mustamäe-gymnasium. Maar het zorgt ook voor de nodige stress, werken met deze vorm van AI. "De kinderen zijn gewend dat ze meteen een antwoord krijgen. Dus ze raken gefrustreerd."

Volgens Sinitamm gebruiken de scholieren toch wel AI. Dus daarom is het beter om ze te leren het op een juiste manier te gebruiken, en te helpen hoe ze bijvoorbeeld een goede prompt kunnen schrijven.

Nieuwe verantwoordelijkheid

Eerder begon Estland met de inzet van AI voor docenten. Ook in Nederland wordt nu geëxperimenteerd met nakijktools voor leraren, maar nog niet met kunstmatige intelligentie afgesteld op scholieren.

In Estland klinkt terug wat de grote techbedrijven zeggen: AI is er, dus we kunnen niet anders dan het omhelzen. Van ouders heeft ze niet echt zorgen gehoord, zegt Sinitamm. Maar van de docenten wel. Want nu AI deel wordt van het curriculum, betekent het weer een nieuwe verantwoordelijkheid.

Aanpassen aan nieuwe technologieën is een punt van nationale trots voor Estland. Eerder maakte het een vergelijkbare sprong met het omschakelen naar digitale dienstverlening, waar het land nu wereldwijd koploper in is. Dat Estland de zorgen van andere landen over de impact van de digitale samenleving op kinderen minder deelt, blijkt ook uit het feit dat ze tegen een socialemediaverbod zijn.

Volgens AI Leap - de stichting die verantwoordelijk is voor de sprong die Estland wil maken - moeten tegen het einde van de lente zo'n 20.000 scholieren gebruik maken van deze versie van ChatGPT. De stichting is voor de helft gefinancierd door de overheid, en voor de helft door Estse bedrijven.

"AI heeft zich opgedrongen aan ons onderwijs", zegt Ivo Visak van AI Leap. "We zoeken naar manieren zodat het scholieren kan helpen, en niet netto een negatief effect zal hebben." Hoewel EU-landen steeds meer vragen stellen over de groeiende afhankelijkheid van Amerikaanse AI, is er volgens Visak op het moment nog geen goed alternatief.

Sneller antwoord

De universiteit van Tartu is begonnen met een onderzoek naar de gevolgen voor de ontwikkeling. De eerste resultaten worden in het najaar verwacht. Als het goed uitpakt, is het de bedoeling dat alle scholen in Estland ermee gaan werken.

Al zien ze hier ook dat er geen grip is op wat kinderen doen buiten het klaslokaal. Gaat Grete de schoolversie van ChatGPT gebruiken voor haar huiswerk? "Daar gebruik ik de normale versie", geeft ze met een lach toe. "Want die geeft sneller antwoord."

De politie van Wuhan spreekt van "een storing" waardoor taxi's van het bedrijf Baidu stil kwamen te staan.

De politie kreeg meerdere meldingen van auto's die midden op de weg tot stilstand waren gekomen. Op sociale media zijn foto's en video's te zien van auto's die op drukke autowegen stilstaan.

'Geen gewonden'

De politie zegt dat er geen gewonden zijn gevallen en dat passagiers veilig uit de voertuigen konden komen. Op sociale media circuleren wel beelden van voertuigen die tegen de stilstaande taxi's oprijden.

De zelfrijdende Apollo Go-taxi's van Baidu worden in meer steden in China gebruikt.

90 minuten

Tegen nieuwssite Wired vertelt een student die anoniem wil blijven dat ze ongeveer 90 minuten in een zelfrijdende taxi vastzat. Volgens haar hield de auto er "vier á vijf keer" mee op voordat die stil bleef staan voor een kruispunt.

Een scherm in de auto vroeg de passagiers te blijven zitten en te wachten op een medewerker van het bedrijf die er snel aan zou komen. Omdat die niet kwam en telefonisch contact ook niets opleverde, besloten de student en de andere passagiers uit te stappen.

Stroomstoring

Het is niet de eerste keer dat een taxidienst met zelfrijdende auto's met problemen kampt. Zo kwamen taxi's van het bedrijf Waymo in december vorig jaar tot stilstand in San Francisco. Dat gebeurde na een stroomstoring in de stad na een brand. Door de stroomstoring werkten de verkeerslichten niet meer.

De zelfrijdende auto's zijn geprogrammeerd om dan een signaal te sturen naar menselijke medewerkers op kantoor om te beoordelen of het veilig is om verder te rijden. Maar omdat bijna 1600 auto's tegelijk zo'n signaal stuurden, kon het systeem dat niet aan en bleven de auto's in sommige gevallen meer dan vijftien minuten op straat stilstaan.

De iPhone is misschien wel het succesvolste stuk consumentenelektronica dat ooit is gemaakt. Apple verdient jaarlijks dik 200 miljard dollar aan de verkoop ervan en dat is meer dan de helft van de totale inkomsten van het bedrijf. Onder meer daardoor is Apple na chipmaker Nvidia het waardevolste bedrijf ter wereld.

Dat succes had nooit kunnen plaatsvinden zonder een van Apples eerste computers: de Apple II, schrijft techsite The Verge. Computers waren in de jaren 70 iets voor hobbyisten die ze zelf in elkaar zetten. Apple pakte het anders aan: de computer kon aangesloten worden op een scherm.

Elke computer voor de Apple I was een vreselijk, onbegrijpelijk apparaat, behalve voor computerexperts, zei Apple-medeoprichter Steve Wozniak in 2014 tegen Bloomberg. "De Apple I was de eerste computer met een scherm, een televisie. Je typt de woorden op je toetsenbord en ziet ze verschijnen op de televisie", zei Wozniak. "Dat was een keerpunt in de geschiedenis."

Het was Wozniak die de computers ontwierp en in elkaar zette. In het eerste jaar van de Apple I uit 1976 werden er zo'n honderd verkocht. De Apple II van een jaar later deed het beter: een paar duizend in een jaar tijd.

De Apple II werd pas echt een succes nadat twee programmeurs en ondernemers in 1979 een spreadsheetprogramma hadden uitgebracht, speciaal voor dit apparaat, schrijft The Verge. Daarmee konden boekhouders en accountants hun werk veel sneller doen dan met pen en papier.

Vertrek en terugkeer Steve Jobs

In 1984 introduceerde Apple de Macintosh: computer en scherm in één apparaat, met een muis om hem te bedienen. De computer is vooral iconisch vanwege de reclame die datzelfde jaar werd uitgezonden. De boodschap was: de Macintosh is anders.

Toch was de Macintosh in eerste instantie geen verkoopsucces. Het apparaat was te duur, de Apple II verkocht beter. Ook de voorgangers van de Macintosh waren in dat opzicht een mislukking. Het leidde uiteindelijk tot het vertrek van medeoprichter Steve Jobs in 1985.

In de jaren 90 keerde Jobs terug, toen het niet goed ging met Apple, onder meer door concurrentie van Microsoft Windows. Met Jobs' terugkeer brak een gouden tijd aan voor Apple, analyseert The Verge. De introductie van de iMac in 1998 was het begin van "een van de succesvolste periodes" die een bedrijf heeft gekend.

De piek van dat succes ligt in 2007 met de introductie van de iPhone. Het apparaat bepaalt voor een groot deel hoe smartphones er ook vandaag nog uitzien.

Niet alleen succes

De iPhone leverde ook na Jobs' dood in 2011 genoeg geld op om ook fouten te maken. Zo kondigde Apple in 2017 een apparaat aan waarmee drie verschillende apparaten tegelijk draadloos konden worden opgeladen. Het product is nooit uitgebracht.

Het Amerikaanse bedrijf had ook grotere plannen die mislukten. In 2024 stopte Apple met de ontwikkeling van een auto, nadat het bedrijf er volgens Bloomberg tien jaar mee bezig was geweest. Het project zou meer dan een miljard dollar per jaar hebben gekost.

De nieuwste gadget van Apple is een soort skibril waarmee je virtuele beelden kunt bekijken en die twee jaar geleden in de verkoop ging. Het apparaat is geen verkoopsucces, maar laat wel zien dat Apple op zoek is naar het volgende grote ding, schrijft Bloomberg.

Het volgende grote ding

Apple werkt volgens Bloomberg aan een bril en een hanger die als ketting gedragen kan worden of vastgemaakt kan worden aan een kledingstuk. De apparaten zouden zijn voorzien van een camera en microfoon, zodat de drager ze met zijn stem kan bedienen.

Grote concurrenten zijn daarom niet alleen Microsoft voor computers en Samsung voor smartphones, maar ook Meta (van Facebook) en OpenAI (van ChatGPT). Meta heeft al een camerabril uitgebracht en OpenAI werkt aan een apparaat waarover weinig bekend is. Daarmee betreedt Apple een nieuwe markt waarvan nog onduidelijk is of die succesvol gaat zijn.

Apples tablets, horloges en koptelefoons leveren het bedrijf geld op, maar niets komt in de buurt van het succes van de iPhone. Er zijn er inmiddels meer dan drie miljard van verkocht.

Uit een data-analyse van de NOS blijkt dat de hoeveelheid volmachtstemmers in individuele stembureaus bovendien nog veel hoger kan uitvallen. In Den Haag stemde op sommige stembureaus een op de drie kiezers via een volmacht.

Het systeem van volmachten kwam deze verkiezingen opnieuw in opspraak: de burgemeester van Gorinchem deed aangifte van verkiezingsfraude. Volgens de burgemeester zijn mensen thuis en telefonisch onder druk gezet om een volmacht af te geven. Sinds 1 januari zijn de regels tegen ronselen aangescherpt. Vanavond wordt duidelijk of er in Gorinchem een herverkiezing komt.

Zwakte in verkiezingsproces

Bij het ronselen van volmachten worden stempassen verzameld om een bepaalde partij of kandidaat te helpen. Er zijn vaker incidenten: zo werd de Roermondse politicus Jos van Rey ervoor veroordeeld. Op grote schaal lijkt fraude niet voor te komen.

De bezwaren tegen volmachten zijn echter breder. "Je weet nooit zeker onder welke omstandigheden iemand zijn stempas heeft afgestaan, en of degene die voor jou gaat stemmen ook echt stemt wat je wil", zegt directeur John Bijl van het Periklesinstituut, dat gemeenten adviseert over onder meer verkiezingen. "Het zal altijd een zwakte in ons verkiezingsproces blijven."

Verkiezingswaarnemers van de OVSE waarschuwden de afgelopen decennia herhaaldelijk voor de "buitenproportionele inzet" van volmachten in Nederland. Volgens de organisatie staat die op gespannen voet met het stemgeheim en het principe dat iedereen één stem zou moeten hebben.

Er is een handvol democratieën dat stemmen per volmacht toestaat, maar nergens gebeurt het zo vaak als in Nederland. In andere landen zijn de regels ook strenger, blijkt uit onderzoek. Officieel is een volmacht bedoeld voor wie niet in staat is om te stemmen, maar veel Nederlanders laten uit gemak iemand anders voor hen stemmen.

Ook maakt de OVSE, die elk jaar z'n 30 verkiezingen in Europa, Noord-Amerika en Azië monitort, zich zorgen over het grote verschil in gebruik van volmachten tussen verschillende regio's.

Grote verschillen

De verschillen tussen gemeenten zijn inderdaad flink: in Urk stemt ruim 20 procent per volmacht, in de gemeente Groningen slechts 7 procent. Ter vergelijking: een aandeel van 7 procent volmachtstemmen was in Vlaanderen reden voor landelijk nieuws en extra onderzoek. De burgemeester van Ninove sprak in 2024 van een "schrikwekkend hoog aantal".

Individuele stembureaus kunnen nog veel hoger uitkomen. In buurthuis Sam Sam in de Haagse Schilderswijk wandelden zo'n 450 kiezers naar binnen, maar er werden ruim 700 stemmen uitgebracht. Met meer dan een derde aan volmachtsbewijzen is dat het hoogste aandeel volmachten van alle stembureaus.

Hoogste aantal volmachtstemmen?

Wie de verkiezingsresultaten analyseert, ziet dat niet een stembureau in Den Haag maar de gemeente Hoeksche Waard het stembureau met het hoogste percentage volmachtsstemmen heeft: 38 procent. Dat blijkt echter een fout, laat de gemeente Hoeksche Waard weten. Bij het tellen van de stemmen zijn 161 volmachten geregistreerd, maar het waren er eigenlijk 61. "Omdat de uitslag al definitief is vastgesteld en de fout geen gevolgen heeft voor het aantal stemmen, kiezen we niet voor een correctie", laat een woordvoerder weten.

De dertien stembureaus met de hoogste percentages volmachten staan allemaal in de gemeente Den Haag. Ook in Bergen op Zoom, Rotterdam en het in opspraak geraakte Gorinchem staan stembureaus met relatief veel volmachtsstemmen. In al die stembureaus ging circa een kwart of meer van de stemmen per volmacht.

De hoogste percentages volmachtsstemmen lijken voor te komen in "christelijke gemeenschappen als Urk en Volendam en in wijken waarin de meerderheid een migratie-achtergrond heeft", meldde de OVSE op basis van een inventarisatie door de Kiesraad.

De regels voor het ronselen van volmachten zijn per 1 januari van dit jaar aangescherpt: het is nu sneller strafbaar om iemand om een volmacht te vragen, en er staan hogere straffen op. Maar tegen de andere bezwaren tegen volmachtsstemmen gebeurt weinig, concludeerde jurist Edward Brüheim in 2023. Daardoor is er nog steeds het gevaar dat iemand op een andere partij stemt dan afgesproken of door bijvoorbeeld een partner of ouder wordt gedwongen zijn volmacht af te geven.

Helemaal afschaffen is ook problematisch, zegt directeur Bijl van het Perikles-instituut. "Dat gaat ook kiezers kosten, is dat het waard?" De opkomst in bijvoorbeeld Rotterdam is met 40 procent al laag. "Als die nog lager wordt, doet dat wel pijn aan mijn hart."

Verantwoording

Voor dit artikel analyseerde de NOS de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen. We baseerden ons daarbij op de zogenoemde OSV-bestanden die alle gemeenten na afloop van de verkiezingen publiceren. Daarbij vergeleken we het aantal geregistreerde volmachtbewijzen met het aantal "toegelaten kiezers", het aantal dat staat voor alle kiezers die met een stempas of een volmachtbewijs zijn geregistreerd.

Van de gemeenten Stichtse Vecht en Vlaardingen konden beperkt geldige uitslagen worden ingeladen ten tijde van het onderzoek: de uitsplitsing naar aantal stembureaus ontbrak in die gemeenten, waardoor individuele stembureaus niet zijn meegenomen in het onderzoek. In het geval van de gemeente Scherpenzeel hebben we de details op stembureauniveau met software van de Kiesraad zelf omgezet naar het juiste formaat. In de gemeenten Hilversum en Wijdemeren waren geen verkiezingen door herindelingen.

De gemeente Den Haag was niet bereikbaar voor commentaar.

Het incident werd dinsdag ontdekt, meldt de Europese Commissie. Er zou sprake zijn geweest van een aanval op de server waarop de EU-sites draaien. De verschillende sites zijn tijdens de hack online gebleven.

Volgens de EC zijn de gevolgen door snel handelen beperkt, maar er zijn wel data gestolen. De consequenties worden nog onderzocht. Op basis van de eerste bevindingen concludeert de Europese Commissie dat de interne systemen niet zijn getroffen.

350 GB aan data gestolen

Technologienieuwswebsite BleepingComputers meldde het nieuws vanochtend als eerste en heeft contact met de daders, die claimen dat ze 350 gigabyte aan data hebben gestolen.

De hackers zouden meerdere databases hebben buitgemaakt, toegang hebben gehad tot informatie van EC-medewerkers en een e-mailserver. Volgens BleepingComputers zijn de hackers niet van plan om de Europese Commissie af te persen met de data, maar zullen ze de gegevens "op een later tijdstip" online lekken.

Mobiele apparaten

De commissie had op 30 januari ook al te maken met een cyberaanval. Toen werd een platform gehackt dat gebruikt werd voor het beheer van mobiele apparaten. Hackers kregen toen toegang tot de namen en mobiele nummers van medewerkers.

In januari werden andere Europese instellingen op soortgelijke wijze aangevallen, waaronder in Nederland de Autoriteit Persoonsgegevens en de Raad voor de Rechtspraak. Daarbij werden op 29 januari werkgerelateerde persoonsgegevens buitgemaakt.

Het expertisecentrum online misbruik Offlimits daagde Grok en X vorige maand voor de rechter. Het is via de app mogelijk om zonder toestemming mensen virtueel 'uit te kleden' en deze beelden vervolgens te verspreiden. Ook kan er kinderpornografisch materiaal mee worden gemaakt.

Het bedrijf achter Grok zei eerder dit soort beelden tegen te willen gaan, en dat het maatregelen heeft getroffen hiertegen, maar de rechter concludeert nu dat de maatregelen niet effectief genoeg zijn. Het lukte Offlimits kort voor de zitting nog om uitkleedvideo's te maken met Grok.

Boete

Het verbod geldt voor beelden van personen die in Nederland wonen en voor het maken en verspreiden van beelden in Nederland.

Voor elke overtreding moet Grok 100.000 euro betalen, en het boetebedrag kan oplopen tot een maximum van 10 miljoen euro. Ook mag Grok niet meer onderdeel zijn van X, zo lang het mogelijk is om deze beelden te maken.

Het Europees Parlement heeft vandaag ingestemd met een verbod op uitkleedapps. Voor de zomer moeten zulke apps in de hele Europese Unie verboden worden.

De nu 20-jarige Kaley, die in de zaak K.G.M. wordt genoemd, verklaarde dat de tijd die ze op onder meer Instagram en YouTube doorbracht, ertoe leidde dat haar mentale problemen erger werden, schrijven Amerikaanse persbureaus. De jury is het daarmee eens en oordeelt dat Meta (Facebook en Instagram) en Google (YouTube) wisten dat hun apps schadelijk waren.

De zaak van Kaley staat voor iets groters. Buiten de rechtszaal in Los Angeles hielden familieleden foto's omhoog van jongeren die volgens hen zijn overleden door de negatieve kanten van sociale media. Op een spandoek stonden de namen van tientallen overleden tieners en jongvolwassenen.

Verslavende onderdelen

Deskundigen verwijzen op basis van het juryoordeel naar de werkwijze van de tabaksindustrie. "Die vergelijking is zeer terecht", zegt Regina van den Eijnden. Zij is onderzoeker aan de Universiteit Utrecht en deskundige op het gebied van verslaving en socialemediagebruik.

"De tabaksindustrie voegde bewust ingrediënten toe om sigaretten aantrekkelijker en dus meer verslavend te maken", zegt ze. "De socialemediabedrijven doen hetzelfde. De bedrijven voegen dingen toe aan hun apps die ervoor zorgen dat mensen die apps blijven gebruiken."

Een van de manieren is dat er altijd een volgend bericht of filmpje komt, zegt Ina Koning, die aan de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoek doet naar problematisch socialemediagebruik. "Je kunt eindeloos blijven scrollen. Dat maakt het voor jongeren heel moeilijk om daarmee te stoppen. Want wie weet is het volgende wat je ziet, datgene waar ze morgen op school over praten."

De bedrijven willen dat je zo lang mogelijk op hun apps zit, omdat ze daarmee geld verdienen, zegt Helen Vossen van de Universiteit Utrecht. Haar onderzoeksgebied is hoe jongeren sociale media gebruiken en welke invloed dat heeft op hun gezondheid. Meta en Google verdienen vooral geld dankzij de reclames die tussen de berichten en video's te zien zijn. "Daarom doen ze er dus alles aan om jou zo lang mogelijk op dat platform te houden."

Google en Meta zijn het niet eens met het juryoordeel dat hun sociale media een belangrijk aandeel hebben gehad in de worsteling die Kaley had met haar mentale gezondheid. Ze gaan dan ook in beroep.

'Erkenning voor het probleem'

De deskundigen vinden het juryoordeel een belangrijk moment om de risico's op verslaving tegen te gaan. "We weten al heel lang dat er verslavende onderdelen in sociale media zitten", zegt Koning. "Het is heel mooi dat een jury dat nu erkent."

"Dit oordeel zegt: er is wel degelijk wat aan de hand", zegt Van den Eijnden. Ze vindt dat belangrijk, omdat hierdoor apps als Instagram en YouTube er ook in Nederland anders uit kunnen gaan zien.

"Hiermee kunnen die verslavende onderdelen echt verboden worden", zegt Vossen. "Deze bedrijven moeten dan echt iets gaan doen aan het ontwerp van hun platform, zodat jongeren minder risico lopen op de schadelijke effecten, en juist kunnen profiteren van de positieve effecten."

Want anders dan bij roken zijn die positieve kanten er wel degelijk, zegt Koning. "Jongeren kunnen bijvoorbeeld heel makkelijk in contact komen met vrienden en familie, waar ook ter wereld." Ook kun je online met allerlei mensen en interesses in aanraking komen, zegt Vossen. "Dus het biedt zeker voordelen. Maar ook nadelen. We willen graag dat die beperkt worden, door bijvoorbeeld die verslavende onderdelen te verbieden."

Nieuwsoverzicht

Bedrijven dwingen tot verandering kan sinds kort met een nieuwe Europese wet. Eind vorig jaar kreeg Meta in Nederland ongelijk in een rechtszaak over een ontwerpkeuze in Facebook en Instagram. Het bedrijf zorgde ervoor dat gebruikers altijd naar het eindeloos durende nieuwsoverzicht werden gestuurd, ook als mensen liever wilden dat zij de berichten en foto's van vrienden en familie zouden zien op de volgorde waarop die geplaatst waren. Dat mag nu niet meer, maar Meta wil die beslissing wel aanvechten.

'Verslaafd' aan sociale media?

Een verslaving aan sociale media kan niet met een officiële diagnose worden vastgesteld. Toch herkennen hulpverleners problematisch gebruik van sociale media en is dat ook behandelbaar, zegt onderzoeker Van den Eijnden.

Elke dag uren doorbrengen op sociale media betekent niet direct dat je verslaafd bent. Daarvan is pas sprake als je de controle verliest over je socialemediagebruik, dit maandenlang duurt en het duidelijk negatieve gevolgen heeft voor andere bezigheden in je leven, zoals school, werk, sociale relaties, sport of andere hobby's.

De Universiteit Utrecht heeft een vragenlijst gemaakt waarmee je kunt controleren of je je zorgen moet maken over je socialemediagebruik.

Nu de jury Meta en Google schuldig heeft bevonden, ligt de weg voor vrij voor talloze vergelijkbare aanklachten en claims. De rechtszaak wordt daarom als belangrijk beschouwd.

Techbedrijven willen in beroep

Meta heeft in een verklaring laten weten het niet eens te zijn met het oordeel. Het techbedrijf overweegt in beroep te gaan. Google heeft al laten weten de uitspraak te zullen aanvechten.

De inmiddels 20-jarige vrouw zegt dat ze als kind verslaafd is geraakt aan sociale media. Met name door Instagram zou haar mentale gezondheid ernstig zijn verslechterd. De jury gaat mee in haar lezing dat de bedrijven op hun platforms nalatig zijn geweest om deze problemen te voorkomen.

Aanvullende schadevergoedingen

De juryleden hebben ruim 40 uur overlegd over het vonnis. Meta moet 70 procent van de schadevergoeding betalen, de rest is voor Googles rekening. De bedrijven hadden gebruikers moeten waarschuwen voor de gevaren van Instagram en YouTube, zo oordeelt de jury.

De twee bedrijven moeten waarschijnlijk meer betalen dan 3 miljoen dollar. In de volgende fase van het proces buigt de jury zich over de zogenoemde punitive damages. Dat zijn aanvullende schadevergoedingen, bedoeld als extra straf.

De Amerikaanse vrouw had ook de techbedrijven achter TikTok en Snapchat aangeklaagd. Die bedrijven troffen eerder een schikking met haar. De details van deze deal zijn niet bekendgemaakt.

Met de app wilde het bedrijf de mogelijkheden van zijn AI-programma laten zien. Het idee was dat je jezelf in met AI gemaakte situaties kunt zetten. De app is officieel nooit in Nederland uitgebracht, maar NOS-verslaggever Nik Wouters kon het destijds toch proberen:

In december kondigden OpenAI en Disney nog een deal aan waarbij het mogelijk zou worden om honderden Disney-personages, zoals Assepoester, Mickey Mouse en Darth Vader (Star Wars), in Sora-video's te plaatsen.

En begin deze week publiceerde OpenAI een artikel op zijn website over de mogelijkheden en beperkingen van Sora. Dat het nu klaar is met Sora, laat zien hoe snel dingen gaan bij OpenAI, schrijft de Amerikaanse techjournalist Alex Heath in zijn nieuwsbrief. Een halfjaar geleden zijn mensen onder de indruk van het AI-programma, nu is het einde in zicht.

Volgens Heath heeft OpenAI's besluit om te stoppen met Sora te maken met de beperkte computerrekenkracht die het bedrijf tot zijn beschikking heeft. Het maken van video's kost heel veel rekenkracht, en elke computerchip die daarvoor gebruikt wordt kan niet gaan naar de ontwikkeling van andere AI-programma's, schrijft hij.

Advertenties

OpenAI is vooral bekend van ChatGPT, maar het bedrijf werkt ook aan AI-programma's die computercodes kunnen schrijven. Op de zakelijke markt concurreert het bedrijf onder meer met Anthropic. Het wil geld verdienen door zijn AI-programma's aan bedrijven te verkopen, maar "het is lastig om te zien hoe Sora in die strategie past", schrijft Heath.

Het bedrijf wil ook geld verdienen aan mensen die ChatGPT gebruiken. In de Verenigde Staten kunnen gebruikers van de gratis versie of het goedkoopste abonnement advertenties te zien krijgen. In Nederland is daar op dit moment geen sprake van.

Steeds een nieuwe versie

Een aantal Nederlandse videomakers die met AI-programma's werken waren onder de indruk toen de verbeterde Sora-versie eind september beschikbaar kwam. Maar daarna zijn ze doorgegaan met andere AI-videoprogramma's, vertellen ze de NOS.

"Het nieuws dat OpenAI nu stopt met Sora verbaast me dan ook niet", zegt videomaker Jan-Willem Blom. "Het past in een patroon: er komt steeds een nieuwe versie van een AI-videoprogramma die weer beter is dan de vorige."

Hij noemt er een aantal op: in mei 2025 kwam Google met Veo 3, in juni kwam Seedance 1 (van ByteDance, het bedrijf achter TikTok) en in september dus Sora 2 van OpenAI.

"Deze bedrijven concurreren de hele tijd met elkaar", zegt AI-videomaker Wessel van Room. Ook hij was onder de indruk toen hij Sora 2 een halfjaar geleden voor het eerst probeerde, maar koos daarna voor andere programma's.

Het gevaar is volgens hem dat je anders de hele tijd bezig bent om weer het nieuwste programma te leren. "Ik specialiseer me liever", zegt hij. "Je wordt er beter in, je leert het programma beter begrijpen."

Ongeschikt voor professionele video's

De AI-videomakers gebruiken de programma's om in opdracht marketing- of promotievideo's te maken. Ook Luke Andries en Hendrik van Zwol maken dit soort video's met AI-programma's.

Zij probeerden Sora 2 in het begin ook uit, maar lieten het programma al snel liggen, vertellen zij. "Onder mensen die veel met AI video's maken, is het nooit echt populair geworden", zegt Andries.

"Toen het programma uitkwam, vond ik het bijzonder wat je ermee kon: realistische beelden met goed geluid maken", zegt Van Zwol. "Maar om professionele video's te maken was de kwaliteit veel te laag."

"Je ziet dat dit soort programma's in het begin nieuw en spannend zijn, maar dat de interesse daarna wegzakt", zegt Van Room. "Misschien heeft OpenAI het ook gewoon verkeerd in de markt gezet. Het was vooral leuk om grappige video's te maken, die ik deelde met vrienden. Maar als ik marketingvideo's wil maken, zijn daar betere programma's voor."

"Zelf word ik er gek van als ik op Instagram weer een Sora-filmpje zie dat grappig zou moeten zijn", zegt Van Zwol. "Toen Sora 2 uitkwam, dacht ik: dit is revolutionair voor filmmakers. Maar het programma probeerde er altijd iets grappigs van te maken. Dat is niet altijd geschikt als je een marketingvideo wil maken."

OpenAI zegt zich te willen richten op meer lucratieve onderdelen van het bedrijf. Sora kost namelijk veel rekenkracht, waardoor andere afdelingen van het bedrijf minder capaciteit zouden hebben. Zo zou OpenAI zich meer willen focussen op zakelijke klanten.

"We weten dat wat jullie met Sora hebben gemaakt belangrijk is, en we begrijpen dat dit nieuws teleurstellend is", zegt het bedrijf tegen hun gebruikers.

Er is veel kritiek op de social media-app vanuit onder anderen filmmakers in Hollywood en media-experts. Ze noemen het gevaarlijk dat mensen met kunstmatige intelligentie video's kunnen maken van alles wat ze intypen en daarmee nepvideo's kunnen maken die niet van echt te onderscheiden zijn. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om bestaande mensen iets te laten doen wat diegene in het echt nooit heeft gedaan.

Eind vorig jaar kondigde The Walt Disney Company groots aan te gaan samenwerken met OpenAI door een miljard dollar te investeren en 200 karakters beschikbaar te stellen in Sora. Maar gisteravond maakte Disney bekend dat de deal niet doorgaat nu bekend is geworden dat OpenAI de stekker uit Sora trekt. De mediagigant zegt de keuze van OpenAI om te stoppen wel te respecteren.

Eerder maakten we een video van wat er mogelijk is met Sora:

De autoriteit voerde testen uit bij ongeveer honderd grote webwinkels en websites van de grootste telecom- en energieaanbieders. Hiervan voldoet zo'n 60 procent niet aan de Europese Toegankelijksheidsrichtlijn, die sinds 28 juni afgelopen jaar geldt.

De ACM gaat de bedrijven die het slechtst presteren wijzen op verbetermogelijkheden. Hierbij denken mensen met een beperking mee. De bedrijven krijgen "een redelijke termijn" om de aanpassingen door te voeren, zegt woordvoerder Saskia Bierling.

Houden ze zich na die termijn nog steeds niet aan de regels, dan volgen er sancties. "Bijvoorbeeld een boete of last onder dwangsom."

Buitengesloten

De regels over digitale toegankelijkheid zijn het gevolg van de European Accessibility Act (EAA). Bedrijven met meer dan tien medewerkers en/of een jaaromzet van meer dan 2 miljoen euro moeten aan de verplichtingen voldoen.

Dat gebeurt dus nog niet overal. Bedrijven noemen volgens de ACM hiervoor verschillende redenen: gebrek aan tijd, geld en technische expertise en onduidelijkheid over de verplichtingen.

Maar het is echt belangrijk dat webwinkels aan de slag gaan met de toegankelijkheid, zegt manager consumentenbescherming van de ACM Özlem Sehirli. "Mensen met een beperking worden buitengesloten van iets wat voor velen vanzelfsprekend is: online aankopen doen. Dat kan en moet beter."

De mediaschuwe techmiljardair kocht Fenix International in 2018 van de oprichters van OnlyFans, de Britse vader en zoon Guy en Tim Stokely. Daarmee kreeg hij een meerderheidsbelang in het platform, dat zich toen nog profileerde als een plek waar artiesten tegen betaling content met hun fans konden delen. Het ging toen nog niet om expliciete content.

Radvinsky maakte van OnlyFans een online pornografiebestemming. In coronatijd werd het platform ongekend populair. De site wordt vooral gebruikt door pornosterren en influencers die soms grote bedragen verdienen met beelden van seksuele aard waarvoor hun volgers betalen. OnlyFans ontvangt een commissie van 20 procent op hun verdiensten.

Eerder dit jaar werd door verschillende media gemeld dat OnlyFans gesprekken voerde met investeringsmaatschappij Architect Capital over de verkoop van een meerderheidsbelang. Het in Londen gevestigde bedrijf werd toen gewaardeerd op zo'n 5,5 miljard dollar.

Webcamseks

Radvinsky werd geboren in de Oekraïense stad Odesa. Al jong emigreerde hij met zijn familie naar de Verenigde Staten; hij groeide op in Chicago. Op zijn eigen website schreef hij hoe hij geïnteresseerd raakte in technologie en programmeertaal door het spelen van spelletjes op de computer van zijn opa.

Na een studie economie begon hij verschillende websites, waaronder een site voor webcamseks. In 2009 richtte hij investeringsmaatschappij Leo op. Als durfinvesteerder stapte hij vooral in techbedrijven. Zijn vermogen werd door het Amerikaanse zakenblad Forbes geschat op 4,7 miljard dollar.

Imec is de eerste Europese klant van ASML die dit type chipmachine koopt. Het apparaat kost een paar honderd miljoen euro, maar ASML wil niet zeggen hoeveel de Belgen ervoor hebben betaald. Twee jaar geleden zei het bedrijf dat een exemplaar tussen de 350 en 400 miljoen kost.

Met het apparaat kunnen chipmakers op enorm kleine schaal schakelaartjes op hun computerchips aanbrengen. Met deze machine kan dat op het niveau van 8 nanometer. Ter vergelijking: een mensenhaar is ongeveer 100.000 nanometer dik.

"We hebben het over honderden miljarden schakelaartjes op één chip", zegt imec-voorzitter Luc Van den hove. "Dat is een extreem moeilijke techniek. We moeten die schakelaars daarvoor kleiner en kleiner maken. Het voordeel is dat ze daardoor minder energie verbruiken."

ASML noemt deze categorie chipmachines High NA. Het bedrijf heeft meer dan tien jaar gewerkt aan de technologie. Het was jarenlang onduidelijk of het ASML überhaupt zou lukken om de technologie werkend te krijgen.

Inmiddels zijn de eerste High NA-machines verkocht aan chipmakers in de Verenigde Staten, Zuid-Korea en Taiwan, laat ASML weten. Chipmakers Intel, Samsung, SK Hynix en TSMC gebruiken de apparaten met name om binnen een aantal jaren de volgende generatie chips te ontwikkelen, zegt een ASML-woordvoerder.

Ook de chipmachine bij imec is bedoeld om te 'oefenen'. Zodra het apparaat klaar is voor gebruik, kunnen chipbedrijven zich bij het onderzoeksinstituut melden om ermee te werken. Zij kunnen dan niet op grote schaal chips produceren, maar bijvoorbeeld wel testen of ze een nieuwe chip met deze technologie kunnen maken.

Tientallen vrachtwagens

Het duurt waarschijnlijk een halfjaar om de machine in België op te bouwen en klaar te maken voor gebruik. De komende tijd zullen tussen de veertig en vijftig vrachtwagens van Veldhoven naar Leuven rijden om alle onderdelen bij imec te brengen.

In Veldhoven staat nog een High NA-chipmachine die klanten in de tussentijd kunnen gebruiken. Zodra de machine in Leuven klaar is, gaat ASML het apparaat in Veldhoven verkopen, onderdelen hergebruiken of verbeteren, zegt het bedrijf.

Het duurt waarschijnlijk nog een aantal jaren voordat de chips die met High NA-machines worden gemaakt terechtkomen in onze smartphones, auto's, datacenters en andere apparatuur, verwachten imec en ASML.

De nabestaanden van Kilmer hebben toestemming gegeven voor het gebruik van een kunstmatige versie van de acteur en krijgen daar ook geld voor. Volgens dochter Mercedes Kilmer lag de rol hem na aan het hart.

"Hij keek altijd optimistisch naar opkomende technologieën als een middel om de mogelijkheden van verhalen vertellen te vergroten", zegt ze.

De nieuwe film As Deep as the Grave is enkele jaren geleden al opgenomen, maar nog niet uitgebracht. Kilmer kon tijdens de opnames de rol niet spelen vanwege zijn gezondheid.

Katholiek priester

Val Kilmer overleed op 1 april vorig jaar op 65-jarige leeftijd aan een longontsteking. Eerder was bij hem keelkanker vastgesteld, maar daar herstelde hij van na meerdere behandelingen.

Omdat hij daardoor zijn stem was kwijtgeraakt, werd bij de film Top Gun: Maverick in 2022 ook al gebruikgemaakt van AI. Zijn stem werd digitaal bewerkt en in de film gebruikt.

Kilmer speelde sinds de jaren 80 in veel films als Top Gun, Batman Forever en The Doors.

As Deep as the Grave is gebaseerd op een waargebeurd verhaal over twee archeologen die door opgravingen de geschiedenis van inheemse Amerikanen aan het licht brengen. Kilmer had getekend voor de rol van priester.

Wanneer de film uitkomt, is nog niet bekend. De producenten zoeken nog naar een distributeur.

Richtlijnen

Het gebruik van kunstmatige intelligentie is omstreden in de filmwereld. Acteurs vrezen voor hun baan, nu computers niet van echt te onderscheiden digitale personen kunnen maken.

Volgens richtlijnen die zijn opgesteld door acteursvakbond SAG-AFTRA zijn digitale replica's toegestaan "als toestemming voor het overlijden is verleend of daarna wordt verkregen door een bevoegd persoon of de vakbond".

Finland is voor de negende keer op rij het gelukkigste land ter wereld. Ook de andere Noord-Europese landen IJsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen hebben een top 10-klassering. Opvallend is de vierde plaats voor Costa Rica: de hoogste klassering ooit voor een Midden-Amerikaans land.

Nederland bezet dus de zevende plaats, twee plekken lager dan vorig jaar. Nederlanders beoordelen hun leven met een 7,2, iets minder dan vorig jaar (7,3). Het onderzoek noemt geen specifieke oorzaken voor de lichte daling in Nederland, maar laat wel zien dat het welzijn in veel westerse landen onder druk staat, vooral onder jongeren. Voormalig koploper Zwitserland keert na een jaar afwezigheid terug in de top 10.

Er is een bredere trend zichtbaar: in vijftien rijke landen daalde het welzijnsgevoel in de afgelopen vijftien jaar. In landen als de Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland behoren jongeren zelfs tot de minst gelukkigen wereldwijd.

De meeste landen laag op de lijst bevinden zich in of nabij een groot conflictgebied. Het ongelukkigste land ter wereld is net als vorig jaar met afstand Afghanistan (1,4), gevolgd door Sierra Leone en Malawi (3,3).

Over het rapport

Sinds 2012 meten onderzoekers wereldwijd hoe gelukkig mensen zijn. Respondenten uit 136 landen geven hun leven een cijfer van 0 tot 10, waarna die scores worden gemiddeld over drie jaar. Die vormen de basis voor de ranglijst. Vervolgens kijken onderzoekers welke factoren die verschillen kunnen verklaren, zoals inkomen, levensverwachting en de mate van vrijheid.

In het World Happiness Report valt verder op dat jongeren in West-Europa en Noord-Amerika minder gelukkig zijn dan vijftien jaar geleden. Dat kan volgens de onderzoekers niet los worden gezien van het toenemende gebruik van sociale media.

"De relatie tussen sociale media en welzijn hangt sterk af van hoe en hoe vaak mensen ze gebruiken", zegt Oxford-hoogleraar Jan-Emmanuel De Neve, die meeschreef aan het rapport. "Intensief gebruik wordt geassocieerd met een veel lager welzijn, terwijl mensen die helemaal geen sociale media gebruiken ook bepaalde voordelen missen."

Zo hebben jongeren die meer dan zeven uur per dag op sociale media zitten, een veel lager welzijn dan jongeren die minder dan een uur per dag zitten te scrollen. Voor meisjes in West-Europa is het effect nog groter.

Door sociale media vergelijken jongeren zich vaker met anderen en spreken ze minder in de echte wereld af. Daardoor neemt het vertrouwen af en voelen ze zich minder verbonden.

In november 2025 maakte NOS op 3 deze video over sociale media:

Daarnaast varieert de relatie tussen internetgebruik en welzijn ook sterk per generatie, geslacht en regio, aldus het rapport. Hoe jonger de gebruiker, hoe negatiever de gevolgen. Voor gen Z (1997-2012) is het negatieve effect het grootst, voor millennials (1981-1996) "matig negatief", voor generatie X (1965-1980) "bijna nul" en licht positief voor de babyboomers (1946-1964).

Maar het beeld is niet alleen negatief. Wereldwijd nam het geluksniveau in meer landen (79) toe dan het daalde (41) en buiten het Westen zijn de verbanden tussen socialemediagebruik en welzijn bovendien minder negatief of zelfs licht positief, zoals in delen van Latijns-Amerika en het Midden-Oosten.

Dat hangt volgens de onderzoekers samen met verschillen in gebruik. Platforms die vooral draaien om contact met anderen, zoals WhatsApp, hangen minder negatief samen met welzijn. Apps met eindeloze, algoritmisch gestuurde feeds en veel visuele content, zoals Instagram en TikTok, worden juist vaker in verband gebracht met een lager welzijn.

Verbod voor kinderen?

In Nederland geldt op dit moment geen socialemediaverbod voor kinderen. Wel wil het kabinet een minimumleeftijd van 15 jaar invoeren.

Bijna twee op de drie Nederlanders (63 procent) zijn inmiddels voor een verbod op sociale media onder de 16 jaar, aldus onderzoeksbureau Newcom in januari. Vorig jaar was dat nog 57 procent.

In Australië werd in december vorig jaar als eerste land ter wereld zo'n verbod ingevoerd. Onder meer Frankrijk, Spanje, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk werken daarnaast aan een verbod.

Het gaat om rekeningen bij ABN AMRO. Bij de bank kun je een bankrekening openen met een app op je telefoon. Dat doe je door eerst een identiteitskaart of paspoort te scannen en daarna je gezicht. Daarmee controleert de bank of de pasfoto en de gezichtsscan van dezelfde persoon zijn.

Volgens het OM omzeilde de man dat door de foto op ID-bewijzen te vervangen door een pasfoto van hemzelf. Ook paste hij volgens justitie zijn eigen gezichtsfoto's aan, zodat die leken op de pasfoto's op ID-bewijzen.

Gezichten verwisseld

ABN AMRO merkte de fraude in het voorjaar van 2025 op. Op 8 april werd een rekening geopend op naam van een Canadese man, maar met het gezicht van de Amsterdammer, zegt de rechter.

In mei werd er opnieuw een bankrekening geopend. Dit keer met een ID-bewijs van een vrouw. In de gezichtsscan van de man zijn kenmerken uit de pasfoto van de vrouw te zien. De mond en ogen in de selfie van de verdachte lijken wel erg op die van de vrouw uit de pasfoto, merkte de rechter op.

De verdachte zegt dat hij in die periode niets met de fraude te maken had. Hij zegt dat hij wel filmpjes van zijn eigen gezicht heeft gemaakt, maar dat hij dat deed in opdracht van iemand anders en niet wist wat er met de beelden van zijn gezicht gebeurde.

Het OM gelooft dat niet. De officier van justitie zegt dat op de telefoon van de verdachte veel materiaal is gevonden dat bewijst dat hij er wel degelijk van wist. Zo stonden op zijn telefoon ID-bewijzen van slachtoffers op wier naam rekeningen waren geopend en e-mailaccounts die aan die rekeningen waren gekoppeld, zegt het OM.

Aangehouden bij grenscontrole

De verdachte werd in december aangehouden bij een grenscontrole door de marechaussee. Toen dat gebeurde, merkte de grensbewaking op dat er enveloppen onder de automat lagen.

Daarin bleek "een grote hoeveellheid" bankpassen te zitten van rekeningen die aan de verdachte konden worden gekoppeld. Toen de marechaussee de auto staande hield, verwijderde de man zijn Telegram-account van de telefoon.

De man bekende in de rechtszaal dat in de app dingen stonden die niet goed voor hem zouden uitpakken. Uit het onderzoek van de telefoon kwam volgens het Openbaar Ministerie alsnog veel bewijs naar voren.

Mede door dit bewijs houdt het OM hem verantwoordelijk voor het openen van bankrekeningen met behulp van zijn gezichtskenmerken. Daarom eist justitie een gevangenisstraf van 2,5 jaar, waarvan een halfjaar voorwaardelijk. De rechter doet over twee weken uitspraak.

Tot nu toe keek PEGI vooral naar de inhoud van games, zoals beelden van geweld, seks of grof taalgebruik. Met de nieuwe regels wordt ook gekeken naar functies binnen games en de manier waarop spelers worden aangemoedigd om geld uit te geven of langer te blijven spelen. Volgens de organisatie moet dat ouders een duidelijker beeld geven van wat kinderen in een game kunnen tegenkomen.

Een belangrijke verandering gaat over zogenoemde lootboxes, digitale pakketjes met willekeurige inhoud die spelers tegen betaling kunnen kopen. Games met zulke betaalde willekeurige items krijgen voortaan standaard een leeftijdsclassificatie van 16 jaar en ouder. In sommige gevallen kan dat zelfs oplopen tot 18 jaar.

Ook andere onderdelen van games gaan meetellen bij het bepalen van een leeftijdslabel. Games die spelers belonen voor dagelijks terugkomen, bijvoorbeeld via dagelijkse opdrachten of bonussen, krijgen minimaal een classificatie van 7 jaar en ouder. Als een spel spelers 'straft' wanneer ze een tijd niet spelen, bijvoorbeeld door vooruitgang te verminderen of items weg te nemen, wordt de minimale leeftijd 12 jaar.

Medewerking van experts

Daarnaast worden communicatieopties in multiplayergames strenger beoordeeld. Games waarin spelers vrij met elkaar kunnen communiceren zonder dat er mogelijkheden zijn om anderen te blokkeren of te rapporteren, krijgen een classificatie van 18 jaar en ouder.

Ook bepaalde verdienmodellen leiden tot een hogere leeftijdsgrens. Games met tijdelijke of beperkte aanbiedingen voor aankopen krijgen minimaal een classificatie van 12 jaar en ouder. Games die gebruikmaken van NFT's of andere blockchaintechnologie worden ingedeeld in de categorie 18 jaar en ouder.

PEGI ontwikkelde de nieuwe regels samen met experts en andere beoordelingsorganisaties. Daarbij werd onder meer samengewerkt met de Duitse organisatie USK, die vergelijkbare criteria al in 2023 invoerde.

Vanaf deze zomer

De aangepaste regels gelden vanaf juni 2026 voor nieuwe games die bij PEGI worden ingediend voor beoordeling. Omdat uitgevers hun games vaak al vóór de release laten beoordelen, verwacht de organisatie dat de eerste games met de nieuwe classificaties later deze zomer worden aangekondigd.